Obserwacje nad lotami matek pszczelich
tekst: Zofia Soczek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok II, Nr 2, czerwiec 1958 — Zofia Soczek
Zofia Soczek
Zakład Pszczelnictwa I. S.
strona 79W związku z dużym znaczeniem, jakie dla prac hodowlanych ma sztuczne zapładnianie matek pszczelich, ważnym problemem stało się opracowanie metod zapewniających dobry wynik tego zabiegu. Przypuszczalnie najlepsze rezultaty w sztucznym zapładnianiu można uzyskać w przypadku, gdy będzie ono najbardziej zbliżone do zapładniania w warunkach naturalnych. Z tego też względu poznanie okoliczności naturalnego zapładniania stało się ważnym zagadnieniem, tym bardziej, że było ono u nas mało badane.
Celem tej pracy było poznanie wszystkich zjawisk związanych z naturalnym zapładnianiem, a przede wszystkim: wieku matek rozpoczynających loty; wieku matek kopulujących po raz pierwszy; ilości lotów do pierwszej kopulacji oraz długości lotów bez kopulacji i z kopulacją.
PRZEGLĄD LITERATURY
Dawniej nie przypuszczano, żeby u pszczół występowało zapłodnienie. Starożytni, jak podaje Lorenzo, Langstroth (1951) i Mendrala (1947) wierzyli, że pszczoły powstają z padliny, o czym mówił Arystoteles, wiedząc przy tym, że w roju znajduje się jedna samica-królowa i dużo samców. Wergiljusz (za Lorenzo, Langstroth 1951) także podawał, że pszczoły zbierają swoje młode z liści.
Dopiero dokładne badania Swammerdama w 1673 r. (za Lorenzo, Langstroth 1951) nad organami rozrodczymi matek i trutni rzuciły nowe światło na zagadnienie rozmnażania, mimo że nie przypuszczał on, aby zachodziła tu kopulacja. Jedynie uważał, że z trutnia wydziela się „atmosfera nasienna”. W 1712 r. Moraldi i w 1777 r. Debraw
strona 80*) Praca niniejsza była wykonywana początkowo w Zakładzie Pszczelnictwa S.G.G.W. w Skierniewicach pod kierunkiem mgr Jerzego Woyke (1953—54) i następnie w Zakładzie Pszczelnictwa I. S.
(za Lorenzo, Langstroth 1951) utrzymywali, że jaja złożone przez matkę są zapładniane przez trutnie. Prace Hubera (za Lorenzo, Langstroth 1951) położyły kres dotychczasowym błędnym pojęciom o rozmnażaniu się pszczół. Huber ustalił mianowicie, że matka spotyka się z trutniem w powietrzu. Zostało to potwierdzone przez innych badaczy, między innymi i przez Polaków: Dzierżonia, (wg. Lorenzo, Langstroth 1951) Ciesielskiego (1885) i B. C. (1885), którzy przyczynili się do ugruntowania poglądu o przekazywaniu przez trutnia całego jego pakietu nasiennego matce, w czasie lotu godowego.
Od tej pory rozpoczynają się badania nad kontrolą zapłodnienia. Jak podaje Pellett (1938), Bonnet robił próby sztucznego zapładniania przez przenoszenie spermy pędzelkiem do odwłoka matki, a także próbował obserwować naturalne zapłodnienie matek w wysokim pokoju. Grimm (za Pellettem 1938) w celu odpowiedniego doboru par wystawiał matki i trutnie po ustaniu lotu pszczół w pasiece. Tupper, Hasbronck, Davitte, Rawsome i inni (za Pellettem 1938) montowali nad ulem duże pomieszczenia osiatkowane lub oszklone, w których następnie próbowali obserwować przebieg kopulacji. Zapłodnienie jednak następowało przypuszczalnie dopiero później, po wystawieniu ula na pasieczysko. Shrimplni (za Pellettem 1938) chcąc zaobserwować przebieg kopulacji próbował wiązać matkę na nitce. Próby te jednak nie dały pożądanych wyników.
Nowy okres dla hodowli matek zapoczątkowała praca Nelsona w 1886 r. (za Pellettem 1938), kiedy to udało mu się sztucznie unasienić matkę przez wpuszczenie kropli spermy do otwartej komory żądłowej, w 7 dniu życia matki. Jednak dopiero od 1926 r., kiedy Watson (za Pellettem 1938) udoskonalił metody zapładniania przy pomocy przyrządów, sztuczna inseminacja matek pszczelich stała się realna. Na przeszkodzie do wprowadzenia sztucznego zapładniania do praktyki stanęła mała znajomość procesu naturalnego zapłodnienia.
Na temat przebiegu kopulacji opublikowano szereg prac, wśród których poruszono następujące zagadnienia:
a) wiek matek wychodzących do pierwszego lotu i do pierwszego unasienienia,
b) ilość lotów matek do pierwszej kopulacji,
c) długość trwania lotów bez kopulacji i z kopulacją.
a) Wiek matek wychodzących do pierwszego lotu i do pierwszego unasienienia. Krasicki (1875) podaje, że Huber, Dzierżoń, Berlepsch obserwowali wychodzenie matek z ula już w 3 dni po wygryzieniu. Natomiast obserwacje własne Krasickiego potwierdzone zostały przez wyniki obserwacji Buttlera, Schlichera, Preusa, Collina (za Krasickim
strona 811875), Ciesielskiego (1885) i Wernera (1907). Według nich pierwszy lot matki następuje siódmego, wyjątkowo szóstego dnia od wyjścia z matecznika. Zapłodnienie może nastąpć w ciągu jednego lub kilku dni po pierwszym locie.
Piwowarski (1932) donosi o wyjściu matki po 5 dniach. Inni obserwowali popęd płciowy u matek w wieku 3—6 dni, a większość zapłodnień w wieku 6—10 dni. Niektórzy donoszą, że największa ilość matek rozpoczęła czerwienie w 10 dniu życia, a nieco mniej matek czerwiło po 7 i po 12 dniach. Według Leipziger Bienenzeitung (1954) bracia Ruttner podają 8 dzień, jako przeciętny wiek zapładniania matek. Według Albera i innych (1955) wiele matek wystawionych w 8—9 dniu po wygryzieniu dokonało pierwszych parowań na następny dzień po wystawieniu.
b) Ilość lotów matek do pierwszej kopulacji. Krasicki (1875), a potem i Werner (1907) podają, że matki wykonują kilka lotów w ciągu jednego dnia. Ciesielski (1885) zaobserwował dwa loty matek do kopulacji w jednym dniu. Roberts (1944) wykazał, że ilość lotów do kopulacji waha się w granicach 1—5. Bracia Ruttner (wg Leipz. Bienenztg. 1954) przy pomocy specjalnych mostków przy ulikach weselnych, umożliwiających dokładną kontrolę lotów — zaobserwowali, że matki przeciętnie wykonują 3 loty orientacyjne. Jak donosi Alber i inni (1955), matka może kopulować podczas pierwszego lotu, częściej jednak kopulacja następuje po kilku lotach. Maksymalna ilość lotów do kopulacji wynosiła w czasie doświadczenia na wyspie Vulcano aż 22.
c) Długość trwania lotów bez kopulacji i z kopulacją. Ciesielski (1885) podaje, że matki wykonują loty rozpoznawcze, trwające około 10 minut i dłuższe z kopulacją, trwające 15—20 minut. Wzmianka Kotogiana, którą przytacza Bośniacki (1951) i druga Wanklera (1952) potwierdzają poprzednie dane. W pierwszym przypadku loty z kopulacją miały trwać 21—33 minuty, w drugim przypadku około 35 minut.
Liczne obserwacje Robertsa (1944) w 1939 — 1940 r. wykazały, że loty orientacyjne trwają 4—19 minut (średnio 11), a loty z kopulacją 5—31 minut (średnio 14,4).
Bernsdorf (1952) doniósł, że najdłuższy lot orientacyjny trwał 11 minut. Alber i inni (1955) zaobserwowali, że w dniach o małej ilości parowań średni czas trwania lotów matek był krótszy (trwał 10 minut), niż w dniach korzystnych dla parowania (15 minut). Ruttner (1954) określił średnią długość lotu orientacyjnego jako 10-minutową, a godowego 18-minutową.
strona 82MATERIAŁ, METODA I PRZEBIEG DOŚWIADCZENIA.
Doświadczenie rozpoczęto w 1953 r. w pasiece Zakładu Pszczelnictwa S.G.G.W. w Skierniewicach i od 1955 r. kontynuowano je w pasiece Zakładu Pszczelnictwa I.S. w Dąbrowicach, na pszczołach rasy miejscowej.
Matki do badań otrzymano z własnej hodowli, prowadzonej metodą przekładania jednodniowych larw do sztucznych miseczek. 2 dni przed wygryzieniem się matek mateczniki umieszczono w klatkach matecznikowych typu Zandera. Po wygryzieniu się matek przetrzymywane one były w klatkach, umieszczonych na ramkach klateczkowych w ulach wychowujących do czasu poddania matek do ulików weselnych, co miało miejsce jeden dzień przed wystawieniem ich na pasieczysko.
W dolnej części klatek matecznikowych umieszczono miód, aby znajdujące się w nich matki mogły się odżywiać.
Dla ułatwienia obserwacji znakowano matki różnymi kolorami i numerami. Uliki weselne typu Zandera umieszczono po 2 w futerale, który odpowiednio zmodyfikowano. Na deseczce wylotowej przymocowano

zewnętrzną część pudełka od zapałek w ten sposób, że utworzyła ona „tunel”, przez który musiała przejść matka, chcąc się wydostać z ulika na zewnątrz. Przechodzenie matki można było zaobserwować z góry przez okienko zrobione z celofanu i zasłaniane deseczką przez cały czas prowadzenia badań. Wylot zasuwano kratą odgrodową.
W drugim roku obserwacji, po usunięciu deseczki wylotowej, pudełko od zapałek zastąpiono drewnianymi skrzyneczkami o wymiarach 10 X 6 X 4 cm, oszklonymi z wierzchu i także zamykanymi kratą odgrodową (rys. 1). Rodzinki karmiono ciastem miodowo-cukrowym.
Obserwacje nad lotami matek prowadzono w latach 1953—1956, w godzinach od 11—17³⁰. Maksymalna temperatura dni, w których odbywały się loty wahała się od 19°C do 31°C. Szczegółowe dane zarówno o temperaturze jak i o innych warunkach atmosferycznych, podane zostaną w pracy: „Wpływ niektórych czynników na loty i kopulację matek pszczelich”. Matki wystawiano w ulikach w odległości 10—20 m od 30-pniowej pasieki. Dla ułatwienia obserwacji futerały z ulikami umieszczono w odstępach ca 2 m, częściowo pod drzewami. W celu zmniejszenia błądzenia matek, futerały umieszczono na różnej wysokości, 0,5—1,5 m od ziemi. Obserwacje polegały na śledzeniu co 5 minut zachowania się pszczół przed każdym ulikiem, po czym orientowano się o ewentualnie mającym nastąpić wyjściu matki z ulika. Przy dużym zaniepokojeniu pszczół przed ulikiem zwykle obserwowano wyjście matki. Notowano czas wyjścia i powrotu matki.
Przy zastosowaniu mostków oszklonych obserwacje były bardzo ułatwione. W chwili stwierdzenia obecności matki na mostku, co było często oznaką, że chce ona wyjść na lot, otwierano kratę odgrodową i wypuszczano ją. Następnie zamykano mostek, aż do powrotu matki, kiedy to po zanotowaniu czasu powrotu wpuszczono ją do ulika. Lot, z którego matka wracała z częścią organów rozrodczych trutnia, tkwiących w jej odwłoku (rys. 2.), lub chociażby tylko z nitką śluzu, określono jako lot z kopulacją.
Matki wystawiano w wieku 1—19 dni po wygryzieniu, przy czym najwięcej, bo 82 matki wystawiano w 4-tym dniu po wygryzieniu. Obserwacje prowadzono:
| Rok | Nr serii | Od | Do | Liczba matek |
|---|---|---|---|---|
| w 1953 r. | 1 | 28.VI. | 6. VII. | 13 |
| 2 | 26.VII. | 1. VIII. | 9 | |
| w 1954 r. | 1 | 8.VI. | 22. VI. | 11 |
| 2 | 6.VII. | 22. VII. | 17 | |
| 3 | 19.VIII. | 24.. VIII. | 4 | |
| w 1955 r. | 1 | 30.VI. | 30. VII. | 12 |
| 2 | 2.VII. | 17. VIII. | 25 |
| Rok | Nr serii | Od | Do | Liczba matek |
|---|---|---|---|---|
| (w 1955 r.) | 3 | 12.VII. | 3. IX. | 26 |
| 4 | 23.VII. | 18. VIII. | 20 | |
| 5 | 31.VII. | 18. VIII. | 8 | |
| 6 | 5.VIII. | 17. VIII. | 11 | |
| w 1956 r. | 1 | 1.VII. | 14. VII. | 27 |
| 2 | 27.VII. | 27. VIII. | 33 | |
| 3 | 10.VIII. | 10. IX. | 27 |
Ilość wystawionych matek była znacznie większa, ale ponieważ część zginęła przed rozpoczęciem nad nimi obserwacji, wyeliminowano je z wyliczeń. Z 243 podanych matek 12 było ratunkowych, o których nie mieliśmy wszystkich danych, dlatego uwzględnione są one tylko w kilku wyliczeniach.
WYNIKI I DYSKUSJA.
Wiek matek wychodzących do pierwszego lotu i do pierwszego unasienienia. Wiek matek podejmujących pierwsze loty był bardzo różny (rys. 3). Za granicę wieku, przy którym najczęściej matki rozpoczynały loty można przyjąć 6—12 dni. Niekiedy pierwsze loty podejmowały matki młodsze niż 6-dniowe i starsze niż 12-dniowe, choć spotykało się to rzadko. Najmłodsza matka dokonała pierwszego lotu w wieku 4 dni, a najstarsza w wieku 40 dni. Najwięcej matek latało po raz pierwszy w 8 dniu życia.
Pierwsze unasienienie matek następowało najczęściej między 10 a 12 dniem życia. Dolną granicą wieku przy którym nastąpiło unasienienie był 6 dzień życia. Najstarsza matka unasieniona została pierwszy raz w wieku 36 dni.
Po wystawieniu matek rozpoczynały one swoje loty czasami już tego samego dnia (rys. 4), o ile zostały wystawione w godzinach rannych. Zaobserwowano aż 9 takich matek. Najbardziej opóźniły swoje wyjście 2 matki, pierwsza na 26, druga na 28 dzień po wystawieniu. Największa

ilość matek podejmowała swoje pierwsze loty w pierwszym dniu po wystawieniu. Takich matek było aż 41. Dosyć dużo, bo około 30 wyszło z ulika na 3 i 4 dzień po wystawieniu.
18 matek zostało unasienionych pierwszy raz w 4 dniu po wystawieniu, część matek stopniowo w następnych dniach aż do 32 dnia. Pewna ilość matek unasieniła się wcześniej. Już w dniu wystawienia unasieniła się 1 matka, w pierwszym dniu po wystawieniu 10 matek.
Na temat wieku matek rozpoczynających loty zdania są dosyć sprzeczne. W przybliżeniu nasze wyniki dotyczące pierwszego lotu pokrywają się z licznymi pracami, jak Krasickiego (1875) i Ciesielskiego

(1885). Jednodniowe różnice wynikają prawdopodobnie z trudności dokładnego uchwycenia momentu wygryzienia się matki. Zupełnie inne są dane starsze — Hubera, Dzierżonia i Berlepscha (wg. Krasickiego 1875) przyjmujące, że matka już po 3 dniach od opuszczenia matecznika wylatuje z ulika. Być może, że to węześniejsze wychodzenie matek miało miejsce w wypadku trzymania ich w bardzo silnych rodzinach. Podczas naszych obserwacji tylko jedna matka wyszła z ulika w 4 dniu. Można by więc przyjąć za normalne,
strona 86że matki rozpoczynają loty w 6 dniu życia, wyjątkowo dzień lub dwa wcześniej. Przeciętnie natomiast, jak wynika z naszych obserwacji, matki wychodziły z ulików weselnych w wieku 12,5 dni.
Szereg autorów podaje, że matki najczęściej zostają unasienione w wieku około 8 dni. Nie pokrywa się to jednak z wynikami uzyskanymi w naszych badaniach. Przeciętny wiek matek, przy którym następowała kopulacja wyniósł w naszych obserwacjach 14,5 dni. Najwięcej matek kopulowało w 12 dniu życia.
Częściowo na wynik powyższy mógł mieć wpływ termin wystawienia matek.
Pewien wpływ na opóźnienie pierwszych lotów i kopulacji mogły mieć mostki oszklone, bez których jednak nie było możliwe prowadzenie dokładnych badań. Zdarzało się czasem, że matka natrafiając na przeszkodę w postaci kraty odgrodowej, zamykającej mostek, wracała do ulika i traciła chęć do ponownego wyjścia. Czasami jednak pszczoły wyraźnie zmuszały ją po raz drugi do opuszczenia ulika.
Przed ukazaniem się matki na mostku pszczoły wykazywały duże zaniepokojenie. Część z nich latała koło ulika, a część zbierała się w wylotku z głowami zwróconymi do ulika. Pszczoły te szybko przebierały nóżkami, jakby chcąc „coś” z niego wyciągnąć. Po chwili ukazywała się w wylotku matka popychana przez tłum pszczół idących za nią. Cała ta gromadą posuwała się po mostku w kierunku wyjścia, aż do chwili poderwania się matki do lotu, lub zawrócenia jej do ulika.
Ilość lotów matek do pierwszej kopulacji. Ciekawe wyniki uzyskano badając ilość lotów, jaką wykonuje matka przed kopulacją. Jak wynika z rys. 5 matki mogą już podczas pierwszego lotu połączyć się z trutniem. Podczas czteroletnich badań, aż 15 matek kopulowało podczas pierwszego lotu, najwięcej jednak, bo 29 matek, unasienionych zostało w czasie drugiego lotu. Znacznie mniej zaobserwowano matek z większą ilością lotów przed kopulacją. Bardzo dużo lotów do unasienienia wykonały dwie matki: jedna — 17, druga — 18.
W ciągu dnia niektóre matki wykonywały kilka lotów: dwukrotne wychodzenie matek stwierdzono w 121 przypadkach, trzykrotne — w 35, czterokrotne — w 6 i pięciokrotne w 1 przypadku. Najczęściej jednak matki wykonują 1 lot w ciągu dnia. Zaobserwowano aż 470 pojedyńczych lotów.
Odnośnie ilości lotów, dokonywanych przez matki do momentu kopulacji, w literaturze spotyka się dane potwierdzające nasze obserwacje, według których przeciętnie matki były unasienione podczas 4 lotu.
strona 87Alber i inni (1955) podkreślają, że matki najczęściej zostają unasienione po kilku lotach. W naszych obserwacjach najwięcej jednak matek kopulowało podczas drugiego lotu. Jeżeli chodzi o maksymalną ilość lotów przed kopulacją, to nasze wyniki w przybliżeniu zgadzają się z danymi Albera i innych (1955). W ich obserwacjach zdarzyło się, że

jedna matka 22 razy wychodziła na lot przed kopulacją, a w naszych badaniach jedna matka unasieniona została podczas 18 lotu. Fakt kopulacji przy pierwszym locie także został potwierdzony przez Albera i innych.
Krasicki (1875) i Werner (1867) zaobserwowali podobnie jak i my podczas badań, podejmowanie przez poszczególne matki kilku lotów w czasie 1 dnia.
Długość trwania lotów bez kopulacji i z kopulacją. Ponieważ zwykle część matek kopuluje już podczas pierwszego lotu (rys. 5), trudno
strona 88w tym wypadku mówić o konieczności dokonania przez matkę jednego lub kilku lotów orientacyjnych. Oczywiście loty bardzo krótkie, polegające na dokonaniu kilku okrążeń około ulika, co trwa 1—2 minuty, można by uważać za lot orientacyjny. Na podstawie jednak licznych, bardzo dokładnych obserwacji dochodzimy do wniosku, że nie należy traktować tego lotu jako koniecznego i zawsze występującego. Z drugiej strony zanotowano kilka bardzo krótkich, 1—2 minuty trwających lotów, podejmowanych po lotach długich, zakończonych nawet kopulacją. Można by przypuszczać raczej, że niektóre loty są krótkie dlatego, że matka pomimo zmuszenia jej do lotu nie jest dostatecznie pobudzona w danej chwili do łączenia się z trutniem i po krótkim locie powraca do ulika. Niekiedy obserwowano także, że matka po wyjściu

z ulika, do czego wyraźnie została zmuszona przez pszczoły czym prędzej powraca, nie dokonując lotu. Czasem obserwowano wychodzenie matek nie zmuszonych przez pszczoły. Niekiedy matki dokonywały kilka lotów krótkich w ciągu jednego dnia i po nich dopiero następował
strona 89dłuższy lot, zakończony kopulacją. Czasem następował on dopiero w czasie kilku następnych dni.
Zaobserwowano 90 krótkich lotów bez kopulacji (rys. 6) trwających 1—5 minut. Najwięcej lotów (183) bez kopulacji trwało 6—10 minut. Krzywa obrazująca długość lotów (rys. 6) spada do minimum w miejscu, w którym czas lotów wynosi 31—35 minut; potem jednak nieznacznie wzrasta, przy lotach trwających więcej niż 35 minut.

Odnośnie lotów bez kopulacji, ale trwających dłużej niż 15 minut, można mieć zastrzeżenia, ponieważ część matek okazała się unasieniona, mimo że nie przyniosły one znaku zapłodnienia. Potwierdza to Alber i inni (1955), którzy także wspominają o zapłodnionych matkach,
strona 90powracających z lotu bez żadnych oznak zapłodnienia. Z drugiej strony można przypuszczać, że matki bardziej dojrzałe, dążąc do kopulacji dłużej przebywają w powietrzu, zwiększając przez to prawdopodobieństwo spotkania się z trutniem. Można tu jeszcze dodać, że dłuższe przebywanie matek poza ulem mogło być częściowo spowodowane ich błądzeniem, co oczywiście trudno stwierdzić. Loty, przy których zauważono błądzenie matek, wyeliminowano z wyliczeń.
Przeciętna długość lotów bez kopulacji wyniosła 14,8 minut, co nie pokrywa się z danymi Robertsa (1944) i Ruttnera (1954) przyjmujących za średnią długość lotu bez kopulacji pierwszy 11 minut, drugi 10 minut. Duży wpływ na zwiększenie tej średniej w naszych badaniach mają kilkakrotnie spotykane bardzo długie loty matek. Maksymalnie długi lot bez kopulacji trwał 110 minut.
Przeciętna długość lotu z kopulacją wyniosła 24,4 minuty, co także przekracza przeciętną długość takich lotów podaną u Robertsa (1944) i Ruttnera (1954). Nieliczne najkrótsze loty z kopulacją trwały 6—10 minut, a najdłuższe, także nieliczne, przekraczały 35 minut i dochodziły do 86 minut. Najwięcej lotów (aż 32) trwało 16—20 minut.
Wyniki uzyskane z naszych badań czasem różnią się trochę od danych spotykanych w literaturze. Różnice te spowodowane mogą być odmiennymi warunkami klimatycznymi, innym przebiegiem hodowli matek, rasą pszczół, ilością trutni zdolnych do kopulacji itp.
LITERATURA
Alber M. Jordan R. Ruttner T. i H. (1955) — Von der Paarung der Honigbiene, Zeitschrift für Bienenforschung t.3, nr 1.
Anonymus (1954) — Über die Paarung der Bienenkönigin. Leipziger Bienenzeitung 5.
B.C. (1875) — Nauka hodowania pszczół. Bartnik Postępowy t. I. 113 i 130.
Bernsdorf G. (1952) — Gelengte Natürliche Begattung der Königin. Deutsche Bienenzeitung. 8.
Bośniacki A. (1951) — Lot weselny matek trzymanych pojedyńczo. Pszczelarstwo, 6.
Ciesielski T. (1885) — Przebieg zapładniania się matki. Bartnik Postępowy, t. XI. 224.
Krasicki K. (1875) — Pierwsza podróż młodej matki. Bartnik Postępowy, t. I. 348 i 376.
Lorenzo L. Langstroth L. (1951) — On the Impregnation of the Eggs of the Queen-Bee. American Bee Journal 91. 414.
Mendrala S. (1947) — Pszczoły, ich życie i produkty. Kraków WZP.
Pellett F. CH. (1938) — History of American Beekeeping. Collegiate press, Inc Ames, Iowa.
Piwowarski J. (1932) — Zapłodnienie matek pszczelich. Bartnik Postępowy, t. LIV, 323.
Roberts W. (1944) – Multiply mating of queen bees provet by progeny and flight tests. Biological Abstract. 17982.
strona 91Ruttner F. (1954) — Mehrfache Begattung der Bienenkönigin. Zoologischer Anzeiger 5-6, 99.
Wankler H. (1952) — Wzmianka w Praktische Wegweizer für Bienenzüchter, 9. 153.
Werner K. (1907) — Z życia matki pszczelej. Ogród I, 74.
НАБЛЮДЕНИЯ НАД ВЫЛЕТАМИ ПЧЕЛИНЫХ МАТОК
Зофия Сочек
Резюме
В 1953—56 г. проведено наблюдения над 243 молодыми матками.
Эти матки на 1—19 день после выхода из маточника подсаживались в нуклеусы системы Цандера, которые выставлялись вблизи 30-пневой пасеки. Наблюдения дали следующие результаты:
В большинстве случаев матки вылетали первый раз в возрасте 6—12 дней, а первый раз спаривались между 10—12 днём
Часть маток вылетала первый раз уже в дню выставки, инные много позже, а одна матка даже на 28 день.
Большинство маток первый раз вернулось со шлейфом на четвёртый день после выставки.
Возвращение маток со шлейфом происходило чаще всего после второго вылета.
В большинстве случаев вылеты маток, после которых они возвращались со шлейфом, длились 16—20 минут, а вылеты маток возвращавшихся без шлейфа 6—10 минут.
OBSERVATIONS OF QUEENS FLIGHTS
Z. Soczek.
Summary.
Results of observations of 243 queens at the age of 1—19 days taken into Zander matring-hives during 1953 — 1956 are reported.
The age at which most of the queens took their first flight varied from 6 to 12 days after emergence.
The age at which most queens took the mating — flight varied from 10 to 12 days after emergence.
Some queens began to fly on the 1-st day and some on the 28-th day after they were taken to the queen-rearing yard. Most of them took the first mating flight on the 4-th day. The mating flight was chiefly the second flight.
The flights without mating lasted mostly 6—10 min., but the mating flights were longer, viz. 16-20 minuts.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 81: „nastąpć” → nastąpić
- s. 85: „węześniejsze” → wcześniejsze
- s. 86: „gromadą posuwała” → gromada posuwała
- s. 87: „Werner (1867)” → Werner (1907)
- s. 90, literatura: „Gelengte” → Gelenkte
- s. 90, literatura: „Multiply mating” → Multiple mating
- s. 90, literatura: „provet” → proved
- s. 91, literatura: „Wegweizer” → Wegweiser
- s. 91, streszczenie: „инные” → иные
- s. 91, streszczenie: „matring-hives” → mating-hives
- s. 91, streszczenie: „minuts” → minutes
