TRZMIELE ŚLĄSKA GÓRNEGO I OPOLSKIEGO

tekst: Mieczysław Biliński, Andrzej Ruszkowski, Andrzej Kosior

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIV, 1990 — Mieczysław Biliński, Andrzej Ruszkowski, Andrzej Kosior

strona 93

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXXIV 1990

Mieczysław Biliński, Andrzej Ruszkowski

Oddział Pszczelnictwa ISK Puławy

Andrzej Kosior

Zakład Ochrony Przyrody PAN Kraków

STRESZCZENIE

Na Śląsku Opolskim (woj. opolskie) i Górnym (woj. katowickie) stwierdzono występowanie 18 gatunków trzmieli. W latach 1972—1974 dominowały liczebnie: Bombus terrestris (L.), B. lucorum (L.) i czasem B. lapidarius (L.). Subdominantami bywały oprócz nich także: B. sylvarum (L.), B. ruderarius (Müll.), B. hortorum (L.) i B. ruderatus (F.). Rzadziej występowały: B. pascuorum (Scop.), B. muscorum (F.), B. humilis (Jll.), B. veteranus (F.), B. pomorum (Pz.), B. confusus Schenck, B. distinguendus (Mor.), B. subterraneus (L.), a bardzo rzadko — B. soroeensis (F.), B. jonellus (K.) i B. hypnorum (L.).

Zagęszczenie trzmieli wynosiło 200—9250 osobników na 1 ha koniczyny czerwonej i w połowie miejscowości Śląska Opolskiego było wystarczające dla uzyskania opłacalnych plonów nasion. Opolszczyzna jest więc potencjalnym rejonem nasiennym tej rośliny.

Skład gatunkowy trzmieli wskazuje na dominację terenów o ubogiej florze, przy zachowaniu jednak na Opolszczyźnie także licznych środowisk o florze bogatej i zróżnicowanej.

WSTĘP I METODYKA

Ustalając skład gatunkowy i zagęszczenie trzmieli na terenie całego kraju (Ruszkowski i in. 1989 ab; Sowa i in. 1989, 1990 ab, Biliński i in. 1990 a b) zajęliśmy się w obecnej pracy terenem Śląska Górnego (woj. katowickie) i opolskiego (woj. opolskie).

Tereny te badane były w początkach XX w. przez autorów niemieckich (Dittrich 1903, Scholz 1912, Torka 1927). W XIX zaś wieku Ducke (1898) badał sąsiednie tereny czeskiego Śląska (miejscowości: Opawa i Odry). Jedną też wzmiankę z 1965 r. o Bombus jonellus (K.) podają Dylewska i Zabłocki 1972. Badania własne prowadziliśmy tu w latach 1972—1974,

strona 94
Ryc. 1 Rozmieszczenie miejsc badanych w latach 1962—1978
Ryc. 1 Rozmieszczenie miejsc badanych w latach 1962—1978 The distribution of investigated (1962—1978) localities

KATOWICE — province: 1 — Kosmolów, 2 — Bytom, 3 — Studzionka, 4 — Mszana. OPOLE — province: 5 — Pilszcz, 6 — Bogdanowice, 7 — Opawica, 8 — Głubczyce, 9 — Zawiszyce, 10 — Babice, 11 — Pawłowiczki, 12 — Ujazd, 13 — Strzelce Opolskie, 14 — Sucha, 15 — Dobra, 16 — Lubrza, 17 — Łąka Prudnicka, 18 — Głuchołazy, 19 — Stary Paczków, 20 — Kamienica, 21 — Gaworowice, 22 — Nysa, 23 — Wierzbie, 24 — Skarbiszów, 25 — Dobrzeń Wielki, 26 — Chróścice, 27 — Wierzbica Górna, 28 — Łowkowice.

głównie na koniczynie czerwonej — w ramach tematu finansowanego częściowo przez IUNG — oraz raz w 1978 r.

Metodykę stosowaliśmy taką samą jak w poprzednich pracach tego cyklu. Lokalizację dawnych punktów badań ustalaliśmy na podstawie niemiecko-polskiego słownika miejscowości (Rospond 1951). Miejscowości badane w latach 1965—1978 zaznaczyliśmy na mapce (ryc. 1).

WYNIKI

1. Skład gatunkowy trzmieli w różnych rejonach i okresach

Najbogatszą faunę trzmieli obserwowano (Ducke 1898) w końcu XIX w. na czeskim Śląsku (tab. 1). Występowało tu 17 gatunków trzmieli, z tego najliczniej: trzmiel ziemny — Bombus terrestris (L.) i gajowy — B. lucorum (L.), rudy — B. pascuorum (Scop.), rudoszary — B. sylvarum (L.), zmienny — B. humilis (Jll.) i ogrodowy — B. hortorum (L.); raczej licznie: trzmiel różnobarwny — B. soroeensis (F.), leśny — B. pratorum (L.), kamiennik — B. lapidarius (L.) i rdzawoodwłokowy — B. pomorum (Pz.); a rzadko: trzmiel

strona 95

Tabela 1 Skład gatunkowy trzmieli w woj. katowickim i opolskim oraz na czeskim Śląsku przed 1927 r. Bumblebee species composition in provinces Katowice and Opole and also in Czech Silesia before year 1927

Miejscowość — Locality² Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: O Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: J Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: R Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: Y Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: T Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: L Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: D Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: A Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: M Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: V Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: S Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: E Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: El Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: P Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: C Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: U Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: I Gatunki trzmieli — Bumblebee species¹: Ho
KATOWICE:
Gliwice³ — — — — m — — — — — — × — — — — — —
Tarnowskie Góry³ — × — — m — — — — — — — — — — — × —
Pietrowice³ (Racibórz) — m — — m — — — — — — — — — — — — —
Racibórz³ ” — — — — m — — — — — — m — — — — — ×
Racibórz⁴ ” — — — ×? — — — — — — — — — — — — — —
OPOLE:
Głubczyce⁵ — — — — — — — — × — — — — — — — — —
Poborszów⁵ (Koźle) — — — — — — — — × — — — — — — — — —
Biała⁴ (Prudnik) — — — — — — — — — — — × — — — — — —
Strzeleczki⁵ (Prudnik) — × — — — — — — — — — — — — — — — —
Dębowiec⁵ ” — — — — — — — — × — — — — — — — — —
Wróblin⁵ ” — — — — — — — — × — — — — — — — — —
Prószków⁴ (Opole) — — — — × — — — × — × — — — — — — —
Brzeg⁴ — — — — × — — — × — — — — — — — — —
Kuźnica Katowska⁴ (Brzeg) — × — — — — — — — — — — — — — — — —
Namysłów⁴ — — — — × — — — × — — — — — — — — —
Namysłów³ — — — — — — — — — — — — — — × — — —
CZESKI ŚLĄSK — Czech Silesia:
Opawa⁶ — — × — m — × m × m m — × m × × — m
Odry⁶ m — m × m m × m — m m × — × × — — m
Gräfenberg (near Jasenik)⁴ × — — — — — — — — — — — — — — — — —
Elgrund⁴ × — — — — — — — — — — — — — — — — —

Odnośniki — Notes:

¹ O — Bombus soroeensis (F.) — trzmiel różnobarwny

J — B. jonellus (K.) — t. wrzosowiskowy

R — B. pratorum (L.) — t. leśny

Y — B. hypnorum (L.) — t. drzewny

T — B. terrestris (L.) — t. ziemny + B. lucorum (L.) — t. gajowy

L — B. lapidarius (L.) — t. kamiennik

D — B. ruderarius (Müll.) — t. rudonogi

A — B. pascuorum (Scop.) — t. rudy

M — B. muscorum (F.) — t. żółty

V — B. humilis (Jll.) t. zmienny

S — B. sylvarum (L.) — t. rudoszary

E — B. veteranus (F.) — t. szary

El — B. mesomelas Gerst. — t. wyżynny

P — B. pomorum (Pz.) — t. rdzawoodwłokowy

C — B. confusus Schenck — t. wielkooki

U — B. subterraneus (L.) t. paskowany

I — B. distinguendus (Mor.) — t. ozdobny

Ho — B. hortorum (L.) — t. ogrodowy

Ru — B. ruderatus (F.) — t. ciemnopasy

× — występuje — present

m — licznie — numerous

² W nawiasie dawny powiat — In parenthesis the former district

³ Scholz 1912 ⁴ Dittrich 1903 ⁵ Torka 1926 ⁶ Ducke 1898

drzewny — B. hypnorum (L.), rudonogi — B. ruderarius (Müll.), żółty — B. muscorum (F.), szary — B. veteranus (F.), wyżynny — B. mesomelas (Gerst.) (B. elegans Seidl.), wielkooki — B. confusus Schenck i paskowany — B.

strona 96

subterraneus (L.). Taki skład fauny trzmieli wskazuje na bogatą w tym okresie florę czeskiego Śląska, z przewagą lasów i zarośli.

W woj. opolskim stwierdzono w latach 1972—1978 występowanie także 17 gatunków trzmieli (tab. 2), w tym 15 gatunków czeskiego Śląska. Nie stwierdzono tutaj w tych latach tylko trzmiela wyżynnego i leśnego. Jednakże badania nasze ominęły tereny gór i lasów. Dlatego występowania tych dwu gatunków na Śląsku Opolskim nie można wykluczyć. Natomiast występowały tu także trzmiel ciemnopasy — B. ruderatus (F.) i ozdobny — B. distinguendus (Mor.).

W początku XX w. obserwowano na Śląsku Opolskim (tab. 1) tylko 7 gatunków trzmieli (Dittrich 1903, Scholz 1912, Torka 1927): trzmiela ziemnego, gajowego, żółtego, szarego, rudoszarego, wielkookiego i wrzosowiskowego — B. jonellus (K.). Ten ostatni gatunek nie był tu obserwowany po 1926 r., ani nie podano go (Ducke 1898) z czeskiego Śląska.

W latach 1972—1974 dominowały na Śląsku Opolskim głównie (w 89% miejscowości) trzmiel ziemny i gajowy, same lub przy subdominacji kamiennika, rzadko zaś rudoszarego, rudonogiego, ogrodowego lub ciemnopasego. Rzadziej (w 11% miejscowości) dominował trzmiel kamiennik przy subdominacji ziemnego lub gajowego.

Ogólnie biorąc wydaje się, że Śląsk Opolski, mimo wyraźnej dominacji gatunków trzmieli związanych z rejonami uprzemysłowionymi, i zurbanizowanymi zachował dość bogatą florę (sady, ogrody, nasadzenia przydrożne), co pozwoliło przetrwać bogatej gatunkowo faunie trzmieli, wcale nie uboższej niż w XIX w.

Na Górnym Śląsku — czyli w woj. katowickim (gdzie prowadzono znacznie mniej badań) zaobserwowano tylko 12 gatunków trzmieli. Dominowały tu zdecydowanie trzmiel ziemny i gajowy (75—84%) same albo przy subdominacji trzmiela ogrodowego lub rudonogiego (w latach 1973—1974), względnie szarego lub wrzosowiskowego (przed 1912 r.).

W porównaniu z woj. opolskim uderza tu dużo uboższa gatunkowo fauna trzmieli, silniejsza (przeciętnie biorąc) dominacja trzmiela ziemnego i gajowego i mały udział (do 6%) trzmiela kamiennika. Tereny Górnego Śląska robią więc wrażenie ubogich florystycznie już na przełomie XIX i XX w.

2. Zagęszczenie trzmieli na polach koniczyny czerwonej

Badania zagęszczenia trzmieli na 1 ha koniczyny czerwonej przeprowadziliśmy na 24 polach woj. opolskiego i 3 polach woj. katowickiego (tab. 3). Zagęszczenie to wahało się od 200 do 9250 trzmieli na 1 ha i w połowie miejscowości było wystarczające (co najmniej 1700 trzmieli na 1 ha) dla osiągnięcia opłacalnych plonów nasion (co najmniej 200 kg z 1 ha) koniczyny czerwonej. Rzeczywiste plony nasion tej rośliny były jednak wysokie jedynie w woj. opolskim (Sowa i in. 1977), którego znaczną część można uznać za potencjalny rejon upraw nasiennych koniczyny czerwonej. Przykład Mszany wskazuje na to, że być może i w woj. katowickim znajdą się jakieś mikrorejony nasienne tej rośliny.

strona 97

Tabela 2 Skład gatunkowy trzmieli (w %) w woj. katowickim i opolskim w latach 1962 — 1978 The bumblebee species percentage in provinces: Katowice and Opole (1962 — 1978)

Miejscowość, rok, miesiąc² — Locality, year, month n Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: O Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: J Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: Y Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: T Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: L Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: D Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: A Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: M Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: V Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: S Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: E Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: P Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: C Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: I Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: U Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: Ho Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: Ru
KATOWICE:
Kosmolów³ 1973.8 19 — — — 84 — 11 — — 5 — — — — — — — —
Bytom⁴ 1965.5 [?] — × — — — — — — — — — — — — — — —
Studzionka³ 1974.8 1 — × — 79 2 2 — — — 2 7,5 — — 3,5 — 2 2
Mszana³ 1974.8 52 — — — 75 6 — — — — — 2 — — — — 13 4
OPOLE:
Pilszcz⁵ 1978.5 1 — — — × — — — — — — — — — — — — —
Bogdanowice 1973.8 52 — — — 81 15 — — 2 — — — — — — — — 2
Opawica 1973.8 49 — — — 47 49 — 2 — — — — — — 2 — — —
Głubczyce⁶ 1962.8 2 — — — × × — — — — — — — — — — — —
Zawiszyce 1974.7 16 — — — m m — — — — — — — — — — — —
Babice 1972.8 53 — — — 68 9 4 6 — — — — 9 — — 2 2 —
Pawłowiczki 1974.7 47 — — — 83 13 — — — — — — — — — — 2 2
Ujazd 1973.8 71 — — — 35 3 11 9 7 — 17 7 — — 1 — 1 9
Strzelce Opolskie 1974.7 18 — — — m × — — — — — — × — — — — ×
Sucha 1972 — 1974.8 151 — — — 59 19 4 1 1 — 1 — 1 6,5 1 1 1 4,5
Dobra 1974.8 29 — — — 83 10 — 7 — — — — — — — — — —
Lubrza 1972.8 29 — — — 79 3,5 3,5 — — 7 — — — — — 3,5 3,5 —
Łąka Prudnicka 1974.8 30 — — — 53 3 — — — — 7 — — — — — 10 27
Głuchołazy 1972.8 10 — — — m × — — — — — — — — — — — —
Stary Paczków 1972.8 2 — — — × × — — — — — — — — — — — —
Kamienica 1972.8 37 — — — 76 13 — — — — 3 — — — — — — 8
Gaworowice 1974.8 60 — — — 92 8 — — — — — — — — — — — —
Nysa 1972 — 1974.8 234 — — — 40 12 13 1 2 0,5 12 0,5 1 — 1,5 1,5 2 13
Wierzbice 1973.8 45 2 — — 51 20 9 — — — — 7 — 2 — — 2 7
strona 98

c.d. tabeli 2

Miejscowość, rok, miesiąc² — Locality, year, month n Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: O Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: J Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: Y Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: T Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: L Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: D Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: A Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: M Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: V Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: S Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: E Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: P Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: C Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: I Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: U Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: Ho Gatunki trzmieli — Bumblebee species (%)¹: Ru
Skarbiszów 1974.8 45 — — — 51 31 7 — — 2 2 2 — — — — — 5
Dobrzeń Wielki 1972.8 44 — — — 25 41 — 2,2 2,2 5 9 2,2 2,2 7 — 2,2 — 2
Dobrzeń Wielki 1974.7 2 — — — × — — — — — × — — — — — — —
Chróścice 1974.7 14 — — × m — × — — — × — — — — — — —
Wierzbica Górna 1973.8 59 — — — 56 36 — — — — 6,5 — — 1,5 — — — —
Łowkowice 1973.8 35 — — — 57 28,5 — — 3 — 3 — — — — — — 8,5

Odnośniki — Notes:

¹ Jak w tab. 1 — As in the table 1

² Trifolium pratense — leg. M.Biliński, Ł.Bilińska, E.Waligóra, K.Kaczmarska — det. A.Ruszkowski

³ Trifolium pratense — leg. A.Kosior, det. A.Ruszkowski

⁴ leg. M.Bielewicz (Dylewska, Zabłocki 1972)

⁵ Lamium album — leg. et det. M.Biliński

⁶ leg. T.Witek + F.Myślicki, det. A.Ruszkowski

strona 99

Tabela 3 Zagęszczenie trzmieli na 1 ha koniczyny czerwonej The density of bumblebees per one hectare of red clover

Województwo, miejscowość, data — Province, locality, date Zagęszczenie trzmieli — Density of bumblebees¹: kr. Zagęszczenie trzmieli — Density of bumblebees¹: śr. Zagęszczenie trzmieli — Density of bumblebees¹: dł. Zagęszczenie trzmieli — Density of bumblebees¹: b. dł. Zagęszczenie trzmieli — Density of bumblebees¹: Ogółem Total
KATOWICE:
Kosmolów 1973.8.06 210 40 0 0 250
Studzionka 1974.8.08 610 55 55 30 750
Mszana 1974.8.08 6720 170 0 1410 8300
OPOLE:
Bogdanowice 1973.8.10 2830 60 0 60 2950
Opawica 1973.8.10 1060 20 20 0 1100
Zawiszyce 1974.7.31 650 0 0 0 650
Babice ² 1972.8.04 925 120 130 25 1200
Pawłowiczki I 1974.7.31 240 0 0 10 250
Pawłowiczki II 1974.7.31 1490 0 0 60 1550
Ujazd 1973.8.10 1560 2090 40 410 4100
Strzelce Opol. 1974.7.31 160 0 30 10 200
Sucha 1972.8.12 2740 340 900 300 4280
Sucha 1973.8.10 740 45 20 45 850
Sucha 1974.8.18 2560 185 185 120 3050
Dobra 1974.8.18 1490 110 0 0 1600
Łąka Prud. 1974.8.02 220 30 0 150 400
Kamienica 1972.8.05 930 30 0 80 1040
Gaworowice 1974.8.02 3450 0 0 0 3450
Nysa 1972.8.04 1020 1380 190 1250 3840
Nysa 1973.8.09 4440 4160 460 190 9250
Nysa 1974.8.02 1670 150 0 80 1900
Wierzbie 1973.8.09 1715 375 50 210 2350
Skarbiszów 1974.8.18 1600 250 0 100 1950
Dobrzeń Wiel. 1972.8.12 1560 485 265 50 2360
Chróścice 1974.7.30 390 160 0 0 550
Wierzbica Gór. 1973.8.10 3770 270 60 0 4100
Łowkowice 1973.8.11 1030 70 0 100 1200

Odnośniki — Notes:

¹ kr. — z krótkim języczkiem — with the short tongue [OJYTL] śr. — ze średnim języczkiem — with the middle tongue [DAMVSE] dł. — z długim języczkiem — with the long tongue [PCIU] b. dł. — z bardzo długim języczkiem — with the longest tongue [Ho Ru]

² Temperatura 17,6°C — The temperature of 17,6°C

WNIOSKI

  1. Śląsk Opolski stanowi rejon o znacznym zagęszczeniu trzmieli i o dużej liczbie ich gatunków.
  2. Zagęszczenie trzmieli na Opolszczyźnie jest w połowie miejscowości wystarczające dla uzyskania opłacalnych plonów nasion koniczyny czerwonej, co potwierdzają także rzeczywiste zbiory nasion.
  3. Śląsk Górny posiada znacznie uboższą liczebnie i gatunkowo faunę trzmieli, i można się tam spodziewać jedynie małych potencjalnych mikrorejonów nasiennych koniczyny czerwonej.
strona 100
  1. Dominowały (w latach 1972—1974) na Śląsku Opolskim i Górnym trzmiel ziemny — Bombus terrestris (L.) i gajowy — B. lucorum (L.), rzadko kamiennik — B. lapidarius (L.).
  2. Wyniki naszych badań potwierdzają silne zurbanizowanie i uprzemysłowienie Śląska — znacznie silniejsze jednak (i dawniej rozpoczęte) na Śląsku Górnym niż Opolskim.

LITERATURA

Biliński M. i inni, 1990 a: Trzmiele Ziemi Lubuskiej. Pszczeln. Zesz. Nauk., 34: 57—62.

Biliński M. i inni, 1990 b: Trzmiele zachodniego Pomorza. Pszczeln. Zesz. Nauk., 34: 63—72.

Dittrich R., 1903: Verzeichnis der bisher in Schlesien aufgefundenen Hymenopteren. I. Apidae. Z. f. Entom., N. F., 28: 19—54.

Ducke A., 1898: Die Bienenfauna Österreich. — Schlesiens. Ent. Nachricht., Berlin, 24: 129—146.

Dylewska M, Zabłocki J., 1972: Nowe i mało znane Apoidea (Hymenoptera) z obszaru Polski. Acta Zool. Crac., 17 (18): 405—414.

Rospond S., 1951: Słownik nazw geograficznych Polski Zachodniej i Północnej. Cz. II: 419—794, Wrocław—Warszawa.

Ruszkowski A. i inni, 1989 a: Trzmiele Wyżyny Małopolskiej. Pszczeln. Zesz. Nauk., 33: 33—54.

Ruszkowski A. i inni, 1989 b: Trzmiele południowej Polski. Pszczeln. Zesz. Nauk., 33: 55—76.

Scholz E. J. R., 1912: Hymenoptera aculeata. Seltenere schlesische Vorkommnisse, Jahresh. d. Ver. f. Schles. Insektenkunde zu Breslau, E. V.

Sowa S. i inni, 1977: Number of pollinator insects with reference to seed setting in red clover in different regions of Poland. Pszczeln. Zesz. Nauk., 21: 219—227.

Sowa S. i inni, 1989: Trzmiele Mazowsza. Pszczeln. Zesz. Nauk., 33: 19—32.

Sowa S. i inni, 1990 a: Trzmiele wschodniego Pomorza. Pszczeln. Zesz. Nauk., 34: 73—83.

Sowa S. i inni, 1990 b: Trzmiele Podlasia i Kurpiów. Pszczeln. Zesz. Nauk., 34:

Torka V., 1927: Zur Bienenfauna Oberschlesiens. Int. ent. Z., Guben, 20: 125—130, 85—92.

THE BUMBLEBEES OF UPPER SILESIA AND OPOLE SILESIA

M. Biliński, A. Ruszkowski, A. Kosior

SUMMARY

Appearing of 18 bumblebee species was stated in the provinces of Katowice (Upper Silesia) and of Opole. The dominant species were during 1972—1974: Bombus terrestris (L.), B. lucorum (L.) and sometimes — B. lapidarius (L.). The subdominant species were besides also: B. sylvarum (L.) and B. ruderarius (Müll.), B. hortorum (L.) and B. ruderatus (F.). There were more rare: B. pascuorum (F.), B. pomorum (Pz.), B. confusus Schenck, B. distinguendus (Mor.) and B. subterraneus (L.) but very rare: B. soroeensis (F.), B. jonellus (K.) and B. hypnorum (L.).

The density of bumblebees was 200—9250 individuals per 1 hectare of red clover. This density was sufficient to obtain payable seed y[?]es in a half investigated of localities Opole province. Thus Opole province is a potential seed region of red clover. The bumblebee species composition indicated that the areas of poor flora dominated in these provinces, but there were also many environments of rich and differentiated flora.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 100, streszczenie: „y[?]es” → yields

Podobne wpisy