WPŁYW PSZCZÓŁ NA PLONOWANIE PORZECZKI CZARNEJ (RIBES NIGRUM L.)
tekst: Alicja Zalasińska, Stanisław K. Wiąckowski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Alicja Zalasińska, Stanisław K. Wiąckowski
strona 119PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994
Alicja Zalasińska, Stanisław K. Wiąckowski
Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska ul. Konopnickiej 15, 25-406 Kielce
Streszczenie
W roku 1984 w Brzesku – Okocimiu badano kwitnienie, zapylanie i owocowanie porzeczki czarnej odmiany Blacksmith, której 3-letnie krzewy rosły na ciężkiej glebie brunatnej. W doświadczeniu uwzględniono grupę krzewów swobodnie dostępnych dla owadów zapylających oraz izolowanych przewiewną siatką plastykową. Na krzewach doświadczalnych ustalono liczbę gron, kwiatów i owoców oraz dorodność owoców i ich plon. W czasie kwitnienia wykonywano co godzinę obserwacje intensywności oblotu krzewów przez owady zapylające.
Uzyskane wyniki są zgodne z dotychczas podawanymi w literaturze danymi, że porzeczka czarna do dobrego owocowania wymaga zapylenia przez owady pszczołowate. Przy braku tego czynnika badana odmiana Blacksmith zawiązała tylko około 55% tej liczby owoców co przy jego obecności, a ponadto owoce jej były o około 30% drobniejsze, zaś plony o ponad 60% niższe. Głównymi zapylaczami porzeczki były pszczoły miodne, które stanowiły ponad 80% liczebności ogółu zapylaczy. Liczba jednocześnie pracujących zbieraczek w szczytowej porze oblotu sięgała 10(11) tys. na 1 ha, co odpowiada około 3 rodzinom pszczelim średniej siły.
Słowa kluczowe: porzeczka czarna, zapylanie, owocowanie.
WSTĘP
Porzeczka czarna jest obecnie powszechnie uprawianym krzewem, zarówno w ogródkach działkowych jak i na dużych plantacjach. Dostarcza ona cennych owoców, o wysokich walorach spożywczych i dietetycznych zawierających szczególnie dużo pektyn oraz witaminy C.
Liczne obserwacje wykazały dużą zmienność w plonowaniu porzeczki czarnej. Według Soczek (1971) i Makowicza (1983) przyczyną tego jest nie tylko przemarzanie zimą pędów, a wiosną kwiatów oraz nieodpowiednie zabiegi pielęgnacyjne, ale przede wszystkim brak dostatecznego zapylenia. Kwiaty porzeczki czarnej, zależnie od odmiany, bywają samopłodne lub samobezpłodne. Jedne i drugie wymagają jednak pomocy owadów do przeniesienia ciężkiego i lepkiego pyłku z pylników na znamię słupka.
Głównymi zapylaczami porzeczki czarnej są pszczoły miodne, czego dawno dowiódł m.in. Hoper (cyt. za Soczek 1971). W Polsce Jabłoński (1966) stwierdził, że pszczoła miodna na porzeczce czarnej stanowi 81% ogółu liczebności owadów pszczołowatych. Według Kluczyńskiej
strona 120(1982), praca pszczół na kwiatach porzeczki czarnej zwiększa liczbę jagód w gronie oraz średnią masę jagody o 25%, wskutek czego wzrasta też plon owoców. Zwyżka plonu zależy jednak od odmiany (Soczek 1971).
Celem prezentowanej pracy było zbadanie niektórych zjawisk bilogii kwitnienia porzeczki czarnej, oblotu jej przez owady zapylające oraz plonowania w zależności od obecności tych owadów na kwiatach.
METODYKA
Opis plantacji. Badania przeprowadzono w roku 1984 na plantacji porzeczki czarnej w Brzesku – Okocimiu. Było to 3-letnie nasadzenie odmiany Blacksmith. Ma ona długie kwiatostany złożone z 15-19 kwiatów średniej wielkości, osadzone pojedynczo na pędzie, często z drugim gronem. Charakteryzuje się poza tym samopylnością (Gwozdecki, Smolarz 1974) oraz wczesnym wchodzeniem w pełnię owocowania.
Plantacja usytuowana była w dolnej części nieznacznego skłonu, o wystawie południowo-zachodniej, skąd dość często wieją silne wiatry. Teren od wschodu, południa i zachodu był otwarty, tylko od strony północnej rosły stare, rzadko sadzone drzewa jabłoni.
Gleba, na której rosły porzeczki, zaliczana jest do typu gleb brunatnych. Charakteryzuje się niską zawartością próchnicy, słabą przepuszczalnością, łatwym zaskorupianiem się i małą zasobnością w składniki pokarmowe.
Krzewy rosły w rozstawie 3 m x 1 m. Zgodnie z zaleceniami agrotechniki wykonano na przedwiośniu ich cięcie, usuwając stare pędy 3-letnie oraz niektóre jednoroczne, w celu zmniejszenia zbytniego zagęszczenia.
W odległości około 80 m od plantacji znajdowała się pasieka złożona z 7 rodzin pszczelich.
Dane meteorologiczne z okresu kwitnienia i dojrzewania porzeczki czarnej pochodzą ze Stacji Ochrony i Kwarantanny Roślin w Brzesku, odległej około 4 km od badanej plantacji porzeczki. Jak wynika z tabeli 1, wiosna i początek lata w 1984 roku były chłodne i deszczowe.
Sposób wykonania badań. W doświadczeniu uwzględniono dwie kombinacje: a) krzewy swobodnie dostępne dla owadów zapylających i b) krzewy izolowane na okres kwitnienia przy pomocy izolatorów z przewiewnej siatki plastykowej, o oczkach około 2 mm x 2 mm. Do badań wybrano w sumie 12 krzewów porzeczki czarnej o wyrównanej wielkości i pokroju, po 6 dla każdej kombinacji.
W celu określenia obfitości kwitnienia wybrano na każdym krzewie po jednym przeciętnej wielkości pędzie, na którym policzono wszystkie kwiatostany, czyli grona. Pędy te zaznaczono kolorową wstążką. Następnie określono, ile takich pędów jak pęd wybrany zawiera poszczególny krzew doświadczalny. Dalej pobrano z każdego krzewu losowo po 10 kwiatostanów,
strona 121Tabela 1 Niektóre dane meteorologiczne z okresu kwitnienia oraz wzrostu i dojrzewania owoców porzeczki czarnej (kwiecień – lipiec 1984 r.), otrzymane ze Stacji Ochrony i Kwarantanny Roślin w Brzesku Some meteorological data from the Plant Protection and Quarantine Station in Brzesko during the period of blooming, development and ripeness of black currants (April – July 1984)
| Miesiąc / Month | Dekada / 10 days period | Temperatura powietrza w °C / Temperatura of air in °C: minimal | Temperatura powietrza w °C / Temperatura of air in °C: maximal | Temperatura powietrza w °C / Temperatura of air in °C: average | Suma opadów w mm / Total rainfall in mm |
|---|---|---|---|---|---|
| Kwiecień / April | III | 5,6 | 10,6 | 6,3 | 15 |
| Maj / May | I | 7,5 | 17,8 | 10,7 | 61 |
| II | 9,0 | 15,5 | 12,0 | 47 | |
| III | 9,6 | 16,2 | 12,1 | 71 | |
| Czerwiec / June | I | 11,5 | 17,5 | 13,4 | 42 |
| II | 9,8 | 17,7 | 12,4 | 34 | |
| III | 10,7 | 17,4 | 13,1 | 31 | |
| Lipiec / July | I | 7,9 | 15,0 | 11,3 | 67 |
| II | 12,7 | 23,5 | 17,7 | 47 |
w których policzono kwiaty. Średnia liczba kwiatów w kwiatostanie pomnożona przez liczbę kwiatostanów na wybranym pędzie dawała liczbę kwiatów na tym pędzie.
Trzy izolatory, z których każdy obejmował po dwa krzewy doświadczalne, ustawiono tuż przed rozpoczęciem kwitnienia porzeczki, tj. 27 kwietnia, a zdjęto je 21 maja, czyli 2 dni po zakończeniu kwitnienia.
W celu zbadania dynamiki rozkwitania porzeczki czarnej zaznaczono kolorową wstążką na 3 krzewach poza doświadczeniem po jednym pędzie, na którym codziennie wieczorem, od początku do końca okresu kwitnienia, liczono nowo rozkwitłe kwiaty, usuwając je. W ciągu trzech pogodnych dni okresu pełni kwitnienia liczono nowo rozkwitłe kwiaty co godzinę, od rana do wieczora. Pozwoliło to na prześledzenie tzw. dziennej dynamiki rozkwitania porzeczki czarnej.
Przez cały okres kwitnienia, co godzinę, liczono również zagęszczenie owadów zapylających na 6 nie izolowanych krzewach doświadczalnych, rozróżniając 3 grupy: pszczoły miodne, trzmiele, inne owady. Określono też szybkość pracy pszczół miodnych na kwiatach porzeczki, czyli liczbę odwiedzanych kwiatów przez pszczołę w jednostce czasu. Dane takie zebrano dla 30 osobników.
strona 122W okresie dojrzałości zbiorczej z każdego pędu doświadczalnego owoce zebrano do oddzielnych torebek. Następnie jagody posortowano przy pomocy sit, o oczkach 6 mm, 8 mm i 10 mm, policzono oddzielnie w każdej klasie wielkości i zważono. Dzięki takiemu postępowaniu można było ustalić nie tylko plon jagód z poszczególnych pędów doświadczalnych, ale także strukturę plonu owoców pod względem ich wielkości, liczbę owoców w gronie, liczbę owoców ze 100 kwiatów oraz średnią masę 100 owoców. Znajomość liczby pędów na poszczególnych krzewach pozwoliła określić w przybliżeniu również plon jagód z całego krzewu oraz z jednostki powierzchni.

Ryc. 1 Sezonowa dynamika rozkwitania i oblotu porzeczki czarnej przez owady zapylające na tle przebiegu niektórych czynników pogody: 1 – suma opadów w mm, 2, 3, 4 – temperatura minimalna, maksymalna i średnia dobowa w °C, 5 – liczba kwiatów rozkwitających w poszczególnych dniach okresu kwitnienia wyrażona w % w stosunku do wszystkich kwiatów wytworzonych, 6, 7, 8 – liczba owadów (6 – pszczół miodnych, 7 – trzmieli, 8 – innych owadów) obserwowana na 6 krzewach w kolejnych dniach okresu kwitnienia wyrażona w % w stosunku do liczby owadów zaobserwowanych w ciągu całego okresu kwitnienia.
Seasonal dynamics of blooming and foraging of black currant flowers by pollinating insects in relation to some weather factors: 1 – rainfalls in mm, 2, 3, 4 – minimal, maximal and average temperature of air in °C, 5 – number of opening flowers in following days of blooming period in % to the total number of formed flowers, 6, 7, 8 – number of insects (6 – honeybees, 7 – bumblebées, 8 – ather insects) observed on 6 bushes in following days of blooming period presented in % to the total number of insects observed during whole bloomong period.
strona 123Sposób opracowania wyników. Zebrane wyniki przedstawiono w pracy w postaci średnich w tabelach i na wykresach. Dla wartości średnich obliczono odchylenia standardowe.
WYNIKI
Przebieg i obfitość kwitnienia. Kwitnienie badanej odmiany porzeczki czarnej trwało około 3 tygodni, od 28 kwietnia do 18 maja. Rozkwitanie kwiatów w kolejnych dniach okresu kwitnienia było dość równomierne, mimo zróżnicowanych warunków pogody, (ryc.1). Przy wyższej temperaturze rozkwitało dziennie do 10% ogólnej liczby kwiatów, a przy niższej do 5%.
W dziennej dynamice rozkwitania zaznaczyły się dwa szczyty – przedpołudniowy i popołudniowy (ryc.2). W szczycie przedpołudniowym, w godz. 8 – 10, rozkwitało w ciągu godziny do 18% całodziennej porcji kwiatów, a w szczycie popołudniowym, w godz. 12 – 17 – do 10%.

Ryc. 2 Dzienna dynamika rozkwitania i oblotu porzeczki czarnej przez owady zapylające: 1 – liczba kwiatów rozkwitających w jednogodzinnych odcinkach czasu, wyrażona w % w stosunku do ogólnej liczby kwiatów rozkwitłych w ciągu jednego dnia, 2, 3, 4 – liczba owadów zapylających (2 – pszczół miodnych, 3 – trzmieli, 4 – innych owadów) obserwowana na 6 krzewach w poszczególnych godzinach dnia, wyrażona w % w stosunku do liczby owadów zaobserwowanych w ciągu całego dnia
Daily dynamics of blooming and foraging black currant flowers by pollinating insects: 1 – number of opening flowers in one-hour intervals presented in % to the total number of flowers blooming during whole day, 2, 3, 4 – number of pollinating insects (2 – honeybees, 3 – bumblebees, 4 – other insects) observed on 6 bushes in following hours of day, presented in % to the total number of insects observed during whole day
Jeden krzew wytwarzał średnio ponad 700 kwiatostanów i ponad 5600 kwiatów, przy średniej liczbie 7,8 kwiata w kwiatostanie (tab.2). Różnice pod
strona 124tym względem między krzewami obu badanych kombinacji były małe, nieistotne.
Tabela 2 Wyniki analizy obfitości kwitnienia badanych krzewów porzeczki czarnej The analysis results of the blooming abundance of experimental black currant bushes
| Cecha badana / Examined characteristic | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy swobodnie dostępne dla owadów / Bushes accessible for insects: Średnio / Average | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy swobodnie dostępne dla owadów / Bushes accessible for insects: Odchyl.stand. / Sd | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy izolowane od owadów / Bushes isolated from insects: Średnio / Average | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy izolowane od owadów / Bushes isolated from insects: Odchyl. stand. / Sd |
|---|---|---|---|---|
| Liczba pędów na krzewie / Number of sprouts on a bush | 12,6 | 1,21 | 12,8 | 1,33 |
| Liczba kwiatostanów na pędzie / Number of inflorescences on a sprout | 57,2 | 1,17 | 57,6 | 1,17 |
| Liczba kwiatostanów na krzewie / Number of inflorescences on a bush | 723,6 | 66,85 | 742,3 | 79,95 |
| Liczba kwiatów w kwiatostanie / Number of flowers in a inflorescence | 7,8 | 0,29 | 7,8 | 0,35 |
| Liczba kwiatów na krzewie / Number of flowers on a bush | 5532,0 | 133,95 | 5670,0 | 448,88 |
Oblot porzeczki przez owady zapylające. W czasie obserwacji wykonywanych co godzinę, przez cały okres kwitnienia porzeczki, zaobserwowano średnio na jednym krzewie w sumie 184 pszczoły miodne, 24 trzmiele i 23 osobniki innych owadów pszczołowatych tj. głównie pszczół samotnic (tab.3). Procentowo stanowi to odpowiednio – 79,9%, 10,2% i 9,9%.
Pierwsze owady zapylające pojawiały się na kwiatach między godz. 6 a 7, zaś ostatnie tuż po godzinie 20 (ryc.2). Ogólnie biorąc, liczba pszczół miodnych, jak też trzmieli i pszczół samotnic, do godz. 10 wzrastała stopniowo, po czym do około godz. 14 utrzymywała się na wysokim poziomie, a po godz. 15 stopniowo malała. Natomiast lot trzmieli wzmagał się nieco pod wieczór.
W ciągu okresu kwitnienia liczniej odwiedzane przez owady zapylające były kwiaty porzeczki w dniach ciepłych i słonecznych (ryc.1). W drugiej
strona 125połowie okresu kwitnienia, kiedy było chłodno i padały deszcze, oblot kwiatów porzeczki przez owady zapylające był słaby.
Średnio w okresie intensywnego oblotu (3-6 maja, godz. 10-15) zagęszczenie pszczół miodnych na jednym krzewie wynosiło 3,58 (tab.3). W przeliczeniu na 1 ha (przy 3000 krzewów) stanowi to 10740 zbieraczek.
Tabela 3 Skład gatunkowy owadów zapylających porzeczkę czarną oraz intensywność odwiedzania przez nie kwiatów The species content of insects pollinating black currant and frequency of their contact with flowers
| Cecha badana / Examined charcteristic | Owady zapylające – Pollinating insects: Pszczoły miodne / Honeybees | Owady zapylające – Pollinating insects: Trzmiele / Bumblebees | Owady zapylające – Pollinating insects: Inne owady / Other insects |
|---|---|---|---|
| Liczba owadów zaobserwowanych na 1 krzewie w okresie kwitnienia porzeczki / Number of insects observed on one bush during the currant blooming | 183,7 | 23,5 | 22,7 |
| Procentowy udział poszczególnych grup owadów / Percentage of particular groups of insects | 79,9 | 10,7 | 9,9 |
| Średnie zagęszczenie owadów w okresie intensywnego oblotu: / Averaged density of insects during intensive flight period: | |||
| a) na jednym krzewie / on 1 bush | 3,58 | 0,19 | 0,19 |
| b) na 1 ha (3000 krzewów na 1 ha) / on 1 ha (3000 bushes per 1 ha) | 10740 | 570 | 570 |
| Liczba kwiatów odwiedzanych w ciągu 1 minuty / Number of flowers visited during 1 min. | 8,3 | – | – |
Szybkość pracy pszczół miodnych na porzeczce czarnej wynosiła około 8 kwiatów na 1 minutę.
Zawiązywanie owoców i plonowanie. Na krzewach swobodnie dostępnych dla owadów zapylających liczba owoców w gronie wynosiła średnio 3,24, a na krzewach izolowanych tylko 1,78 (tab.4). Procent owoców w stosunku do liczby kwiatów wynosił w pierwszej kombinacji 42,40, w drugiej – 23,23. Z danych liczbowych wynika, że dzięki owadom zapylającym liczba
strona 126owoców w gronie i w ogóle na krzewie większa była o ponad 80%.
Na krzewach izolowanych od dostępu owadów zapylających powstało procentowo mniej owoców dorodnych (tab.5). Zawierały one około 60% tej liczby nasion, jaką stwierdzono w owocach z krzewów nie izolowanych, co świadczy o niedostatecznym zapyleniu kwiatów. Średnia masa 100 owoców z pierwszej kombinacji doświadczenia, w izolatorach, wynosiła 47,0 g, z drugiej zaś 72,3 g (tab.4). Różnica na korzyść owadów wynosi więc ponad 50%.
Tabela 4 Wyniki analizy owocowania porzeczki czarnej w zależności od dostępu owadów zapylających w czasie kwitnienia The results of black currant fructification analyse depending on pollinating insects accessibility during the blooming
| Cecha badana / Examined characteristic | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy swobod. dostępne / Accessible bushes: Średnio / Average | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy swobod. dostępne / Accessible bushes: Odchylenie standardowe / Sd | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy izolowane / Izolated bushes: Średnio / Average | Kombinacja doświadczenia / Experimental combination: Krzewy izolowane / Izolated bushes: Odchylenie standardowe / Sd |
|---|---|---|---|---|
| Liczba owoców w gronie / Number of berries in a cluster | 3,24 | 0,298 | 1,78 | 0,126 |
| Liczba owoców ze 100 kwiatów / Number of berries from 100 flowers | 42,40 | 5,177 | 23,23 | 1,477 |
| Masa 100 owoców w g / Mass of 100 berries in g | 72,30 | 3,348 | 47,00 | 2,118 |
| Masa owoców ze 100 kwiatów w g / Mass of berries from 100 flowers in g | 30,40 | 1,829 | 11,2 | 0,833 |
| Plon owoców z krzewu w dag / Mass of berries from 1 bush in dag | 167,83 | 12,738 | 62,00 | 6,481 |
Rozpatrując dalej w podobny sposób ogólną masę owoców ze 100 kwiatów okazuje się, że dzięki odwiedzaniu kwiatów porzeczki czarnej przez owady zapylające, którymi były głównie pszczoły miodne, masa ta była większa o około 170%. Podobnie kształtował się plon owoców z krzewu, a w konsekwencji z jednostki powierzchni plantacji.
strona 127Tabela 5 Procent owoców różnej wielkości w plonie ogólnym oraz liczba nasion w owocach porzeczki czarnej swobodnie dostępnej dla owadów zapylających i izolowanej w okresie kwitnienia The percentage of various sizes berries in total berry yield and number of seeds in black currant berries coming from bush accessible for pollinating insects and izolated during the blooming period
| Średnica owoców w mm / Diameter of berries in mm | Procent owoców na krzewach: / Percentage of berries on bushes: dostępnych / accessible | Procent owoców na krzewach: / Percentage of berries on bushes: izolowanych / izolated | Liczba nasion w owocu z krzewu: / Number of seeds in berries from bush: dostępnego / accessible | Liczba nasion w owocu z krzewu: / Number of seeds in berries from bush: izolowanego / izolated |
|---|---|---|---|---|
| Powyżej 8 / Above 8 | 73,2 | 50,7 | 25,0 | 19,9 |
| 6 – 8 | 25,9 | 32,8 | 10,6 | 8,0 |
| Poniżej 6 / Below 6 | 0,9 | 16,5 | 0,5 | 2,0 |
| Razem / Total | 100,0 | 100,0 | – | – |
| Średnio / Average | – | – | 21,0 ± 0,25 | 12,8 ± 0,30 |
WNIOSKI
Wyniki przeprowadzonego doświadczenia są zgodne z danymi literatury i dowodzą, że do dobrego owocowania porzeczki czarnej konieczne jest zapylanie kwiatów przez owady pszczołowate. Przy braku tego czynnika nawet odmiany samopłodne (jak Blacksmith) zawiązują tylko 50% tej liczby owoców, co przy jego obecności, a ponadto wydają owoce około 30% drobniejsze, zaś plony nawet o ponad 60% niższe.
Owadami zapylającymi porzeczkę czarną są głównie pszczoły miodne, gdyż dziko żyjących pszczołowatych, pszczół samotnic i trzmieli, jest obecnie mało, zwłaszcza na plantacjach większych. Na badanej małej plantacji było ich około 20% ogółu liczebności zapylaczy.
Podczas pełni kwitnienia, przy sprzyjających warunkach pogody, jeden hektar będącej w pełni owocowania plantacji porzeczki czarnej może zapewnić zajęcie dla około 10 tys. jednocześnie pracujących zbieraczek pszczoły miodnej. Według literatury taką liczbę zbieraczek mogą wysyłać wiosną na kwiaty 3 rodziny pszczele średniej siły.
strona 128Zaobserwowana stosunkowo duża liczba rozkwitających kwiatów porzeczki czarnej w dniach o pogodzie nie sprzyjającej lotom owadów zapylających wskazuje na to, że przy dłuższych okresach takiej pogody w czasie kwitnienia może pewna liczba kwiatów nie być zapylona, mimo zapewnienia w pobliżu dostatecznie dużej pasieki.
Autorzy wyrażają podziękowanie prof.dr Bolesławowi Jabłońskiemu z Oddziału Pszczelnictwa, Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Pulawach za konsultację przy zakładaniu doświadczenia oraz podczas opracowywania wyników.
LITERATURA
Gwozdecki J., Smolarz K. (1974) – Stopień samopylności i samopłodności pięciu odmian porzeczki czarnej. Prace Inst.Sad., 28:49-59.
Jabłoński M. (1966) – Wpływ owadów zapylających na plonowanie czarnej porzeczki. Pszczeln.Zesz.Nauk., 10(1-4):95-98.
Kluczyńska J. (1982) – Porzeczki. Wyd IV., PWRiL, Warszawa, s. 16-122.
Makowicz J. (1983) – Pasieka wędrowna. PWRiL, Warszawa, s. 23-28.
Rejman A. (1976) – Pomologia. Wyd. III, PWRiL, Warszawa, s. 354-355.
Soczek Z. (1971) – Pszczoły jako zapylaczki porzeczki czarnej. Pszczelarstwo, 22(4):4-6.
EFFECT OF HONEYBEES ON THE BLACK CURRANT (RIBES NIGRUM L.) CROPPING
A. Zalasińska, S. K. Wiąckowski
Summary
This research was performed in 1984 on 3 years old small black currant plantation Blacksmith variety growing on a heavy, brown soil. The group of bushes (6) was included in the experiment conducted during the blooming period, six bushes were accessible for the pollinating insects and another six were blocked by the plastic net allowing only the air to circulate.
Before blooming, the number of clusters was determined on the experimental bushes, as well as the number of flowers in a cluster. During the blooming period, honeybee workers (density), wild Apoidea, solitary bees and bumblebees were counted every day and hour on the experimental bushes accessible for them.
Occured the berries picking, the number of berries in a cluster, berries diameter, the number of seeds and the weight of currant were determined.
The obtained results confirmed the published data indicating that the insects are necessary for pollinating the black currant flowers to achieve a good fructification. Ever self fertilized variety (such as Blacksmith) with the absence of these insects have had only about 50% of successful fruitsetting, fruits about 30% smaller and 40% less seeds, so the fruit collecting could be ever 60% less.
strona 129The black currant pollinating insects are mainly honeybees; they made up 80% of all bees counted on the experimental plantation. The density of honeybees during the noon and full blooming time when the weather was favorable reached 10-11 thous. bee workers per 1 ha. There number of bee workers are able, according to the published studies, send 3 bee colonies of average strength.
During the detail observation the relatively significant number of black currant blooming flowers was noticed on the days when the weather conditions were not favorable for the flights of pollinating insects.
It can be assumed that during the unfavorable weather conditions the certain number of flowers could not be properly pollinated, although close location of this plantation to the apiary.
Keywords: black currant, pollination, fructification.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 120: „bilogii” → biologii
- s. 121, tab. 1, główka: „Temperatura of air” → Temperature of air
- s. 122, ryc. 1: „bumblebées” → bumblebees
- s. 122, ryc. 1: „ather insects” → other insects
- s. 122, ryc. 1: „bloomong” → blooming
- s. 124, tab. 2: „a inflorescence” → an inflorescence
- s. 125, tab. 3: „charcteristic” → characteristic
- s. 125, tab. 3, procentowy udział trzmieli: „10,7″ → 10,2
- s. 126, tab. 4: „Izolated” → Isolated
- s. 126, tab. 4: „fructification analyse” → fructification analysis
- s. 127, tab. 5, 3×: „izolated” → isolated
- s. 128: „w Pulawach” → w Puławach
