WPŁYW USYPIANIA MATEK PSZCZELICH NA ICH ATRAKCYJNOŚĆ DLA PSZCZÓŁ ROBOTNIC

tekst: Wojciech Skowronek, Elbert R. Jaycox, Godfrey Guynn

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVII, 1973 — Wojciech Skowronek, Elbert R. Jaycox, Godfrey Guynn

strona 11

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVII GRUDZIEŃ 1973

Wojciech Skowronek

Oddział Pszczelnictwa IS

Elbert R. Jaycox, Godfrey Guynn

Department of Horticulture, University of Illinois, USA

Po raz pierwszy dwutlenek węgla zastosowany został do anestezji matek podczas ich sztucznego unasieniania przez Mackensena (1947). Równolegle z rozwojem sztucznego unasieniania coraz więcej matek traktowanych jest tym gazem. Wiadomo, że on znacznie przyspiesza moment rozpoczęcia czerwienia przez młode matki. Brak jest natomiast szerszych opracowań na temat wpływu i następstw, jakie może wywołać CO2 u sztucznie unasienionych względnie tylko usypianych matek.

Badania Pain, Barbier i Roger’a (1967) wykazały, że wysokie stężenie dwutlenku węgla częściowo obniża ilość kwasu 9-keto-2-oksykaprynowego, produkowanego w gruczołach żuwaczkowych matek. Kwas ten jest jednym ze składników substancji matecznej (Pain 1961) i zmniejszone wydzielanie jego powinno pociągać za sobą obniżenie atrakcyjności matek dla pszczół robotnic. Według Zmarlickiego i Morse’a (1964) matki pozbawione gruczołów żuwaczkowych w 11 miesięcy po tym zabiegu były zupełnie nieatrakcyjne dla pszczół. Wiadomo jednak, że matki czerwiące są bardziej atrakcyjne dla pszczół i tym samym dwutlenek węgla, przyspieszając czerwienie, powinien tę atrakcyjność potęgować.

Celem niniejszej pracy było zbadanie atrakcyjności dla pszczół robotnic, młodych nieunasienionych matek, usypianych dwutlenkiem węgla i azotem.

MATERIAŁ I METODA

Doświadczenie prowadzono w latach 1971—1972 na Wydziale Ogrodniczym Uniwersytetu Stanu Illinois w Urbanie, w Stanach Zjednoczonych.

Do badań użyto 60 matek sióstr, wychowywanych w dwóch rodzinach.

strona 12

W szóstym dniu życia usypiano po 20 matek w dwutlenku węgla i w azocie. Całe grupy 20 matek usypiane były jednocześnie w szklanym słoju. Czas narkozy wynosił 20 min., a jego mierzenie rozpoczynano od chwili ustania ruchów matek. Każdą grupę matek usypianych oraz grupę matek kontrolnych znakowano odmiennymi kolorami i w klateczkach poddano z powrotem do jednej z rodzin wychowujących.

Atrakcyjność matek badano metodą opisaną przez Yadava (1969). Badanie prowadzono w 4,11 i 18 dni po uśpieniu, a więc wtedy, gdy matki osiągnęły wiek 10, 17 i 24 dni.

W przeddzień planowanego badania matek przygotowywano młode pszczoły do tworzenia rodzinek. Z kilku rodzin strząsano pszczoły do jednego ula i wraz z kilkoma plastrami z pokarmem i z czerwiem pozostawiano na pasieczysku do następnego dnia. Na drugi dzień pozostałe w ulu młode pszczoły przenoszono do kartonowych pudełek, do każdego po 100—130 g pszczół. Ilość pszczół w pudełkach wyrównywano z dokładnością do 5 g.

W dniu badania przenoszono matki do czystych klateczek i umieszczano w cieplarce. Do każdego powtórzenia wybierano losowo po 6 matek z każdej grupy i rozkładano je również losowo na kole o średnicy 44 cm. Na środek koła wysypywano przygotowane uprzednio pszczoły a po 15 minutach określano liczby pszczół na poszczególnych klateczkach z matkami. Liczby te przyjęto za miernik atrakcyjności matek dla pszczół robotnic. We wszystkich dniach badania wykonywano po 4 powtórzenia.

Doświadczenie robiono w zaciemnionym pomieszczeniu przy świetle czerwonym.

WYNIKI

W wieku 10 dni, w cztery dni po uśpieniu, najbardziej atrakcyjne okazały się matki traktowane dwutlenkiem węgla a najmniej traktowane azotem (tab. 1), różnice były jednak nieznaczne. W wieku 17 dni na klateczkach z matkami usypianymi dwutlenkiem węgla i azotem było prawie dwukrotnie więcej pszczół w porównaniu z matkami kontrolnymi. Podobnie było w wieku 25 dni, chociaż różnice nie były już tak wyraźne.

Analiza statystyczna wyników wykazała, że różnice w atrakcyjności między matkami grupy kontrolnej a grupami traktowanymi dwutlenkiem węgla i azotem były w wieku 17 dni wysoko istotne (P <0,01). W wieku 24 dni tylko różnice między matkami kontrolnymi i matkami usypianymi azotem były istotne. (P <0,05). Różnica między grupami kontrolną i traktowaną dwutlenkiem węgla była nieistotna. Podobnie nieistotne były różnice między poszczególnymi grupami matek w wieku 10 dni.

Atrakcyjność matek kontrolnych wraz z wiekiem ulegała niewielkim wahaniom. U matek usypianych natomiast narastała między 4 i 11 dniem

strona 13

Tabela 1 Liczba pszczół robotnic na klateczkach z matkami usypianymi dwutlenkiem węgla i azotem, badanymi w różnym czasie po uśpieniu Number of worker bees on the cages with the queens anaesthetized in different substances, examined in different time after anaesthesia

Wiek matek / Age of the queens Średnia liczba pszczół na klateczkach / Average number of the bees on the cages: kontrolne / control Średnia liczba pszczół na klateczkach / Average number of the bees on the cages: traktowane CO2 / CO2-treated Średnia liczba pszczół na klateczkach / Average number of the bees on the cages: traktowane N2 / N2-treated
10 12,6±2,92 14,8±2,42 10,5±2,21
17 19,6±4,70 36,4±3,69 35,6±6,68
24 16,8±2,07 25,1±4,19 28,9±3,69

LSD0,05 = 12,1 LSD0,01 = 16,0

po uśpieniu w sposób bardzo wyraźny. Po następnych 7 dniach następował u tych matek nieznaczny spadek atrakcyjności.

Obydwie ze stosowanych do anestezji substancji działały na matki podobnie, zwiększały ich atrakcyjność dla pszczół.

DYSKUSJA

Uzyskane wyniki potwierdziły przypuszczenie, że usypianie dwutlenkiem węgla i azotem matek, wywołując przyspieszenie momentu rozpoczęcia czerwienia, pociąga za sobą zwiększenie dla robotnic atrakcyjności tych matek. Nasuwa się pytanie, czym to zwiększenie jest powodowane. Pain i współautorzy (1967) stwierdzili obniżanie się zawartości kwasu 9-keto-2-oksykaprynowego w gruczołach żuwaczkowych matek traktowanych CO2. Wprawdzie kwas ten, jak wykazała Pain (1961), w czystej formie nie jest atrakcyjny dla pszczół, ale nie jest także atrakcyjny drugi składnik substancji matecznej nazwany przez autorkę feromonem II. „Zapach” matki tworzy dopiero mieszanina tych dwóch substancji. Być może o atrakcyjności matek poza wydzieliną gruczołów żuwaczkowych decydują jeszcze inne substancje. Mogą to być na przykład feromony wykryte przez Velthuisa (1970), wydzielane przez gruczoły znajdujące się na odwłoku matki. Zmarlicki i Morse (1964) stwierdzili jednak, że matki pozbawione gruczołów żuwaczkowych były prawie zupełnie nieatrakcyjne dla pszczół, co wskazywałoby, że o atrakcyjności decydują inne składniki wydzielane przez gruczoły żuwaczkowe.

Z dwóch substancji stosowanych do usypiania efekt działania dwutlenku węgla przejawiał się wcześniej niż azotu, ale także wcześniej ustępował. Już w 4 dni po uśpieniu matki traktowane CO2 były nieco bardziej

strona 14

atrakcyjne od pozostałych, ale w 18 dniu nie było już istotnej różnicy w atrakcyjności między matkami z tej grupy a kontrolną grupą matek. Matki traktowane azotem wykazywały zwiększoną atrakcyjność dopiero w 11 dni po uśpieniu, ale były także istotnie atrakcyjniejsze od matek kontrolnych w 18 dni po uśpieniu.

WNIOSKI

Atrakcyjność matek dla pszczół ściśle wiąże się z jakością ich pielęgnowania przez pszczoły robotnice. Stwierdzona wyższa atrakcyjność matek usypianych dwutlenkiem węgla lub azotem powinna być dla dobra praktyki wyjaśniona od strony biochemicznej. Chodzi o ścisłe określenie substancji wzmagającej atrakcyjność matek w roju pszczelim.

Praca finansowana była częściowo z funduszów National Science Fundation przydzielonych Dr. E. R. Jaycoxowi oraz z funduszów Illinois Agricultural Experiment Station. Udział Dr. W. Skowronka był możliwy dzięki Brethren Service Exchange Program.

This work was supported in part by a National Science Fundation grant to Dr. Elbert R. Jaycox, and by funds from the Illinois Agricultural Experiment Station. Dr W. Skowronek’s participation was made possible in part by Brethren Service Exchange Program.

LITERATURA

Mackensen O. (1947) — Effect of carbon dioxide on initial oviposition of artificially inseminated and virgin queen bees. J. Econ. Ent. 40 (3) : 344—349

Pain J. (1961) — Sur la phérormone des reines d’abeilles et ses effets physiologiques. Ann. Abeille. 4 (2) : 73—152

Pain J., Barbier M., Roger B. (1967) — Dosages individueles des acides céto-9 décéne-2 oique et hydroxy-10 décène-2 oique dans les têtes des reines et des ouvrières d’abeilles. Ann. Abeille. 10 (1) : 45—52

Velthuis H. H. W. (1970) — Queen substances from the abdomen of the honey bee queen. Z. vergl. Physiologie 70 : 210—222

Yadava R. P. S. (1969) — Aggressive behaviour of Apis mellifera L. workers towards introduced queens. Ph. D. Thesis, University of Guelph, Canada

Zmarlicki C., Morse R. (1964) — The effect of mandibular gland extripation on the longevity and attractiveness to workers of queen honey bees, Apis mellifera. Ann. Entomol. Soc. Amer. 57 (1) : 73—74

strona 15

ДЕЙСТВИЕ УСЫПЛЕНИЯ ПЧЕЛИНЫХ МАТОК НА ИХ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТЬ ДЛЯ ПЧЕЛ РАБОТНИЦ

В. Сковронэк, Э. Р. Джейкокс, Г. Гуйнн

Резюме

Шестидневные неосемененные матки усыпляли двуокислю углерода или азотом, после усыпления исследовали их привлекательность для пчел. Как критерий привлекателноста служило число пчел на клеточках с матками. На 11 день после усыпления на клеточках с опытными матками было приблизительно два раза больше пчел чем на клеточках с контрольными матками. Разница была весьма существенна. Также и на 18 день привлекательность опытных маток была существенно выше чем контрольных. Обе субстанции применявшиеся для усыпления маток оказывали одинаковое действие на увеличение привлекательности опытных маток для пчел.

EFFECT OF ANAESTHESIA OF HONEY-BEE QUEENS ON THEIR ATTRACTIVENESS TO WORKERS

Summary

Mackensen (1947) found that honey bee queens treated with carbon dioxide began laying sooner than untreated queens, Another effect of carbon dioxide is a decrease in the amount of 9-oxodecenoic acid produced in the heads of treated virgin queens (Pain et all 1967).

In the experiments reported, we studied the attractiveness to workers of honey-bee queens anaesthetized in carbon dioxide and nitrogen gases. Attractiveness was rated by method used by Yadava (1969).

Treated and untreated queens were equally attractive to young worker bees when 10 days old, four days after anaesthesia. When the queens were 17 days old, 11 days after anaesthesia, those treated with carbon dioxide and nitrogen were about twice as attractive to workers as untreated queens. The differences were highly significant (P <0,01). When tested for the third time at 24 days of age, queens treated with nitrogen were significantly more attractive than untreated queens (P <0,05), but those treated with carbon dioxide were the same as untreated queens.

The increase in attractiveness of queens who, according to Pain et all (1967), have less 9-oxodecenoic acid is difficulty to explain. However, changes in the production of other attractive compounds, such as that described by Velthuis (1970), or others from mandibular glands, may be responsible for the differences.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 12: „w wieku 25 dni” → w wieku 24 dni
  • s. 14 (2×): „National Science Fundation” → National Science Foundation
  • s. 14, literatura (Pain 1961): „phérormone” → phéromone
  • s. 14, literatura (Pain i in. 1967): „individueles” → individuels
  • s. 14, literatura (Pain i in. 1967): „décéne-2″ → décène-2
  • s. 14, literatura (Zmarlicki, Morse 1964): „extripation” → extirpation
  • s. 15, streszczenie rosyjskie: „двуокислю” → двуокисью
  • s. 15, streszczenie rosyjskie: „привлекателноста” → привлекательности
  • s. 15, Summary (2×): „et all” → et al.
  • s. 15, Summary: „difficulty to explain” → difficult to explain

Podobne wpisy