Przypadek zakaźnego rozproszkowywania się czerwiu

tekst: Stanisław Kirkor, Z. Czyż

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok II, Nr 2, czerwiec 1958 — S. Kirkor i Z. Czyż

S. Kirkor i Z. Czyż.

Zakład Chorób Owadów Użytkowych IW.

strona 67

W 1950 roku La Maistre i Katznelson opisali wystąpienie w Kanadzie nowej, dotychczas nieznanej jednostki chorobowej czerwiu, której najważniejszym widocznym objawem było rozproszkowywanie się zamarłego czerwiu. Choroba miała podłoże zakaźne, a zarazkiem, który wywoływał ją okazał się opisany przez Katznelsona Bacillus pulvifaciens, występujący w postaci krótkich, zarodnikujących Gram dodatnich, laseczników. Poza tym jednym opisem nie znaleźliśmy w literaturze wzmianek o pojawieniu się tej choroby w innych krajach.

Dnia 15 lipca ubiegłego roku otrzymaliśmy do badania próbkę czerwiu z powiatu Lubin woj. wrocławskiego. Badanie kliniczne próbki wykazało, że większa część zamarłego czerwiu, tak w komórkach zasklepionych jak i otwartych, przybrała postać żółtawego proszku, podobnego do tabaki.

Proszek ten, który leżał w niewielkiej ilości na dnie komórek z łatwością wysypywał się przy pochyleniu plastra. W niektórych komórkach znaleziono też nierozproszkowane trupy czerwiu. Leżały one luźno w komórce, nie przylegając do ścianek. Wygląd ich nie był charakterystyczny dla żadnej ze znanych chorób czerwiu.

Posiewy na pożywkach agarowych i na bulionie wykazały obfity wzrost rozmaitego rodzaju drobnoustrojów, przy czym niektóre z nich miały zdolność zarodnikowania.

Przy posiewach na agarze pojawiały się rozmaitego rodzaju kolonie, najczęściej w postaci białych nalotów o nieregularnych konturach i brzegach wyraźnie ciemniejszych i jak gdyby nieco podwiniętych ku górze.

Dokładne rozpracowanie i zidentyfikowanie mikrobiologiczne zarazków, mające na celu porównanie z zarazkiem oznaczonym przez Katznelsona, jest w toku. Podjęto badania dla stwierdzenia, czy proszek z zamarłych larw ma charakter zakaźny. W tym celu wzięto do doświadczenia dwa małe roje, osadzone w trzyramkowych ulikach obserwacyjnych.

strona 68

Ule pozostawały cały czas w temperaturze pokojowej, umieszczone w jednym z pomieszczeń Zakładu. Pszczoły wychodziły na zewnątrz rurką szklanną przez specjalny otwór w ramie okiennej. Oba roje były mniej więcej tej samej siły (obsiadały około 2,5 ramki ula wielkopolskiego. Czerw znajdował się na 2 ramkach). Jeden plaster posiadał czerw zasklepiony, na drugim zaś był młody, w komórkach otwartych. Matki mniej więcej w tym samym wieku. Dnia 7 sierpnia 57 r. plaster z czerwiem otwartym ula nr 1 opudrowano proszkiem pochodzącym z rozpadłego czerwiu, próbki nadesłanej do badania. Drugi plaster z ula nr. 2, dla celów kontrolnych opudrowano mniej więcej tą samą ilością białej mąki pszennej. Natychmiast po opudrowaniu stwierdzono wyraźne zaniepokojenie u pszczół doświadczalnych, które natychmiast zabrały się do oczyszczenia plastra i czerwiu z proszku. W ulu kontrolnym nie było widać tego rodzaju gwałtownego zaniepokojenia i chęci oczyszczenia plastra. Badanie po 48 godzinach wykazało: w roju zakażonym większość czerwiu została z komórek usunięta, w niektórych komórkach zamarłe larwy lekko zażółcone leżały bezwładnie na dolnej bocznej ściance komórki. Zamieranie larw zaobserwowano na obu stronach plastra zakażonego, jak też i na drugim bezpośrednio niezakażonym plastrze z czerwiem.

W ulu kontrolnym nr. 2 (obsypany mąką) żadnych widocznych zmian nie dostrzeżono.

Dnia 12 sierpnia zamieranie czerwiu trwało w dalszym ciągu. Czerw zamierał zarówno w komórkach otwartych jak i zasklepionych Około 1/5 wszystkiego czerwiu zamarła. Zasklepy na zamarłym czerwiu były przedziurawione przez pszczoły. Trupy larw podsychały i wyglądem swym przypominały czerw zamarły na skutek grzybicy kamiennej.

Rój kontrolny — bez zmian.

Dnia 16 sierpnia 57 r. stwierdzono, iż plaster z chorym czerwiem został przez pszczoły zupełnie oczyszczony z trupów. W ulu kontrolnym (poza zamarciem czerwiu w dwóch komórkach przy wyraźnych objawach grzybicy) żadnych zmian nie zaobserwowano.

Dnia 3 września 57 r. stwierdzono, iż reszta czerwiu na plastrze zakażonym zamarła. Rój kontrolny pracował normalnie — czerw rozwijał się dobrze.

Dnia 17 września 57 r. w ulu nr. 1 matka zaprzestała czerwienia — doszło do wyraźnego osłabienia roju. Pszczoły obsiadały już tylko jedną ramkę. Rój kontrolny — żadnych zmian nie stwierdzono.

Dnia 21 października 57 r. w roju zakaźnym zupełnie brak czerwiu, reszta pszczół obsiadała niezbyt gęsto tylko jedną ramkę. Dorosłe pszczoły zachowały się pozornie zupełnie normalnie. Rój kontrolny — bez zmian.

strona 69

14 marca 58 r. większość pszczół roju zakażonego (ul nr. 1) osypała się, zebrano około 30 g trupów. Po otwarciu ula czuć było przykry zapach zepsutego mięsa, gdzieniegdzie na plastrach i ścianach ślady biegunki. — Rój kontrolny zimował dobrze, obsiadał prawie dwie ramki.

Dnia 21 kwietnia 58 r. reszta pszczół w ulu zakażonym osypała się.

W ulu kontrolnym pszczoły zajmowały nadal dwa plastry — zimowanie przebiegało pomyślnie.

Zamarłe pszczoły z zakażonego roju pobrano do badań bakteriologicznych.

WNIOSKI

  1. Opisany przypadek kliniczny przemawia za wystąpieniem choroby „zakaźnego rozproszkowywania się czerwiu”.
  1. Materiał z rozproszkowanego czerwiu ma charakter zakaźny, a przy jego użyciu można wywołać sztuczne zakażenie roju.
  1. Choroba atakuje w pierwszym rzędzie czerw, nie jest jednak obojętna dla pszczół, skraca znacznie ich życie, w niektórych przypadkach wywołuje biegunkę. Zakażony rój zginął w ciągu 9-ciu miesięcy od daty zakażenia, mimo zabezpieczenia zapasami i dobrym ociepleniem.
  1. Pierwsze objawy choroby występują już w 48 godzin po zakażeniu.
  1. Zarazek atakuje zarówno czerw otwarty jak i zasklepiony a początkowe objawy choroby są nieco zbliżone do objawów grzybicy.
  1. Choroba jest rodzaju bakteryjnego.

LITERATURA

Katznelson H. (1950) — Bacillus pulvifaciens N. Sp., an organism associated with powdery scale of honeybee larvae. Juornal of Bacteriology t. 59 No 2:153-155.

Toumanoff C. (1951) — Les Maladies des Abeilles. Paris, s 129.

strona 70

СЛУЧАЙ ЗАРАЗНОГО РАСПЫЛЕНИЯ ЧЕРВЫ

С. Киркор и З. Чыж

Резюме

В 1957 г. получено образец больной червы; наружные симптомы позволяли предполагать, что это было заразное распыление червы (Pulverisatio contagiosa larvae). Единственный случай этой болезни впервые описал в 1950 г. Кацнельсон в Канаде.

Микробиологическое исследование еще не окончено. Попытка заражения здоровой червы, распадающимися в порошок трупами личинок, дала положительный результат. После 48 часов от момента заражения замечено симптомы заболевания; погибал и открытый и печатный расплод; у взрослых пчел выступил понос. Через 9 месяцев зараженная семья погибла.

LE CAS DE LA PULVERISATION INFECTIEUSE DU COUVAIN

S. Kirkor et Z. Czyż

Résumé

En 1957 on m’a envoyé un essai de couvain malade. D’après son apparence extérieure, nous avons pu constater un cas de „Pulverisatio contagiosa larvae”, décrite pour la premiére fois par Katznelson du Canada.

Nous avons essayé d’infecter de couvain normal avec les restes du couvain mort en putréfaction. Le résultat a été positif.

Après 48 heures nous avons pu constater les symptômes de la maladie en question. Le couvain en cellules ouvertes et en cellules operculées périssait. Les abeilles adultes souffraient de la diarrhée. Neuf mois après cet experiment, l’essaim n’existait plus.

Les recherches microbiologiques sont ent reprises.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 68: „szklanną” → szklaną
  • s. 69, literatura: „Juornal” → Journal
  • s. 70, streszczenie: „premiére” → première
  • s. 70, streszczenie: „ent reprises” → entreprises

Podobne wpisy