ROŚLINY POKARMOWE I ZNACZENIE GOSPODARCZE PSZCZOLINEK (ANDRENA FABR.) Z PODRODZAJU MELANDRENA PÉREZ
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIV, 2000 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
strona 77PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIV 2000
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Data nadesłania – 10 kwiecień 2000
Streszczenie
Na podstawie okazów zebranych w latach 1960-1991 oraz literatury zestawiono listę roślin pokarmowych dla 9 gatunków pszczolinek (Andrena F.) z podrodzaju Melandrena Pérez.
Potencjalnymi zapylaczami roślin uprawnych okazały się: Andrena nigroaenea (Kirby) – rzepaku, A. nitida (Müll.) – rzepaku i jabłoni oraz A. morio Brul. – nostrzyku. Prawdopodobnie pewien udział w zapylaniu drzew owocowych ma też A. vaga Panz.; w zapylaniu rzepaku i malin – A. thoracica Fabr., A. limata Smith i A. albopunctata (Rossi); w zapylaniu rzepaku – A. cineraria (L.) i A. morio Brul.; a łubinu, seradeli i gryki – A. assimilis gallica Schmied.
Główną bazę pokarmową stanowią dla tych pszczolinek Compositae, Salicaceae, Rosaceae i Cruciferae, rzadziej Papilionaceae, Umbelliferae lub Boraginaceae.
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Andrena, zapylanie, rzepak, sad, nostrzyk.
WPROWADZENIE I METODYKA
Kontynuując badanie listy roślin pokarmowych i znaczenia gospodarczego pszczolinek (Andrena Fabr.), zajęliśmy się w obecnej pracy 9 gatunkami z podrodzaju Melandrena Pérez.: A. nigroaenea (Kirby), A. nitida (Müll.), A. thoracica Fabr., A. cineraria (L.), A. limata Smith, A. vaga Panz., A. assimilis gallica Schmied., A. morio Brul. i A. albopunctata (Rossi).
Badania oparto na okazach z lat 1960-1991, znajdujących się w zbiorach Oddziału Pszczelnictwa oraz na danych z literatury. Metodykę stosowano taką samą jak w poprzednich 5 pracach tego cyklu (np. Ruszkowski i Gosek 1999 i 2000). Okazy własne oznaczali wspólnie A. Ruszkowski i J. Gosek, jedynie kilka okazów A. vaga, A. cineraria i A. assimilis gallica oznaczyła M. Dylewska. Nazwy polskie zaczerpnięto ze słownika Ruszkowski i Ruszkowski 1998, a polskie nazwy roślin głównie z opracowania Mirek i in. 1995.
strona 78WYNIKI
Pszczolinka metaliczna – Andrena nigroaenea (Kirby) łowiona była na 91 gatunkach roślin z 25 rodzin – głównie z Compositae (24% całego oblotu), Salicaceae (13%), Rosaceae i Cruciferae (po 12%), Papilionaceae (6%), Saxifragaceae (4%) oraz Ericaceae, Resedaceae i Labiatae (po 3%). Najwierniej i czasem licznie odwiedzała ona mniszki (Taraxacum) i wierzby (Salix); wiernie też i czasem licznie – rzepak (Brassica napus), rezedę (głównie Reseda lutea) i starzec (Senecio vernalis); wiernie, ale raczej mniej licznie – podbiał (Tussilago), głóg (Crataegus laevigata), śliwy (Prunus), maliny (Rubus idaeus), janowce (Genista), koniczyny (Trifolium), gorczycę polną (Sinapis arvensis), pyleniec (Berteroa), agrest (Ribes grossularia), borówki (głównie Vaccinium vitis-idaea) i klony (Acer); a czasem licznie złoć (Gagea pusilla). Należy ją zaliczyć do potencjalnych zapylaczy rzepaku, a prawdopodobnie także śliw, malin, agrestu, borówek i koniczyn (tab. 1).
Pszczolinka wierzbowo-mniszkowa – A. nitida (Müller.) odwiedzała 73 gatunki roślin z 22 rodzin – głównie z Compositae (27%), Rosaceae (19%), Salicaceae (13%), Cruciferae (9%), Ranunculaceae i Saxifragaceae (po 4%), Labiatae (4%), oraz Papaveraceae (3%). Najwierniej i najliczniej oblatywała ona mniszek (Taraxacum) i wierzby (Salix); wiernie i czasem licznie – podbiał (Tussilago), jabłoń (Malus), porzeczkę czarną (Ribes nigrum), głóg (Crataegus), rzepak (Brassica napus) i jasnoty (Lamium); wiernie ale raczej nielicznie – stokrotki (Bellis), wiśnie (Cerasus vulgaris), grusze (Pyrus), śliwy (Prunus), pięciorniki (Potentilla), agrest (Ribes grossularia), maki (Papaver) i przetacznik (Veronica chamaedrys); a czasem licznie – starzec (Senecio), czosnaczek (Alliaria), miłek (Adonis vernalis), jaskry (Ranunculus), rezedę (Reseda lutea) i miodunkę (Pulmonaria officinalis). Pszczolinka ta jest więc potencjalnym zapylaczem jabłoni i rzepaku, a prawdopodobnie także wiśni, agrestu, maku i porzeczki czarnej (tab. 1).
Pszczolinka wierzbowo-jasieńcowa – A. thoracica Fabricius. oblatywała 65 gatunków roślin z 23 rodzin – głównie z Compositae (26%), Rosaceae i Salicaceae (po 13%), Umbelliferae (11%), Campanulaceae (5%), Papilionaceae i Ericaceae (po 4%) oraz Liliaceae, Caryophyllaceae i Euphorbiaceae (po 3%). Najliczniej i najwierniej oblatywała wierzby (Salix), wiernie i czasem licznie – mniszek (Taraxacum); wiernie, ale raczej mniej licznie – jasieniec (Jasione), podbiał (Tussilago), pięciorniki (Potentilla ), ostrożenie (Cirsium), śliwy (głównie Prunus spinosa), maliny (Rubus), dziurawiec (Hypericum perforatum), wrzos (Calluna), wierzbówka (Chamaenerion angustifolium), kapustne (Brassica) i gwiazdnicę (Stellaria); a czasem licznie – mikołajek (Eryngium planum). Prawdopodobnie jest ona potencjalnym zapylaczem malin, śliw i rzepaku, a spotykana również była na kwiatach agrestu, gryki, borówki, czosnku, pasternaku, marchwi, lucerny, nostrzyku, komonicy, jabłoni, wiśni, porzeczek – być może więc odgrywa jakąś rolę w zapylaniu wielu roślin uprawnych (tab. 1).
strona 79Tabela 1 Rośliny pokarmowe pszczolinki metalicznej, wierzbowo-mniszkowej, wierzbowo-jasieńcowej i niebieskawej – Food plants of Andrena nigroaenea (Kirby), A. nitida (Müll.), A. thoracica Fabr. and A. cineraria (L.)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| COMPOSITAE | 5 | – | 50 | – |
| Achillea millefolium L. | – | – | 12 | – |
| Anthemis arvensis L. | 46 | – | – | – |
| Bellis perennis L. | 44,48 | 23,42,48 | – | 48 |
| Carduus | – | – | – | 40,44 |
| Centaurea jacea L. | – | – | 53,54a | – |
| C. montana L. | – | 48 | – | – |
| C. scabiosa L. | – | – | – | 64 |
| C. stoebe L. | 44,46 | – | 49,54a | – |
| Chrysanthemum leucanthemum L. | – | – | – | – |
| Cirsium arvense Scop. | – | – | 5,48,5,48;C.sp.40,44,51 | 44,53; C.sp.40 |
| C. vulgare (Savi) Ten. | 54a | – | 54a | – |
| Crepis biennis L. | – | – | – | – |
| C. virens Vill. | 44 | 48 | – | – |
| Doronicum | – | – | – | – |
| Hieracium | – | 23 | – | – |
| Hypochoeris radicata L. | – | – | 54a | – |
| Leontodon autumnalis L. | 42 | 44 | – | – |
| L. taraxacoides (Vill.) Mér. | 26b | – | – | – |
| Matricaria inodora (L.) Dostál | 48 | – | – | – |
| Petasites officinalis Moench | 48 | 22 | – | – |
| Pulicaria dysenterica L. | 55 | – | – | – |
| Scorzonera humilis L. | 28m,27,29;S.sp.26 | – | – | – |
| Senecio vernalis W. et K | 54 | S.sp.28m | – | 27,29,44,53 |
| Sonchus | – | – | – | – |
| Tanacetum vulgare L. | – | – | 54a | – |
| Tussilago farfara L. | 12,27,48 | 40m,59m,12,29,44,48 | 40,44,48,54a,55 | 27,40,44,48 |
| Taraxacum | 5m,48m,2,6,9,12,14,26,27,29,30,32,34,41,44,46,50,51,54,54a,55 | 22m,26m,40m,42m,45m,53m,1,2,6,12,22a,24,27,29,30,34,41,44,50-52,54a,55 | 48m,53m,22a,34,40,42,44,50,54a,59 | 45m,53m,5,22a,27,32,34,40-42,44,46,48,50,51,54a |
| Xeranthemum annuum L. | – | – | 44 | – |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 79).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| ROSACEAE | ||||
| Cerasus avium (L.) Moench | – | 54a | – | – |
| C. vulgaris Mill. | 29,48 | 13,26b,29,44;C.sp.40 | 44 | – |
| Crataegus laevigata (Poir.) DC. | 44,48,54a;C.sp.40,42,45 | 26m,46m,53m,44,48 | – | 44,48 |
| Fragaria vesca L. | 48 | 9 | 57 | – |
| Malus domestica Borb. | – | 13m,44,26b;M.sp.40 | M.sp.40 | 13;M.sp.26a,56 |
| Potentilla arenaria Borkh. | – | 29,45 | – | – |
| P. aurea L. | 25 | – | – | – |
| P. heptaphylla L. | – | – | 12 | 12 |
| P. nemanniana Rchb. | – | – | P.sp.40 | 27 |
| P. silvestris Ncck. | P.sp.44 | P.sp.8,24 | 44 | – |
| Prunus divaricata Led. | – | – | 66 | – |
| P. domestica Borb. | – | 13,54a | – | – |
| P. spinosa L. | 29,42 | 54a | 44,48,50,54a | 54a |
| P. triloba Lindl. | 48;P.sp.44 | P.sp.26b,44 | – | – |
| Pyrus communis L. | 18,48 | 13,54a;P.sp.26b | 54a | P.sp.26a |
| Rosa canina L. | – | – | – | 54a |
| Rubus fruticosus L. | – | – | 46,54a | – |
| R. idaeus L. | 46,48,54a | 4 | – | – |
| R. spectabilis Pursh. | 48;R.sp.40,44 | R.sp.23 | R.sp.40,44 | – |
| Sorbus aucuparia L. | 48 | 48 | – | – |
| Spiraea | 46 | 44 | 42 | – |
| PAPILIONACEAE | ||||
| Genista anglica L. | 48 | – | – | – |
| G. pilosa L. | 48;G.sp.44,53a | – | – | – |
| Lotus corniculatus L. | – | – | 54 | – |
| Medicago lupulina L. | 48 | 48 | – | – |
| M. sativa L. | – | – | 60 | – |
| Melilotus alba Med. | – | – | M.sp.60 | 27 |
| M. officinalis (L.) Lam. | – | – | 65 | 40 |
| Onobrychis viciaefolia Scop. | 46 | – | – | – |
| Psoralea drupacea Bge. | – | – | 66 | – |
| Trifolium dubium Sibith. | 48 | 32,44 | – | – |
| T. hybridum L. | 48 | – | – | – |
| T. pratense L. | 48;T.sp.40,44 | – | – | – |
| T. repens L. | 54a | – | – | – |
| Vicia sepium L. | V.sp.40 | 48 | – | – |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 79).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| CRUCIFERAE | – | 44 | – | – |
| Alliaria petiolata (M.Bieb.) Gav. et Gr. | – | 42m,41 | – | – |
| Alyssum saxatile L. | – | 22 | – | – |
| Barbaraea vulgaris R. Br. | – | 29 | – | 41,42,44 |
| Berteroa incana DC. | 26,29,54a | – | – | – |
| Brassica napus L. | 30m,37m,26,48,54a | 37m,36,45,48,54a | 44,48 | 26,44,45,48,54a |
| B. oleracea L. | 46,48;B.sp.44 | 48 | B.sp.44 | 48 |
| Capsella bursa-pastoris (L.) | – | 48 | – | – |
| Cardaria draba (L.) Desv. | 54a | 44 | – | 54a |
| Cardamine pratensis L. | – | 54a | – | – |
| Cheiranthus cheiri L. | 48 | – | – | – |
| Erysimum | 44 | – | – | – |
| Rorippa | 40 | – | – | – |
| Sinapis alba L. | 54a | – | – | – |
| S. arvensis L. | 40,44,48 | 48 | 54a | S.sp.40 |
| Sisymbrium orientale L. | 54a;S.sp.44 | – | – | – |
| UMBELLIFERAE | – | – | 40,42,44,51 | – |
| Aegopodium podagraria L. | – | 48 | – | 44 |
| Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. | 54a;A.sp.44 | 48,54a | – | – |
| Carum carvi L. | 46 | – | – | – |
| Chaerophyllum temulum L. | 54a | – | – | 54a |
| Daucus carota L. | – | – | 44,53 | – |
| Eryngium campestre L. | – | – | – | 44 |
| E. planum L. | – | – | 20m | – |
| Heracleum sphondylium L. | 54a | 54a | 53,54a;H.sp.44 | – |
| Pastinaca | – | – | 44 | – |
| Prangos bucharica B. Fedt. | – | – | 66 | – |
| Selinum carvifolia L. | – | – | 44,53 | – |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 79).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| SALICACEAE | ||||
| Salix | 53m,26,29,32,61a,42,44,46,48,57,61a | 22m,40m,42m,53m,22a,24,29,41,44,46,48,50,52,55 | 22m,53m,61m,40,44,45,48 | 46m,50m,53m,14,29,40,42,44,48,51,54,61 |
| S. alba L. | 54a | – | – | 54a |
| S. aurita L. | 27,54a | – | – | 27,54a |
| S. caprea L. | 14m,12,27,29,54a | 12,54a,57 | 54a | 12,54a |
| S. cinerea L. | 48 | – | – | – |
| S. purpurea L. | 48 | – | – | 12,48,54a |
| S. repens auct. | 48 | – | 48 | 48 |
| S. silesiaca Willd. | – | 23 | – | – |
| S. Triandra L. | 48 | – | 48,54a | – |
| S. viminalis L. | – | 48 | – | 48 |
| SAXIFRAGACEAE | ||||
| Deutzia crenata S. u Z. | 48 | – | – | – |
| Ribes aureum Pursh. | 48 | 2 | – | – |
| R. grossularia L. | 27,44,48,50 | 22,44,46 | 44 | – |
| R. nigrum L. | – | 13m,26b,54a | – | – |
| R. rubrum L. | 48 | – | – | – |
| Saxifraga umbrosa L. | 48;S.sp.44 | 54a | – | – |
| RANUNCULACEAE | ||||
| Adonis vernalis L. | – | 33m,44 | – | – |
| Anemone nemorosa L. | – | – | – | 48 |
| Ficaria verna Huds. | 48 | 48,54a | 54a | 48 |
| Pulsatilla patens Mill. | – | – | 57;P.sp.55 | – |
| Ranunculus acris L. | 54a | 54a | – | 54a |
| R. bulbosus L. | 54a | 54a | – | 53m,54a |
| R. repens L. | – | 48;R.sp.7 | – | 48;R.sp.44 |
| LILIACEAE | ||||
| Allium cepa L. | – | – | 54a;A.sp.44 | – |
| A. ursinum L. | – | 54a | – | – |
| Gagea lutea Schult. | – | – | 46 | – |
| G. pusilla Schult. | 57m | 57 | – | – |
| Hyacinthus leucophaeus Stev. | – | – | 57 | – |
| Scilla sibirica Haw. | – | – | – | 44 |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 79).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| LABIATAE | ||||
| Ajuga reptans L. | 12 | 46 | – | – |
| Glechoma hederacea L. | – | – | 54a | – |
| Lamium album L. | – | 46,48 | – | – |
| L. maculatum L. | – | 54a | – | – |
| L. purpureum L. | 27,48 | 44;L.sp.40m | 48 | – |
| Salvia pratensis L. | 44 | – | – | – |
| Thymus serpyllum L. | 44,46 | – | 44 | 44;Th.sp.40 |
| BORAGINACEAE | ||||
| Cynoglossum officinale L. | 44 | – | – | – |
| Lindelofia anchusoides (Lind.) Lehm. | – | – | 66 | – |
| Pulmonaria officinalis L. | – | 44;P.sp.40m | – | – |
| Symphytum officinale L. | 44 | – | – | – |
| ERICACEAE | ||||
| Calluna vulgaris (L.) Salisb. | – | – | 40,44,48 | – |
| Erica | – | – | 53a | – |
| Vaccinium myrtillus L. | 46,48 | – | 21 | 21 |
| V. uliginosum L. | 46 | – | – | – |
| V. vitis-idaea L. | 29,32,44,54a | – | – | – |
| PAPAVERACEAE | ||||
| Chelidonium maius L. | 44,48 | 42 | – | – |
| Corydalis cava Sch. et K. | – | 46 | – | – |
| Papaver nudicaule L. | 48 | 48 | – | – |
| P. somniferum L. | P.sp.44 | 32,44 | – | – |
| CARYOPHYLLACEAE | ||||
| Cerastium arvense L. | – | – | – | 29 |
| Lychnis flos-cuculi L. | – | 46 | – | – |
| Stellaria holostea L. | 54a | 54a | 40,44,54a | 46 |
| S. media Vill. | 48;S.sp.44 | – | 48 | 48 |
| ACERACEAE | ||||
| Acer campestre L. | 48 | 54a | – | 44 |
| A. ginnala Maxim. | – | 2 | – | 2 |
| A. negundo L. | 7 | – | – | – |
| A. platanoides L. | – | 54a | – | – |
| A. pseudoplatanus L. | 27 | – | 54a | 48 |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 79).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| SCROPHULARIACEAE | ||||
| Odontites lutea (L.) Clairv. | – | – | 44 | – |
| Paulownia tomentosa Steut. | – | – | 66 | – |
| Veronica chamaedrys L. | 44,48 | 5,44,48,54a | – | – |
| CAMPANULACEAE | ||||
| Campanula | – | 22 | 54a- | – |
| Jasione montana L. | – | – | 44,48,50,51,53,54a | 40,44,53 |
| POLYGONACEAE | ||||
| Fagopyrum esculentum Moench | – | – | 29 | – |
| Polygonum bistorta L. | – | P.sp.23 | – | 48 |
| CAPRIOLIACEAE | ||||
| Lonicera | 10 | – | – | – |
| Viburnum opulus L. | 48 | – | – | – |
| RESEDACEAE | ||||
| Reseda | 53am | – | – | – |
| R. lutea L. | 25,29,40,44 | 45m | – | – |
| R. luteola L. | 46;R.sp.22 | – | – | – |
| OENOTHERACEAE | ||||
| Epilobium (Chamaenerion?) | – | – | – | 40,44 |
| Chamaenerion angustifolium (L.) Scop. | – | – | 41,42,54a | 44,53 |
| EUPHORBIACEAE | ||||
| Euphorbia cyparissias L. | – | 44 | E.sp.44 | – |
| E. helioscopia L. | – | E.sp.22 | 66m | – |
| RHAMNACEAE | ||||
| Frangula alnus Mill. | 54 | – | – | – |
| Rhamnus catharticus L. | – | 44 | – | – |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 79).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | nigroaenea / Ng | nitida / Nt | thoracica / Th | cineraria / Ci |
|---|---|---|---|---|
| INNE – OTHER FAMILIES | ||||
| Aesculus hippocastanum L. | – | 54a | – | – |
| Armeria maritima (Mill.) Willd. | 48 | – | 44,53 | 42 |
| Berberis vulgaris L. | 54;B.sp.44 | B.sp.29 | 54 | – |
| Bryonia dioica Jacq. | 46,54a | – | – | – |
| Cornus sanguinea L. | – | 54a | – | – |
| Cypripedium calceolens L. | 38*,46 | – | – | – |
| Helianthemum nummularium L. | 54a | 54a | – | – |
| Horaninowia ulicina Fisch. et Mey. | – | – | 65 | – |
| Hypericum perforatum L. | – | – | 40,44,53 | – |
| Ilex aquifolium L. | 54a | 54a | – | – |
| Juniperus | 22 | – | – | – |
| Oxalis acetosella L. | – | – | – | 31,34 |
| Primula elatior (L.) | – | 24 | – | 48 |
| Pyracantha coccinea Roem. | – | – | – | 44 |
| Scabiosa | – | – | 50 | – |
| Syringa vulgaris L. | S.sp.54 | – | – | 44 |
| Tamarix | – | – | – | 44 |
| Tilia | – | – | 54a | – |
| Bez rośliny – without any plant | 4 | 8m,11 | – | 8,62 |
Objaśnienia – Explanations (ad tab. 1-2)
a) Symbole i nazwy gatunków pszczolinek – Symbols and names of the Andrena-species: Ab – Andrena albopunctata (Rossi) – malinowo-nostrzykowa As – A. assimilis gallica Schmied. – wielka Ci – A. cineraria (L.) – niebieskawa Li – A. limata Smith – czarnobrzucha Mo – A. morio Brul. – ciemnoskrzydła Ng – A. nigroaenea (Kirby) – metaliczna Nt – A. nitida (Müll.) – wierzbowo-mniszkowa Th – A. thoracica Fabr. – wierzbowo-jasieńcowa Va – A. vaga Panz. – łysawa.
b) Liczby w tabeli oznaczają teren badań, lata i autorów (w nawiasie powiaty z roku 1975 i dane z literatury) The numbers in the table indicata the regions, years and authors of the investigation (woj. = province, pow. = district: the districts from the year 1975 and data of literature in parenthesis).
Okazy własne pszczół zbierali: – The own bee specimens were collected by: AR – Andrzej Ruszkowski, JG – Janina Gosek, JW – Janina Wojdaszka, JZ – J. Seniuk, KB – Krystyna Kuna, KK – Krystyna Kaczmarska, MB – Mieczysław Biliński, MZ – Maria Zadura, ZK – Zofia Konopacka.
POLSKA – POLAND
woj. lubelskie:
- Puławy – park 1963-1967 AR, MB, MZ.
- Puławy – Górna Niwa 1967-1972 MB, JG, KK, KB. 2a. Puławy – Włostowice 1975 JG.
- Parchatka (Puławy) 1986 MB.
- Kazimierz Dolny (Puławy) 1981, 1986 KK.
- Gołąb (Puławy) 1987-1989 JG, KK, AR.
- Jaroszyn (Puławy) 1991 AR.
- Bronowice (Puławy) 1987-1988 KK, JG.
- Łęka (Puławy) 1988-1989 JG, AR, KK.
- Wojszyn (Puławy) 1990 KK, MB.
- Janowiec (Puławy) 1986 JW.
- Gródek (Hrubieszów) 1987 MB.
- „woj. Zamość” (Kosior, Fijał 1992).
- (Anasiewicz, Warakomska 1971, Anasiewicz 1972).
woj. mazowieckie:
- Piskorów (Zwoleń) 1991 JG, KK, AR.
- Dziekanów Leśny (N. Dwór Maz.) (Domagała-Lipińska 1961).
- Puszcza Kampinoska (N. Dwór Maz.) (Banaszak, Plewka 1981).
- Wólka Węglowa (Warszawa) 1985 JZ.
woj. łódzkie:
- Skierniewice 1960 ZK.
- Łowicz (Drogoszewski 1932).
woj. świętokrzyskie:
- Busko + Opatów (Drogoszewski 1932).
- Jędrzejów (Karczewski 1962).
woj. małopolskie:
- Pieniny – mountains (Dylewska, Noskiewicz 1963). 22a. Kraków (Łoziński 1920).
- Babia Góra – mountains (Dylewska 1966).
- Ojców (Olkusz) (Dylewska 1988).
- Tatry – mountains (Dylewska 1991).
woj. wielkopolskie:
- Poznań (Banaszak 1973a, 1976ab); 26a. Poznań (Wójtowski, Feliszek 1977); 26b. Rogaczewo (Cierzniak, Ratyńska 1997).
woj. zachodniopomorskie:
- (Blüthgen 1919);
- Wolin – island (Banaszak 1973b).
woj. kujawsko-pomorskie:
- (Torka 1912, 1932);
- Toruń (Pawlikowski 1978);
- Wągrowiec (Banaszak 1977).
woj. pomorskie:
- (Alfken 1909, 1912);
- (Banaszak 1980).
woj. warmińsko-mazurskie:
- (Alfken 1910, 1913).
woj. śląskie:
- (Torka 1927).
woj. opolskie:
- Pilszcz (Głubczyce) 1978 MB.
woj. dolnośląskie:
- (Gałuszkowa 1965).
Różne rejony Polski – Different regions of Poland:
- (Szafer 1927).
- (Dylewska, Zabłocki 1972).
- (Dylewska 1987).
Śląsk polski i czeski – Polish and Czech Silesia:
- (Ducke 1898).
- (Dittrich 1903).
CZECHY i SŁOWACJA – CZECH and SLOVAKIA:
- Słowacja – Slovakia (Beláková 1963, 1968, 1970, 1971).
- (Kocourek 1966).
- (Beláková, Dorn 1968).
NIEMCY i AUSTRIA – GERMANY and AUSTRIA:
- (Müller 1873).
- Berlin (Alfken 1909).
- Bremen (Alfken 1914).
- (Hedicke 1922).
- (Friese 1926).
- (Hedicke 1930).
- (Stöckhert 1930).
- Frankonia – Franken (Stoeckhert 1933); 53a. (Warncke 1981);
- Austria – Alpy – mountains (Dylewska 1993); 54a. (Westrich 1989).
LITWA – LITHUANIA:
- (Adolph 1934, 1937).
NORWEGIA – NORWAY:
- (Loken 1958).
UKRAINA:
- (Bramson 1879).
- (Noskiewicz 1922).
- (Osyčniuk 1960).
ROSJA – RUSSIA:
- (Popov 1948). 61a. (Baer 1903).
- Nowosibirsk 1977 MB.
KAZACHSTAN – KAZAKSTAN:
- Matogoł 1977 MB.
- Bieregowoje 1977 MB.
UZBEKISTAN:
- (Popov 1967).
TADŻYKISTAN – TADJIKISTAN:
- (Popov 1967). m – liczny oblot – a frequent visiting
- – stwierdzono zapylanie – pollination was confirmed.
Pszczolinka niebieskawa – A. cineraria (Linnaeus) zbierana była z kwiatów 54 gatunków roślin z 21 rodzin – głównie z Compositae (29%), Salicaceae (22%), Cruciferae (10%), Ranunculaceae i Rosaceae (po 7%), Oenotheraceae (3%). Najwierniej i najliczniej odwiedzała wierzby (Salix); wiernie i czasem licznie – mniszki (Taraxacum) i jaskry (Ranunculus); wiernie, ale raczej mniej licznie – ostrożenie (Cirsium), starzec (Senecio vernalis), podbiał (Tussilago), rzepak (Brassica napus), gorczyczniki (Barbarea) i klony (Acer) (tab. 2). Być może odgrywa pewną rolę w zapylaniu rzepaku.
strona 89Tabela 2 Rośliny pokarmowe pszczolinki czarnobrzuchej, łysawej, wielkiej, ciemnoskrzydłej i malinowo-nostrzykowej – Food plants of Andrena limata Smith, A. vaga Panz., A. assimilis gallica Schmied., A. morio Brul. and A. albopunctata (Rossi)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | limata / Li | vaga / Va | assimilis / As | morio / Mo | albopunctata / Ab |
|---|---|---|---|---|---|
| COMPOSITAE | |||||
| Carduus | – | – | – | – | 40 |
| Centaurea phrygia L. | – | – | 1;C.sp.51 | – | – |
| C. stoebe L. | 54a | – | 49m,54a | 53,54a | – |
| C. scabiosa L. | C.sp.44m,40,53a | – | 63m,54a,64 | C.sp.40,44,51 | – |
| Cichorium intybus L. | 40,44,54a | – | – | – | – |
| Cirsium pannonicum (L.) Gaud. | C.sp.53a | – | C.sp.40 | 44 | – |
| C. vulgare (Savi) Ten. | 54a | – | – | 54a | – |
| Hieracium umbellatum L. | 54a;H.sp.44 | – | – | – | – |
| Petasites officinalis Moench | – | 29 | – | – | – |
| Picris hieracioides L. | 54a | – | – | – | – |
| Solidago canadensis L. | 53a | – | – | – | – |
| S. graminifolia L. | – | – | 26 | – | – |
| S. virgaurea L. | 53a | – | – | – | – |
| Tussilago farfara L. | 40 | 12,55 | 40,44,55 | – | – |
| Taraxacum | 26,40,44,45.53a.54a | 2m,1,8,40,44,46,48,53,55,58 | 40,44 | 43 | – |
| Xeranthemum annuum L. | – | – | 44 | – | – |
| CRUCIFERAE | – | – | – | 50 | 44 |
| Barbarea | – | – | – | – | 40,44 |
| Berteroa incana DC. | – | – | 53m,44 | – | – |
| Brassica napus L. | 44,54a | – | – | 43 | 44;B.sp.40 |
| Capsella bursa-pastoris (L.) | 44 | – | – | – | – |
| Erodium cicutarium (L.) L’Her. | – | – | – | 47m,53 | – |
| Erophila verna (L.) C.A.M. | – | 49 | – | – | – |
| Erysimum | 39m | – | – | – | – |
| Rorippa | 39m | – | – | – | – |
| Sinapis alba L. | 44,54a | – | – | – | – |
| S. arvensis L. | 39m;S.sp.40 | – | 15 | – | – |
| Sisymbrium altissimum L. | – | – | – | S.sp.40,44 | 40 |
| S. orientale L. | – | – | – | 54a | – |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 89).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | limata / Li | vaga / Va | assimilis / As | morio / Mo | albopunctata / Ab |
|---|---|---|---|---|---|
| ROSACEAE | |||||
| Cerasus | – | 44 | – | – | – |
| Crataegus laevigata (Peir.) DC. | – | 44,53;C.sp.29,40 | – | – | – |
| Malus | – | 40,44 | – | – | – |
| Potentilla arenaria Borkh. | – | 29 | P.sp.40 | – | – |
| P. nemanniana Rchb. | 44 | – | 53m,44 | – | – |
| Prunus spinosa L. | – | 33;P.sp.40 | – | – | – |
| Rosa canina L. | – | – | – | 49 | – |
| Rubus | 39 | – | – | – | 40,44 |
| Spiraea chamaedrifolia L. | 1 | S.sp.40,44 | – | – | – |
| PAPILIONACEAE | |||||
| Caragana arborescens Lam. | – | – | – | 60m | 60 |
| Lupinus luteus L. | – | – | 15m | – | – |
| Melilotus officinalis (L.) Lam. | M.sp.40,4 | – | – | 40,44;M.sp.40,44 | 40 |
| Ornithopus sativus L. | – | – | 15m | – | – |
| Robinia pseudacacia L. | – | – | – | 60m | – |
| SALICACEAE | |||||
| Salix | 39,40,44,54a | 5m,7m,16m,46m,50m,53am,54am,14,19,22a,29,34,40-42,44,48,51,55,59,61a | 53m,40,44,55 | – | – |
| S. alba L. | – | 54a | – | – | – |
| S. aurita L. | – | 27,54a | – | – | – |
| S. caprea L. | – | 12,27,54a | 12 | – | – |
| S. cinerea L. | – | 54a | – | – | – |
| S. myrsinifolia Salib. | – | 54a | – | – | – |
| S. pentandra L. | – | 54a | – | – | – |
| S. purpurea L. | – | 48,54a | – | – | – |
| S. repens L. | – | 46,48 | – | – | – |
| UMBELLIFERAE | 53am | – | 53m,40,44 | – | – |
| Aegopodium podagraria L. | – | – | 35 | – | – |
| Eryngium campestre L. | 53m,44,54a | – | E.sp.44 | 40,44,54a | 40 |
| E. planum L. | E.sp.40 | – | 2m,2a,12,20,40 | – | – |
| Heracleum sphondylium L. | 54a | – | 54a | – | – |
| BORAGINACEAE | |||||
| Anchusa officinalis L. | – | – | – | 49m,44,53;A.sp.40 | – |
| Echium vulgare L. | 39 | – | 54a | – | – |
| Symphytum officinale L. | 44 | – | – | – | – |
Główka kolumn powtórzona na tej stronie (jak na s. 89).
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | limata / Li | vaga / Va | assimilis / As | morio / Mo | albopunctata / Ab |
|---|---|---|---|---|---|
| RANUNCULACEAE | |||||
| Adonis vernalis L. | – | 33 | – | – | – |
| Ficaria verna Huds. | – | 48 | – | – | – |
| Pulsatilla patens Mill. | – | 57 | – | – | – |
| LABIATAE | |||||
| Lamium | – | – | 54a | – | – |
| Salvia nemorosa L. | – | – | S.sp.54a | S.sp.44 | 40,44 |
| Thymus serpyllum L. | – | – | 12,44;Th.sp.40 | – | – |
| SCROPHULARIACEAE | |||||
| Odontites lutea (L.) Clairv. | 44 | – | – | – | – |
| Veronica spicata L. | – | – | 49m | – | – |
| POLYGONACEAE | |||||
| Fagopyrum esculentum Moench | – | – | 15m | – | – |
| Polygonum bistorta L. | – | – | – | 29 | – |
| INNE – OTHER FAMILIES | |||||
| Allium sphaerocephalum L. | 54a | – | – | – | – |
| Betula pendula Roth. | 54a | – | – | – | – |
| Calluna vulgaris (L.) Salisb. | 40,44 | – | 15 | – | – |
| Cypripedium calceolens L. | – | 38*,46 | – | – | – |
| Euphorbia | 53m,39,44 | 22 | – | – | 40,44 |
| Gagea pratensis (Pers.) | – | 29 | – | – | – |
| Helianthemum | 54a;H.sp.44 | – | – | – | – |
| Jasione montana L. | 40,44 | – | 54a | – | – |
| Plantago major | 54a | – | – | – | – |
| Scabiosa | – | – | – | – | 40,44 |
| Bez rośliny – without any plant | – | 8m,3,17 | – | – | – |
Objaśnienia jak w tab. 1 – Explanations as in the table 1.
strona 92Pszczolinka czarnobrzucha – A. limata Smith złowiona została na 34 gatunkach roślin z 15 rodzin – głównie z Compositae (30%),Cruciferae (21%), Umbelliferae (14%), Euphorbiaceae (7%), Salicaceae (5%) i Rosaceae (4%). Wiernie i czasem licznie spotykana była na gorczycach (Sinapis), mikołajkach (Eryngium), chabrach (Centaurea), cykorii (Cichorium intybus) i wilczomleczach (Euphorbia); wiernie, ale mniej licznie na mniszkach (Taraxacum) i wierzbach (Salix); czasem licznie na pszonakach (Erysimum) i rzepichach (Rorippa). Być może odgrywa jakąś rolę w zapylaniu gorczycy, rzepaku, nostrzyku i malin, na których bywała czasem łowiona (tab. 2).
Pszczolinka łysawa – A. vaga Panzer zbierana była z 20 roślin z 8 rodzin – głównie z Salicaceae (59%), Compositae (17%), Rosaceae (14%) i Ranunculaceae (3%). Najwierniej i najliczniej odwiedzała wierzby (Salix); wiernie i czasem licznie – mniszek (Taraxacum) i wiernie lecz raczej nielicznie – głóg (Crataegus ). Z roślin uprawnych spotykana była czasem na wiśni, jabłoni i śliwach – być może więc odgrywa jakąś rolę w ich zapylaniu, jednakże wyjątkowo silnie związana jest ona z wierzbami (tab. 2).
Pszczolinkę wielką – A. assimilis gallica Schmiedeknecht łowiono na 25 gatunkach roślin z 11 rodzin – głównie z Compositae (27%), Umbelliferae (21%), Salicaceae (10%), Papilionaceae (8%), Rosaceae, Cruciferae i Labiatae (po 7%) oraz Scrophulariaceae i Polygonaceae (po 4%). Wiernie i czasem licznie odwiedzała ona wierzby (Salix), chabry (Centaurea), pięciorniki (Potentilla) i mikołajek (Eryngium campestre); wiernie, ale nielicznie – mniszki (Taraxacum) i macierzankę (Thymus serpyllum); czasem zaś licznie, ale raczej niezbyt wiernie – pyleniec (Berteroa), łubin (Lupinus luteus), seradelę (Ornithopus), grykę (Fagopyrum esculentum) i przetacznik (Veronica spicata). Być może pszczolinka ta może brać udział pewien w zapylaniu gryki, łubinu i seradeli (tab. 2).
Pszczolinka ciemnoskrzydła – A. morio Brullé złowiona została tylko na 16 gatunkach roślin z 8 rodzin – głównie z Papilionaceae (26%), Cruciferae (23%), Compositae (21%), Boraginaceae (15%) i Umbelliferae (8%). Wiernie i czasem licznie odwiedzała farbownik (Anchusa officinalis); wiernie, ale raczej nielicznie – chabry (Centaurea), nostrzyki (Melilotus) i mikołajek (Eryngium campestre); czasem licznie – iglicę (Erodium cicutarium), karaganę (Caragana arborescens) i robinię (Robinia pseudacacia). Jest ona potencjalnym zapylaczem nostrzyku, a spotykana też była i na rzepaku (tab. 2).
Pszczolinka malinowo-nostrzykowa – A. albopunctata (Rossi) stwierdzona została na kwiatach 11 gatunków roślin z 8 rodzin – głównie z Cruciferae (33%). Zbyt mało jest danych, żeby można ustalić jej główne rośliny pokarmowe. Z roślin uprawnych łowiono ją jedynie na rzepaku, nostrzyku i malinach. Być może więc odgrywa pewną rolę w ich zapylaniu,
strona 93zwłaszcza zaś w zapylaniu nostrzyku, gdyż wyraźnie jest związana z rodziną roślin krzyżowych (tab. 2).
WNIOSKI
Do potencjalnych zapylaczy rzepaku zaliczyć można pszczolinkę metaliczną (Andrena nigroaenea) i wierzbowo-mniszkową (A. nitida), przy czym ta druga jest także potencjalnym zapylaczem jabłoni. Natomiast pszczolinkę ciemnoskrzydłą (A. morio) należy uznać za potencjalnego zapylacza nostrzyku. Pozostałe z omawianych tu pszczolinek odgrywają prawdopodobnie również pewną rolę w zapylaniu wielu roślin uprawnych (zwłaszcza rzepaku i malin), a pszczolinka łysawa (A. vaga) być może drzew owocowych. Podobnie zresztą jak i wszystkie inne pszczolinki mają one ogromne znaczenie dla utrzymania równowagi biologicznej przez zapylanie wielu roślin dziko rosnących.
Główną bazę pokarmową dla pszczolinek z podrodzaju Melandrena stanowiły Compositae (21-31% całego oblotu – z wyjątkiem A. morio i A. albopunctata ); wierzby (11-22% oblotu – z wyjątkiem A. limata, A. morio i A. albopunctata), a dla niektórych z nich także Rosaceae (u A. nigroaenea, A. nitida, A. thoracica i A. vaga 11-17%). Czasem na pierwsze lub znaczące miejsce wysuwały się wierzby (38% u A. vaga), Papilionaceae (29% u A. morio), Cruciferae (23-33% u A. albopunctata, A. limata i A. morio, a 11% u A. nigroaenea), Umbelliferae (12-22% u A. assimilis i A. thoracica) lub Boraginaceae (17% u A. morio).
LITERATURA
Adolph W. (1934)- Materiały do znajomości fauny pszczół Wileńszczyzny. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Wydz. Nauk Mat.-Przyr., 8, 27:1-38.
Adolph W. (1937)- Zespoły wiosenne pszczół w Ponarach pod Wilnem. Prace Tow. Przyj. Nauk w Wilnie, Nauk Mat. i Przyr., 11.
Alfken J.D. (1909)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-zool. Ver., 31:101-123.
Alfken J.D. (1910)- Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 50:320-345.
Alfken J.D. (1912)- Die Bienenfauna von Westpreussen. Ber. Westpr. Bot.-Zool. Ver., 34:1-96.
Alfken J.D. (1913)- Die Bienenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon. Gesell. Königsberg, 53:114-182.
Alfken J.D. (1914)- Die Bienenfauna von Bremen. Abh. Naturwiss. Ver. Bremen, 22:1-220.
strona 94Anasiewicz A. (1972)- Oblot niektórych drzew owocowych i porzeczki czarnej przez błonkówki pszczołowate (Hymenoptera, Apoidea). Pol. Pismo Ent., 42(2):491-506.
Anasiewicz A., Warakomska Z. (1971)- Analysis of pollen collected by wild Apoidea from fruit trees and bushes. Ekol. Pol. 19(34):509-523.
Baer W. (1903)- Zur Apidenfauna der Kurischen Nehrung. Int. Allg. Z. Ent., 8:157-161.
Banaszak J. (1973a)- Pszczołowate (Apoidea) okolic Poznania. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:33-78.
Banaszak J. (1973b)- Pszczołowate (Apoidea) Wolińskiego Parku Narodowego. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., B, 26:79-88.
Banaszak J. (1976a)- Pszczoły (Hymenoptera, Apoidea) ogrodu botanicznego w Poznaniu. Bad. Fizjogr.Pol. Zach., C, 29:71-85.
Banaszak J. (1976b)- Uwagi o występowaniu trzmieli (Hymenoptera, Apoidea) w Polsce. Przegl. Zool., 20, 3:331-335.
Banaszak J. (1977)- Pszczoły (Hymenoptera: Apoidea) rezerwatu Dębina pod Wągrowcem. Bad. Fizjogr. Pol. Zach., C – Zoologia, 30:155-158.
Banaszak J. (1980)- Pszczoły (Apoidea, Hymenoptera) siedlisk kserotermicznych rejonu dolnej Wisły. Fragm. Faun., 25:335-360.
Banaszak J., Plewka T. (1981)- Apoidea (Hymenoptera) Kampinoskiego Parku Narodowego. Fragm. Faun., 25:435-452.
Beláková A. (1963)- Príspevok k poznaniu opelóvačov repky ozimnej Brassica napus L. var. arvensis v podmienkach jużného Slovenska. Czasop. Slov. Akad. Vied. Bratislava,18:821-830.
Beláková A. (1968)- Apoidea budúcej vodnej nádrže prí Liptovskej Mare. Acta Facul. Rer. Natur. Univers. Comen. Publ. 14, Zool:101-110.
Beláková A. (1970)- Príspevok k poznaniu niektorých druhov samotárskych včiel rodov Andrena (Fabricius) a Halictus (Latreílle) a ich žívných rastlín na Slovensku. Entomol. Probl., 8:154-169.
Beláková A. (1971)- Včely (Apoidea) z niektorých významných oblasti Slovenska. Entomol. Probl., 10:141-191.
Beláková A. (1977)- Včely (Apoidea) okolia Zemplinskej šíravy. Acta Fac. Rer. Nat. Univ. Comen. Zool., 22:109-123.
Beláková A., Dorn M. (1968)- Príspevok k poznaniu opelovačov rodu Andrena (Fabricius) v prírodnej rezervácií Jurský Šúr a Chotín. Ochrana Fauny, 2(3):7-13.
Blüthgen P. (1919)- Die Bienenfauna Pommerns. Stettiner Ent. Ztg., 80:65-131.
Bramson K.Z. (1879)- Die Hymenoptera Mellifera der Umgegend von Jetaterinoslaw. Bull. Soc. Nat. Mosc., 54 (2):253-306.
strona 95Cierzniak T., Ratyńska K. (1997)- Wstępne wyniki badań nad zanczeniem przytorzy dla fauny pszczół (Apoidea) Zesz. Nauk.. WSP, Stud. Przyr. 13:63-88.
Dittrich R. (1903)- Verzeichnis der bisher in Schlesien aufgefundenen Hymenopteren. I. Apidae. Z. Entom., 28:21-54.
Domagała-Lipińska A. (1961)- Rozmieszczenie Hymenoptera – Aculeata w środowiskach miododajnych w Dziekanowie Leśnym k. W-wy. Ekol. Pol., A, t. 9:525-540.
Drogoszewski K. (1932)- Wykaz żądłówek zebranych w Polsce środkowej. Pol. Pismo Entomol., 11:113-118.
Ducke A. (1898)- Die Bienenfauna Österreich.-Schlesiens. Entom. Nachr. Berlin, 24:129-146.
Dylewska M. (1966)- The Apoidea of the Babia Góra Mountain. Acta Zool. Cracov., 11(5):111-175.
Dylewska M. (1974)- Pszczołowate – Apidae. Podrodzina Andreninae. Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XXIV, z. 68d.
Dylewska M. (1987)- Die Gattung Andrena Fabricius (Andrenidae, Apoidea) in Nord- und Mitteleuropa. Acta Zool. Cracov., 30 (12):359-708.
Dylewska M. (1988)- Apoidea of the Ojców National Park. Part I. Colletidae, Halictidae, Andrenidae, Melittidae, Megachilidae, Anthophoridae. Acta Biol. Cracov., Zool. 30:19-72.
Dylewska M. (1991)- Apoidea of Tatra Mountains and the adjacent area. Part I. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Megachilidae and Anthophoridae. Acta Zool. Cracov., 34 (1):189-265.
Dylewska M. (1993)- Apoidea (except Apidae) on the northern slopes of the Hohe Tauern Mts. Acta Zool. Cracov., 35(3):509-564.
Dylewska M., Noskiewicz (1963)- Apoidea of the Pieniny National Park. Part 2. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Apidae (Nomada Scop.). Acta Zool. Cracov., 8:477-532.
Dylewska M., Zabłocki J. (1972)- Nowe i mało znane Apoidea (Hymenoptera) z obszaru Polski. Acta Zool. Cracov., 17(18):405-414.
Friese H. (1926)- Die Bienen, Wespen, Grab- und Goldwespen. Die Insekten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.
Gałuszkowa I. (1965)- Pszczołowate (Apidae) zebrane na rzepaku ozimym na Niżu i Wyżu Dolnego Śląska. Pol. Pismo Entomol., 14(3-4):146-155.
Hedicke H. (1922)- Die Hymenopterenfauna des Gr.- Machnower Weinbergs bei Mitterwalde (Mark.). Deut. Entomol. Z. Berlin, 3.
Hedicke H. (1930)- Hautflügler, Hymenoptera. Die Tierwelt Mitteleuropas, 5 (2):1-246.
Karczewski J. (1962)- Znaczenie borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L.) dla entomocenozy leśnej. Fol. for Pol., z. 9, A:67.
strona 96Kocourek M. (1966)- Prodromus Insectorum Bohemoslovakiae. IX. Apoidea, Andrena. Ac. Faun. Entomol. Mus. Nat., Pragae, 12 suppl.:1-122.
Kosior A. i Fijał J. (1992)- Analiza faunistyczno-ekologiczna owadów pszczołowatych Apoidea województwa zamojskiego. Stud. Ośr. Dokum. Fizjogr., 20:13-53.
Løken A. (1958)- Pollination studies in apple orchard of western Norway. Proceedings Tenth International Congress of Eontomology. 4(1956):961-965.
Łoziński P. (1920)- Błonkówki pszczołowate okolic Krakowa. Spraw. Kom. Fizjogr., 53:125-137.
Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M. (1995)- Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Kraków.
Müller H. (1873)- Die Befruchtung der Blumen durch Insecten und die gegenseitigen Anpassungen beider. Leipzig.
Noskiewicz J. (1922)- Pszczołowate okolic Lwowa. Spraw. Kom. Fizj. 55-56:157-179.
Osyčniuk A.W. (1960)- Swiazi pčelinych s bobowymi v stepi pravobereżja Ukrainy. Entomoł. Obozr., 39 (2):384-394.
Osyčniuk A.Z. (1978)- Sem. Andrenidae – andrenidy. Opredelitel nasekomych ewropejskoj časti SSSR, 3:315-369.
Pawlikowski T. (1978)- Związki pokarmowe pszczołowatych (Hymenoptera, Apoidea) występujących na uprawach rzepaku ozimego – Brassica napus L. z innymi roślinami zielnymi w okolicy Torunia. Pol. Pismo Entomol., 48: 267-277.
Popov V.V. (1948)- Apidae – pčelinyje (w Opredelitel nasekomych ewropejskoj časti SSSR). Moskwa-Leningrad.
Popov V.V. (1967)- Pčelinyje (Hymenoptera, Apoidea) Sredniej Azii i ich raspredelenije po cvetkovym rastenijam. Tr. ZIN AN SSSR, 38:11-329.
Ruszkowski A., Gosek J. (1999)- Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze pszczolinek (Andrena Fabricius) z podrodzajów Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke i Carandrena Hedicke. Pszczeln. Zesz. Nauk., 43(1):351-360.
Ruszkowski A., Gosek J. (2000)- Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze pszczolinek z grupy enslinella (podrodzaj Micrandrena Ashm. partim, Hymenoptera, Andrenidae). Pszczeln. Zesz. Nauk., 44:
Ruszkowski A., Ruszkowski J. (1998)- Słownik polskich nazw owadów. Część I. Puławy.
Stöckhert E. (1930)- Andrena F. w: Schmiedeknecht O. – Die Hymenopteren Nord- und Mitteleuropas. Jena.
Stoeckhert F.K. (1933)- Die Bienen Frankens (Hym., Apid.). Deut. Entomol. Z., 1932.
Szafer W. (1927)- Życie kwiatów (Zarys biologii kwiatów). Lwów.
strona 97Torka V. (1912)- Die Bienen der Provinz Posen. Z. Naturwiss. Abt. Posen, 20:97-181.
Torka V. (1927)- Zur Bienenfauna Oberschlesiens. Inter. Entom. Zeit. Guben , 20: 125-130.
Torka V. (1932)- Nachträge zu meiner Veröffentlichung über „Die Bienen der Provinz Posen”. Deut. Wiss. Z. f. Polen.
Warncke K. (1981)-Die Biennen des Klagefurter Beckens (Hymenoptera, Apidae) Carinthia II, 171(91):275-348.
Westrich P. (1989)- Die Wildbienen Baden-Württembergs. Spezieller Teil. Stuttgart.
Wójtowski F., Feliszek H. (1977)- Apidofauna zapylająca drzewa krzewy owocowe w pracowiczych ogródkach działkowych Poznania. Roczn. Ak. Rol. Pozn. 94:235-241.
FOOD PLANTS AND AN ECONOMIC IMPORTANCE OF ANDRENA SPECIES OF THE SUBGENUS MELANDRENA PÉREZ (ANDRENIDAE, HYMENOPTERA)
A. Ruszkowski, J. Gosek, M. Biliński, K. Kaczmarska
Summary
The lists of food plants for Andrena species of the subgenus Melandrena were compiled on the basis of own bee specimens collected during the years 1960-1991 and of the literature. The list for A. nigroaenea (Kirby) included 91 plant species, for A. nitida Müll. – 73, for A. thoracica (Fabr.) – 65, for A. cineraria (L.) – 54, for A. limata Smith – 34, for A. assmilis gallica Schmied. – 25, for A. vaga Panz. – 20, for A. morio Brullé – 16 and for A. albopunctata (Rossi) – 11 plant species.
A. nigroaenea should be accepted as the potential pollinator of Brassica napus, A. nititda – of B. napus and of Malus domestica, A. morio – of Melilotus. Remaining Andrena species pollinate probably also some cultivated plants (especially Brassica napus and Rubus idaeus), and A. vaga – the fruit trees. They have also a great importance for biological equilibrium (similarly as all other bee species) by pollination of many wild growing plant species.
The fundamental food basis for just all the species of Melandrena are Compositae, Salix and Rosaceae, and sometimes also Umbelliferae (for A. assimilis and A. thoracica). But for A. limata, A. morio and A. albopunctata the fundamental food basis are Cruciferae (and for A. morio also Papilionacae and Boraginaceae).
Keywords: solitary bees, Andrena, pollination, food plants.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 80, tab. 1: „P. nemanniana” → P. neumanniana
- s. 80, tab. 1: „Ncck.” → Neck.
- s. 80, tab. 1: „Sibith.” → Sibth.
- s. 81, tab. 1: „Gav. et Gr.” → Cav. et Gr.
- s. 81, tab. 1: „Barbaraea” → Barbarea
- s. 84, tab. 1: „Steut.” → Steud.
- s. 84, tab. 1: „CAPRIOLIACEAE” → CAPRIFOLIACEAE
- s. 85, tab. 1: „calceolens” → calceolus
- s. 86, objaśnienia: „indicata” → indicate
- s. 90, tab. 2: „(Peir.)” → (Poir.)
- s. 90, tab. 2: „P. nemanniana” → P. neumanniana
- s. 90, tab. 2: „Salib.” → Salisb.
- s. 91, tab. 2: „calceolens” → calceolus
- s. 95, piśmiennictwo: „zanczeniem” → znaczeniem
- s. 96, piśmiennictwo: „Eontomology” → Entomology
- s. 97, piśmiennictwo: „Biennen” → Bienen
- s. 97, piśmiennictwo: „Klagefurter” → Klagenfurter
- s. 97, piśmiennictwo: „pracowiczych” → pracowniczych
- s. 97, summary: „assmilis” → assimilis
- s. 97, summary: „nititda” → nitida
- s. 97, summary: „Papilionacae” → Papilionaceae
