WPŁYW TEMPERATURY NA TOKSYCZNOŚĆ DDT DLA PSZCZÓŁ (Apis mellifica)

tekst: Ryszard Łęski, Stanisława Smolarzowa

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok IV, Nr 1, kwiecień 1960 — Ryszard Łęski, Stanisława Smolarzowa

strona 49

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK IV. Nr 1 KWIECIEŃ 1960

(Apis mellifica)

Ryszard Łęski i Stanisława Smolarzowa

(Zakład Ochrony Roślin I.S.)

WSTĘP

W miarę stosowania coraz większej ilości preparatów owadobójczych w ochronie sadów i innych upraw rolnych, zagadnienie ubocznego ich działania nabiera coraz większego znaczenia. W związku z tym całkiem uzasadnione wydają się obawy pszczelarzy odnośnie toksycznego działania na pszczoły używanych w praktyce preparatów.

Ogólnie wiadome jest, że toksyczność insektycydów zależy w dużym stopniu od warunków klimatycznych, zwłaszcza od temperatury. Niniejsza praca miała na celu zbadanie różnic w toksycznym działaniu DDT dla pszczół w różnych temperaturach, a tym samym określenie, w jakich temperaturach i o ile opryskiwanie lub opylanie DDT może być dla nich niebezpieczne.

Badania prowadzono w trzech temperaturach — 15°, 25° i 34° C, reprezentujących kolejno temperaturę: a) w której lot może już w znacznym stopniu zachodzić, b) temperaturę często spotykaną w okresie letnim i c) temperaturę panującą w okresie letnim w zamieszkałym przez rój ulu.

PRZEGLĄD LITERATURY

Anderson, Atkins i Tuft (1958, 1954, 1952) podają obszerny przegląd literatury oraz wyniki badań własnych, dotyczących toksyczności różnych insektycydów dla pszczół.

Porównanie wyników otrzymywanych przez różnych autorów jest często utrudnione ze względu na prowadzenie doświadczeń w różnych warunkach klimatycznych. Zależnie bowiem od różnic klimatycznych, np. od temperatury, można otrzymać całkiem przeciwstawne sobie rezultaty

strona 50

względnej toksyczności preparatów należących do różnych grup chemicznych.

Prace Guthrie’go (1950), Hoffmana i Lindquist’a (1949) Vinson’a Kearns’a (1952) i Munson’a (1953) przeprowadzone głównie na Musca domestica L. i Periplaneta americana L. wskazują na wyraźny wpływ temperatury na działanie DDT. Wyniki wszystkich badań wskazują zgodnie na negatywny współczynnik temperatury dla tego preparatu, to znaczy na zmniejszenie się toksyczności DDT w temperaturach wyższych. Zależność ta jest tak duża, że przeniesienie owada wykazującego objawy porażenia w temperaturze niskiej do temperatury wyższej wywoływało zniknięcie objawów zatrucia i na odwrót owady nie wykazujące przez dłuższy czas objawów zatrucia w temperaturach wysokich ginęły po przeniesieniu do temperatur niższych w przeciągu 1—2 godzin.

Najbardziej przekonywujące wyjaśnienie tego zjawiska jest podane przez Munson’a (1953). Na podstawie prowadzonych badań wnioskuje on, że negatywny współczynnik temperatury dla DDT wywołany jest zmniejszeniem się rozpuszczalności DDT w tłuszczach owadów w temperaturach niższych. Obserwował on także słabsze działanie DDT na owady przy przetrzymywaniu ich w niskich temperaturach przed zetknięciem się z preparatem. W takich wypadkach zmiana wrażliwości owadów na preparat wywołana jest zmianą w ilości i składzie tłuszczów. Na skutek obu tych procesów większa ilość DDT zostaje wydalona z tłuszczu w niskich temperaturach i może dotrzeć do właściwego miejsca działania, powodując zatrucie owada.

MATERIAŁ I METODYKA

Doświadczenie przeprowadzono trzykrotnie, w miesiącu lipcu i wrześniu, na pszczołach lotnych, pobieranych z tego samego roju w dniach przeprowadzania badań.

Pszczoły przenoszono do laboratorium, gdzie po nakarmieniu ich 50% roztworem cukru (syropem) usypiano je przy pomocy CO2 i na każdą z pszczół nanoszono kroplę objętości 1mm³ roztworu różnych ilości DDT w acetonie. Krople dozowano przy pomocy samonapełniających się mikropipet o pojemności 1 mm³ (rys. 1). Po napełnieniu się mikropipety, kropla była wydmuchiwana na grzbietową część tułowia pszczoły.

W każdej kombinacji były 3 powtórzenia, a każde powtórzenie stanowiła grupa 20 pszczół.

Po naniesieniu na pszczoły kropli roztworu DDT każde 20 pszczół umieszczano w 200 ml — owej erlenmayerce zatkanej korkiem. Do korka przymocowany był pasek węzy, szerokości 1,5 cm i sięgający dna erlenmayerki oraz szklana podkarmiaczka (mała probówka z niewielkim bocznym

strona 51

otworem u dołu, napełniona 50% roztworem cukru i zatkana korkiem u góry (Rys.2). W korku zamykającym erlenmayerkę wycięty był wąski kanalik pozwalający na słabą tylko wentylację. Ograniczenie wentylacji było celowe, ponieważ wg doświadczeń Gubina (1956) zwiększenie się zawartości CO2 w otoczeniu jest dla pszczół korzystne. Tym niemniej w dalszych doświadczeniach przydatność tej metody będzie sprawdzona, ponieważ przy tak małej wentylacji i przy stałym podawaniu pokarmu obserwuje się nagromadzenie pary wodnej w naczyniu, co wpływa niekorzystnie na pszczoły.

mikropipeta; obok jej zwężonej części pionowa kreska wymiarowa z oznaczeniem „a"
kolba stożkowa zatkana korkiem, z paskiem węzy i podkarmiaczką

Erlenmeyerki z pszczołami przetrzymywano w termostatach w trzech różnych temperaturach przez okres dwóch dni, po czym obliczano procent

strona 52

śmiertelności w poszczególnych kombinacjach. Przetrzymywania pszczół dłużej nie uważaliśmy za wskazane ze względu na widoczny spadek ich żywotności w kombinacji kontrolnej.

Wykres 1. Proste średniej toksyczności DDT dla pszczół w różnych temperaturach
Wykres 1. Proste średniej toksyczności DDT dla pszczół w różnych temperaturach

Procenty śmiertelności przy poszczególnych dawkach DDT po uwzględnieniu śmiertelności w kombinacji kontrolnej wg wzoru Abbotta*) na-

*) wzór Abbotta — x = (a — b) / a · 100

  • x = śmiertelność w procentach
  • a = ilość osobników żywych w kontroli
  • b = ilość osobników żywych w kombinacji badanej
strona 53

noszono na papier logarytmiczno probitowy (dawki wyrażane były w logarytmach, a procenty śmiertelności w probitach). Następnie opierając się na naniesionych punktach wykreślono odpowiadającą im prostą toksyczności. Wyniki zostały opracowane statystycznie według graficznej metody J.T. Litchfielda i F. Wilcoxona, (1949). Określono: a) homogenność danych, b) reprezentatywność prostych w stosunku do naniesionych probitów śmiertelności, c) granice LD 50 wyinterpolowane z prostych toksyczności dla poszczególnych temperatur, d) nachylenie prostych i ich równoległość w stosunku do siebie oraz e) istotność różnic LD 50 w poszczególnych temperaturach (LD50 — jest to dawka preparatu powodująca śmiertelność 50% pszczół).

WYNIKI DOŚWIADCZEŃ

Wyniki doświadczeń są wyrażane w ilości mikrogramów (γ) DDT, wywołujących śmierć u 50% pszczół (LD 50) w poszczególnych temperaturach. Wyniki otrzymane w każdym z 3-ch doświadczeń przedstawione są w tabeli 1.

Tabela 1 Toksyczność DDT dla pszczół w zależności od temperatury

Daty poszczególnych doświadczeń 15°C: LD 50 w γ/1 pszczołę 15°C: granice LD 50 przy P=0,05 od 15°C: granice LD 50 przy P=0,05 do 25°C: LD 50 w γ/1 pszczołę 25°C: granice LD 50 przy P=0,05 od 25°C: granice LD 50 przy P=0,05 do 34°C: LD 50 w γ/1 pszczołę 34°C: granice LD 50 przy P=0,05 od 34°C: granice LD 50 przy P=0,05 do
10. VII 1,48*) 1,23 1,75 3,9*) 3,55 4,29 24,0 — —
16. VII 1,05 0,50 1,89 5,3 2,50 11,60 14,5*) 12,1 17,3
7. IX 1,60 — — 4,1*) 3,89 4,33 22,0*) 18,9 25,5

Wartości LD 50 oznaczone literą „*” zostały otrzymane z prostych, w których jednorodność reakcji była statystycznie udowodniona. Granice LD 50 z 7.IX. dla temp. 15° C i z 10.VII. dla 34° C nie były ustalone ze względu na niejednorodność reakcji.

Równoległość poszczególnych prostych zarówno dla różnych temperatur w tym samym terminie doświadczalnym, jak i dla doświadczeń wprowadzonych w różnych terminach została udowodniona, co wskazuje na to, że podobnych różnic toksycznego działania DDT w zależności od temperatury można oczekiwać także przy dawkach dających niższy lub wyższy procent śmiertelności.

Ponieważ dane z tabeli 1 wskazują, że populacja pszczół w różnych terminach badawczych reagowała podobnie na działanie DDT w różnych

strona 54

temperaturach, można ją uważać za jednorodną pod tym względem. Wyniki z poszczególnych doświadczeń załączono i wykreślono średnie proste toksyczności dla poszczególnych temperatur, przedstawiając je na wykresie.

Średnia LD 50 dla 15° C wynosiła 1,25 mikrograma na 1 pszczołę dla 25° C 4,6 mikrograma DDT na 1 pszczołę, a dla 34° C 18,0 mikrograma.

DYSKUSJA I WNIOSKI

DDT — LD 50 dla pszczół wynosiło przy temp. 15°C — 1,25, przy temp. 25° C — 4,6 i przy temp. 34° C — 18,0 mikrogramów DDT na jedną pszczołę. Jak z tego wynika, toksyczność DDT dla pszczół zależała w wysokim stopniu od temperatury, w jakiej pszczoły przebywały po naniesieniu na nie insektycydu i była średnio 3,7 raza niższa przy temp. 25°C niż przy temp. 15°C, a przy temp. 34°C — 3,9 raza niższa niż przy temp. 25°C i 14,4 raza niższa niż przy temp. 15°C.

Ogólnie więc podwyższenie temperatury o 10° C zmniejszyło toksyczność DDT około czterokrotnie.

Istotność powyższych różnic była udowodniona we wszystkich trzech doświadczeniach, jak również granice LD 50 w poszczególnych temperaturach były wyraźnie od siebie oddzielone.

Pszczoły lotne nie wykazywały w okresie lipca i września istotnych zmian w swojej reakcji na działanie DDT. Wprawdzie wystąpiły niewielkie różnice w wartości LD 50 dla tych samych temperatur w poszczególnych terminach, ale różnice te leżały w granicach błędu doświadczalnego.

Proste toksyczności w poszczególnych doświadczeniach i dla poszczególnych temperatur nie różniły się istotnie w swoim nachyleniu, a więc mogły być uważane za równoległe w granicach błędu doświadczalnego. Pozwala to na uznanie różnic w LD 50 za reprezentatywne również i dla innych poziomów śmiertelności lub inaczej mówiąc za charakterystyczne dla wszystkich punktów prostych śmiertelności.

Otrzymane wyniki są zgodne z ogólnym stwierdzeniem słabszego działania DDT w temperaturach wyższych, przy czym stopień zmniejszenia się toksyczności jest podobny jak dla Periplaneta americana L. Według Guthriego (1950) toksyczność DDT dla karaczana amerykańskiego zmniejszyła się 6 razy w temp. 22° C w stosunku do toksyczności w 14,5° C, a w temperaturze 32° C — 19 razy, a według Vinson’a i Kearns’a (1952) toksyczność DDT zmniejszyła się średnio 12 razy w temperaturze 35° C w stosunku do tosyczności 15° C.

Stwierdzenie tak dużej różnicy w toksyczności DDT dla pszczół w różnych temperaturach wskazuje na to, że znacznie bardziej niebezpieczne

strona 55

jest opryskiwanie preparatami DDT w okresie wiosennym lub w okresie chłodów w ciągu lata, niż podczas upalnych dni. W związku z tym największe środki ostrożności należy przedsięwziąć przy opryskiwaniu DDT w okresie chłodów, przy czym należy podkreślić, że podobnie jak to ma miejsce u innych owadów, chodzi tu nie tylko o temperaturę w okresie zetknięcia się owada z DDT, ale także przez parę dni po dokonaniu zabiegów.

Jest możliwe, że pszczoła po zetknięciu się z preparatem DDT podczas upalnego dnia nie wykaże żadnych objawów zatrucia i dopiero przy obniżeniu się temperatury w związku ze zmianą pogody lub pory dnia może nastąpić jej zatrucie i śmierć. W odniesieniu do Periplaneta americana L. stwierdził to Vinson Kearns (1952) dla okresu 20 godz. od zetknięcia się karaczanów z preparatami.

W dalszych naszych doświadczeniach będziemy się starali określić długość okresu od momentu zetknięcia się pszczoły z DDT przy dawkach nie działających w wyższych temperaturach do chwili jej porażenia i śmierci przy stosowaniu obniżonych temperatur.

Podziękowanie: Autorzy składają serdeczne podziękowanie prof. dr A. Demianowiczowi i doc. dr. L. Bornusowi za cenne wskazówki odnośnie właściwego laboratoryjnego traktowania pszczół oraz za ułatwienia w otrzymaniu materiału badawczego.

LITERATURA

Anderson L.D (1952) Tufs T.O. — Toxicity of several new insecticides to honey bees. Jour. Econ. Ent. 466-9.

Anderson L.D. (1958) — Toxicity of pesticides to honey bees in laboratory and field tests in Southern California, 1955—1956. Jour. Econ. Ent: 103-108.

Atkins E.L. (1954) Anderson L.D. — Toxicity of pesticide dusts to honey bees. Jour. Econ. Ent. 969-972.

Gubin Th. (1956) Smaragdowa B.P. — Otnoszenie pczeł k niedostatka kisłoroda. Zoołog. Żurnał: 329-338.

Guthrie F.E. (1950) — Effect of temperature on toxicity of certain organic insecticides. Jour. Econ. Ent: 559-560.

Hoffman R.A. (1949) Lindquist A.W. — Effect of temperature on knock down and mortality of. house-flies exposed to residues of several chlorinated hydrocarbon insecticides. Jour. Econ. Ent: 891-893.

Litchfield J.T. (1949) Wilcoxon F. — A simplifield method of evaluating dose-effect experiments. Jour. Pharmacol. Experim. Therapeutics: 99-113.

Munson S.C. (1953) — Some effects of storage at different temperatures on the resistance of the American roach L. Jour. Econ. Ent: 754-760.

Vinson E.B. (1952) Kearns C.W. — Temperature and the action of DDT on the American roach L. Jour. Econ. Ent: 484-496.

strona 56

ВЛИЯНИЕ ТЕМПЕРАТУТРЫ НА ТОКСИЧНОСТЬ ДДТ ДЛЯ ПЧЕЛ

Ришард Лэнски и Станислава Смоляж

Резюме

Исследовано токсичность ДДТ для пчел в лабораторных условиях при температуре 15 (при которой устанавливается нормальный лет пчел), 25°Ц (средняя температура летнего дня) и 34°Ц (температура расплода).

Раствор ДДТ наносился на каждую пчелу при помощи самонаполняющейся пипетки.

Полученные результаты обработаны статистически по методу Личфильда и Вилькоксона. Установлено, что токсичность ДДТ при высшей температуре уменьшается, что совпадает с наблюдениями инных авторов. Токсичность уменьшается вчетверо при повышении темпрературы на каждые 10°Ц. Следовательно ДДТ чаще ведет к отравлению и потере пчел, если его применяют в холодные дни.

Исследования будут продолжаться.

EFFECT OF TEMPERATURE ON THE TOXICITY OF DDT TO HONEYBEE

(Apis mellifica)

Leski R. Smolarz S.

Summary

The toxicity of DDT was investigated in laboratory of three temperatures: at 15°C (the temperature at which the flight is already frequent), 25°C (temperature common in summer) and 34°C (temperature in the inside hive).

DDT was applied topically using self filling pipetes. For statistical calculation the method of Litchfield and Wilcoxon was used.

The result confirmed those of other authors. It means the toxicity of DDT was lower at higher temperatures. The toxicity decreased about four times with each 10°C temperature increase. It shows that DDT is more dangerous for bees an the cases of injuries to bees will be more frequent when DDT is applied to fields at cold weather. The other aspects of that problem will be tested.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 54: „tosyczności” → toksyczności
  • s. 55, literatura: „Tufs” → Tuft
  • s. 55, literatura: „simplifield” → simplified
  • s. 56, tytuł streszczenia rosyjskiego: „ТЕМПЕРАТУТРЫ” → ТЕМПЕРАТУРЫ
  • s. 56, streszczenie rosyjskie: „темпрературы” → температуры
  • s. 56, streszczenie rosyjskie: „инных” → иных
  • s. 56, streszczenie angielskie: „pipetes” → pipettes
  • s. 56, streszczenie angielskie: „an the cases” → and the cases

Podobne wpisy