Sprawozdanie z kontroli pożytków pszczelich 1957 r.
tekst: Leon Bornus
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok II, Nr 2, czerwiec 1958 — Leon Bornus
Leon Bornus
Zakład Pszczelnictwa I.S.
strona 71WSTĘP
Szczegółowe omówienie sezonu pszczelarskiego opiera się głównie na notatkach punktów wagowej kontroli pożytku. Notatki te gromadzone są rokrocznie w Zakładzie Pszczelnictwa I.S. Poza tym wykorzystano też informacje ankietowe Korespondentów Zakładu oraz materiały własnych Stacji Doświadczalnych i sprawozdania Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego.
Poczynając od roku 1956 ilość punktów kontroli pożytku maleje. Najpierw spadła o 9, a w 1957 r. o 51. Zjawisko to jest niepokojące, bo właściwie powinniśmy dążyć do zwiększenia liczby tych punktów, aby mieć mniej więcej równą obsługę obserwacyjną na terenie całego kraju. Najpoważniejszy ubytek wystąpił w woj. Lublin (22) i Bydgoszcz (19), w innych natomiast ubyło po kilka punktów kontroli. Wzrost ilości punktów wystąpił w woj. Rzeszów (12), Koszalin (6) i Szczecin (4).
Rekordową ilością punktów rozporządza pszczelnictwo woj. Wrocław (55), mając tuż za sobą pszczelarzy z woj. Rzeszów (52). Poniżej 20 punktów mają województwa: Warszawa, Kielce, Koszalin, Szczecin, Z.Góra, Opole, Katowice.
Żałować należy, że część materiału obserwacyjnego, wprawdzie niewielką — trzeba było odrzucić z powodu wadliwych lub niedbale wykonanych notatek. Należałoby dążyć, aby notatki przynajmniej od 1.V. — 31.VIII. były kompletne i dokładne.
| Rok | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ilość punktów wagowych | 134 | 261 | 311 | 373 | 408 | 491 | 483 | 432 |
Niewiele krajów ma zorganizowaną kontrolę pożytków pszczelich. Szwajcarzy (Spielmann — 1958), Norwegowie (Ukkelberg — 1957), Czesi rozporządzają zaledwie kilkudziesięcioma punktami obserwacyjnymi. Przewyższają nas jednak tym, że notatki wagowe prowadzą cały rok, co daje podstawy do obliczeń zużycia pokarmu w okresie zimy. Brak nam też ścisłych danych fenologicznych, dat zakwitania główniejszych roślin miododajnych.
WARUNKI KLIMATYCZNE
Pogoda w kwietniu była mniej więcej typowa. W cieplejsze dnie pszczoły oblatywały się i korzystały z pożytków. Pogorszenie przyszło w pierwszej dekadzie maja. Padały ulewne deszcze, szczególnie na północnym wschodzie, dając w niektórych okolicach 300% opadów w stosunku do przeciętnej wieloletniej. W tym samym czasie na zachodzie brak było zupełnie opadów. Panowały stałe zimna, częste przymrozki w niektórych okolicach dochodziły do — 11°C. Druga dekada maja była pogodna i b. ciepła. Miejscami temperatura wzrosła do 28°C (Płock, Białystok). Pod koniec maja temperatura obniżyła się znacznie, opady zanikły. Przyhamowany został rozwój roślinności.
Na początku czerwca (1-10) nadeszły obfite opady burzowe, przede wszystkim w woj. Poznań, natomiast niedobór wilgoci nadal występował w okolicach Dęblina, Radomia, Tarnowa (22% normy). Temperatura niewiele odbiegała od typowej. W następnych dniach, do 20 — opady zanikły i wystąpił znaczny niedobór wilgoci w całym kraju. Temperatura wzrosła, przewyższając średnią długoletnią o 3,6°C. Zanotowano wówczas 33°C. Dość wysoka temperatura utrzymała się do końca miesiąca, przede wszystkim w woj. Rzeszów i Kraków. Na północy spadła poniżej przeciętnej. Opadów w dalszym ciągu mało, a tylko w okolicach Siedlec padały częste deszcze.
Upały przeciągnęły się na pierwsze dni lipca, przy wzmożonych opadach na zachodzie kraju (Kłodzko 364% normy) i małych na wschodzie. Około połowy miesiąca wystąpiły lokalne powodzie (woj. Łódź) i wielkie opady w całym kraju, poza wąskim pasem Białystok — Hrubieszów i drugim: Wrocław — Kołobrzeg. Temperatura nieco wyższa od normalnej na wschodzie i północy. Notowano 26° i 29°C. Pod koniec lipca temperatura spadła a ulewy utrzymały się prawie przez cały czas.
Na początku sierpnia opady zmniejszyły się, chociaż jeszcze miejscami dochodziły do 200% normy (woj. Wrocław), ale w woj. Kraków sięgały tylko 20% normy. Temperatura nieco spadła, ale tylko na kilka dni. Już w połowie miesiąca przyszły ponowne upały, szczególnie w woj.
strona 73Rzeszów, gdzie zanotowano 32°C. W tym rejonie nie było też większych deszczów, chociaż w Białostockim doszły do 300% przeciętnej długoletniej. Pod koniec miesiąca deszcze na północy nie ustępowały, a temperatura tam znacznie spadła. Ten charakter pogody utrzymał się też w pierwszych dniach września. Potem przyszły dnie pogodne i cieplejsze, a w październiku było ciągle ładnie i ciepło — pszczoły korzystały z ostatnich późno kwitnących roślin, a zapóźnieni w pracach pasiecznicy mogli swobodnie dokarmić na zimę roje.
PRZEBIEG POŻYTKU
Pożytki pszczelę wystąpiły nieco inaczej niż w latach poprzednich. Ogólnie rozpoczęły się wcześniej i trwały dłużej niż zwykle , ale w okresie głównym (5.VI. — 11.VII.) wystąpiły lokalne przerwy, spowodowane ulewami a nawet powodziami. Całkowicie nietypowe przyspieszenie pożytku miało miejsce w woj. Gdańskim i Szczecińskim, 26 i 10 maja. Szczególnie dla pszczelarzy woj. Gdańskiego było to zjawisko zaskakujące, ale też i w pewnej mierze korzystne, bo zbiór miodu z tego czasu był pokaźny. Późniejsze deszcze na dużym terenie zepsuły pożytek główny.
Duża część pasiek woj. Wrocławskiego i Opolskiego nie wyszła dobrze na tym przyspieszeniu pożytku, natomiast nadspodziewanie na tych zmianach zyskały pasieki woj. Rzeszowskiego. W czasie pożytku głównego pogoda dopisała, a spadziowanie roślin wypadło na ciepłe i słoneczne dni.
Kulminacyjne dni pożytku głównego wystąpiły dwukrotnie: 10 — 12/VI. i 18 — 21/VI. (tab. 1). Wagi kontrolne u większości pszczelarzy wykazywały wtedy najwyższe przybytki dzienne. Bardzo wyraźnie odcinają się od tego wyniki pasieczników z woj. Zielonogórskiego, gdzie rekordowe przybytki na wadze wystąpiły we wrześniu na tamtejszych wspaniałych wrzosowiskach.
Rekord krajowy zanotowano podobnie jak w latach poprzednich na terenie woj. Białostockiego.
ZBIORY MIODU
Wydawało się, że szczególnie kapryśna pogoda w tym roku całkowicie zepsuje sezon pszczelarski. Na szczęście deszcze i chłody nie były na tyle długotrwałe, aby radykalnie przeszkodzić pszczołom w gromadzeniu miodu. Wynik ostateczny nie był zły, przeciętny zbiór w pasiekach
strona 74kontrolnych wyniósł 10 — 15 kg/1 pień. Rok ten należy więc uważać za dobry, równy mniej więcej sezonowi 1952 r.
Zbiory złe były w 1950, 1951, i 1956 r. średnie w 1953, 1954, dobre w 1952 i 1957 r., b. dobre w 1955 r.
Przodujące miejsce zajęły pasieki woj. Białostockiego, których przeciętny zbiór przekroczył 25 kg/1 pień. Tam od lat wydajność pasiek jest wysoka. Bardzo pocieszający jest fakt poprawy na terenie woj. Rzeszowskiego. Wyniki tamtejszych pasiek stały prawie zawsze na ostatnim miejscu. Sezon ostatni był zupełnie odmienny. Zbiory miodu sięgały niejednokrotnie 25 kg/1 pień. Ogólnie teren Rzeszowszczyzny zajął w roku sprawozdawczym 5 miejsce. Prawie tak samo korzystne zbiory miały pasieki woj. Krakowskiego (tab. 3). Poza tym poważniejszych zmian nie było, jedynie na terenie woj. Bydgoskiego zanotowano

małe obniżenie zbiorów w porównaniu z przeciętną z ostatnich 7-miu lat. W dalszym ciągu tereny woj. Szczecińskiego, Koszalińskiego, Olsztyńskiego i Białostockiego były atrakcyjne, tam też wyprodukowano główną masę miodu towarowego.
Pamiętać ciągle musimy, że podane w tabeli liczby odnoszą się do ilości miodu odwirowanego, co nie jest równoznaczne z wydajnością pasieki. Po odwirowaniu miodu pasiecznik z reguły uzupełnia zapasy zimowe cukrem w ilości 5—10 kg/1 pień.
Na podstawie tych danych nie można wyciągnąć prostych wniosków co do ogólnej wydajności pasiek w Polsce, bo notatki pochodzą z pasiek przodujących, prowadzonych racjonalnie przez najświatlejszych pszczelarzy.
Literatura
- Bornus Leon (1957) — Układ pożytków w Polsce w 1950-1956 r. a rejonizacja produkcji pszczelej. Pszczel. Zesz. Nauk. t 1: 1-23.
- Spielmann O. (1958) — Jahresbericht ûber die apistischen Beobachtungsstatistischen. Schweizerische Bienenzeitung 2.
- Ukkelberg B. (1958) — Kontrollstasjonane i birkt 1957. Melding fra Statens Smabrukslaerarskole. Norwegia.
Tabela 1.
| Województwo | Czas pożytku głównego | Rekordowy przybytek dzienny kg. w miejscowości | Najwięcej rekordowych przybytków było w dniu |
|---|---|---|---|
| Warszawa | 11.VI.—8.VII. | 1,90 Ostrołęka | 12.VI. |
| Bydgoszcz | 2.VI.—10.VII. | 3,45 Szubin | 18.VI. |
| Poznań | 3.VI.—4.VII. | 2,50 Wągrowiec | 10.VI. |
| Łódź | 6.VI.—11.VII. | 3,50 Kutno | 11.VI. |
| Kielce | 6.VI.—9.VII. | 2,70 Staszów | 11.VI. |
| Lublin | 12.VI.—15.VII. | 3,80 Lubartów | 9.VII. |
| Białystok | 10.VI.—18.VII. | 7,00 Sokółka | 19.VI. |
| Olsztyn | 3.VI.—16.VII. | 5,30 Kętrzyn | 18.VI. |
| Gdańsk | 26.V.—14.VII. | 3,45 Kwidzyń | 29.VI. |
| Koszalin | 6.VI.—9.VII. | 2,80 Szczecinek | 18.VI. |
| Szczecin | 10.V.—14.VII. | 3,00 Nowogard | 18.V. |
| Zielona Góra | 3.VI.—12.VII. | 3,20 Żagań | 6.IX. |
| Wrocław | 3.VI.—10.VII. | 5,80 Jelenia Góra | 21.VI. |
| Opole | 29.V.—3.VII. | 2,80 Nysa | 21.VI. |
| Katowice | 3.VI.—9.VII. | 2,80 B.-Biała | 18.VI. |
| Kraków | 9.VI.—12.VII. | 5,00 Bochnia | 12.VI. |
| Rzeszów | 10.VI.—15.VII. | 4,20 Gorlice | 1.VII. |
Tabela 2
| Właściciel pasieki i adres | Maj 1—15 | Maj 16—31 | Czerwiec 1—15 | Czerwiec 16—30 | Lipiec 1—15 | Lipiec 16—31 | Sierpień 1—15 | Sierpień 16—31 | Przybytek roczny w kg. brutto | Odwirowano miodu kg. | Data rekordowego przybytku. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Warszawa/Piaseczno Fronczyk Jan | 1,1 | 0,1 | 9,6 | 4,5 | 0,8 | 1,9 | 1,7 | 0,6 | 20,3 | 15,6 | 11,VI. |
| Bydgoszcz/Tuchola Kos Ignacy | 0 | 1,1 | 2,0 | 4,8 | 4,0 | 0 | 0,2 | 0,5 | 12,6 | 12,0 | 18,VI. |
| Poznań/Kościan P.G.R. Głuchowo | 1,6 | 3,8 | 5,8 | 4,1 | 4,5 | 0,5 | 0,2 | 0 | 20,5 | 15,5 | 10,VI. |
| Łódź/Skierniewice Sypulski Józef | 0,9 | 1,4 | 3,6 | 5,5 | 6,3 | 0,3 | 0,7 | 0 | 18,7 | 15,7 | 4,VII. |
| Kielce/Przysieka Nowosielski Franc. | 0 | 0,6 | 7,9 | 4,9 | 9,2 | 1,5 | 0,8 | 0,3 | 25,2 | 19,1 | 11,VI. |
| Lublin/Radzyń P.G.R. Worońiec | 0,7 | 0,4 | 5,8 | 5,0 | 9,8 | 0,7 | 0,2 | 0 | 22,6 | 18,9 | 5,VII. |
| Białystok/Ełk Pawłuszko Alfons | 1,6 | 4,0 | 17,9 | 21,5 | 9,5 | 2,3 | 0,6 | 0,1 | 57,5 | 44,1 | 18,VI. |
| Olsztyn/Lidzbark Orszewski Michał | 2,0 | 4,0 | 9,7 | 22,5 | 11,5 | 1,4 | 1,0 | 0 | 52,1 | 33,2 | 18,VI. |
| Gdańsk/Elbląg Pisarski Kazimierz | 0 | 6,1 | 11,8 | 8,0 | 4,9 | 1,2 | 0,5 | 1,5 | 34,0 | 22,3 | 16,VI. |
(ciąg dalszy Tabeli 2 — strona bez nagłówka kolumn)
| Właściciel pasieki i adres | Maj 1—15 | Maj 16—31 | Czerwiec 1—15 | Czerwiec 16—30 | Lipiec 1—15 | Lipiec 16—31 | Sierpień 1—15 | Sierpień 16—31 | Przybytek roczny w kg. brutto | Odwirowano miodu kg. | Data rekordowego przybytku. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Koszalin/Białogard P.G.R. Goryszewo | 0 | 6,4 | 2,6 | 7,0 | 12,6 | 0,4 | 0,8 | 0,6 | 30,4 | 27,8 | 5,VII. |
| Szczecin/Szcz. Terpłyniec Henryk | 4,3 | 5,4 | 5,7 | 5,1 | 7,3 | 0 | 1,9 | 0 | 29,7 | 26,8 | 13.V. |
| Zielona Góra/Świebodzin Dobrołowicz Józef | 3,0 | 2,3 | 4,8 | 8,0 | 2,5 | 0 | 2,1 | 0 | 22,7 | 20,1 | 20,VI. |
| Wrocław/Jawor Duziak Józef | 1,8 | 3,0 | 3,7 | 6,5 | 5,1 | 0,4 | 0,7 | 0 | 21,2 | 19,6 | 21,VI. |
| Opole/Nysa Stawiarski Jan | 4,8 | 4,6 | 7,0 | 6,0 | 6,0 | 1,0 | 0,8 | 0,2 | 30,4 | 13,5 | 20,VI. |
| Katowice/Tarn Góry Broy Paweł | 0,6 | 2,0 | 6,0 | 5,2 | 6,3 | 0 | 0 | 0 | 20,1 | 17,8 | 18.VI. |
| Kraków/Dąbrowa T. Urban Paweł | 1,9 | 1,2 | 7,7 | 6,1 | 4,4 | 1,7 | 4,1 | 2,3 | 29,4 | 21,4 | 11.VI. |
| Rzeszów/Sanok Maśnik Jan | 2,5 | 2,7 | 1,0 | 13,5 | 7,0 | 0,8 | 10,9 | 0,2 | 38,6 | 25,6 | 19.VI. |
Objaśnienia do tabel: Tab. 1 (str. 75) — Czas trwania głównego pożytku, maksymalne przybytki dzienne oraz daty największego natężenia pożyiku w 1957 r. Tab. 2 (str. 76—77) — Przybytki na wadze uli kontrolnych w punktach wagowych, które pod względem zbiorów wysunęły się w 1957 r. na pierwsze miejsca w województwach. Tab. 3 (str. 78) — Wyniki miodobrania w punktach wagowych w 1957 r.
strona 78Tabela 3
| Województwo | Liczba punktów wagowych | 0 kg | 0-3 kg | 3-6 kg | 6-10 kg | 10-15 kg | 15-25 kg | ponad 25 kg | średnio kg |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Warszawa | 12 | — | — | 1 | 6 | 3 | 2 | — | 6-10 |
| Bydgoszcz | 43 | 2 | 4 | 4 | 16 | 9 | 7 | 1 | 6-10 |
| Poznań | 28 | 2 | 4 | 3 | 6 | 5 | 8 | — | 6-10 |
| Łódź | 19 | 1 | 2 | 2 | 7 | 3 | 4 | — | 6-10 |
| Kielce | 15 | — | 2 | 1 | 5 | 5 | 1 | 1 | 6-10 |
| Lublin | 34 | 3 | 1 | 4 | 10 | 9 | 7 | — | 6-10 |
| Białystok | 35 | — | 5 | 1 | 6 | 5 | 10 | 8 | 15-25 |
| Olsztyn | 26 | — | — | — | 3 | 8 | 8 | 7 | 25 |
| Gdańsk | 29 | 1 | 1 | 2 | 8 | 3 | 10 | 4 | 10-15 |
| Koszalin | 15 | — | — | 1 | 2 | 6 | 5 | 1 | 15-25 |
| Szczecin | 12 | — | — | — | 1 | — | 4 | 7 | 15-25 |
| Ziel.Góra | 16 | — | 1 | 2 | 5 | 1 | 6 | 1 | 10-15 |
| Wrocław | 53 | 3 | 1 | 14 | 9 | 11 | 11 | 4 | 10-15 |
| Opole | 7 | — | 1 | — | 3 | 2 | 1 | — | 10-15 |
| Katowice | 14 | 1 | 3 | 2 | 2 | 3 | 1 | 2 | 6-10 |
| Kraków | 24 | — | — | 3 | 2 | 3 | 10 | 6 | 15-25 |
| Rzeszów | 50 | 1 | 1 | 1 | 8 | 6 | 20 | 13 | 15-25 |
| 432 | 14 | 26 | 41 | 99 | 82 | 115 | 55 | 10-15 |
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 73: „pszczelę” → pszczele
- s. 75, literatura: „ûber” → über
- s. 76, tab. 2: „Worońiec” → Woroniec
- s. 77, objaśnienia do tabel: „pożyiku” → pożytku
