ZAGADNIENIE MIODÓW NIEZAPOMINAJKOWYCH
tekst: Zofia Demianowicz
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok IV, Nr 1, kwiecień 1960 — Zofia Demianowicz
strona 43PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK IV NR 1 KWIECIEŃ 1960
Zofia Demianowicz
Zakład Pszczelnictwa I.S.
WSTĘP
Zander uważa, że w południowych Niemczech niezapominajka (1935, 1937) odgrywa obok drzew owocowych i mniszka ważną rolę jako roślina pożytkowa i częściej występuje niż się sądzi, zwłaszcza na stanowiskach górskich i łąkowych w Bawarii i Wirtembergii.
Zander podaje, że jeżeli w obrazie pyłkowym miodów występują ziarna pyłku niezapominajki jako przewodnie, to zawsze masowo, ponieważ pszczoły zabierają cały jego zapas języczkiem z wąskich rurek kwiatowych. Na 1000 przebadanych przez niego miodów 316 zawierało pyłek niezapominajki, w tym jednak tylko w 11 próbkach wystąpił on jako przewodni (w ilości ponad 45%). Wygląd i smak bardzo jasnego miodu niezapominajkowego są jego zdaniem zmienione przez dodatek miodu z mniszka.
Według Maurizio (1940) na 1893 próby miodów szwajcarskich, pochodzących z 1933—1938 r. 1200 zawierało pyłek Myosotis. Stanowi to 63,3% wszystkich prób. Jednak jako przewodni występował on tylko w 302 próbkach w 25,1% ogólnej liczby; jako towarzyszący w 247 próbkach, a więc w 20,6% i jako pojedynczy w 651 próbkach, co stanowi 54,2%.
Liczby te wykazują, że pyłek niezapominajki w miodach szwajcarskich występował 2 razy częściej niż w niemieckich. Za rok niezapominajkowy uznaje Maurizio 1937/8, ponieważ 67% miodów zawierało wtedy pyłek tej rośliny jako przewodni. Zjawisko to tłumaczy Autorka działaniem jakichś czynników, które hamują normalny pożytek z innych roślin, a jednocześnie przyczyniają się do rozwoju niezapominajki. Lata miodów niezapominajkowych są jednocześnie złymi latami pod względem pożytkowym.
W 1949 r. Maurizio proponuje podniesienie dolnej granicy dla pyłków przewodnich dla miodów niezapominajki i kasztana jadalnego z 45%
strona 44na 70%. Podaje wyniki analizy 20 miodów, wśród których 12 zawierało pyłek niezapominajki w ilości od 49% do 99%.
Barbier (1958), analizując 10 miodów jednoodmianowych wymienia między innymi miód o zawartości 82% pyłku niezapominajki.
Beutler wg Maurizio (1940), licząc ziarna pyłku niezapominajki w nektarze pobranym z jej kwiatów przy pomocy kapilar, określa ich ilość na 27 milionów w 1 cm3.
Biorąc pod uwagę te badania i wypowiedzi wspomnianych autorów, postanowiliśmy podjąć na nowo próbę uzyskania miodu niezapominajkowego mimo 2 nieudanych doświadczeń w latach poprzednich.
METODYKA
Miód z niezapominajki Myosotis silvatica Hoff. otrzymano metodą opisaną w poprzednich naszych pracach (1952, 1955, 1957), przez zmuszanie pszczół do zbierania nektaru w zamkniętej przestrzeni na poletku o powierzchni 60 m2. Za radą A. Demianowicza rodzinkę w weselnym uliku typu Zandera umieszczono nie, jak poprzednio, w futerale ochronnym, a w ulu systemu Dadant-Blatt obok dużej rodziny. Ul ten ustawiono wewnątrz izolatora blisko siatki w ten sposób, że robotnice z dużej rodziny miały wylot skierowany na zewnątrz izolatora, a z małej

tylko do wewnątrz. Takie umieszczenie ułatwiło utrzymanie optymalnej temperatury wewnątrz ulika, co jest trudne dla tak małej rodzinki w porze wczesno wiosennej ze względu na chłodne noce. Wpływało to na mniejsze zużycie przynoszonego nektaru i na szybsze jego odparowywanie.
Próbki miodu pobrano 6-krotnie: 3 razy przy pomocy pipetek i 3 razy przy pomocy pewnego typu ekshaustora (fot. 1).
Miód do analizy, podobnie jak w poprzednich pracach, ważono i w określonej jego ilości 10 mg liczono pod mikroskopem wszystkie ziarenka pyłku. W celu lepszego uwidocznienia tych bardzo drobnych ziarenek zastosowano barwienie ich zielenią malachitową.
Pierwsze bardzo żmudne, parodniowe obliczenia pyłków w miodzie nierozcieńczonym, a następnie rozwodnionym w stosunku 1 : 1 przerwano ze względu na trudności techniczne. Do dalszych badań używano miodu rozcieńczonego wodą w stosunku 1 : 5 (1 g miodu i 4 g wody), a ilość odważonego roztworu zmniejszono do 5 mg.
Barwę miodu oznaczono przy pomocy 2 kluczy do barw: 1. Oberthür R. „Répertoire de couleurs” i 2. Maerz. A. & Paul M. „A dictionary of color”.
PRZEBIEG DOŚWIADCZENIA I WYNIKI
W 1959 r. wiosna była wyjątkowo tak wczesna i ciepła, że na okres kwitnienia niezapominajki w ulach było już dużo młodych świeżo wylęgniętych pszczół, co umożliwiło uformowanie rodzinki o wymaganym składzie biologicznym. Ulik z pszczołami wstawiono pod izolator 11 maja i już tego samego dnia zaobserwowano dobry oblot kwiatów niezapominajki.
Przez pierwsze 4 dni próbki miodu pobierano codziennie, między innymi dlatego, żeby usunąć w ten sposób ewentualną domieszkę syropu (z podkarmiania). Po 8 dniach od wstawienia ula z pszczołami, w izolatorze, tj. dn. 18 maja pobrano próbkę nagromadzoną w ciągu ostatnich 4 dni i będącą już czystym jednogatunkowym miodem z niezapominajki. Zauważono przy tym w plastrze kilka komórek z pierzgą niezapominajkową barwy ciemnooliwkowej. Dnia 20 maja stwierdzono zmniejszenie się oblotu na skutek przekwitania niezapominajki, a dnia 25 maja zebrano ostatnią próbę i doświadczenie zlikwidowano. Przez cały okres trwania doświadczenia panowała pogoda sprzyjająca nektarowaniu. Średnia temperatura dnia wynosiła od +12° do +18,2°, maksymalna od +18,5° do +24,3°, a minimalna, tylko przez 2 pierwsze dni wynosiła +4°, w inne zaś wahała się od +6,3° do +12,8°. Przelotne opady wystąpiły 4 razy.
strona 46Ogółem zebrano 39 g miodu o słabym, raczej nieprzyjemnym zapachu, barwy zielonawobiałej po skrystalizowaniu; według klucza barw francuskiego „blanc verdatre”, amerykańskiego zaś nr 1 D, tabl. 11. Zaprószenie tego miodu było bardzo duże (tabl. 1), współczynnik pyłkowy wynosi 17.309.200. Najbliższa prawdy była więc Beutler, która znalazła w 1 cm3 nektaru niezapominajki 27 milionów ziarenek pyłku.
Tabela 1 Zaprószenie miodu niezapominajkowego
| Nr próbki | Liczba pyłków w 1 g |
|---|---|
| 1 | 15.647.400 |
| 2 | 17.443.490 |
| 3 | 18.836.740 |
| x̄ | 17.309.210 |
DYSKUSJA WYNIKÓW
W miodach badanych przez Maurizio (1949) oraz Barbier (1958) i określonych przez nich jako niezapominajkowe absolutna zawartość pyłków niezapominajkowych w 10 g miodu wahała się w bardzo dużych granicach (tabl. 2) od 87.330 do 1.624.380. Przy zastosowaniu uzyskanego przez nas współczynnika dla niezapominajki — 17.309.000 obliczono, jaki jest udział miodu z tej rośliny w wyżej wymienionych próbkach. Okazało się, że jest on bardzo niski. Tylko dla miodu Sch 2344 wynosi on 0,95%, co stanowi zaledwie 94,9 mg w próbce 10-gramowej. Dla innych zaś miodów „niezapominajkowych” procent ten był jeszcze niższy od 0,6 do 0,05, co w przeliczeniu na wagę wynosi od 57,3 mg do 5,05 mg na 10 g miodu. Przeliczenia te wykazały, że dopiero przy zawartości 77.890.500 pyłków Myosotis w próbce 10-gramowej udział miodu z tej rośliny wyniósłby 45%. Wynika z tego, że handlowe miody niezapominajkowe nie istnieją oraz, że niewielki dodatek nektaru z niezapominajki bardzo silnie powiększa stopień zaprószenia miodów pyłkiem.
Co się tyczy lat „niezapominajkowych”, omówionych przez Maurizio, wydaje się, że istotnie nie wpływają one na produkcję miodu niezapominajkowego, a jedynie przyczyniają się do jednostronnej zmiany obrazu pyłkowego miodów z tego okresu. Przyczyną tego jest prawdopodobnie mała wrażliwość niezapominajki, rosnącej zazwyczaj na terenach niskich, podmokłych, na zmiany pogody — deszcze, czy też susze i, gdy inne rośliny zawodzą, ona nektaruje słabo, ale równomiernie.
strona 47Tabela 2 Zawartość miodu niezapominajkowego w różnych miodach na podstawie współczynnika zaprószenia 17.309.000
| Autor | Nr miodu | Wzór | Zawartość w 10 g miodu: pyłku Myosotis w % | Zawartość w 10 g miodu: pyłku Myosotis bezwzględna | Zawartość w 10 g miodu: miodu z Myosotis w mg | Zawartość w 10 g miodu: miodu z Myosotis w % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Maurizio 1949 | Hst 24 | 285/3/0,1 III | 91 | 259 350 | 15,0 | 0,15 |
| „ | Hst 167 | 854/39/— IV | 98 | 836 920 | 48,4 | 0,50 |
| „ | Hst 237 | 706/1/— IV | 99 | 698 940 | 40,4 | 0,40 |
| „ | Sch 1391 | 185/4/— III | 96 | 177 600 | 10,3 | 0,10 |
| „ | Sch 2380 | 1012/10/— V | 98 | 991 760 | 57,3 | 0,60 |
| „ | Sch 2363 | 528/25/— IV | 97 | 512 160 | 29,6 | 0,30 |
| „ | Sch 2344 | 1766/39/ — V | 93 | 1 642 380 | 94,9 | 0,95 |
| „ | A 394 | 144/6/— III | 90 | 129 600 | 7,5 | 0,08 |
| Barbier 1957 | — | 106/?/?/ III | 82 | 87 330 | 5,05 | 0,05 |
WYNIKI I WNIOSKI
- W 1959 r. uzyskano 39 g jednogatunkowego miodu niezapominajkowego (Myosotis silvatica Hoff.).
- Jest on barwy jasnej, zielonawobiałej, o słabym, raczej nieprzyjemnym zapachu.
- Współczynnik jego zaprószenia jest bardzo wysoki, wynosi 17.309.000 (w 10 g jednogatunkowego miodu z niezapominajki jest 173.090.000 ziarenek pyłku).
- Przeliczenia, uzyskane na podstawie współczynnika, bezwzględnej i procentowej zawartości miodu z niezapominajki w miodach uznanych za „niezapominajkowe” przez Maurizio i Barbier wykazały, że rzeczywisty udział tej rośliny w analizowanych próbach jest bardzo mały. Wynosi on od 0,05% do 0,95%, co na wagę stanowi od 5.05 mg do 94,9 mg w 10 g miodu.
- Handlowe miody niezapominajkowe nie istnieją, niewielki dodatek nektaru Myosotis bardzo silnie zwiększa stopień zaprószenia miodu.
LITERATURA
- Barbier E. (1958) — Examen pollinique de quelques miels unifloraux. Annales de l’abeille. II.
- Demianowicz Z. i Demianowicz A. (1952) — Próba ustalenia współczynnika pyłkowego jednogatunkowego miodu z gorczycy białej (Sinapis alba L.) Biuletyn nr 2 (4) — CIR. Warszawa.
- Demianowicz A. i Z. (1955) — Nowe podstawy analizy pyłkowej miodów. Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach. T. I. Warszawa.
- Demianowicz Z. i A. (1957) — Nowe podstawy analizy pyłkowej miodów. Pszczel. Zesz. Nauk. Rok I. nr 2. PWR i L.
- Demianowicz Z. i Jabłoński B. (1959) — Współczynniki pyłkowe 3 miodów jednogatunkowych z punktu widzenia analizy statystycznej. Pszczel. Zesz. Nauk. Rok III. nr 1. PWR i L.
- Maerz A. Paul M. R. (1950) A dictionary of colour. New York.
- Maurizio A. (1939) — Untersuchungen zur quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Mittlg. aus d. Geb. d. Lebensmittelunters. und Hygiene. Bd. XXX. H.1/2. Bern.
- Maurizio A. (1940) — Schweiz. Honigtypen. 3. Vergissmeinnichthonig SBZ, Aarau.
- Maurizio A. (1949) — Pollenanalitische Untersuchungen an Honig und Pollenhöschen. Beiheft zur SBZ. Bd. 2.H.18.
- Oberthür R. Dauthenay H. (1905) — Répertoire de couleurs. Paris.
- Wóycicki S. (1950) — Uprawa roślin ozdobnych. Kwiaciarstwo. T. II. PIWR Warszawa.
- Zander E. (1935 i 1937) — Beiträge zur Herkunftsbestimmung bei Honig. Pollengestaltung und Herkunftsbestimmung bei Blütenhonig. Bd. I, Berlin, Bd. II, Leipzig.
ПРОБЛЕМА НЕЗАБУДКОВЫХ МЕДОВ
София Демянович
Резюме
Разные авторы, занимавшиеся пыльцевым анализом, находили во многих медах пыльцу незабудки. Меда, в которых количество пыльцевых зерн незабудки превышало 45% а по Маурицио (1949) 70%, общего содержания пыльцы, считались односортными, незабудковыми.
В 1959 г. авторке удалось, путем применения изоляторов, получить 39 г чистого, одновидового меда с незабудки. Содержание пылинок незабудки в 1 г этого меда равнялось 17 309 000.
На этом основании авторка приходит к заключению, что даже самые богатые пыльцой незабудки меда, приведенные на таблице 2, в действительности содержали всего-лишь 0,05% —0,95% чистого незабудкового меда. Таким образом товарные, незабудковые меда не существуют.
PROBLEM DER VERGISSMEINNICHTHONIGE
Zofia Demianowicz
Zusammenfassung
Viele Verfasser, die sich mit der Pollenanalyse der Honigs beschäftigt haben, fanden den Myosotispollen in vielen Honigen als Leitpollen. Infolgedessen hat man diese für einsortige Myosotishonige gehalten.
Im 1959 Jahre ist es der Verfasserin gelungen durch Uberkäfigung reinen Myosotis — Einartenhonig in einer Menge von 39 g zu erhalten. Der Gehalt an Pollenkörner dieser Pflanzenart hat 17 309 000 pro Gramm betragen.
Es wird daraus der Schluss gezogen, dass sogar die allerreichsten an Myosotispollen Honige, die in Tab. 2 zusammengestellt sind, kaum 0,05% bis 0,95% reinen Vergissmeinnichthonig enthalten. Vergissmeinnichthonig kann darum als Markthonig überhaupt nicht exiestieren.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 46: „1.624.380″ → 1.642.380
- s. 46: „verdatre” → verdâtre
- s. 47, tab. 2: „Barbier 1957″ → Barbier 1958
- s. 48, LITERATURA poz. 9: „Pollenanalitische” → Pollenanalytische
- s. 48, streszczenie niemieckie: „der Honigs” → des Honigs
- s. 48, streszczenie niemieckie: „Uberkäfigung” → Überkäfigung
- s. 48, streszczenie niemieckie: „Pollenkörner” → Pollenkörnern
- s. 48, streszczenie niemieckie: „exiestieren” → existieren
