SKŁADANIE JAJ I ROZWÓJ ROZKRUSZKÓW (ACAROIDEA) NA PYŁKU ZBIERANYM PRZEZ PSZCZOŁY
tekst: Wit Chmielewski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Wit Chmielewski
strona 131PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994
Wit Chmielewski
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Badano długość życia, płodność i rozwój rozkruszków (Acaroidea) na suszonym i przechowywanym pyłku zbieranym przez pszczoły (obnóża). W doświadczeniach uwzględniono 9 następujących gatunków roztoczy: Acarus farris (Oud.), Acarus siro L., Horstia longa Fain et Chmielewski, Thyreophagus entomophagus (Lab.), Tyrophagus casei (Oud.), Tyrophagus longior (Gerv.), Tyrophagus putrescentiae (Schr.) – z uli i magazynów, oraz Chaetodactylus osmiae (Duf.) i Kuzinia laevis (Duj.) z owadów pszczołowatych w przyrodzie. Materiałem wyjściowym do założenia monokultur tych gatunków w laboratorium były żywe ich osobniki zebrane z produktów spożywczych, zmiotków z uli i z samych pszczół. W badaniach przeprowadzonych w warunkach kontrolowanych (temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza ok. 85%) na pyłku jako podłożu i pokarmie, stwierdzono dużą żywotność i aktywność rozrodczą rozkruszków wyrażającą się m.in. w dużej liczebności składanych jaj i stosunkowo wysokim procencie osobników przechodzących pełny cykl rozwojowy. Świadczy to o atrakcyjności pyłku jako pokarmu rozkruszków i o realnym i potencjalnym zagrożeniu dla tego produktu ze strony tych szkodników. Hodowanie rozkruszków na pyłku jako naturalnym medium w laboratoryjnych warunkach jest efektywną metodą uzyskiwania w krótkim czasie dużej ilości materiału biologicznego do celów doświadczalnych i dydaktycznych.
Słowa kluczowe: Acaroidea, rozkruszki, roztocze pszczół, produkty pszczele, pyłek.
WPROWADZENIE
Gniazda pszczół, zarówno tych bytujących w warunkach naturalnych w przyrodzie wolnej (np. w dziuplach drzew), jak i tych w sztucznie zasiedlonych ulach, należą do siedlisk najczęściej zamieszkiwanych także przez inne stawonogi. Gromadzone przez pszczoły zapasy pokarmu (miód, pyłek) stanowią atrakcyjną pożywkę nie tylko dla samych gospodarzy, lecz także i dla wielu szkodników (Bolchi Serini, 1984; Borchert, 1974; Chmielewski, 1975, 1989; De Jong i inni, 1982; Grobov, 1991; Leonard i inni, 1983; Morse, 1978). Wyniki badań osypu naturalnego zimujących pszczół w wykonaniu różnych autorów zgodnie wskazują na powszechne występowanie w tym siedlisku szkodliwych roztoczy (Banaszak, 1980; Chmielewski, 1971, 1992; Haragsim i inni, 1987). Szczególnie często występującymi w ulach są roztocze magazynowe czyli rozkruszki (Chmielewski, 1991). Przynętą dla wielu z nich są osypujące
strona 132się na dno uli różnego rodzaju odpadki pochodzenia organicznego, których znaczną część stanowią opadające resztki pokarmu pszczół, głównie pyłku, okruchy wosku i propolisu oraz spadłe w czasie zimowli pszczoły. Czynnikiem przywabiającym te szkodniki, obok zgromadzonych przez pszczoły zapasów pokarmowych, jest tu też sprzyjający im mikroklimat gniazda pszczelego – podwyższona wilgotność i temperatura panująca wewnątrz uli. Rozkruszki mają swoje kryjówki zwykle w szczelinach ścian i dennic uli, skąd też często przedostają się do instalowanych wewnątrz uli lub zewnętrznych poławiaczy pyłku. Przedstawiciele tej grupy roztoczy należą do najpospolitszych szkodników przechowalni, a liczne sygnały od pszczelarzy wskazują na to, że spotyka się je często w produktach pasiecznych, spośród których szczególnie narażony na inwazję tych szkodników jest pyłek zbierany przez pszczoły, zarówno świeży, odbierany bezpośrednio z poławiaczy, jak też po przesuszeniu przechowywany w magazynach. Odczuwa się jednak brak eksperymentalnych danych odnośnie możliwości rozwoju rozkruszków na tym produkcie. Biorąc pod uwagę powszechne ich występowanie w środowisku ulowym, w hipotezie roboczej badań założono, że pyłek ze względu na swoje bogactwo składników odżywczych stanowi atrakcyjny pokarm i podłoże dla ich rozwoju.
Celem doświadczeń było eksperymentalne udokumentowanie możliwości rozwoju rozkruszków na pyłku kwiatowym zbieranym przez pszczoły, poznanie ich płodności i innych danych biologicznych w aspekcie ich szkodliwości dla tego produktu i celowości prowadzenia szeroko pojętej profilaktyki i zwalczania tych szkodników w środowisku pasiecznym.
MATERIAŁ I METODY
Badania miały charakter głównie laboratoryjny. Jedynie prace związane ze zbieraniem prób produktów i różnych materiałów w magazynach i pasiekach w celu wyizolowania z nich roztoczy do hodowli, miały charakter terenowy.
Materiał do badań stanowiło 9 gatunków roztoczy. 7 z nich (Acarus farris /Oud./, Acarus siro L., Horstia longa Fain et Chmielewski, Thyreophagus entomophagus /Lab./, Tyrophagus casei /Oud./, Tyrophagus longior /Gerv./, Tyrophagus putrescentiae /Schr./) wyizolowano z różnych produktów spożywczych, kurzu domowego i osypu z uli pszczelich (Apis mellifera L.); pozostałe 2 gatunki pszczołolubnych rozkruszków zebrano z innych owadów pszczołowatych, a mianowicie: Chaetodactylus osmiae (Duf.) – z pszczół samotnych Osmia rufa L., a Kuzinia laevis (Duj.) – z trzmieli Bombus terrestris L.
Zebrane żywe osobniki wytypowanych do badań gatunków stanowiły materiał wyjściowy do założenia ich monokultur laboratoryjnych, z których otrzymywano roztocze do doświadczeń biologicznych. Monokultury masowe i doświadczenia prowadzono w warunkach kontrolowanych (temperatura
strona 13320±2°C, wilgotność względna powietrza około 85%). Roztocze hodowano na pyłku umieszczanym wewnątrz klateczek hodowlanych, według metody opisanej wcześniej i stosowanej w podobnych doświadczeniach akarologicznych (Chmielewski, 1978, 1983). Pyłek zbierany przez pszczoły (obnóża pyłkowe) używany jako pokarm roztoczy uzyskiwano za pomocą zewnętrznych poławiaczy pyłku, instalowanych przy wylotkach, na frontowych ścianach uli typu wielkopolskiego, zasiedlonych uprzednio pszczołami.
Świeżo wylęgłe dorosłe rozkruszki – jednodniowe samce i samice łączono w pary i umieszczano w klateczkach hodowlanych, zaopatrzonych w pyłek jako pokarm. Sposób życia, długowieczność i składanie jaj roztoczy każdego z badanych gatunków obserwowano co 2-3 dni. Każdy wariant doświadczeń prowadzono w 25-100 powtórzeniach (pary roztoczy).
Świeżo złożone jaja były odseparowywane od osobników dorosłych, a następnie umieszczano je w określonej liczbie (po 10) w oddzielnych komórkach hodowlanych, zaopatrzonych uprzednio w pokarm. Cykl rozwojowy każdego z gatunków obserwowano codziennie, w 100 powtórzeniach, tj. w 10 klateczkach po 10 jaj w każdej.
WYNIKI
Wszystkie z 9 badanych gatunków zaakceptowały pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły, a podawany im jako pokarm w postaci obnóży. Zarówno długość życia, jak też przebieg składania jaj i płodność trzymanych na pyłku roztoczy były stosunkowo wysokie i zróżnicowane w zależności od gatunku (tab. 1, ryc. 1). Pyłek stanowił też podłoże sprzyjające rozwojowi rozkruszków. Karmione nim roztocze, niezależnie od gatunku, zarówno magazynowe i występujące w ulach pszczelich, jak też związane z trzmielami i pszczołami samotnicami w warunkach naturalnych, wszystkie przechodziły pełny cykl rozwojowy, przy czym dały się zauważyć pewne zróżnicowania międzygatunkowe, zwłaszcza w długości rozwoju i śmiertelności form młodocianych.
Najwięcej jaj składały z reguły rozkruszki z rodzaju Tyrophagus, z rozkruszkiem drobnym (T.putrescentiae /Schr./) na czele, którego samice składały po kilkaset (średnio 635,6) jaj w ciągu całego życia. Kilkakrotnie mniejszą nieśność stwierdzono w przypadku samic T.entomophagus (Lab.) i H.longa Fain et Chmielewski. Inne gatunki zajmowały pod tym względem miejsce pośrednie. Rozkruszka drobnego charakteryzuje też duża żywotność wyrażająca się w znacznej, jak na roztocze, długości życia i w stosunkowo krótkim rozwoju i małej śmiertelności w czasie jego trwania, chociaż i w przypadku pozostałych gatunków parametry te osiągają także duże wartości (tab. 2).
strona 134Tabela 1 Płodność rozkruszków (Acaroidea) w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych (temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza – około 85%) na pyłku zbieranym przez pszczoły Fecundity of acarids (Acaroidea) under controled laboratory conditions (temperature 20±2°C, about 85% r.h.) on bee-collected pollen
| Gatunek roztoczy Mite species | Średnia liczba jaj składanych w ciągu całego życia samicy – Mean number of eggs per female whole life | Średnia liczba jaj przypadająca na: Mean number of eggs per: dzień płodny fecundity day | Średnia liczba jaj przypadająca na: Mean number of eggs per: dzień życia longevity day | Okres płodności samicy (dni) – Oviposition period of female (days) | Liczba dni bezpłodnych – Number of unfecundity days: przed – before | Liczba dni bezpłodnych – Number of unfecundity days: w czasie – during | Liczba dni bezpłodnych – Number of unfecundity days: po okresie składania jaj – after oviposition period |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A.farris (Oud.) | 154,9 ( 0- 418) | 4,5 (1-13) | 3,2 (1-13) | 34,4( 9- 75) | 2,8 (1-10) | 1,8 (0-27) | 13,5 (0- 90) |
| A.siro L. | 218,0 ( 64- 449) | 4,6 (1-27) | 3,6 (1-27) | 44,3(19- 95) | 2,7 (1-10) | 1,6 (0-17) | 8,9 (0-122) |
| C.osmiae (Duf.) | 270,7 (137- 515) | 8,0 (4-15) | 5,3 (1-11) | 33,8(21- 46) | 3,2 (2- 5) | 0,3 (0- 4) | 10,3 (0-116) |
| H.longa Fain et Chmielewski | 139,3 ( 16- 392) | 2,3 (1- 6) | 1,8 (1- 4) | 57,6(12-146) | 3,3 (1- 7) | 3,4 (0-50) | 12,2 (0-139) |
| K.laevis (Duj.) | 241,0 (119- 485) | 7,3 (4-14) | 3,7 (1-13) | 33,2(22- 45) | 2,7 (2- 4) | 0,9 (0-12) | 9,8 (0- 53) |
| T.entomophagus (Lab.) | 131,4 ( 10- 342) | 2,0 (1-10) | 1,4 (1-10) | 64,3( 0-124) | 3,6 (2- 8) | 11,4 (0-53) | 20,8 (0-108) |
| T.casei (Oud.) | 443,9 ( 93- 820) | 7,4 (1-25) | 5,8 (1-25) | 63,9(16-129) | 3,1 (3- 7) | 2,4 (0-22) | 13,7 (0- 94) |
| T.longior (Gerv.) | 411,6 (210-1160) | 5,9 (1-22) | 4,2 (1-20) | 69,9(31-125) | 2,6 (2- 5) | 2,5 (0-82) | 22,8 (0- 82) |
| T.putrescentiae (Schr.) | 635,6 ( 32-1169) | 7,8 (1-30) | 6,4 (1-30) | 72,7(12-149) | 2,6 (1- 5) | 1,5 (0-52) | 10,9 (0- 98) |
Tabela 2 Długość życia i rozwój rozkruszków (Acaroidea) w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych (temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza około 85%) na pyłku zbieranym przez pszczoły Longevity and development cycle of acarids (Acaroidea) reared in control laboratory conditions (temperature 20±2°C, about 85% r.h.) on bee-collected pollen
| Gatunek roztoczy Mite species | Średnia długość życia imagines (dni): Mean longevity of adults (days): samica – female | Średnia długość życia imagines (dni): Mean longevity of adults (days): samiec – male | Średnia długość rozwoju (dni): Mean length of development (days): embrionalnego – embrionic | Średnia długość rozwoju (dni): Mean length of development (days): całkowitego * – complete * | Śmiertelność naturalna (%): Natural mortality (%): jaj – eggs | Śmiertelność naturalna (%): Natural mortality (%): wszystkich stadiów młodocianych – all juvenile instars | Frekwencja samic (%) Frequency of females (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A.farris (Oud.) | 50,5 (16-137) | 57,9 (19-120) | 6,0 (2-12) | 17,6 (11-31) | 22,5 (0-70) | 32,0 (26-90) | 49,9 (40-70) |
| A.siro L. | 60,3 (21-181) | 85,0 (21-142) | 4,2 (2- 8) | 14,4 ( 9-25) | 17,2 (4-43) | 42,0 (15-79) | 49,5 (41-55) |
| C.osmiae (Duf.) | 47,1 (28-154) | 53,5 (32- 83) | 5,5 (3-10) | 19,7 (12-35) | 11,0 (1-41) | 20,0 (10-70) | 49,5 (20-60) |
| H.longa Fain et Chmielewski | 77,8 (18-206) | 60,4 (15-213) | 4,3 (3-14) | 14,8 (11-38) | 5,0 (2- 7) | 15,3 (10-20) | 56,7 (50-60) |
| K.laevis (Duj.) | 65,4 (28-212) | 67,7 (32-133) | 3,8 (2- 7) | 17,6 (12-33) | 5,0 (0-40) | 22,0 ( 0-80) | 50,0 (30-90) |
| T.entomophagus (Lab.) | 94,4 (17-199) | 98,4 (29-213) | 8,6 (4-20) | 28,6 (20-39) | 15,0 (0-50) | 31,8 ( 0-80) | 54,4 (17-86) |
| T.casei (Oud.) | 81,4 (30-205) | 89,9 (32-205) | 5,7 (3-10) | 18,5 (14-22) | 4,5 (0-30) | 49,3 (10-90) | 47,2 (30-90) |
| T.longior (Gerv.) | 97,8 (48-219) | 110,2 (46-252) | 5,0 (2- 9) | 19,7 (14-27) | 20,0 (0-60) | 31,0 ( 0-70) | 47,5 (20-70) |
| T.putrescentiae (Schr.) | 105,8 (24-188) | 112,8 (35-216) | 3,9 (2-14) | 12,7 ( 9-27) | 4,2 (0- 9) | 15,9 (10-40) | 50,1 (40-60) |
- przy braku stadium hypopus (w przypadku wystąpienia tego stadium, rozwój może wydłużyć się nawet do kilku miesięcy) without hypopus stage (when this stage is present, the development cycle may be prolonged even to some months)

Ryc. 1. Przebieg składania jaj kilku gatunków rozkruszków (A.farris /Oud./, T.entomophagus /Lab./, T.casei /Oud./, T.longior /Gerv./) w warunkach laboratoryjnych (temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza – około 85%) na pyłku zbieranym przez pszczoły. Oviposition course of some acarid species (A.farris /Oud./, T.entomophagus /Lab./, T.casei /Oud./, T.longior /Gerv./) in laboratory conditions (temperature 20±2°C, about 85% r.h.) on bee-collected pollen.
DYSKUSJA
W piśmiennictwie zarówno zagranicznym jak i krajowym, poza doniesieniami autora (Chmielewski 1978, 1983), brak jest prac na temat rozwoju rozkruszków na produktach pszczelich. Nie było dotychczas na większą skalę biologicznych badań rozkruszków na pyłku jako podłożu i pokarmie tych roztoczy, toteż fakt ten był czynnikiem mobilizującym do ich podjęcia.
Z badań niektórych autorów nad wymaganiami pokarmowymi roztoczy wiadomo, że do swego rozwoju i składania jaj potrzebują one bogatego w składniki odżywcze pożywienia, zawierającego w odpowiednich ilościach określone aminokwasy, sole mineralne, witaminy i substancje energetyczne (Boczek 1964, 1966; Bot, Meyer 1969; Ignatowicz 1978). Z kolei badania składu chemicznego obnóży pyłkowych świadczą o tym, że pyłek zawiera bogaty zestaw tych składników odżywczych (Echigo, Kazuhisa 1986; Stanley, Liskens 1974). Teoretycznie więc, jak to założono w hipotezie roboczej przed rozpoczęciem doświadczeń własnych, produkt ten powinien zaspokajać zapotrzebowanie pokarmowe rozkruszków.
Prezentowane tu wyniki potwierdziły założenia hipotezy tematu badań. Pyłek bowiem, jak się okazało, podawany roztoczom jako pokarm i podłoże, stwarza im możliwości intensywnego rozwoju. Żerujące na nim rozkruszki
strona 137wykazują dużą żywotność, składają liczne jaja i przechodzą pełny cykl rozwojowy, przy stosunkowo niskiej śmiertelności naturalnej w czasie jego trwania. Wyniki obecnych badań stanowią też potwierdzenie rezultatów wykonanych wcześniej doświadczeń wstępnych, uzyskanych na rozkruszkach karmionych pyłkiem i pierzgą (Chmielewski 1978, 1983). Są więc uzasadnione podstawy do twierdzenia, że rozkruszki stanowią zagrożenie dla pyłku, zwłaszcza gdy produkt ten jest źle przygotowany do magazynowania i przechowywany w nieodpowiednich warunkach. Tym też w dużej mierze należy tłumaczyć fakty pojawiania się tych szkodników w poławiaczach pyłku, w ulach i magazynach produktów pasiecznych (Chmielewski 1975, 1985, 1991; Hirschfelder 1961; Marletto, Ferrazzi, 1982). Dowodzą tego również liczne sygnały od pszczelarzy produkujących pyłek i przechowujących plastry z zapasami tego pokarmu dla pszczół w swoich magazynach i pracowniach, o szkodach wyrządzanych przez rozkruszki.
Konfrontacja prezentowanych tu wyników badań własnych z danymi z piśmiennictwa (Boczek 1957, 1980; Chmielewski 1984, 1990; Gołębiowska 1963; Jakubowska 1971; Krzeczkowski 1961; Żdarkova 1977) dowodzi, że pyłek jako pokarm rozkruszków może z powodzeniem konkurować z innymi atrakcyjnymi substratami pokarmowymi (zarodki pszenicy, drożdże piekarnicze) (tab. 3). Ta atrakcyjność pokarmowa pyłku dla rozkruszków sprawia, że szkodniki te są dla niego potencjalnym zagrożeniem, a uzyskane wyniki badań stanowią argument przemawiający za tym, że jest ono zdecydowanie realne.
Wobec braku badań biologicznych roztoczy na produktach pasiecznych, co wiąże się ze skromnymi danymi na ten temat w literaturze akarologicznej i pszczelarskiej, eksperymentalne udokumentowanie rozwoju rozkruszków na pyłku kwiatowym zbieranym przez pszczoły i wykorzystanie go jako oryginalnego, naturalnego medium w laboratoryjnych hodowlach tych roztoczy do celów doświadczalnych, również można zaliczyć do osiągnięć omawianych tu badań.
strona 138Tabela 3 Porównanie niektórych danych z biologii rozkruszków żerujących na pyłku zbieranym przez pszczoły i na zarodkach pszenicy w podobnych warunkach laboratoryjnych (ok. 20°C, wilgotność względna powietrza ok. 85%) Comparison of some bionomics of acarids feeding on bee-collected pollen and on wheat germ under the similar laboratory conditions (about 20°C, about 85% r.h.)
| Gatunek rozkruszka Acarid species | Długość życia (dni) Longevity (days): pyłek – pollen | Długość życia (dni) Longevity (days): zarodki pszenicy – wheat germ | Średnia liczba jaj w ciągu całego życia samicy Mean number of eggs per female whole life: pyłek – pollen | Średnia liczba jaj w ciągu całego życia samicy Mean number of eggs per female whole life: zarodki pszenicy – wheat germ | Cykl rozwojowy (dni) Development cycle (days): pyłek – pollen | Cykl rozwojowy (dni) Development cycle (days): zarodki pszenicy – wheat germ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A.farris (Oud.) | 54,2 | 21,4 | 154,9 | 200 | 17,6 | 11 |
| A.siro L. | 72,1 | 51,0 | 218,0 | 200 | 14,4 | 12 |
| T.entomophagus (Lab.) | 96,4 | 80,8 | 131,4 | 170 | 28,6 | 25 |
| T.longior (Gerv.) | 104,0 | 74,1 (47,7*) | 411,6 | 234 (210*) | 19,7 | 23 (13*) |
| T.putrescentiae (Schr.) | 109,3 | 120,0 | 635,6 | 500 | 12,7 | 12 |
| Acaridae | 87,2 | 69,5 | 310,3 | 260,8 | 18,6 | 16,6 |
- drożdże piekarnicze – baker’s yeast
WNIOSKI
- Pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły jest atrakcyjnym pokarmem rozkruszków magazynowych i występujących w ulach pszczelich, zapewniającym im dużą płodność i ukończenie rozwoju osobniczego.
- Rozkruszki związane z trzmielami i z pszczołami samotnymi, bytującymi w warunkach naturalnych w przyrodzie wolnej, składają liczne jaja i normalnie rozwijają się na pyłku w całkowitej izolacji od swych gospodarzy.
- Eksperymentalne udowodnienie wysokiej płodności i możliwości rozwoju rozkruszków na przechowywanym pyłku daje podstawę do twierdzenia, że stanowią one zagrożenie dla tego produktu i do uznania ich za szkodniki pasieczne.
- Istnieje potrzeba podjęcia szczegółowych badań nad występowaniem roztoczy w pyłku na poszczególnych etapach jego produkcji oraz nad zmianami biochemicznymi w jego składzie a związanymi z porażeniem przez rozkruszki, w celu udokumentowania ich szkodliwości.
- Hodowla roztoczy na tej oryginalnej pożywce jest prostą i wydajną metodą uzyskiwania w warunkach laboratoryjnych dużej ilości materiału biologicznego do celów doświadczalnych i dydaktycznych.
- Uzyskane wyniki badań wskazują na celowość stosowania szeroko pojmowanej profilaktyki i zwalczania rozkruszków w ulach pszczelich, magazynach, pracowniach i innych pomieszczeniach pasiecznych, a także w hodowlach zapylaczy – trzmieli i pszczół samotnic, aby uniemożliwić rozprzestrzenianie się szkodników i skutecznie zabezpieczyć przechowywane produkty pasieczne przed ich inwazją.
PODZIĘKOWANIE
Autor pragnie podziękować Pracownikom Oddziału Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach, a szczególnie Pani Janinie Białas za pomoc techniczną w wykonywaniu doświadczeń oraz Mgr Michałowi Rybakowi i Inż. Januszowi Paciowi, za pomoc w graficznym przedstawieniu wyników i przygotowaniu posterów z zastosowaniem techniki komputerowej.
LITERATURA
Banaszak J. (1980) – Badania na fauną towarzyszącą w zasiedlonych ulach pszczelich. Fragm.Faun., 25(10):127-177.
Boczek J. (1957) – Rozkruszek mączny (Tyroglyphus farinae L.). Morfologia, biologia i ekologia, szkodliwość oraz próby zwalczania. Rocz.Nauk Rol., 75-A-4:559-644.
Boczek J. (1964) – Artificial medium for rearing some stored products mites. Acarologia, fasc.h.s. (C.R. I-er Congres int. d’Acarologie, Fort Collins, Cal., USA, 1963), 392-398.
strona 140Boczek J. (1980) – Zarys akarologii rolniczej. Warszawa, 355 ss.
Bolchi Serini G. (1984) – Contributo alla conoscenza dell’artropodofauna dell’alveare. Ape Nostra Amica, 6(1):7-10.
Borchert A. (1974) – Schädigungen der Bienenzucht durch Krankheiten, Vergiftungen und Schädlinge der Honigbiene. S.Hirzel Verlag, Leipzig, 366 ss.
Bot J., Meyer M. K. P. (1969) – An artificial rearing medium for acarid mites. J.S.Afr. Ent.Soc., 29:199.
Chmielewski W. (1971) – Badania nad składem gatunkowym roztoczy w zasiedlonych ulach pszczelich i w przechowalniach miodu. Pszczeln.Zesz.Nauk., 15(1-2):69-80.
Chmielewski W. (1975) – Roztocze (Acarina) występujące w zbieranym przez pszczoły i przechowywanym pyłku kwiatowym. Zesz.Probl.Post.Nauk Rol., 171:237-244.
Chmielewski W. (1978) – Płodność i rozwój niektórych gatunków roztoczy na pyłku. Pszczeln.Zesz.Nauk., 22:173-180.
Chmielewski W. (1983) – Pierzga jako pokarm rozkruszków z rodzaju Acarus (Acarina: Acaridae). Zesz.Probl.Post.Nauk Rol., 252:171-178.
Chmielewski W. (1984) – Tyrophagus longior (Gerv., 1844) (Acarina, Acaridae) – bio-ekologia, występowanie i szkodliwość. Pr.Nauk.Inst.Ochr.Rośl., 26(1):69-85.
Chmielewski W. (1989) – Mites associated with honey bee (Apis mellifica L.) in Poland. Proc. XXXI-st Inter. Congr. Apiculture, Warsaw, Poland, Aug. 19-25, 1987. Bucharest, Romania, Apimondia Publishing House, 205-208.
Chmielewski W. (1990) – Bio-ekologia i rozwój populacji Thyreophagus entomophagus (Lab.) ((Acarida, Acaridae) – rozkruszka znajdowanego w ulach pszczelich. Pszczeln.Zesz.Nauk., 34:31-42.
Chmielewski W. (1991) – Stored products mites (Acaroidea) in Polish bee hives. (Proc. VIIIth Inter. Congr. Acarology, Ćeske Budejovice, 1990.08.05-11, Ćechoslovakia) F. Dusbábek and V. Bukva (Eds.); Modern Acarology, Co-published by SPB Academic Publishing bv, The Hague and Academia Prague, vol. 1:615-619.
Chmielewski W. (1992) – Skład gatunkowy i liczebność akarofauny w osypie naturalnym zimujących rodzin pszczelich. Pszczeln.Zesz.Nauk., 36:74-90.
De Jong D., Morse R. A., Eickwort G. C. (1982) – Mite pests of honey bees. Ann.Rev.Ent., 27:229-252.
Echigo T., Kazuhisa Y. (1986) – Studies on chemical composition of pollen loads. Honeybee Sci., 7(3):97-100.
Gołębiowska Z. (1963) – Rozkruszek drobny (Tyrophagus putrescentiae /Schrank, 1781/ = Tyrophagus noxius Zachvatkin, 1935). Morfologia, biologia i ekologia. Pr.Nauk.Inst.Ochr.Rośl., 5(2):29-88.
Grobov O. F. (1991) – Klešči: parazity pčeł i vrediteli ich produkcii. Rosagropromizdat, 94ss.
Haragsim O., Samšiňák K., Vobrazkova E. (1987) – The mites inhabiting the bee-hives in ČSR. Z.Angew.Ent., 87(1):52-67.
Hirschfelder H. (1961) – Über Pollenmilben und ihre Bekämpfung. Bayer.Landv., Jb., 38(3):368-372.
Ignatowicz S. (1978) – Zapotrzebowanie pokarmowe owadów i roztoczy na sole mineralne. Kosmos, 27(1):57-65.
Jakubowska J. (1971) – Biologia i ekologia rozkruszka polowo-magazynowego Acarus farris (Oud.) (Acarina, Acaridae). Rocz.Nauk.Rol., E. 1,2:75-94.
Krzeczkowski K. (1961) – Badania nad występowaniem i wybiórczością pokarmu przez rozkruszka drobnego (Tyrophagus noxius Zachv., Tyroglyphidae, Acarina). Pr.Nauk.Inst.Ochr.Rośl., 3(1):101-127.
Leonard F.W., Shimanuki H., Reichelderfer C. F. (1983) – A survey of arthropod contamination of front-mounted pollen traps. Am.Bee J., 123(12):872-873.
strona 141Marletto F., Ferrazzi P. (1987) – Artropodi infestanti polline immagazinato. Atti del 4° Simposio La Difesa Antiparassitaria Nelle Industrie Alimentari e la Protezione Degli Alimenti (S.I.F. e A.I.C.Q. 23-25 Settembre 1987, Piacenca, Italia) IV Sessione – La difesa del miele e di altri prodotti dell alveare, 369-378.
Morse R. A. (1978) – Honey bee pests, predators and diseases. Cornell University Press, Ithaca and London.
Stanley R. G., Linskens H. F. (1974) – Pollen, biology, biochemistry, management. Springer – Verlag, New York, 133-142, 145-146.
Żdarkova E. (1977) – Development of Tyrophagus putrescentiae (Schrank) (Acarina) on various food materials. Acta Universitatis Carolinae – Biologica, 1974:189-195.
EGG PRODUCTIVITY AND DEVELOPMENT OF ACARIDS (ACAROIDEA) ON BEE-COLLECTED POLLEN
W. Chmielewski
Summary
The aim of this study was recognation of oviposition and multiplication possibilities of some acarid mite species associated with bees (Apoidea) on dried and stored bee collected pollen. 9 mite species were choosen as investigation material. The greater number of them (Acarus farris /Oud./, Acarus siro L., Horstia longa Fain et Chmielewski, Thyreophagus entomophagus /Lab./, Tyrophagus casei /Oud./, Tyrophagus putrescentiae /Schr./) was isolated from samples of food products, house dust and bee hive debris (Apis mellifera L.) infested with them; the remaining beephilous acarids were collected from other apoid insects, i.e. Chaetodactylus osmiae (Duf.) – from solitary bees (Osmia rufa L.), Kuzinia laevis (Duj.) – from bumble-bees (Bombus terrestris L.). Collected live specimens of choosen species were basic material for initiation of their laboratory monocultures from which mites for biological researches were obtained. Mass monocultures and experiments were conducted under controlled conditions (temperature 20±2°C, r.h. about 85%, natural lighting). Mites were kept on pollen placed inside rearing cages after method used and described earlier during similar acarological investigations (Chmielewski 1978, 1983). Bee-collected pollen (pollen loads) used as natural medium and breeding ground for mites was obtained by means of pollen traps installed in front (entrance) of bee hives.
Fresh emerged adult acarids – 1 day old males and females were coupled and placed in rearing cages supplied with food. Mode of life, longevity and egg laying of every examined mite species were observed in every 2-3 day. Each variant of experiments was conducted in 25-100 replicates (mite couples). Ontogenesis was examined from the moment of oviposition, through all succeeding development stages, to adult emergence. New layed eggs were isolated from parental mite pairs, then placed in separate rearing cells supplied previously with pollen. Development course of each species was observed daily in 100 replicates (10 cages x 10 eggs).
Obtained results are confirmation of work-hypothesis of the project assumed that bee collected pollen is an attractive food for acarids securing their vitality, whole development cycle, high fecundity and longevity. Biological potential, liveliness, egg production and oviposition course of mites are differentiated according to the species. Mean longevities of males oscilate between 53,5 (C.osmiae) and 112,8 (T.putrescentiae) days; in the case of females – 47,1 and 112,8 days, respectively. Average numbers of layed eggs range from 139,3 (H.longa) to 635,6 (T.putrescentiae). All above examined mites complete their whole life history on pollen. Ontogenesis takes on an average 12,7 (T.putrescentiae) to 19,7 (C.osmiae) days, whereas mortality of juvenile instars ranges dependently of mite species and various experiment replicates
strona 142from 0 to 90% (average: 11,7 – 19,3%). These data show that acarids are real or potential pests of gathered and stored flower pollen. This substrat is an attractive food for development of mites. Rearing them on this natural medium seems to be original and effective method worthy of recommendation for mass production of live mite material for didactic and experimental purposes.
Continuation of studies on bee hive mites, their harmful activities and occurrence in stored pollen and other hive products seems to be advisable and useful.
Keywords: Acaroidea, acarids, bee mites, hive products, pollen.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 134, tab. 1: „controled” → controlled
- s. 135, tab. 2: „embrionic” → embryonic
- s. 136: „Liskens” → Linskens
- s. 136, ryc. 1: „T.casel” → T.casei
- s. 139, piśmiennictwo: „Badania na fauną” → Badania nad fauną
- s. 139, piśmiennictwo: „Congres” → Congrès
- s. 140, piśmiennictwo: „Ćeske Budejovice” → České Budějovice
- s. 141, piśmiennictwo: „immagazinato” → immagazzinato
- s. 141, piśmiennictwo: „Piacenca” → Piacenza
- s. 141, piśmiennictwo: „dell alveare” → dell’alveare
- s. 141, streszczenie: „recognation” → recognition
- s. 141, streszczenie, 2×: „choosen” → chosen
- s. 141, streszczenie: „oscilate” → oscillate
- s. 141, streszczenie, 2×: „layed” → laid
- s. 142, streszczenie: „This substrat” → This substrate
