OBRAZ PYŁKOWY I BARWA NIEKTÓRYCH ODMIANOWYCH MIODÓW HANDLOWYCH
tekst: Julia Woźna
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok X, 1966 — Julia Woźna
strona 139PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK X, Nr 1—2—3—4 MAJ 1966
Julia Woźna
Katedra Technologii Rolno-Spożywczej WSR Poznań
WSTĘP
Praca niniejsza jest próbą scharakteryzowania polskich miodów odmianowych. Charakterystykę ograniczono do analizy obrazu pyłkowego i określenia barwy miodów, które w Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Poznaniu zakwalifikowano do eksportu.
PRZEGLĄD LITERATURY
Pierwsze prace, dotyczące zawartości pyłku w miodzie ukazały się pod koniec XIX wieku — Pfister (1895) i na początku XX wieku — Young (1908), Fehlman (1911), cyt. za Demianowicz Z. (1955). Właściwą jednak podbudowę analizie pyłkowej miodu dały bogato ilustrowane prace Armbrustera (1929) i Zandera 1935), w których opisano różne formy ziarn pyłkowych, podano metodykę sporządzania mikroskopowych preparatów miodowych i ich interpretację na podstawie pyłku przewodniego, towarzyszącego i pojedynczego.
Maurizio (1939) sprecyzowała pojęcie pyłku przewodniego, określając jego zawartość ponad 45% i wprowadziła do badań po raz pierwszy analizę ilościową (1949). Na podstawie bezwzględnej zawartości części stałych pochodzenia roślinnego podzieliła miody na 5 klas:
| I klasa | — poniżej | 20.000 | ziarn pyłku w 10 g miodu |
| II klasa | — 20.000 — | 100.000 | „ „ „ „ |
| III klasa | — 100.000 — | 500.000 | „ „ „ „ |
| IV klasa | — 500.000 — | 1.000.000 | „ „ „ „ |
| V klasa | — powyżej | 1.000.000 | „ „ „ „ |
Z uwagi na małe zaprószenie pyłkiem przewodnim niektórych miodów odmianowych Maurizio wprowadziła pewne poprawki w 1949 i 1955 r. Za czysty miód „akacjowy” zaproponowała uznać miód o zawartości 30—35% ziarn pyłku akacji, za miód lipowy o 35—40% pyłku lipy.
W Polsce analizą pyłkową od 1952 r. zajmuje się Demianowiczowa. Zdaniem jej skład miodu wielokwiatowego możliwy jest do określenia, gdy znana jest absolutna zawartość pyłku w czystych miodach jednogatunkowych. Przeprowadza ona zatem od wielu lat badania mające na celu ustalenie tak zwanych współczynników pyłkowych dla miodów z ważniejszych gatunków roślin miododajnych. Zmuszając pszczoły małych doświadczalnych rojów do pracy pod izolatorem, wewnątrz których uprawia się tylko jeden gatunek rośliny, uzyskała ona 52 miody jednogatunkowe. Ze względu na różnicę w zaprószeniu pyłkiem otrzymane miody podzieliła na 18 klas.
Z polskich miodów odmianowych Demianowiczowa badała miody lipowe (1962) i gryczane (1966). Lipowe opracowała 2 metodami: pyłku przewodniego (Zander-Maurizio) i współczynników pyłkowych (Demianowicz 1961). Zaprószenie pyłkiem lipy tych miodów wahało się od 11,8 do 50,3% w stosunku do ogólnej zawartości pyłku.
Miody gryczane opracowała wraz z Lećewicz i Warakomską (1966) stosując tylko jedną metodę badań: Zander-Maurizio.
Serwatka (1958) badał miody określane przez pszczelarzy jako wrzosowe. Wykazały one zaprószenie pyłkiem wrzosu od 3 do 98%. Przy ocenie ich stosował kryteria Zandera. Z 24 przebadanych prób tylko 8 zakwalifikował jako odmianowe miody wrzosowe, ponieważ zawierały od 53 do 98% pyłku wrzosu. Barwa tych miodów nie była jednolita i sposób ich krystalizacji bardzo różny.
MATERIAŁ I METODA
Próby handlowych miodów odmianowych przeznaczonych na eksport otrzymano z Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Poznaniu i Lublinie. W sumie zbadano 112 próbek miodów odmianowych ze zbioru w 1961, 1962 i częściowo z 1963 roku, w tym 19 miodów „akacjowych”, 41 lipowych, 13 gryczanych i 39 wrzosowych.
Preparaty do badań mikroskopowych przygotowano metodą Maurizio (1949) nieco zmodyfikowaną przez Demianowiczową. Bezwzględną zawartość ziarn pyłkowych liczono metodą Demianowiczowej na całym rozmazie (1962).
Sprawdzono wiarogodność zastosowanej metody na miodach wrzosowych, gryczanych i lipowych. W tym celu z każdej badanej próbki miodu
strona 141przygotowano 6 preparatów co w sumie odpowiada 6 cm2, to znaczy osadowi z 1,2 g miodu. Otrzymane wyniki opracowano statystycznie.
Z liczby ziarn pyłkowych występujących na analizowanej powierzchni 1 cm2 (to jest 0,2 g miodu) wyliczono bezwzględną liczbę ziarn pyłku oraz procentową zawartość poszczególnych gatunków pyłku w 10 g miodu.
Barwę prób miodu ze zbioru 1962—1963 r. oznaczono kolorymetrycznie. Pomiar barwy wykonano na 50% wodnym roztworze miodu, przygotowanym do analizy mikroskopowej. Do pomiarów używano tintometru Lovibonda (kiuwety 20 mm). Obserwacje przeprowadzono w świetle przechodzącym.
Barwę podano w skali Lovibonda, to jest w liczbach barwy szarej, pomarańczowej i żółtej. Pomiary wykonano trzykrotnie a średnią arytmetyczną podano jako wynik. We wszystkich badanych próbach określono właściwości organoleptyczne w oparciu o wymagania N/62 „Miód pszczeli”. Oznaczono wizualnie barwę, konsystencję po skrystalizowaniu i ponadto zapach oraz smak.
WYNIKI BADAŃ
Analiza statystyczna wyników obserwacji mikroskopowych 6 preparatów 3 grup miodów odmianowych (lipowych, gryczanych i wrzosowych) wykazała, że błąd zastosowanej metody nie przekraczał 2,5% średniego zaprószenia pyłkiem własnego gatunku.
Tabela 1 Wyniki badań rozrzutu zaprószenia miodów pyłkiem danego gatunku Results of dispersion of pollen of particular species into honey
| Miód Honey: lipowy of lime | Miód Honey: wrzosowy of heather | Miód Honey: gryczany of buckwheat | |
|---|---|---|---|
| Średnie zaprószenie x̄ | 8,2 | 47,2 | 29,1 |
| rozrzut (z 6 preparatów) | 4,6 | 5,2 | 6,3 |
| odchylenie standardowe | 2,43 | 2,24 | 2,31 |
| przedział ufności średniej | (X ± 2,54) | (X ± 2,34) | (X ± 2,42) |
Miody akacjowe charakteryzowała niska zawartość pyłku. Na 19 przebadanych prób bezwzględna liczba ziarn pyłku w 10 g miodu wahała się
strona 142Miody akacjowe Honeys
| Rok Year | Liczba prób Number of samples | Pyłek Robinia % Pollen of Robinia | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek przewodni % Predominant pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek towarzyszący % Accompaning pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek pojedynczy % Singular pollen % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1961 | 8 | 8,9—24,6 | 1 próba | Cruciferae | Papilionaceae |
| 1 sample | (18—65) | Umbelliferae | |||
| x̄ 15,4 | Brassica napus | Papilionaceae | Compositae | ||
| (48) | (18—31) | Cent. cyan. | |||
| 1962 | 3 | 7,0—20,6 | 1 próba | Cruciferae | Papilionaceae |
| 1 sample | (61—62) | Compositae | |||
| x̄ 13,9 | Brassica | Cruciferae | |||
| napus | Umbelliferae | ||||
| (52) | Cent. cyan. | ||||
| 1963 | 8 | 11,5—15,7 | — | Papilionaceae | Umbelliferae |
| x̄ 11,9 | (19—28) | Compositae | |||
| Trif. repens | Papilionaceae | ||||
| (18) | Cent. cyan. | ||||
| Cruciferae | |||||
| (25—47) | |||||
| średnia | |||||
| ogólna x̄ | 14,2 | ||||
| odchylenie | |||||
| standardowe s | 5,2 |
od 7.050 do 20.300. Zawartość pyłku Robinii również nie była wysoka i wahała się od 7,0 do 24,6%, w stosunku do ogólnej liczby pyłku, przy czym średnie zaprószenie wynosiło 14,2% przy odchyleniu standardowym 5,2. Jako towarzyszący występował pyłek rodziny Papilionaceae, z dość często spotykanym przedstawicielem tej rodziny — Trifolium oraz pyłek rodziny Cruciferae z wyraźną przewagą Brassica napus L. var. oleifera Metzger.
Badane miody wykazały najniższą intensywność barwy żółtej (od 1,7 do 4,2 jednostek Lovibonda) w porównaniu z innymi miodami odmianowymi. Barwa szara i pomarańczowa były równorzędnej wielkości. Wartość ich wahała się od 0,6 do 0,8 j. L. Nie stwierdzono związku między barwą a stopniem zaprószenia pyłkiem Robinii.
strona 143Tabela 2 Robinia pseudacacia L. of Robinia
| Bezwzględna liczba pyłku w 10 g miodu Absolute number of pollen grains in 10 g of honey | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Liczba prób miodów odmianowych Number of samples of uniflorel honey | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Miód z Robinii % Honey of Robinia % | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Szara Gray | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Pomarańczowa Orange | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Żółta Yellow |
|---|---|---|---|---|---|
| 7.900—20.3000 | 8 | 78,1—92,3 | — | — | — |
| x̄ 12.930 | x̄ 86,1 | ||||
| 7.050—15.250 | 3 | 76,8—92,6 | 0,6—0,8 | 0,5—0,9 | 1,7—3,9 |
| x̄ 12.350 | x̄ 81,2 | x̄ 0,7 | x̄ 0,7 | x̄ 2,4 | |
| 9.100—16.850 | 8 | 80,6—95,4 | 0,6—0,8 | 0,7—1,0 | 3,0—4,2 |
| x̄ 12.790 | x̄ 87,2 | x̄ 0,7 | x̄ 0,7 | x̄ 3,8 | |
| 12.780 | 85,9 | 0,7 | 0,[?] | 3,4 | |
| 5,6 |
Miody te organoleptycznie odpowiadały wymaganiom Polskiej Normy, za wyjątkiem trzech prób o słabym zaprószeniu pyłkiem Robinii (od 7,0 do 8,0%), a dużym udziale pyłku roślin z rodziny Cruciferae (od 52,0 do 62,0%), w tym i rzepaku, który nadawał im swoisty zapach. Miód o zawartości pyłku Robinii 7,0% był całkowicie skrystalizowany.
Bezwzględna liczba pyłku w miodach lipowych była nie wysoka 5.250 do 34.650 w 10 g. Zawartość pyłku lipy była również niska i wahała się od 1,0 do 33,8%. Średnie zaprószenie pyłkiem lipy wynosiło 5,2% przy odchyleniu standardowym 8,1. Jako towarzyszący spotykano tu pyłek Papilionaceae z przewagą Trifolium repens. L., a niekiedy i Trifolium pratense L. Występowały też ziarna pyłku gatunków Umbelliferae z Anthriscus silvestris L. na czele oraz rodziny Cruciferae. W czterech
strona 144Miody Honeys
| Rok Year | Liczba prób Number of samples | Pyłek Tilii % Pollen of Tilia % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek przewodni % Predominant pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek towarzyszący % Accompaning pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek pojedynczy % Singular pollen % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1961 | 13 | 1,0—33,8 | 1 próba | Umbelliferae | Umbelliferae |
| 1 sample | (16—66) | Compositae | |||
| Trif. repens | Cruciferae | Papilionaceae | |||
| (56) | (16—42) | Cruciferae | |||
| x̄ 11,1 | Papilionaceae | Cent. cyan. | |||
| (16—26) | |||||
| Fagop. sagit. | |||||
| (16) | |||||
| 1962 | 21 | 2,0—26,2 | 3 próby | Papilionaceae | Compositae |
| 3 samples | (16—23) | ||||
| x̄ 2,4 | Trif. repens | Cruciferae | Papilionaceae | ||
| (46—62) | (16—33) | Cruciferae | |||
| Brassica nap. | Cent. cyan. | ||||
| (14—23) | Fagop. sagit. | ||||
| 1963 | 7 | 1,0—7,2 | — | Papilionaceae | Umbelliferae |
| (12—31) | Compositae | ||||
| x̄ 2,9 | Trif. rep. | Papilionaceae | |||
| (11—32) | Fagop. sagit. | ||||
| Cruciferae | Cent. cyan. | ||||
| (19—27) | |||||
| Brassica nap. | |||||
| (27) | |||||
| średnia | |||||
| ogólna x̄ | 5,2 | ||||
| odchylenie | |||||
| standartowe s | 8,1 |
przypadkach zaprószenie Trifolium repens i w jednym przypadku Anthriscus było wysokie i przekraczało 45%.
Otrzymane wyniki dotyczące barwy miodów lipowych wskazują na przewagę barwy żółtej (od 4,1 do 11,2 j. L.), a na nieznaczne różnice w intensywności barwy szarej i pomarańczowej w stosunku do miodów akacjowych. Te dwie ostatnie barwy są prawie równorzędnej wielkości mieszczą się bowiem w granicach od 0,8 do 1,6 j. L. Stwierdzono występowanie pewnej zależności między intensywnością barwy żółtej i zapró-
strona 145Tabela 3 lipowe (Tilia) of Tilia
| Bezwzględna liczba pyłu w 10 g miodu Absolute number of pollen grains in 10 g of honey | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Liczba prób miodów odmianowych samples of unifloral honeys | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Miód z Tilii % Honey of Tilia % | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Szara Gray | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Pomarańczowa Orange | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Żółta Yellow |
|---|---|---|---|---|---|
| 6.800—24.600 | 8 | 58,4—90,1 | — | — | — |
| x̄ 15.320 | x̄ 55,6 | ||||
| 12.850—34.650 | — | — | 0,8—1,5 | 0,8—1,6 | 4,1—11,2 |
| x̄ 21.710 | x̄ 1,0 | x̄ 1,1 | x̄ 6,2 | ||
| 5.150—16.650 | 3 | 39,8—54,4 | 0,8—1,3 | 0,7—1,0 | 6,1—7,7 |
| x̄ 9.140 | x̄ 47,9 | x̄ 1,0 | x̄ 1,0 | x̄ 7,3 | |
| 17.600 | 1,0 | 1,0 | 6,5 |
szeniem przez pyłek lipy, a mianowicie ze wzrostem zaprószenia malała jej intensywność.
Organoleptycznie miody te odpowiadały wymaganiom Polskiej Normy, z wyjątkiem czterech prób, których konsystencja była średnioziarnista.
Bezwzględna liczba ziarn pyłku wrzosowego w 10 g miodu była wyższa niż w przypadku miodów „akacjowych” oraz lipowych i wahała się od 15.400 do 125.750. Zaprószenie pyłkiem wrzosu badanych prób waha-
strona 146Miody wrzosowe Honeys of
| Rok Year | Liczba prób Number of samples | Pyłek Calluna Pollen of Calluna | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek przewodni % Predominant pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek towarzyszący % Accompaning pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek pojedynczy % Singular pollen % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1961 | 16 | 24,1—66,5 | 9 prób | Cruciferae | Compositae |
| 9 samples | (11—32) | Papilionaceae | |||
| x̄ 46,9 | Calluna vulgaris | Papilionaceae | Umbelliferae | ||
| (44,7—66,5) | (10—18) | Tilia | |||
| Trif. repens | Fagop. sagit. | ||||
| (13) | Cent. cyan. | ||||
| Chamaenerion | |||||
| angust. | |||||
| 1962 | 17 | 21,2—48,9 | 2 próby | Cruciferae | Compositae |
| 2 samples | (10—45) | Umbelliferae | |||
| x̄ 36,4 | Calluna vulgaris | Papilionaceae | Papilionaceae | ||
| (45,2—48,9) | (13—34) | Cruciferae | |||
| Trif. repens | Fagop. sagit. | ||||
| (15—25) | Cent. cyan. | ||||
| Chamaenerion | |||||
| angust. | |||||
| 1963 | 6 | 41,0—63,9 | 4 próby | Cruciferae | Compositae |
| 4 samples | (14—35) | Umbelliferae | |||
| x̄ 54,7 | Calluna vulgaris | Brassica nap. | Papilionaceae | ||
| (54,8—63,9) | (13) | Fagop. sagit. | |||
| Papilionaceae | Cent. cyan. | ||||
| (19) | Chamaenerion | ||||
| angust. | |||||
| średnia | 43,6 | ||||
| ogólna x̄ | |||||
| odchylenie | |||||
| standartowe s | 13,4 |
ło się od 21,2 do 66,5% w stosunku do ogólnej jego zawartości. W 15 próbach zaprószenie pyłkiem wrzosu przekraczało 45%, co stanowi 38% w stosunku do ogólnej liczby przebadanych prób miodu wrzosowego. Średnie zaprószenie pyłkiem wrzosu wynosiło 43,6% przy odchyleniu standartowym 13,4. Jako pyłek towarzyszący wymienić należy gatunki z rodziny Cruciferae i Papilionaceae.
strona 147Tabeia 4 (Calluna vulgaris) Calluna vulgaris
| Bezwzględna liczba pyłku w 10 g miodu Absolute number of pollen grains in 10 g of honey | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Liczba prób miodów odmianowych Number of samples of unifloral honeys | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Miód z wrzosu % Honey of Colluna % | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Szara Gray | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Pomarańczowa Orange | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Żółta Yellow |
|---|---|---|---|---|---|
| 15.400—67.500 | 6 | 55,3—61,1 | — | — | — |
| x̄ 38.530 | x̄ 58,0 | ||||
| 20.050—50.350 | — | = | 0,7—1,2 | 1,3—2,6 | 5,0—15,5 |
| x̄ 32.900 | x̄ 1,0 | x̄ 2,0 | x̄ 11,1 | ||
| 33.250—125.750 | 3 | 55,7—57,2 | 0,9—1,2 | 1,6—2,3 | 12,0—14,5 |
| x̄ 71.400 | x̄ 56,6 | x̄ 1,0 | x̄ 2,0 | x̄ 13,4 | |
| 41.150 | 1,0 | 2,0 | 12,2 |
Barwa tych miodów w stosunku do miodów akacjowych i lipowych wykazała większą intensywność barwy pomarańczowej i żółtej. Dla barwy szarej otrzymano od 0,7 do 1,2, dla pomarańczowej od 1,3 do 2,6 a dla barwy żółtej od 5,0 do 15,5 jednostek skali Lovibonda.
Organoleptycznie miody te odpowiadały wymaganiom Polskiej Normy, za wyjątkiem dwóch prób, u których nie stwierdzono galaretowatości.
strona 148Miody gryczane Honeys
| Rok Year | Liczba prób Number of samples | Pyłek gryki % Pollen of Fagopyrum | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek przewodni % Predominant pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek towarzyszący % Accompaning pollen % | Metoda Zander — Maurizio Method of Zander — Maurizio: Pyłek pojedynczy % Singular pollen % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1961 | 8 | 8,4—38,2 | — | Papilionaceae | Cruciferae |
| (16—48) | Papilionaseae | ||||
| x̄ 20,6 | Trif. repens | Compositae | |||
| (21—39) | Cent. cyan. | ||||
| Cruciferae | Umbelliferae | ||||
| (19) | Prunus | ||||
| Umbelliferae | Malus | ||||
| (18) | Salvia | ||||
| Tilia | |||||
| (12) | |||||
| 1962 | 5 | 4,7—25,3 | — | Papilionaceae | Cruciferae |
| (19—30) | Compositae | ||||
| x̄ 13,2 | Trif. repens | Papilionaceae | |||
| (11—21) | Tilia | ||||
| Cruciferae | Calluna vulgaris | ||||
| (16—24) | Cent. cyan. | ||||
| Brassica nap. | |||||
| (10—21) | |||||
| średnia | |||||
| ogólna x̄ | 17,8 | ||||
| odchylenie | |||||
| standartowe s | 6,0 |
Szczególnie wyraźnie cecha ta wystąpiła w miodach o udziale pyłku wrzosu powyżej 40%.
Na podstawie badań 13 prób miodów deklarowanych jako gryczane stwierdzono, że bezwzględna liczba ziarn pyłkowych, przeliczona na 10 g miodu, wynosiła od 4.850 do 47.350. Zaprószenie pyłkiem gryki tych miodów nie było wysokie i wahało się od 4,7 do 38,2% a średnie zaprószenie wynosiło 17,8% przy odchyleniu standardowym 6,0.
Jako pyłek towarzyszący wystąpiły tu gatunki z rodziny: Papilionaceae, Umbelliferae i Cruciferae i w jednym przypadku Tilia. Próby o niskim zaprószeniu pyłkiem gryki (4,7—9,5%) wykazały wartości barw odpowiadające barwom miodu wrzosowego. Dwie pozostałe próby o wyższym zaprószeniu pyłkiem gryki (20,6—25,3%), wykazały dla wszystkich
strona 149Tabela 5 (Fagopyrum sagittatum) of buckwheat
| Bezwzględna liczba pyłku w 10 g miodu Absolute number of pollen grains in 10 g of honey | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Liczba prób miodów odmianowych Number of samples of unifloral honeys | Metoda Demianowicz Method of Demianowicz: Miód z gryki % Honey of Fagopyrum % | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Szara Gray | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Pomarańczowa Orange | Barwa miodów w jednostkach Lovibonda Colour of honeys in Lovibond’s units: Żółta Yellow |
|---|---|---|---|---|---|
| 10.200—47.350 | — | — | — | — | — |
| x̄ 17.190 | |||||
| 4.850—45.700 | — | — | 0,9—1,7 | 1,5—4,0 | 10,0—13,1 |
| x̄ 21.150 | x̄ 1,2 | x̄ 2,5 | x̄ 11,9 | ||
| 18.750 |
barw wartości nieco wyższe szara od 1,3 do 1,7, pomarańczowa od 3,2 do 4,0 i żółta od 13,0 do 13,1 jednostek skali Lovibonda.
Organoleptycznie miody te zapachowo i smakowo odpowiadały wymaganiom Polskiej Normy (PN-62). Barwę miodów o niskim zaprószeniu pyłkiem gryki (4,7—9,5%) określono jako jasnobrązową. Konsystencja tych miodów była różna: od drobnoziarnistej do średnio- i gruboziarnistej.
DYSKUSJA
Miody „akacjowe” według Maurizio zawierają poniżej 20.000 ziarn pyłku w 10 g i dlatego zalicza je ona do klasy I. Otrzymane wyniki
strona 150z 19 prób potwierdziły zasadę Maurizio, gdyż tylko jedna próba odpowiadała klasie II, całą resztę natomiast zaliczono do klasy I.
Według tej autorki (1955) miód „akacjowy” powinien zawierać od 30—40% pyłku Robinii. W zbadanych przeze mnie miodach nie stwierdziłam jednak tak wysokiego zaprószenia, wobec czego nie odpowiadają one wymaganiom stawianym przez Maurizio. Natomiast próby te analizowane, opracowaną przez Demianowiczową metodą współczynników pyłkowych (1961), wykazały wysoką zawartość miodu z Robinii od 76,8 do 95,4%.
Mikroskopowa analiza jakościowa potwierdziła dane Maurizio, że w miodach z Robinii jako pyłek towarzyszący występuje Onobrychis, Trifolium repens i T. pratense oraz przedstawiciele rodziny Cruciferae.
Brak zależności między intensywnością barwy wyrażonej w jednostkach skali Lovibonda a zaprószeniem pyłkiem Robinii tłumaczyć należy tym, że w tym przypadku duży wpływ mają miody z gatunków towarzyszących, a więc z rodziny Cruciferae i Papilionaceae, głównie z Brassica napus i Trifolium, które są też jasnymi miodami.
Według danych Zandera i Maurizio (1935 i 1949) odmianowe miody lipowe spotyka się w południowo-wschodniej Europie, rzadziej zaś w środkowej jej części. Rzadkość ich występowania tłumaczą oni rozmieszczeniem lipy, która nie stanowi na tym obszarze prawie nigdzie czystych drzewostanów. Lipy jako domieszka w lasach lub w parkach i alejach nie dostarczają tak dużych ilości nektaru, aby pszczoły mogły wyprodukować z niego czysty miód lipowy.
Na podstawie bezwzględnej liczby stałych części roślinnych Maurizio zalicza je do klasy II (od 21.000 do 73.000 ziarn pyłku w 10 g miodu). Demianowiczowa (1962) badając miody lipowe rumuńskie, radzieckie i polskie stwierdziła, że czyste odmianowe miody lipowe charakteryzują się niską ogólną zawartością ziarn pyłku, poniżej 10.000 w 10 g miodu. W związku z czym zaliczyła je do klasy I. Wyniki podane przez Maurizio i Z. Demianowicz zgadzają się z wartościami otrzymanymi w mojej pracy, w której większość prób odpowiadała klasie I, pozostała zaś klasie II. Najwyższa wartość nie przekraczała jednak 35.000 ziarn pyłku w 10 g miodu.
Według danych Maurizio — (1955) za odmianowy miód lipowy należy uznać taki, w którym zawartość pyłku Tilia wynosi 35—40%. Jednocześnie autorka stwierdziła, że w Szwajcarii nie znaleziono miodów lipowych odpowiadających ustalonej przez nią normie, a tylko miody o zapachu lipowym i zawartości pyłku lipy od 22—32%. Demianowicz Z. (1962) podając wyniki analizy polskich miodów lipowych stwierdziła w nich od 3,0 do 50,3% ziarn pyłku lipy, przy czym za miody
strona 151odmianowe uznała próby o zawartości 11,8—50,3% pyłku lipy, ale wysokiej zawartości miodu lipowego od 53,6—88,4%.
Analogicznie jak w przypadku miodów akacjowych, przy zastosowaniu kryteriów Maurizio, żadnej z przebadanych prób nie możnaby uznać za odmianowy miód lipowy. Natomiast z punktu widzenia metody współczynników część z nich charakteryzowała wysoka zawartość miodu lipowego (8 prób ze zbioru 1961, 3 próby z 1962 r.).
Analizując barwę tych miodów stwierdzono, że próby o dużym zaprószeniu pyłkiem lipy wykazywały niskie wartości dla barwy żółtej.
Według kryteriów Maurizio miód wrzosowy należy zaliczyć do klasy II i III. Serwatka (1958) zakwalifikował miody wrzosowe do klasy I, II i III, przeważała jednak klasa II. Wyniki niniejszej pracy pokrywają się z danymi Serwatki, ponieważ większość prób odpowiadała klasie II, a zaledwie jedna klasie I.
Zaprószenie pyłkiem wrzosu miodów analizowanych przez Serwatkę wahało się od 3,0 do 98,0%. Należy zaznaczyć, że tylko 1/3 ich odpowiadała wymaganiom stawianym przez Zandera i Maurizio odmianowym miodom wrzosowym. Otrzymane przeze mnie wyniki pokrywają się pod tym względem z danymi Serwatki. Zastosowanie wrzosowego wskaźnika pyłkowego według Demianowiczowej (1966) — 5692 ziarna pyłku w 1 g miodu, do badanych przeze mnie prób, pozwala uznać za odmianowe miody wrzosowe 6 prób z 1961 r., 3 próby z 1963 r. i ani jednej z 1962 r. Stanowi to 23% ogólnej liczby badanych przeze mnie miodów wrzosowych.
Stwierdzono, że ze wzrostem zaprószenia pyłkiem wrzosu wzrastała intensywność barwy żółtej wyrażonej w jednostkach skali Lovibonda. Fakt ten można tłumaczyć wyraźnym wpływem ciemnego nektaru wrzosowego na barwę tego miodu.
Wyraźną galaretowatość stwierdzono w miodach o udziale pyłku wrzosu powyżej 40%. Otrzymane wyniki nie są zgodne z podanymi przez Serwatkę, który stwierdził średnią galaretowatość w miodach o udziale pyłku wrzosu powyżej 78%.
Badane miody gryczane należy zaliczyć do klasy I i II według Maurizio. Jest to zgodne z danymi opracowanymi przez Z. Demianowicz, Lecewicz i Warakomską (1966), według których 30 badanych przez nie prób miodu gryczanego należy do I klasy, 30 do II klasy, a tylko 5 prób do III.
Zaprószenie pyłkiem gryki w badanych przeze mnie miodach nigdy nie osiągnęło granicy 45% ustalonej dla miodów odmianowych przez Maurizio. Bardzo niska bezwzględna zawartość pyłku Fagopyrum nie odpowiada również wymaganiom stawianym przez Demianowiczową w metodzie współczynników pyłkowych.
strona 152WNIOSKI
- Stwierdzono, że w badanych miodach handlowych jedynie 15 prób (38%) miodów wrzosowych odpowiada kryteriom ustalonym przez Zandera i Maurizio dla miodów odmianowych.
- Zastosowanie metody Demianowiczowej współczynników pyłkowych pozwala inaczej skwalifikować badane próby miodów: wszystkie „akacjowe” są odmianowymi miodami, z 41 handlowych miodów deklarowanych jako lipowe — 11 należy uznać za miody odmianowe, a z 39 miodów wrzosowych tylko 9 prób.
- Miody handlowe deklarowane jako gryczane nie odpowiadają wymaganiom stawianym miodom odmianowym przez Zandera i Maurizio, jak również i Demianowiczową. Być może próby te pochodzą z okresu bardzo małego dopływu nektaru do uli, co według Demianowicz Z. (1962 i 1964) niekorzystnie wpływa na obraz pyłkowy miodów.
Serdecznie dziękuję Pani Prof. Dr Zofii Demianowiczowej za propozycję opracowania tego tematu oraz cenne rady i wskazówki.
LITERATURA
Armbruster L. u. Oenike G. (1929) — Die Pollenformen als Mittel zur Honigherkunftsbestimmung. Bücherei f. Bienenkunde, Bd. 10, Wachholz, Neumünster.
Demianowicz A. i Z. (1955) — Nowe podstawy analizy pyłkowej miodu. Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach. I: 187—195.
Demianowicz Z. i A. (1957) — Nowe podstawy analizy pyłkowej miodów. Pszczeln. Zesz. Nauk., 1 (2): 69—78.
Demianowicz Z. (1961) — Pollenkoeffizienten als Grundlage der quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Pszczeln. Zesz. Nauk., 5 (2): 95—105.
Demianowicz Z. (1962) — Ocena jednoodmianowych miodów lipowych przy zastosowaniu współczynników pyłkowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 6 (1): 25—45.
Demianowicz Z. (1964) — Charakteristik der Einartenhonige. Ann. Abeille. 7 (4): 273—288.
Demianowicz Z., Lecewicz W., Warakomska Z. (1966) — Beitrag zur quantitativen Pollenanalyse der Buchweizenhonige. Ztf. Bienenforsch., 8: 148-161.
Maurizio A. (1939) — Untersuchungen zur quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Mittlg. aus d. Geb. d. Lebensmittelunters. und Hygiene. Bd. XXX, (1/2).
Maurizio A. (1949) — Pollenanalytische Untersuchungen an Honig und Pollenhöschen. Beihefte zur SBZ. 2 (18): 319—455.
Miód pszczeli PN-62 A-77626.
Serwatka J. (1958) — Wyniki analizy pyłkowej miodów wrzosowych z 1958 r. Pszczeln. Zesz. Nauk., 2 (2): 55—66.
Zander E. (1935) — Beiträge zur Herkunftbestimmung bei Honig. Pollengestaltung und Herkunftbestimmung bei Blütenhonig. Bd. 1. Berlin.
strona 153ПЫЛЬЦЕВОЙ СПЕКТР И ЦВЕТ НЕКОТОРЫХ ОДНОСОРТНЫХ РЫНОЧНЫХ МЕДОВ
Юлия Возьна
Резюме
Исследовано 112 образцов односортных медов, в том числе 19 робиниевых, 41 липовых, 13 гречишных и 39 вересковых.
Установлено, что среди этих медов только 15 (38%) вересковых отвечало критериям установленным Цандером и Маурицио. Применение предложенного Демяновичами метода пыльцевых коэффициентов позволяет из 112 медов декларированых, как односортные, считать такими все робиниевые, 11 липовых и 9 вересковых.
Рыночные меда декларированые как гречишные не соответствуют требованиям предъявляемым односортным медам, как Цандером и Маурицию, так и З. Демянович. Возможно, что эти образцы взяты были в период очень слабого взятка, что, неблагоприятно влияет на пыльцевой спектр медов (З. Демянович 1962 и 1964 г.).
POLLEN SPECTRUM AND COLOUR OF SOME COMMERCIAL UNIFLORAL HONEYS FROM DIFFERENT PLANTS
Julia Woźna
Summary
It was investigated 112 samples of honeys from different plants: 19 of black locust, 41 of lime, 13 of buckwheat and 39 of heather honeys.
- It was stated that from the investigated commercial heather honey only 15 samples (38%) can ben considered as unifloral as honey according to Zander and Maurizio.
- Application of proposed by Demianowicz’s method of pollen coefficients allow among 112 samples of honey declared as a unifloral honey confirm this opinion in the case of all samples of black locust honey, 11 of lime and 9 of heather honey.
- Commercial honeys declared as a buckwheat did not correspond to the requirements set to the unifloral honeys by Zander and Maurizio as well as Demianowicz. May be these samples are from the period of poor honey flow what according to Demianowicz (1962 and 1964) can change the pollen spectrum of honeys.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 140: „Lećewicz” → Lecewicz
- s. 142, 144, 146, 148, główki tab. 2–5 (4×): „Accompaning” → Accompanying
- s. 143, tab. 2: „7.900—20.3000″ → 7.900—20.300
- s. 143, tab. 2, główka: „uniflorel honey” → unifloral honey
- s. 145, tab. 3, główka: „liczba pyłu w 10 g” → liczba pyłku w 10 g
- s. 147, tab. 4: „Tabeia 4″ → Tabela 4
- s. 147, tab. 4, główka: „Honey of Colluna” → Honey of Calluna
- s. 148, tab. 5: „Papilionaseae” → Papilionaceae
- s. 153, streszczenie rosyjskie: „декларированых” → декларированных
- s. 153, streszczenie rosyjskie: „декларированые” → декларированные
- s. 153, streszczenie rosyjskie: „Маурицию” → Маурицио
- s. 153, Summary: „can ben considered” → can be considered
