MIÓD, OBNÓŻA I PIERZGA Z POŻYTKU WIERZBOWEGO (SALIX L.)
tekst: Zofia Warakomska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXI, 1987 — Zofia Warakomska
strona 177PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXI 1987
Zofia Warakomska
Zakład Botaniki, Akademia Rolnicza w Lublinie
WSTĘP
Rodzaj Salix L. obejmuje w Polsce 30 gatunków występujących w różnej obfitości na stanowiskach naturalnych. Wierzby są rozmieszczone na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego. Są też wprowadzane do różnych nasadzeń dekoracyjnych w zieleni miejskiej i uprawiane na materiał wikliniarski, stąd też pyłek wierzby trafia się w miodach i poza naturalnym kręgiem jej zasięgu geograficznego.
W warunkach rolniczo-przyrodniczych Polski uzyskuje się nektarowe miody odmianowe z niewielkiej liczby roślin. Z uprawnych — miody rzepakowe, koniczynowe, gryczane. Z nasadzeń drzewiastych — akacjowe i lipowe; z dziko rosnących wrzosowe. Wszystkie one zostały objęte Polską Normą (PN-75), w której szczegółowo opisano ich cechy organoleptyczne i wymagania fizyko-chemiczne, kwalifikujące miód do obrotu. W sprzyjających warunkach pożytkowych można jednak uzyskać inne, rzadsze miody odmianowe. Do takich należą między innymi miody wierzbowe. W literaturze fachowej mało jest wzmianek na ich temat. Maurizio, Louveaux (1964) opisują szczegółowo morfologię pyłku wierzb, jego udział w miodach i znaczenie pszczelarskie pożytków z tych roślin. Podają, że pyłek Salix jest bardzo częsty jako pojedynczy w wielu wiosennych miodach europejskich. Zander (1937) donosi za innymi autorami, że w lasach Szprewaldu (Łużyce, NRD), zbiera się miody wierzbowe z Salix cinerea, przy odpowiednio wczesnym ich wirowaniu. Fossel (1968) wykonała analizę pyłkową wiosennych miodów austriackich, które pochodziły
strona 178głównie z klonów i drzew owocowych. Pyłek wierzby wystąpił tam sześciokrotnie jako pojedynczy i raz jako towarzyszący, przekraczający 15% udziału w osadzie. Zücher i inni (1975) przeprowadzili analizę mikroskopową, fizyczną i chemiczną 54 miodów handlowych, znajdujących się w obrocie na rynkach szwajcarskich. Pochodziły one z Europy i pozostałych kontynentów. W jednym z nich (Ameryka — bez podania regionu), pyłek Salix był dominujący ale miód ten zakwalifikowano jako cytrusowy, choć pyłek Citrus był tam towarzyszący. Kwiaty licznych odmian uprawnych drzew cytrusowych są męskosterylne, a przy tym obficie nektarujące. Ustalono więc dla miodów cytrusowych udział ich pyłku na 10—20% (Louveaux i inni, 1970). Na północy Europy również występuje w miodach pyłek wierzb. Varis i inni (1982) przebadała 160 fińskich miodów i stwierdziła, że frekwencja pyłku Salix w latach 1977 i 1978 wyniosła odpowiednio 91% i 100% w całości próbek. Pyłek wierzby występował w nich jako pojedynczy lub towarzyszący i był statystycznie dodatnio skorelowany z obecnością pyłku Alnus, Betula, Acer i Anemone typ.
Poza Europą Louveaux (1966), badając 40 miodów z różnych regionów wschodniej i zachodniej Kanady, spotkał wierzbę w ponad połowie próbek jako pyłek pojedynczy i raz jako przewodni w wiosennym miodzie z Saskatchewan; w miodzie tym występował też pyłek krzyżowych, drzew owocowych, Cornus i Elaeagnus. Moar (1985) w Nowej Zelandii opracował 119 miodów z 21 miejscowości. Pyłek wierzby wykazał w nich 92% frekwencji. W poszczególnych miodach występował jednak jako pojedynczy i tylko w 3 próbkach osiągnął udział procentowy zbliżony do towarzyszącego.
Mimo, że pożytek wierzbowy jest u nas na wiosnę bardzo obfity, miody wierzbowe występują tylko sporadycznie. Wydajność miodową i pyłkową wierzb opracowała w Polsce Koter (1981), a także zestawiła pozostałe piśmiennictwo na temat pyłku wierzb w miodach. Udział obnóży z wierzb w zbiorach majowych Bułgarii podają Božiłowa i Čan (b.d.), a Petkova, Ivanov (1977) tamże przeprowadzili analizę chemiczną obnóży Salix alba, uzyskanych z poławiacza. Skład procentowy okazał się następujący: woda 12,24%, cukry redukujące 29,95%, sacharoza 8,60%, tłuszcze 3,20%, surowe białko 24,37%, popiół 2,52%. Warakomska (1962) określiła procentowy udział wagowy obnóży wierzby w majowych zbiorach miesięcznych z poławiaczy zakładanych w pasiekach pod Lublinem i Poznaniem. Osiągały one 31% i 41% masy.
Praca niniejsza zawiera wyniki analizy pyłkowej odmianowych miodów wierzbowych i pierzgi wierzbowej oraz wyniki szczegółowej analizy wagowej wziątku obnóży wierzbowych.
strona 179MATERIAŁ I METODA
Jako materiał posłużyły próbki 8 miodów, które pszczelarze określali jako wierzbowe. W czasie wstępnego przeglądu mikroskopowego odnotowano częstsze w polu widzenia rodzaje pyłku (tab. 1).
Tabela 1 Wstępna charakterystyka badanych próbek miodu The first characteristic of analysed samples of honey
| Nr miodu / No of honey | Pora zbioru / Time of crop | Miejscowość i województwo / Place and province | Pyłek stwierdzony przy wstępnej ocenie / The pollen noted in the first analyse |
|---|---|---|---|
| 1. | VI 1974 | Matczyn (okolice) — lubelskie | Malus typ, Prunus typ, Brassica |
| 2. | VI 1975 | Antopol k. Nałęczowa — lubelskie | Salix |
| 3. | V 1974 | Puławy, Górna Niwa — lubelskie | Sinapis, Phacelia, Vaccinium |
| 4. | V 1975 | Wilga k. Garwolina — warszawskie | Vaccinium Malus typ, Prunus typ, Salix |
| 5. | VI 1973 | PGR Olszyna — wrocławskie | Centaurea cyanus, Malus typ, Prunus typ Cruciferae |
| 6. | V 1979 | Bąków — opolskie | Malus typ, Prunus typ, Brassica |
| 7. | VI 1979 | Bąków — opolskie | Trifolium pratense, Cruciferae, Compositae |
| 8. | IV 1981 | Chmiel k. Ustrzyk — krośnieńskie | Salix, Scilla |
Analizę pyłkową miodów wykonano według wskazań Międzynarodowej Komisji Botaniki Pszczelarskiej (Louveaux i inni, 1970).
Opracowanie pożytków pyłkowych oparto na materiałach nagromadzonych w trakcie badania zbiorów obnóży w pasiekach na Sławinie k. Lublina, w Dąbrowicy k. Skierniewic i w Rudkach k. Poznania. Obnóża były tam zbierane przy pomocy poławiaczy Bötchera o 10% wydajności i poddane botanicznej analizie wagowej, której szczegółowy opis znajduje się w pracy Warakomskiej (1962). Z obszernych materiałów wydzielono i zestawiono dane dotyczące obnóży z wierzby, ich udział procentowy w zbiorach i barwę według słownika do barw (Maerz, Paul, 1950). Oddzielnie ważono po 20 obnóży w każdej obfitszej próbce z danej godziny
strona 180zbiorów, co odpowiadało 10 lotom zbieraczki pyłku. Wykonano również analizę pyłkową pierzgi wczesnowiosennej, zebranej głównie z wierzb, stosując metodę Andrejeva (1926).
OMÓWIENIE WYNIKÓW
Spośród 8 analizowanych miodów, które według właścicieli pasiek miały być wierzbowe, tylko 2 można zaliczyć do odmianowych — miód nr 2 z Antopola i nr 8 z Chmiela. W tabeli 2 zestawiono obraz pyłkowy obu miodów. Miód z Antopola wskazuje na pożytek prawie wszystkich wczesnowiosennych roślin, z wyraźną dominacją pyłku Salix, sięgającą 45%.
Tabela 2 Obraz pyłkowy odmianowych miodów wierzbowych Pollen spectre of willow sorte honeys
| Nr miodu / No of honey | Pyłek / Pollen | Liczba ziarn pyłku / Number of pollen grains: ogółem / total | Liczba ziarn pyłku / Number of pollen grains: z roślin nektarodajnych / from the nectar plants: liczba / number | Liczba ziarn pyłku / Number of pollen grains: z roślin nektarodajnych / from the nectar plants: % |
|---|---|---|---|---|
| 2. | Salix | 171 | 171 | 44,53 |
| Malus typ | 65 | 65 | 16,93 | |
| Aesculus | 60 | 60 | 15,62 | |
| Prunus typ | 42 | 42 | 10,94 | |
| Brassica | 16 | 16 | 4,17 | |
| Acer pseudoplatanus | 9 | 9 | 2,35 | |
| Sinapis | 7 | 7 | 1,82 | |
| Robinia | 3 | 3 | 0,78 | |
| Trifolium repens | 3 | 3 | 0,78 | |
| Anemone typ | 2 | — | — | |
| Centaurea cyanus | 2 | 2 | 0,52 | |
| Fragaria | 2 | 2 | 0,52 | |
| Gramineae | 1 | — | — | |
| Lychnis | 1 | 1 | 0,26 | |
| Taraxacum | 1 | 1 | 0,26 | |
| nieznane | 2 | 2 | 0,52 | |
| razem | 387 | 384 | 100,00 | |
| 8. | Salix | 570 | 570 | 98,28 |
| Scilla bifolia | 10 | 10 | 1,72 | |
| Corylus | 3 | — | — | |
| pyłek ubiegłoroczny: Trifolium pratense, T. repens, Thymus typ, Jacea typ | 5 | — | — | |
| razem | 588 | 580 | 100,00 |
Drugi miód, nr 8, ma wszelkie cechy gwarantowanego, odmianowego miodu wierzbowego (ryc. 1). Uzyskała go docent dr hab. Halina Gałuszkowa wczesną wiosną 1981 roku. Pasieka, stojąca stale w miejscowości Chmiel, została w kwietniu wywieziona do doliny Sanu w pobliżu Ustrzyk i ustawiona w rozległych zaroślach wierzbowych, zdala od zabudowań. Intensywny pożytek wierzbowy trwał tam, przy sprzyjającej pogodzie, około 2 tygodni. Miód zebrany przez pszczołę lokalną odwirowano już 16 kwietnia; był on po zestaleniu drobnoziarnisty, szarawokremowy, słodki, z lekkim, specyficznym posmakiem jakby kory wierzbowej. Potwierdzeniem czasokresu i regionu zbioru miodu wierzbowego nr 8 jest obecność w osadzie pyłku cebulicy dwulistnej (Scilla bifolia L.), zwanej też oszlochem dwulistnym. Jest ona chętnie oblatywana przez pszczoły dla zbioru pyłku i nektaru. Cebulica — to bylina z rodziny Liliaceae, która rośnie dziko w zaroślach i liściastych lasach na świeżej i wilgotnej glebie. Szczególnie obicie występuje ona w Karpatach Wschodnich, które stanowią północną

Ryc. 1. Obraz pyłkowy osadu miodu wierzbowego nr 8 (rysunek z nasadki mikroskopowej) Pollenspectre of honey sediment of willow (microscopic feature)
- Salix; 2. Corylus avellana, 3. Scilla bifolia
granicę jej zasięgu. Cebulica ma średniej wielkości szafirowoniebieskie kwiaty o granatowych pylnikach. Kwitnie od marca do kwietnia i bywa uprawiana w przydomowych ogródkach jako dekoracyjna roślina cebulkowa. Inny gatunek, wyłącznie ozdobny, to cebulica syberyjska (Scilla cernua Red.), Pszczoły formują z niej granatowo-szarawe obnóża (Hodges, 1952). Simidčijev (1975) określił jej wydajność pyłkową, równą 17 mg z 10 kwiatów.
Obecność w miodzie nr 8 pyłku roślin z ubiegłego lata nie była brana pod uwagę przy obliczaniu udziału procentowego pyłku roślin nektarodaj-
strona 182Tabela 3 Rozkład dziennych zbiorów obnóży z wierzby w rodzinach pszczelich znajdujących się w różnych miejscowościach Polski The distribution of days-collections of willow pollen loads by the bee colony placed in the various places of Poland S — Sławin, D — Dąbrowica, R — Rudki; O — brak Salix / no Salix b — brak próbki / no sample
| Miejscowość i rok / Place and year | Zbiór próbek / Collection of samples: data / date | Zbiór próbek / Collection of samples: godz. / hour | Masa obnóży w gramach / Masse of pollen loads in g: 1 rodzina / 1 colony: ogółem / total | Masa obnóży…: 1 rodzina / 1 colony: Salix % | Masa obnóży…: 2 rodzina / 2 colony: ogółem / total | Masa obnóży…: 2 rodzina / 2 colony: Salix % | Masa obnóży…: 3 rodzina / 3 colony: ogółem / total | Masa obnóży…: 3 rodzina / 3 colony: Salix % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| S 1955 | 10 V | 8–10 | 23,660 | 19,06 | 9,865 | 29,54 | b | b |
| 12–14 | 12,784 | 19,36 | 4,677 | 5,84 | 1,375 | 2,54 | ||
| 14–16 | 8,330 | 9,12 | 7,657 | 10,36 | b | b | ||
| 11 V | 10–12 | 1,459 | 55,99 | b | b | 0,171 | 45,61 | |
| 17 V | 7–8 | 1,370 | 14,96 | 0 | 0 | 0 | 0 | |
| 9–10 | b | b | 1,898 | 12,91 | b | b | ||
| 12–13 | b | b | 1,020 | 2,15 | b | b | ||
| S 1956 | 21 V | 8–9 | 0,178 | 17,98 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 23 V | 7–8 | 1,259 | 0,32 | 0 | 0 | 0 | 0 | |
| R 1955 | 14 V | 10–11 | 1,142 | 42,64 | 1,023 | 75,66 | 2,382 | 83,42 |
| 12–13 | 4,992 | 2,68 | 1,347 | 66,67 | 4,537 | 46,07 | ||
| 14–15 | 0,803 | 17,56 | 0,313 | 0 | 0,898 | 22,94 | ||
| R 1956 | 7 V | 8–9 | 2,667 | 19,31 | 5,867 | 3,31 | 6,241 | 16,46 |
| 10–11 | 2,138 | 76,61 | 6,399 | 29,93 | 5,430 | 87,05 | ||
| 12–13 | 2,515 | 98,01 | 3,337 | 30,69 | 1,676 | 29,47 | ||
| 14 V | 10–11 | 2,486 | 99,88 | 3,984 | 97,04 | 3,543 | 98,90 | |
| 12–13 | 2,407 | 99,87 | 3,127 | 98,43 | 4,304 | 99,04 | ||
| 14–15 | 2,530 | 99,86 | 4,198 | 99,76 | 4,590 | 98,54 | ||
| 21 V | 8–9 | 1,405 | 54,80 | 4,387 | 52,27 | 3,639 | 38,97 | |
| 10–11 | 0,745 | 65,64 | 3,546 | 1,69 | 3,502 | 57,22 | ||
| 12–13 | 0,793 | 67,46 | 0,951 | 78,44 | 0,981 | 71,05 | ||
| 14–15 | 1,241 | 79,05 | 2,371 | 87,26 | 2,500 | 90,68 | ||
| D 1955 | 6 VI | 9–10 | 0,679 | 6,62 | 1,818 | 29,90 | 0 | 0 |
| 11–12 | 2,345 | 4,43 | 2,709 | 0 | 0 | 0 | ||
| 13–14 | 2,927 | 0 | 3,528 | 0 | 0 | 0 | ||
| 19–20 | 0,287 | 0 | 0,026 | 0 | 0 | 0 |
Tabela 3 — ciąg dalszy (s. 183; w druku bez powtórzonej główki, kolumny jak na s. 182)
| Miejscowość i rok / Place and year | Zbiór próbek / Collection of samples: data / date | Zbiór próbek / Collection of samples: godz. / hour | Masa obnóży w gramach / Masse of pollen loads in g: 1 rodzina / 1 colony: ogółem / total | Masa obnóży…: 1 rodzina / 1 colony: Salix % | Masa obnóży…: 2 rodzina / 2 colony: ogółem / total | Masa obnóży…: 2 rodzina / 2 colony: Salix % | Masa obnóży…: 3 rodzina / 3 colony: ogółem / total | Masa obnóży…: 3 rodzina / 3 colony: Salix % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| D 1956 | 7 V | 10–11 | 0,046 | 21,74 | 0,843 | 92,17 | b | b |
| 12 V | 11–12 | 3,977 | 100,00 | b | b | b | b | |
| 14–15 | 2,226 | 100,00 | b | b | b | b | ||
| 16–17 | 0,274 | 100,00 | b | b | b | b | ||
| 21 V | 10–11 | 1,241 | 6,04 | 0,033 | 72,73 | 0,987 | 7,09 | |
| 12–13 | b | b | 0,490 | 16,33 | 1,642 | 11,69 | ||
| 14–15 | b | b | 0,678 | 1,92 | 0,339 | 49,85 | ||
| 16–17 | 0,888 | 13,06 | 0,549 | 12,20 | 0,689 | 29,90 | ||
| 30 V | 6–7 | 5,805 | 0 | b | b | b | b | |
| 8–9 | 2,493 | 0,28 | b | b | b | b | ||
| 10–11 | 2,212 | 0 | b | b | 0,718 | 0,55 | ||
| 12–13 | 3,069 | 10,88 | b | b | 1,430 | 1,47 | ||
| 14–15 | 3,112 | 0 | b | b | 0,033 | 0 | ||
| 16–17 | 1,265 | 0 | b | b | 2,442 | 1,88 | ||
| D 1957 | 3 IV | 9–10 | 0,369 | 66,67 | 0,017 | 100,00 | 0,725 | 94,76 |
| 11–12 | 0,125 | 45,60 | 0,267 | 100,00 | 0,167 | 100,00 | ||
| 13–14 | 0,233 | 62,66 | 0,241 | 80,91 | 0,190 | 78,42 | ||
| 15–16 | 0,851 | 5,88 | 0,421 | 27,79 | b | b | ||
| 25 IV | 9–10 | 0,433 | 100,00 | 0,435 | 93,33 | 0,630 | 62,06 | |
| 11–12 | 2,730 | 100,00 | 3,792 | 25,00 | 0,552 | 67,93 | ||
| 13–14 | 2,575 | 96,58 | 2,180 | 99,59 | 1,418 | 81,17 | ||
| 30 IV | 8–9 | b | b | 4,467 | 5,10 | 3,687 | 31,27 | |
| 12–13 | 1,145 | 16,68 | 0,337 | 100,00 | 1,377 | 9,15 | ||
| 13 V | 11–12 | 1,581 | 0,63 | 0,852 | 2,82 | 4,772 | 0,38 | |
| 20 V | 11–12 | 4,291 | 2,75 | 1,593 | 5,65 | 1,218 | 0,41 | |
| 30 V | 13–14 | 0,143 | 19,58 | b | b | b | b |
nych. Pyłek ten mógł dostać się do miodu z nagromadzonej ubiegłorocznej pierzgi lub z resztek zapasów miodu, w trakcie przerobu pokarmu w ulu.
Zbiory obnóży w 3 odległych od siebie miejscowościach Polski, położonych na osi południowy wschód — północny zachód, wykazują udział pyłku wierzby w zbiorach godzinnych i dziennych miesiąca maja z różnych lat. Masa 20 obnóży w różnych dniach zbiorów była zmienna. Wahania te zawierały się w granicach 0,099 g do 1,174 g w Rudkach i 0,110 do 0,170 g na Sławinie. Średnia masa 20 obnóży w obu punktach zbioru była zbliżona i wyniosła z 13 prób — 0,133 g dla Sławina i z 31 prób — 0,130 g dla Rudek. W poszczególnych zbiorach dziennych obnóża z Salix osiągały w pewnych godzinach nawet 100% masy próbki. Określony udział procentowy
strona 184mógł utrzymywać się w ciągu całego dnia na tym samym poziomie, co świadczy o równomiernym dopływie wziątku wierzbowego. W tym samym czasie w innych dniach pszczoły w ogóle pyłku wierzby nie znosiły do ula. W jeszcze innych przypadkach (tab. 3) wziątek wierzbowy był obfity w godzinach rannych, a następnie stopniowo malał ku godzinom popołudniowym. W obserwowanych pasiekach 3 ule ustawione w jednakowych warunkach różniły się zbiorami pyłku z wierzby. Na przykład jedna rodzina znosiła sporo obnóży z wierzby, a 2 inne w ogóle ich nie posiadały. Wiąże się to zapewne z zasobnością bazy pokarmowej okolicy pasieki, jak i z warunkami lokalnej pogody.
Barwy obnóży miały odcienie od jasnożółtych do żółtobrunatnych, jednak największą częstotliwość miał odcień 11-L/6 (Maerz, Paul, 1950). Skalę barw obnóży z Salix i ich częstotliwość podano w tab. 4.
Tabela 4 Skala barw badanych obnóży z wierzb i częstotliwość ich występowania Scale of colours of examinated pollen loads of willow and their frequency
| Symbol barwy z tablicy Maerz, Paul (1950) oraz odcień barwy | Częstotliwość / Frequency |
|---|---|
| 11–L/6 — złocistożółty | 5 |
| 11–J/4 — jasnomusztardowy | 1 |
| 11–K/5 — żółtobananowy | 1 |
| 11–K/6 — miodowożółty | 1 |
| 12–I/6 — matowozłoty | 1 |
| 12–K/8 — piwny | 1 |
| 13–I/6 — oliwkowozłoty | 1 |
W okresie obfitego pożytku wierzbowego można uzyskać czystą pierzgę wierzbową. W trakcie analizowania mikroskopowego zbiorów pierzgi pasiek dwu miejscowości Lubelszczyzny spotkałam komórki plastrów z okresu wczesnej wiosny, dopełnione nad pierzgą ubiegłoroczną, tegorocznym pyłkiem wierzby (tab. 5). Były też komórki wypełnione całkowicie czystym pyłkiem wierzby.
Pyłek wierzby jest bardzo cenny biologicznie (Božiłova, Čan, b.d.). Możliwość uzyskania na wiosnę za pośrednictwem pszczół większych ilości tego pyłku stwarza szansę zbadania go pod kątem leczniczym. Być może działa on podobnie jak kora wierzbowa, znany surowiec zielarski, stosowany w schorzeniach stawów.
PODSUMOWANIE
Udział pyłku wierzb w miodach, jako miernik ich odmianowości jest nieco dyskusyjny, ponieważ są to rośliny dwupienne. Nektar wytwarzają zarówno kwiaty męskie, które w zależności od gatunku mają 2 do 5 prę-
strona 185Tabela 5 Wynik analizy pyłkowej pierzgi wierzbowej zebranej w dwu miejscowościach Polski The result of analysis pollen broad of willow collected in the two places of Poland
| Pyłek / Pollen | Miejscowość / Place: Trzciniec k. Chodla, 1964 r.: % | Miejscowość / Place: Karolin n. Wisłą, 1966 r.: % |
|---|---|---|
| Salix | 97,26 | 82,65 |
| Acer | 0,63 | 0,24 |
| Daphne mezereum | 2,06 | — |
| Prunus typ | — | 16,38 |
| Fraxinus | — | 0,49 |
| Plantago | — | 0,26 |
| razem | 100,00 | 100,00 |
ców, jak i kwiaty żeńskie. Dopływający do ula nektar może być więc w różnym stopniu zaprószony własnym pyłkiem, niż by to wynikało z liczby odwiedzanych kwiatów. W zbiorowiskach naturalnych zwykle występuje mniej egzemplarzy męskich pylących, niż żeńskich. Dlatego też za miody wierzbowe należałoby uznawać i takie, w których udział pyłku jest niższy od 45%. Tymczasem nakłada się na to fakt wewnętrznego zaprószenia w ulu miodu przez pyłek pochodzący z obnóży, w czasie ich równoczesnego, intensywnego zbioru. O tym, że pyłek trafia do miodu z roślin, które aktualnie nie dostarczają nektaru, świadczy obecność pyłku roślin z pełni lata (ubiegłorocznych) w miodzie nr 8 z Chmiela, wirowanego w połowie kwietnia. Pyłek ten dostał się do miodu wierzbowego z zapasów zeszłorocznej pierzgi lub resztek dawniejszego miodu.
Udział pyłku wierzb w osadach miodowych należałoby określać albo w oparciu o zbiór bardzo wczesnych, nadstawkowych miodów w okresie pożytku wierzbowego, albo też eksperymentalnie, co wymagałoby odrębnych ścisłych badań. Przy zakładaniu takiego doświadczenia należy uwzględniać równoczesny oblot roślin męskich i żeńskich, z których obie formy dostarczają nektaru, a tylko jedna pyłku.
W naturalnych warunkach pożytkowych nie uda się ustalić, w jakim stopniu pszczoły oblatują wierzby męskie a w jakim żeńskie. Należy dodać, że doświadczenie takie jest bardzo trudne do zrealizowania, wymaga bowiem równocześnie zgrania wielu czynników — odpowiedniej pogody, obecności żądanych wierzb, zdrowej pasieki i grupy doświadczonych pracowników badawczych.
strona 186LITERATURA
Andrejev V. N., 1926: Pylca rastienij sobierajemaja pčołami. Charkov.
Božiłova E., Čan N.W., (b.d.): Polenov i chemičen analiz na proby ot med ot različny rajoni na Bałgarija. God. na Sofijs. Univer.: 15—29.
Fossel A., 1968: Pollenersatzmittel im mikroskopischen Befund von Frühttrachthonigen. Zeitsch. für Bienenforsch. 9(5) : 206—211.
Hodges D., 1952: The pollen loads of the honeybee. Bee Res. Ass. London.
Koter M., 1981: Nektarowanie i wydajność pyłkowa wybranych gatunków i mieszaców wierzb (Salix L.). AR Lublin (dyssertacja).
Louveaux J., 1966: Pollenanalyse einiger kanadischer Honige. Zeitsch. für Bienenwirtsch: 8(5) 195—202.
Louveaux J., Maurizio A., Vorvohl G., 1970: Les méthodes de la mélisso-palynologie. Apidologie 1(2): 211—227.
Maerz A., Paul M., 1950: A dictionary of color, McGraw Hill Book Comp. New York-London-Toronto.
Maurizio A., Louveaux J., 1964: Pollen de plantes mellifères d’Europe. Pollen et Spores 6 : 1—43.
Moar N.T., 1985: Pollen analysis of New Zealand honey. New Zealand Journ. of Agric. Res. 28 : 39—70.
Petkova O., Ivanov C., 1977: Rastitelen proischod i chimičen systav na cvetnyja prašec, sybran s prašecoułoviteli v Bedenski rajon na Smolianski okryg. Rastenivydni Nauki 14(2) : 41—48.
Simidčijev (1975): Trachtmerkmale verschiedener Pflanzenkategorian. XXV Bienenzüchterkongress der Apimondia. Bucarest: 470—476.
Warakomska Z., 1962: Badania nad zbiorem pyłku przez pszczołę miodną (Apis mellifica L.) w rolniczych okolicach Polski. Annales UMCS, sect. E, 17(5) : 67—106.
Varis A., Helenius J., Koivulehto K., 1982: Pollen spectrum Finnish honey. Journ. of the Sc. Agric. Soc. of Finland 54 : 406—420.
Zander E., 1937: Beiträge zur Herkunftbestimmung bei Honig. II. Leipzig.
Zücher K., Maurizio A., Hadorn H., 1975: Untersuchungen an Handelshonigen mit spezieller Berücksichtigung des Zuckerspektrums. Apidologie 6(1) : 59—90.
МЕД, ОБНОЖКА И ПЕРГА С ИВОВОГО ВЗЯТКА (SALIX L.)
Зофия Варакомска
Резюме
Методом пыльцевого анализа исследовались образцы медов и перги. По мнении пчеловодов они были собранны из ивового взятка. Сделано тоже весовой анализ обножок с ивы, найденных в ранневесенных сборах пыльцы. Все образцы происходили с разных годов и местности Польши. Только два меда оказались односортными ивовыми, так как пыльца Salix имелась в них на 45—97%. Остальные меды были собранны с других ранневесенних растений с добавкой ивы. Средний вес 20 обножок колебался в пределах 0,133—0,130 г.
В Польше в благоприятных условиях взятка можно получать односортный мед и пергу ивовою.
strona 187HONEY, POLLEN LOADS AND POLLEN BROAD FROM WILLOW (SALIX L.)
Zofia Warakomska
Summary
Microscopic analysis of 8 willow honeys and pollen broad were examined. Moreover weight of pollen loads of willow from early crop was described. All there samples were taken in various years and places of Poland. Salix pollen in their honeys are 45—97%. Rest honeys derived from another early spring plants and they have little willow pollen. The mass of 20 pollen loads oscillated between 0,133—0,130 g. It is possible to obtain in Poland willow sort honey and pollen broad in good weather conditions.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 178: „Zücher” → Zürcher
- s. 181: „obicie” → obficie
- s. 185, tab. 5: „pollen broad” → pollen bread
- s. 186, piśmiennictwo: „Frühttrachthonigen” → Frühtrachthonigen
- s. 186, piśmiennictwo: „mieszaców” → mieszańców
- s. 186, piśmiennictwo: „Vorvohl” → Vorwohl
- s. 186, piśmiennictwo: „Pflanzenkategorian” → Pflanzenkategorien
- s. 186, piśmiennictwo: „Zücher” → Zürcher
- s. 186, streszczenie: „По мнении” → По мнению
- s. 186, streszczenie, 2×: „собранны” → собраны
- s. 186, streszczenie: „ранневесенных” → ранневесенних
- s. 186, streszczenie: „ивовою” → ивовую
- s. 187, streszczenie: „POLLEN BROAD” → POLLEN BREAD
- s. 187, streszczenie, 2×: „pollen broad” → pollen bread
- s. 187, streszczenie: „All there samples” → All these samples
