WPŁYW OCHRONY CHEMICZNEJ BOBIKU NA ŚMIERTELNOŚĆ PSZCZÓŁ I ZAWARTOŚĆ PESTYCYDÓW W MIODZIE I PYŁKU

tekst: Jerzy Wilde, Romuald Krukowski, Stefan Smoczyński, Jerzy Bobrzecki

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIX, 1995 — Jerzy Wilde, Romuald Krukowski, Stefan Smoczyński, Jerzy Bobrzecki

strona 97

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIX, Nr 2 1995

Jerzy Wilde, Romuald Krukowski, Stefan Smoczyński*, Jerzy Bobrzecki

Zakład Pszczelnictwa ART, Kortowo III, bl. 28, 10-957 Olsztyn

  • Zakład Higieny Żywności i Żywienia Instytutu Żywienia Człowieka ART, Plac Cieszyński 1, 10-957 Olsztyn

Streszczenie

Badania prowadzono na plantacjach bobiku o pow. 60-130 ha odmiany Nadwiślański w roku 1989 i Dino w latach 1990, 1991. W pierwszym roku badań do ochrony bobiku stosowano grzybobójczy preparat Ronilan oraz owadobójczy Fastac. W drugim roku stosowano insektycyd Decis, a w ostatnim roku nie stosowano środków ochrony roślin. Na plantację bobiku każdego roku przywożono 10 rodzin pszczelich, na których instalowano pomosty przedwylotowe do zbierania pszczół martwych. W trakcie trwania pożytku pobierano próbki miodu, pyłku i martwych pszczół w celu zbadania w nich zawartości pestycydów. Oceniano również rozwój rodzin przed i po wywiezieniu na bobik na podstawie 2 wiosennych i 2 letnich pomiarów czerwiu oraz przygotowanie rodzin do zimowli.

Po zastosowaniu pestycydów nie stwierdzono większej śmiertelności pszczół oraz pogorszenia rozwoju rodzin latem, czy pogorszenia przygotowania ich do zimowli. W zebranym na plantacji bobiku miodzie i pyłku oraz w martwych pszczołach nie znaleziono również pozostałości preparatu Decis. Stwierdzono natomiast, istotne ze względu na ocenę higieniczną, pozostałości chlorowanych węglowodorów w miodzie i pyłku, choć należy to raczej wiązać z ogólnym stopniem skażenia środowiska. W pszczołach stwierdzono 0,34 μg/kg suchej masy chlorowanych węglowodorów.

Wywożenie pszczół na plantacje bobiku w celu poprawy jego plonów wydaje się celowe, gdyż pszczoły miodne stanowiły od 66-76%, wśród owadów zapylających. Zagęszczenie ich na 10 m² wynosiło 2-7. Intensywna ochrona bobiku w czasie jego kwitnienia preparatami typu Fastac, Ronilan czy Decis nie musi stanowić zagrożenia dla pszczół wywiezionych na plantacje tej rośliny.

<u>Słowa kluczowe:</u> bobik, miód, pyłek, pszczoły, pozostałości pestycydów.

WPROWADZENIE

W zależności od odmiany i warunków do 30% kwiatów bobiku (Vicia faba ssp. minor Harz) mogą być obcopylne, wymagając zapylenia przez owady (Poulsen 1975, Kamler 1982). Dzięki zapyleniu krzyżowemu przez owady, roślina ta podobnie jak bób, plonuje lepiej i wydaje 30-50% do ponad 100% więcej nasion o wyższej wartości biologicznej, niż po samoczynnym zapyleniu (Free 1966, Martynova 1967, Poulsen 1973,

strona 98

Woyke 1981). Kołtowski i inni (1992) stwierdzili, że w warunkach sprzyjających lepszemu nektarowaniu, bobik plonuje lepiej, co można tłumaczyć lepszym jego zapyleniem.

Intensywność nektarowania bobiku i bobu oraz proces zapylania tej rośliny przez owady zostały już bardzo dokładnie zbadane przez wielu autorów. Roślina ta dostarcza owadom znacznych ilości nektaru i pyłku (Free 1966). Prabucki i in. (1987) określili wydajność miodową bobu w granicach od 14,5 do 17,7 kg z 1 ha.

Plony nasion bobiku są często znacznie obniżone z powodu porażenia tej rośliny przez liczne szkodniki i choroby. Intensywna walka chemiczna ze szkodnikami i chorobami stanowi według Filipowicza (1979) poważne zagrożenie dla owadów zapylających.

Brak danych o stopniu zagrożenia dla pszczół miodnych, chemicznej ochrony bobiku powoduje, iż plantacje tej rośliny, są często pomijane przez pasieki wędrowne.

Celem badań była ocena wpływu chemicznej ochrony bobiku na rodziny pszczele wywożone na kwitnącą plantację.

MATERIAŁ I METODY

Badania prowadzono na plantacji bobiku odmiany Nadwiślański w 1989 roku oraz Dino w roku 1990 i 1991. Powierzchnia plantacji w kolejnych latach wynosiła 62 ha, 130 ha i 70 ha. W pierwszym roku badań do ochrony bobiku stosowano grzybobójczy Ronilan oraz owadobójczy Fastac. W drugim roku użyto insektycyd Decis, a w ostatnim roku nie stosowano środków ochrony roślin. W początku kwitnienia bobiku każdego roku przywożono na plantację 10 rodzin pszczelich, które wcześniej przebywały na rzepaku. Na ulach tych rodzin instalowano pomosty przedwylotowe Klimka (1989) do wychwytywania pszczół martwych (10 rodzin z pomostami w 1989 roku oraz po 5 w pozostałych latach). Rodziny na bobiku porównywano z grupą kontrolną, przebywającą w innych warunkach pożytkowych.

W 1989 i 1990 roku, w trakcie trwania pożytku, pobierano próbki miodu i pyłku do badań na zawartość pestycydów. W pierwszym roku badań pobrano również próbki martwych pszczół, zebranych z przedwylotowych pomostów sanitarnych. Przeprowadzono rozeznanie ewentualnej pozostałości składnika czynnego, występującego w zastosowanym preparacie oraz wykonywano analizy pozostałości chlorowanych węglowodorów i związków fosforoorganicznych. Wydzielanie tych ostatnich, wraz z frakcją lipidową, przeprowadzono wg opisu podanego przez Budsławskiego (1972), polegającą na hydrolizie z kwasem solnym i ekstrakcji mieszaniną eteru naftowego i etylowego (1:1). Chlorowane węglowodory z uzyskanych ekstraktów wyodrębniono metodą podaną przez Amarowicza i in. (1986), polegającą na doczyszczaniu kwasem siarkowym i ekstrakcji heksanem.

strona 99

Rozdział oraz ilościowe oznaczanie analizowanych związków przeprowadzono metodą chromatografii gazowej, stosując chromatograf firmy Pyc Unicam 104 z detektorem wychwytu elektronów w warunkach odpowiednich dla chlorowania węglowodorów (Amarowicz i in. 1986).

Rozwój rodzin określono na podstawie 2 wiosennych pomiarów czerwiu przeprowadzonych w kolejnych latach badań: I – 10, 17 i 29 kwietnia, II – 3, 8 i 20 maja. Rozwój rodzin po pożytku z bobiku, określono na podstawie 2 pomiarów czerwiu wykonanych w latach 1989 i 1990: III – 25, 4 i 12 lipca, IV – 16, 20 i 13 sierpnia.

Ocenę przygotowania rodzin do zimowli przeprowadzono na podstawie liczby plastrów pozostawionych do zimowli, zapasów pokarmu zimowego oraz oceny siły rodzin w punktach. Siłę zimujących rodzin oceniono 4 stycznia 1990 roku, 17 grudnia 1990 roku i 3 grudnia 1991 roku przy temperaturze ok – 2°C, wg metodyki własnej (Wilde, Krukowski 1990). Wszystkie zazimowane rodziny leczono przeciw warrozie. W pierwszym roku badań odparowano wodny roztwór Takticu, w 1990 roku zastosowano Klartan, zaś w ostatnim Baywarol.

W pierwszym i ostatnim roku określano liczbę pracujących jednocześnie pszczół miodnych (Apis mellifera L.), trzmieli (Bombus sp.) i innych zapylaczy oblatujących kwiaty bobiku. W dniu przeprowadzania obserwacji powtarzano je dwukrotnie w godzinach od 10 do 12 w pierwszym roku badań, a w ostatnim roku, obserwacje przeprowadzano od 15 do 17.

Istotność różnic najważniejszych cech między grupami określano przy pomocy jednoczynnikowej analizy wariancji i nowego wielokrotnego testu rozstępu.

WYNIKI I DYSKUSJA

1. Charakterystyka przebiegu sezonów pszczelarskich. Analizowane lata charakteryzowały się ociepleniami w trakcie zimowli. Pierwszy (1989) rok badań był sprzyjający dla pszczelarstwa. Zima i przedwiośnie miały łagodny przebieg. Kwitnący w maju rzepak intensywnie nektarował. Po jego przekwitnięciu pszczoły wykorzystywały spadź i kwitnący od 2 czerwca do 10 lipca bobik. Po jego przekwitnięciu w 1989 roku gryka już kończyła nektarowanie.

Wiosna w 1990 roku zaczęła się bardzo wcześnie i miała nietypowy przebieg. Pierwszy oblot wiosenny w drugim roku miał miejsce 8 lutego i był o 47 dni wcześniejszy, w porównaniu z danymi wieloletnimi (Bornus i in. 1974). Także wegetacja była przyspieszona o ponad 1 miesiąc. Mimo ochłodzenia, trwającego od końca marca do końca kwietnia, rzepak zakwitł w okolicach Olsztyna 17 kwietnia, na 32 dni przed średnim terminem wieloletnim (Bornus i in. 1974). Po przekwitnięciu rzepaku pszczoły wykorzystywały

strona 100

głównie spadź występującą od końca maja i bobik (od 28 maja do 5 lipca). Dni słonecznych w tym okresie było 25, a pochmurnych 15. Rozciągnięta w czasie wegetacja roślin w sezonie 1990 roku utrudniała zgromadzenie miodu towarowego, dostarczając głównie pożytku rozwojowego.

Po chłodnej jesieni i drugiej połowie zimy pierwszy oblot wiosenny w 1991 roku, miał miejsce 13 marca. Jednak pierwsze wyższe temperatury (10-14°C) wystąpiły na początku kwietnia. Chłody na przedwiośniu ograniczyły rozwój rodzin i opóźniły wegetację roślin o około 2 tygodnie. Pasiekę na rzepak wywieziono 17 maja. W czasie kwitnienia rzepaku średnie dobowe temperatury kształtowały się powyżej 10°C, występowało dość duże zachmurzenie oraz obfite opady atmosferyczne. Długi, bo trwający ponad miesiąc okres kwitnienia tej rośliny spowodował wykorzystanie go przez rodziny jako pożytek rozwojowy. Bobik na plantacji doświadczalnej zakwitł około 24 czerwca i od tego terminu rozpoczęły się największe upały i susza tego lata. Spowodowało to skrócenie okresu kwitnienia tej rośliny do około 18 dni. Po przekwitnięciu bobiku (około 10 lipca) rodziny zostały przewiezione na plantację gryki. Warunki atmosferyczne w tym czasie były sprzyjające lotom pszczół.

W drugim roku z powodu rozciągniętej wegetacji, a w ostatnim z powodu skrócenia okresu kwitnienia bobiku wywołanego panującą w tym czasie suszą, terminy kwitnienia rzepaku, bobiku i gryki nie nakładały się na siebie.

Po ostatnich miodobraniach i przewiezieniu rodzin na stałe pasieczysko w Kortowie, przystąpiono do dokarmiania rodzin, które kończono w pierwszej połowie września. Ostatnie loty pszczoły wykonywały w październiku.

2. Charakterystyka rodzin pszczelich przed wywiezieniem na plantację bobiku. Powierzchnia czerwiu w rodzinach pszczelich przed rozpoczęciem doświadczenia była podobna w grupach doświadczalnych każdego roku, a występujące różnice mieściły się w obrębie błędu doświadczenia (tab.1). Można więc stwierdzić, iż rodziny doświadczalne charakteryzowały się dość wyrównaną ilością czerwiu w grupach.

strona 101

Tabela 1 Powierzchnia czerwiu w rodzinach pszczelich, określona podczas dwóch wiosennych i dwóch letnich pomiarów w latach 1989, 1990 i 1991 Brood area in honeybee colonies in two spring and two summer measurements in 1989, 1990 and 1991 years

Rok Year Grupa Group Liczba rodzin Number of colonies Powierzchnia czerwiu w dm²/rodzinę Brood area in dm²/of bee colony
*10.04 3.05 27.07 16.08
1989 K – kontrolna control 9 21,1 49,1 36,2 24,5
B – Bobikowa field bean 10 19,5 55,2 35,7 29,9
*17.04 8.05 4.07 20.08
1990 K – kontrolna control 10 25,0 49,2 53,2 16,9
B – Bobikowa field bean 10 25,5 48,4 59,8 20,8
*28.04 20.05 12.07 13.08
1991 K – kontrolna control 10 20,3 37,4 64,5 34,9
B – Bobikowa field bean 10 21,9 39,2 68,7 36,5
  • Daty pomiarów – Date of measurements

3. Ocena intensywności oblotu kwiatów bobiku przez owady zapylające. Intensywność oblotu kwiatów rośliny pożytkowej przez pszczoły jest między innymi miarą jej atrakcyjności. Wśród owadów zapylających bobik w pierwszym roku doświadczenia pszczoły stanowiły 66,1%, trzmiele różnych gatunków 18,6% oraz inne owady zapylające 15,3% (tab. 2). Na ogół więcej owadów zapylających spotykano na bobiku w dni ciepłe i słoneczne. Przeciętnie stwierdzono obecność zaledwie 1,5-4,5 pszczół na 10 m² plantacji bobiku. Uzyskane wyniki mogłyby świadczyć o bardzo małej atrakcyjności tych kwiatów dla pszczół. Jednak przeprowadzone ostatnio badania (Jabłoński i in. 1992) dowiodły, że bobik należy do roślin, które rozkwitają po południu, najintensywniej w godzinach 15-18. Niewielka liczba zapylaczy w 1989 roku, była więc wynikiem przeprowadzania obserwacji o zbyt wczesnych porach dnia, gdy dostępny był głównie nektar z nektarników pozakwiatowych. W ostatnim roku badań wśród wszystkich owadów odwiedzających kwiaty, pszczoły miodne stanowiły 75,4%, trzmiele 2,9% i inne owady 21,7% (tab. 2).

Średnio na 10 m² kwitnącego łanu obserwowano 6,6 pszczoły miodnej. Jest to wynik wyraźnie mniejszy od stwierdzonego w Puławach (Jabłoński i in. 1992), wynoszącego 20-40 pszczół na 10 m². Uzyskany wynik w

strona 102

1991 roku, można wytłumaczyć słabym nektarowaniem bobiku podczas suszy panującej w czasie jego kwitnienia.

Tabela 2 Wyniki obserwacji owadów oblatujących bobik w roku 1989 i 1991 Results of observations of insects on field bean in year 1989 and 1991

Rok Year Data obserwacji Date of observation Średnia liczba owadów jednocześnie pracujących na 10 m² Average number of insects at the same time working at 10 m²: pszczoły bees Średnia liczba owadów…: trzmiele bumble bees Średnia liczba owadów…: inne owady another insects Uwagi o warunkach atmosferycznych Notice about the climate conditions
1989 15.06 2,0 1,5 1,5 słonecznie-sunny 20°C
26.06 4,5 0,5 0,5 słonecznie-sunny 23°C
28.06 3,0 1,5 0,5 słonecznie-sunny 24°C
3.07 2,5 0,5 1,0 pochm.-gloomy 16°C
5.07 1,5 0,5 0,3 słonecznie-sunny 27°C
7.07 0 0 0 słonecznie-sunny 29°C
razem-total 39(66,1%) 11(18,6%) 9(15,3%)
1991 2.07 6,9 0,2 2,3 słonecznie-sunny 25°C
4.07 6,8 0,2 1,4 słonecznie-sunny 24°C
6.07 7,2 0,2 1,8 słonecznie-sunny 21°C
8.07 5,5 0,4 2,1 słonecznie-sunny 24°C
razem-total 264(75,4%) 10(2,9%) 76(21,7%)

4. Wpływ chemicznej ochrony bobiku na śmiertelność pszczół. Mimo, iż środki ochrony roślin stosowano podczas dnia, kiedy odbywały się loty pszczół, nie spowodowało to masowego zatrucia pszczół. Liczba martwych pszczół zebranych w sanitarnych pomostach przedwylotowych była mała i wynosiła średnio z 1 rodziny zaledwie 53 robotnice i 139 trutni w 1989 roku, 80 robotnic i 144 trutnie w roku 1990 (tab. 3). W ostatnim roku, kiedy nie stosowano oprysków, stwierdzono zaledwie 4 martwe robotnice i 12 trutni, ale był to też bardzo krótki okres zbierania osypu.

Porównując śmiertelność osobników w latach gdy stosowano zabiegi ochrony roślin ze śmiertelnością ostatniego roku, gdy takich zabiegów nie stosowano, nie widać wyraźnego negatywnego wpływu zabiegów chemicznej ochrony roślin. Różnice pomiędzy latami należy raczej tłumaczyć różną aktywnością lotną zbieraczek, zdecydowanie najmniejszą w ostatnim roku badań.

strona 103

Tabela 3 Liczba martwych osobników zebranych w sanitarnych pomostach przedwylotowych w czasie kwitnienia bobiku Number of dead bees collected on enter during field bean flow

Rok Year Okres obserwacji Period of observation Średnia liczba martwych osobników na rodzinę Average of dead bees per one colony: ogółem – total: robotnice workers …: ogółem – total: trutnie drons …: średnio na dzień average per day: robotnice workers …: średnio na dzień average per day: trutnie drons
1989 6.06-7.07 53 139 1,7 4,3
1990 20.06-4.07 80 144 5,3 9,6
1991 2.07-8.07 4 12 0,6 1,7
  1. Wpływ chemicznej ochrony bobiku na zawartość pestycydów w miodzie, pyłku i pszczołach. W 1989 roku zebrane martwe pszczoły, a także pozyskany miód i pyłek, poddano badaniom na oznaczenie zawartości składnika czynnego, występującego w preparacie Fastac i Ronilan. Najwięcej pozostałości chlorowanych węglowodorów, w tym HCH oraz DDT oraz jego metabolitów DDE i DDD, stwierdzono w martwych pszczołach – 0,34 μg/1kg suchej masy (tab. 4).

Tabela 4 Zawartość pozostałości pestycydów w miodzie i pyłku zebranym na plantacji bobiku oraz w martwych pszczołach zebranych z pomostów sanitarnych w tym czasie Amount of pesticydes counted in honey and pollen collected during field bean flow and in dead bees collected on enter of hive

Rodzaj pestycydów Kind of pesticydes Zawartość pestycydów w μg/kg Amount of pesticides in μg per kg: w miodzie in honey …: w pyłku in pollen …: w pszczołach in bees
HCH 0,05 0,02 0,42
DDT 0,10 0,16 0,21
DDE 0,05 0,15 0,13
DDD 0,001 0,003 0,003
DDt+DDE+DDD 0,14 0,32 0,34
strona 104

Wydaje się, iż tak niska zawartość pestycydów w organizmie pszczół nie mogła być bezpośrednim powodem ich śmierci. W pyłku i miodzie stwierdzono odpowiednio 0,32 i 0,14 μg (suma DDT+DDE+DDD) na 1 kg badanego produktu. Stwierdzone pozostałości chlorowanych węglowodorów są istotne ze względu na ocenę higieniczną badanych produktów. Zdaniem wykonujących analizy pochodzą one jednak jeszcze z okresu stosowania pestycydów zawierających DDT i jego pochodne w latach sześćdziesiątych. Badania próbek miodu i pyłku w roku 1990 nie wykazały pozostałości stosowania preparatu Decis.

  1. Wpływ przebywania rodzin pszczelich na plantacji bobiku na ich rozwój latem oraz przygotowanie do zimowli. W kolejnych latach doświadczenia, rodziny grupy korzystającej z bobiku, posiadały podczas lipcowego pomiaru 35,7 dm², 59,8 dm² i 68,7 dm² (tab. 1). Rodziny pozostające na gryce miały w tym czasie 36,2 dm², 53,2 dm² i 64,5 dm². W następnym sierpniowym pomiarze rodziny grupy korzystającej z bobiku miały w kolejnych latach: 29,9 dm² 20,8 dm² i 36,5 dm² czerwiu, podczas gdy grupa kontrolna miała w tym czasie 24,5 dm², 16,9 dm² i 34,9 dm². Te niewielkie różnice nie znalazły potwierdzenia w obliczeniach statystycznych, zarówno w lipcowym jak i sierpniowym pomiarze. Różnice mieściły się w obrębie błędu doświadczenia, niezależnie czy w analizowanym roku przeprowadzana była chemiczna ochrona bobiku w czasie jego kwitnienia, czy też, tak jak to miało miejsce w ostatnim roku, nie stosowano jej wcale.

We wszystkich latach zazimowano rodziny wyrównane, pozostawiając do zimowli średnio po 11,5 plastra w roku 1989, 9,3 plastra w 1990 i 10,6 w roku 1991 oraz we wszystkich latach około 13 kg zapasów zimowych (ryc. 1). Ocena siły zimujących rodzin była również wyrównana (ok 3,5 w skali 1-5 punktów). Różnice omawianych wielkości pomiędzy grupami mieściły się w obrębie błędu doświadczenia.

strona 105
trójwymiarowy wykres słupkowy — trzy rzędy słupków (1 z przodu, 2 w środku, 3 z tyłu) dla siedmiu grup rodzin.

Ryc. 1. Średnia liczba plastrów (1) i zapasy (2 – w kg) w rodzinach przygotowanych do zimowli oraz ich siła (3 – w punktach) określona podczas zimowli

Fig. 1. Average of combs (1) and food (2 – in kg) in honeybee colonies prepared to winter and their strength (3 – in points) determinated during winter

Oznaczenie grup rodzin – Explanation of groups of bee colonies: BP – bobikowa z pozyskiwaniem pyłku – field bean with pollen traps BK – bobikowa kontrolna, bez poławiaczy pyłku – control field bean without pollen traps K – kontrolna – control

PODSUMOWANIE

Intensywna ochrona bobiku preparatami takimi jak Fastac, Ronilan czy Decis nie musi stanowić zagrożenia dla pszczół wywiezionych na plantację tej rośliny, nawet w przypadku stosowania powyższych preparatów w czasie jej kwitnienia. Nie stwierdzono większej śmiertelności pszczół po zastosowaniu preparatów chemicznych oraz pogorszenia rozwoju rodzin latem, czy przygotowania ich do zimowli. W zebranym przez pszczoły miodzie i pyłku podczas kwitnienia oraz padłych w tym czasie pszczołach nie stwierdzono pozostałości stosowanego preparatu Decis. Stwierdzono natomiast, istotne ze względu na ocenę higieniczną, pozostałości chlorowanych węglowodorów w miodzie i pyłku, co należy raczej wiązać z ogólnym stopniem skażenia środowiska. W pszczołach stwierdzono 0,34 μg/kg suchej masy chlorowanych węglowodorów, co nie wydaje się powodem ich śmierci. Wśród owadów zapylających kwiaty bobiku pszczoły miodne stanowiły od 66 – 76%.

strona 106

LITERATURA

Amarowicz R., Smoczyński S., Borejszo Z. (1986) – Szybka metoda wyodrębniania chlorowanych węglowodorów z tłuszczów. Roczniki PZH, 37(7):540-545.

Avietisyan G. A., Kozin P. B., Manulowa S. A. (1963) – The influence of pollination by bees on the harwest and amount of beans in the forest zone of USRR. Dokl.Mosk.Sel’.-choz.Akad., 93:287-299.

Bornus L., Bobrzecki J., Bojarczuk Cz., Gromisz M., Kalinowski J., Król A., Nowakowski J., Ostrowska W., Woźnica J., Zaremba J. (1974) – I. Przydatność użytkowa mieszańców międzyrasowych pszczoły miodnej w warunkach przyrodniczych Polski. Pszczeln.Zesz. Nauk., 18:1-15.

Budsławski J., Drabent Z. (1972) – Metody analizy żywności. PWRiL. Warszawa.

Filipowicz A. (1979) – Chemiczna ochrona plantacji bobu (Vicia faba L.), a zatruwanie zapylaczy. Studia i Mat. Nasiennictwo, III Seminarium, 28.02.-01.03.1979. Skierniewice, :26-40.

Free J. B. (1966) – Pollination requirement of broad bean and field bean (Vicia faba). J.Agric. Sci., 66(3):395-397.

Jabłoński B., Kołtowski Z., Dąbska B. (1992) – Nektarowanie i wydajność miodowa ważniejszych roślin miododajnych w warunkach Polski. Część VII. Pszczeln. Zesz.Nauk., 36:54-64.

Kamler J. B. (1982) – Nektarodajność (Vicia faba L.) i reakcja bobu na zapylanie przez pszczołę miodną. Studia i Mat., Nasiennictwo, III seminarium, Skierniewice, :94-112.

Klimek S. (1989) – Sanitarny pomost przedwylotowy. Pszczelarstwo, 40(8-9):18-19.

Kołtowski Z., Bochniarz J., Gałaś T. (1992) – Wpływ rodzaju gleby na nektarowanie i plon nasion bobiku (Vicia faba subsp. minor Harz). Pszczeln.Zesz. Nauk., 36:46-53.

Poulsen M. H. (1975) – Pollination seed seting, crossfertilization and inbreding in Vicia faba L. Z.Pflanzenzucht, 74(2):97-118.

Prabucki J., Chuda-Mickiewicz B., Woyke H., (1987) – Wpływ pszczół na wysokość i jakość plonu nasion bobu (Vicia faba L. var. major). Sprawozdanie końcowe pracy nr 2.03.1. AR Szczecin, Katedra Hodowli Drobiu i Pszczelnictwa. Maszynopis, :1-37.

Martynowa A. (1967) – Effect of the pollination method on the qualities and productivity of beans seeds. Bull.Moscov.Sec.Nat.Sect., 72:83-92.

Vesely V., Titera D. (1985) – The ability at the carniolan bee (Apis mellifera carnica Pollm.) to gather pollen from field bean (Vicia faba L.) under conditions of Czech Socjalist Respublic (CSR). Pszczeln.Zesz.Nauk., 29:187-190.

Wilde J., Krukowski R. (1990) – Wiosenne podkarmianie rodzin pszczelich nawilżonymi obnóżami pyłkowymi. Ogólnopolska Konferencja Naukowa: Współczesne problemy pszczelarstwa w Polsce. AR-T Olsztyn, :146-158.

Woyke H. (1981) – Pszczoły i trzmiele mogą znacznie podnieść wysokość plonu nasion bobu. Hodowla roślin, 2:21-25.

strona 107

INFLUENCE OF CHEMICAL PROTECTION OF FIELD BEAN UPON THE MORTALITITY OF HONEY BEES AND AMOUNT OF PESTICYDES IN HONEY AND POLLEN

J. Wilde, R. Krukowski, S. Smoczyński, J. Bobrzecki

Summary

Experiments were carried out on the field bean with area 60-130 hectares of Nadwiślański in 1989 and Dino in 1990, 1991. In the first year of experiment for the field bean protection used fungicid Ronilan and insecticid Fastac. In the second year used insecticid Decis, and in the last year pesticides were not used. On the field of field bean each year 10 honey bee colonies were brought, with traps for dead bees trapping. During the flow samples of honey, pollen and dead bees were collected with the aim to monitoring amount of pesticides. The development of colonies before and after a wander of the field bean were estimated for the two springs and two summers brood area measurements. A preparing of colonies to winter were obtained too.

After application of pesticides heighting bees mortability, worsening development of colonies and preparing to wintering were not observed. In the collected honey, pollen and dead bees also were not observed remaining of Chlorinated carbohydrogen in honey and pollen, but is not conection with general degrees the corruption of environmental. In bees were ascertain 0.34 μg/kg dray of mass Chlorinated Carbohydraten. Bees exportation on the field of bean field for the purpose of improvement crops looks appropiate, beacuse bees estabilished 66-67% among pollen insects. It was 2-7 bees for 10 m². Intensive protection of baen field in blooming time insecticides Fastac and Decis as also fungicid Ronilan is not a meance for bees exportation on fields of field baen.

<u>Keywords:</u> field bean, honey, pollen, bees, residues of pesticydes.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 99: „Pyc Unicam” → Pye Unicam
  • s. 99: „chlorowania węglowodorów” → chlorowanych węglowodorów
  • s. 103, tab. 3, 2×: „drons” → drones
  • s. 103, tab. 4, 2×: „pesticydes” → pesticides
  • s. 103, tab. 4: „DDt+DDE+DDD” → DDT+DDE+DDD
  • s. 106, piśmiennictwo: „harwest” → harvest
  • s. 106, piśmiennictwo: „seting” → setting
  • s. 106, piśmiennictwo: „inbreding” → inbreeding
  • s. 106, piśmiennictwo: „Socjalist Respublic” → Socialist Republic
  • s. 107, tytuł angielski: „MORTALITITY” → MORTALITY
  • s. 107, tytuł angielski: „PESTICYDES” → PESTICIDES
  • s. 107, streszczenie, 2×: „fungicid” → fungicide
  • s. 107, streszczenie, 2×: „insecticid” → insecticide
  • s. 107, streszczenie: „mortability” → mortality
  • s. 107, streszczenie: „conection” → connection
  • s. 107, streszczenie: „dray” → dry
  • s. 107, streszczenie: „appropiate” → appropriate
  • s. 107, streszczenie: „beacuse” → because
  • s. 107, streszczenie: „estabilished” → established
  • s. 107, streszczenie: „66-67%” → 66-76%
  • s. 107, streszczenie, 2×: „baen” → bean
  • s. 107, streszczenie: „meance” → menace
  • s. 107, słowa kluczowe: „pesticydes” → pesticides

Podobne wpisy