ROŚLINY POKARMOWE POŁUDNIOWYCH I WSCHODNICH GATUNKÓW KORNUTKI ORAZ ZNACZENIE GOSPODARCZE CAŁEGO RODZAJU – EUCERA SCOPOLI (APOIDEA, ANTHOPHORIDAE)

tekst: Andrzej Ruszkowski

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Andrzej Ruszkowski

strona 171

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994

Andrzej Ruszkowski

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

Na podstawie literatury oraz okazów pszczół z Nowosybirska i Francji, zestawiono listę roślin pokarmowych dla 23 południowo-europejskich i wschodnich gatunków kornutki, obejmującą dla poszczególnych gatunków pszczół 1-64 gatunków roślin.

Kornutka lucernowa – Eucera clypeata Eversmann jest znanym zapylaczem lucerny w rejonach południowych. Pewne znaczenie dla zapylania lucerny może też mieć kornutka ruda E.pollinosa (Smith), wyki – kornutka szałwiowa – E.nitidiventris Mocsary, a obu tych roślin – kornutka żółtopasa – E.cinerea Lepeletier.

Naszkicowano również ogólne znaczenie gospodarcze europejskich gatunków kornutki.

Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, kornutka, zapylanie, lucerna, wyka, rośliny pokarmowe.

WSTĘP I METODYKA

W poprzedniej pracy (Ruszkowski i in. 1994) omówione zostały rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze polskich gatunków kornutki – Eucera Scop. – w obecnej zająłem się gatunkami południowymi i wschodnimi, których dotąd w Polsce nie stwierdzono, ale które mogą wystąpić także i na obrzeżach naszego kraju lub w cieplejszych jego rejonach oraz podjąłem próbę określenia znaczenia gospodarczego całego rodzaju Eucera.

Metodyka została tu zastosowana taka sama jak poprzednio (Ruszkowski i in. 1994), z tym, że dane pochodzą tu prawie wyłącznie z literatury, z wyjątkiem okazów z Francji i Nowosybirska.

Istniejące nazwy polskie gatunków kornutek zaczerpnąłem z wcześniejszej publikacji (Ruszkowski i in. 1985), pozostałe utworzyłem na podstawie cech morfologicznych poszczególnych gatunków lub od ich głównych roślin pokarmowych.

strona 172

WYNIKI

Zebrałem obszerniejsze dane dotyczące listy roślin pokarmowych dla 8 gatunków kornutek oraz dane fragmentaryczne odnoszące się do dalszych 15 gatunków (tab. 1).

Kornutka lucernowa – Eucera clypeata Erichson obserwowana była na kwiatach 71 gatunków roślin z 20 rodzin (tab. 1), głównie z motylkowych (45%), wargowych (18%), szorstkolistnych (11%) i złożonych (11%). Najliczniej i najwierniej oblatywaną przez nią rośliną była lucerna siewna (Medicago sativa), na drugim miejscu były różne gatunki szałwii (Salvia), na trzecim koniczyny (Trifolium) i osty (Carduns). Gatunek ten znany jest w południowych rejonach jako wartościowy zapylacz lucerny (m.in. Tanács 1974). Występuje w całej Europie Pd. po Węgry i Ukrainę i w Europie Wsch. po Małą Azję, Kazachstan, Afganistan i Zach. Pakistan oraz w Pn. Afryce (Schmiedeknecht 1930, Ponomariewa 1978, Tkalců 1978, Marikowskaja 1982).

Kornutka szałwiowa – E.nitidiventris Mocsary obserwowana była na 41 gatunkach roślin z 12 rodzin, głównie z motylkowych (31,5%), wargowych (23%), szorstkolistnych (14%), złożonych (8%) i krzyżowych (5%). Najwierniej były oblatywane przez kornutkę szałwiową różne gatunki szałwii (zwłaszcza Salvia pratensis i S.nemorosa) i wyki (Vicia). Wydaje się ona mniej związana z motylkowymi, choć dość wiernie odwiedzała także cieciorkę (Coronilla varia) i komonicę (Lotus corniculatus), a czasem licznie lucernę. Przypuszczam, że może ona jakąś rolę odgrywać w zapylaniu wspomnianych roślin motylkowych – zwłaszcza wyki. Występuje ona w pd.-wsch. Europie po Rumunię, Węgry i pd. Słowację, na Węgrzech jest bardzo częsta (Schmiedeknecht 1930, Ponomariewa 1978).

Kornutkę aksamitną – E.seminuda Brulle – podano z 26 gatunków roślin z 8 rodzin; najliczniej z motylkowych (33%), wargowych (27%), szorstkolistnych (9%). Do roślin wiernie przez nią oblatywanych można zaliczyć jedynie dąbrówkę (Ajuga) i szafirek (Muscari). Raz podano liczny oblot przez nią robinii (Robinia pseudacacia), a także spotykano ją na koniczynie czerwonej (Trifolium pratense), lucernie (Medicago sativa) i esparcecie (Onobrychis viciaefolia) – wątpliwe jednak, czy odgrywa większą rolę w ich zapylaniu. Występuje w Europie Pd. po pd. Morawy i Słowację, w Małej Azji oraz na południu Ukrainy i Rosji.

Kornutka ruda – E.pollinosa (Smith) oblatywała według literatury 31 gatunków roślin z 10 rodzin; głównie z motylkowych (36%), szorstkolistnych (22%), wargowych (13%) i złożonych (7%). Do roślin wiernie odwiedzanych można tu zaliczyć jedynie lucernę, szałwię i farbownik (Anchusa). Czasem oblatywała także esparcetę, wykę siewną (Vicia sativa), cieciorkę, jabłoń (Malus), wiśnię (Cerasus) i dynię (Cucurbita). Odgrywa ona pewną rolę w zapylaniu lucerny, efektywnie otwierając jej kwiaty (Tanács 1974).

strona 173

Występuje na południu – od Hiszpanii i pd. Francji, po Triest, Węgry, Wiedeń, Bozen, pd. Słowację, pd. Rosję, Kubań i Azję Środkową.

Kornutka żółtopasa – E.cinerea Lepeletier obserwowana była na 18 gatunkach roślin z 4 rodzin; głównie z motylkowych (50%), wargowych (25%) i szorstkolistnych (21%). Wiernie oblatywane były tylko lucerna, wyka, szałwia i żmijowiec (Echium). Spotykano ją także na komonicy, cieciorce i koniczynie czerwonej. Może odgrywa jakąś rolę w zapylaniu lucerny i wyki. Występuje w Europie południowo-wschodniej po Węgry, pd. Słowację, pd. Rosję, Kaukaz i Małą Azję.

Kornutkę rudonogą – E.pannonica Morawitz podano z 13 gatunków roślin z 5 rodzin, głównie ze złożonych (37%), motylkowych (26%) i szorstkolistnych (16%). Przy czym jedynie oset (Carduus) wydaje się wiernie przez nią oblatywany. Kornutka ta jest chyba najsilniej związana z roślinami złożonymi i – choć spotykana była także na komonicy i lucernie – prawdopodobnie nie odgrywa większej roli w zapylaniu motylkowych. Występuje ona w Europie Pd. od Hiszpanii po Węgry i Ukrainę oraz w północno-zachodniej Afryce.

Kornutkę bałkańską – E.parvicornis Mocsary obserwowano na 12 gatunkach roślin z 6 rodzin, głównie z szorstkolistnych (35%) i wargowych (24%). Również nie wydaje się ona związana z motylkowymi, choć podano ją raz z kwiatów lucerny. Występuje ona w południowo-wschodniej Europie po Węgry, Rumunię, Słowację, Grecję i Ukrainę.

Kornutka nadkaspijska – E.caspica Morawitz podana z 10 gatunków roślin z 5 rodzin, głównie z wargowych (36%), motylkowych (29%) i liliowatych (21%), oblatywała wiernie jedynie szałwię i szafirek (Muscari). Licznie podana też była raz z karagany (Caragana) i raz obserwowano ją na migdałowcu (Amygdalus). Również nie sądzę, aby miała ona jakieś gospodarcze znaczenie dla rolnictwa. Jest to także gatunek południowo-wschodni, sięgający od Małej Azji i Kaukazu po Rumunię i pn. Włochy.

Pozostałe gatunki kornutek (E.vittulata Noskiewicz, E.taurica Morawitz, E.atricornis Fabricius, E.curvitarsis Mocsary, E.dalmatica Lepeletier, E.eucnemidea Dours., E.excisa Mocsary, E.helvola Klug, E.melaleuca Morawitz, E.nigrilabris Lepeletier, E.nigrifacies Lepeletier, E.spectabilis Mocsary, E.sogdiana Mocsary) obserwowano na zaledwie 1-8 gatunkach roślin, trudno więc wyciągać jakiekolwiek wnioski dotyczące ich związku z poszczególnymi grupami roślin lub tym bardziej ich znaczenia gospodarczego. Szereg z nich spotykano co prawda na motylkowych uprawnych, a zwłaszcza na lucernie, ale były to tylko wyrywkowe obserwacje.

strona 174

Tabela 1 Rośliny pokarmowe południowych i wschodnich gatunków kornutek – Eucera Latr. Food plants of southern and easthern Eucera-species

RODZINA i gatunek rośliny PLANT FAMILY and plant species Cl Ni Ch Se Ci Pn Pa Ca Inne Other
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PAPILIONACEAE
Astragalus 18m 6 6,8,18 – – – – 2 –
Caragana 18m – 18 – – – – – –
C.arborescens L. 11m 11m – 11 – – 11 11m –
Coronilla varia L. 6-8 3,6-8 6 6 6,8 – – – Eu:8;He:8
Cytisus 10 – – – – – – – –
Glycyrrhiza 12,18 – – – – – – – –
Halimodendron argenteum DC. 14m – – – – – – – –
Lathyrus 18 – – – – – – – –
Lotus corniculatus L. 6-7,13 3,6-8 – – 6,8 6,8 – – –
Medicago sativa L.+M.media Pers. 5-7m,11m, 14m,7a,8,12, 15-16,18m 5,7m 5,7,7a,11 11 5-8,7a 11 11 – Na:11;Ex:8; Eu:8;Cu:7; Si:7a,11; Pu:18m;Da:9
Melilotus officinalis Desr. 15m – – – – – – – –
Onobrychis viciaefolia Scop. O.sp.12,18 6-7 6,8 8 – – – – Vi:O.sp.10
Ononis spinosa L. 6-8 – – – – – – – –
Oxytropis pilosa L. – – 6 – – – – – –
Psoralea drupacea Bge 15 – – – – – – – –
Robinia pseudacacia L. 11m 11m 11 11m 11 – – – –
Trifolium 6a,8,10,18m – – – – – – – –
T.pratense L. 1,6,7m 7 7 6,8 8 – – – Sb ?:17; Si:7
strona 175
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
T.repens L. 7 – – – – – – – So:16
Tetragonolobus siliquosus Rth. – 7 – – – – – – –
Vicia – – – – – 8 – – Nm:8
V.angustifolia Grufb. 7 7 – – – – – – –
V.cracca L. 6-8,7a,11 6-7 6,7a 6 6,8 6 – – Nf:7a
V.grandiflora Scop. 7 7 – – – – – – –
V.pannonica Cr. 7 7 – 8 – – – – Eu:8
V.sativa L. 8 – 8 – 8 – – – Ex:8
V.villosa Roth. 7,7a 7 7a – – – – – Nf:7a
LABIATAE
Ajuga reptans L. 6-8 8 – 6 – – – – –
A.genevensis L. 6-7 3,6-7 – 6,8 – – – – –
Ballota nigra L. 7 – – – – – – – –
Glechoma hederacea L. – 6-7 – 6,8 – – – – –
Hyssopus officinalis L. 16 – – – – – – – –
Lamium album L. – – – – – – – – Si:8;Nm:L.sp.8
L.amplexicaule L. – – – 6 – – – – –
L.purpureum L. – 6-7 – 6 – – – – Si:8
Leonurus – – – – 2 – – – –
Marrubium vulgare L. 14m – – – – – – – –
Mellisa officinalis L. – – – – 8 – – – –
Mentha pulegium L. – – 6,8 – – – – – –
Nepeta cataria L. – 8 8 – – – – 8 –
Phlomis pungens 8 – – – – – – – –
Prunella vulgaris L. 16 – – – – – – – –
Rosmarinus officinalis L. – – – – – – – 6,8 –
Salvia 18m – – – 2 – – 8 –
S.nemorosa L. 7m,6,15 7m,6 6 6 6,8 6 6 6 Ex:6,8;Sb:6
S.officinalis L. 16m – 8 – – – – – –
S.pratensis L. 6-7 3m,6-7 6 6 6 6 6 6 Ex:6,8;Sb:6;Cu:8
strona 176
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
S.silvestris L. – 7 – – – – – – –
S.virgata Ait. 16m – – – – – – – So:16
Stachys – – – – – – – – Vi:10
Thymus 6-8 6-7 – – 6 – 6,8 – –
BORAGINACEAE
Anchusa italica Retz. 16 – A.sp.4 – – – 8 – So:16
A.officinalis L. 6a,6-8 6-8 6,8 – 6 8 6 8 Cu:6,8;Si:8
Borago officinalis L. – 8 – – – – – – –
Cerinthe minor L. – 6-7 – – – – – – –
Cynoglossum officinalis L. 6-7 6-7 6,8 6 6 6,8 6,8 – He:8
Echium italicum Retz. 14m – – – – – – – –
E.altissimum – – – 6 6,8 – – – Da:6,8
E.vulgare L. – – – 6 6 – – – Da:6,8
Lindelophia anchusoides (Lehm.) 15m – – – – – – – Me:15
Litospermum arvense L. 7 – – – – – – – –
Nonnea pulla L. 6a,6-8 6-8 4,6-8 – – – 6,8 – –
Symphytum officinale L. 6-7 6-7 6 – 8 – – – –
SCROPHULARIACEAE
Digitalis purpurea L. 16 – – – – – – – –
Veronica – 6,8 – – – – – – –
COMPOSITAE – – – – – – – – Nf:2
Achillea millefolium L. – 6-7 6 – – – – – –
A.micrantha M.B. – – – – – – – – So:16
Anthemis 6-8 – – – – – – – Nf:6
A.arvensis L. – – – – – – – – Nf:8
Callistephus chinensis L. 7 – – – – – – – –
Carduus – – – – – 8 – – Cu:8
C.nutans L. 7m,6 6-7 6 – – 6 – – Nf:6,8;Sb:6
C.acanthoides L. 6-7 – 6 – – 6 – – Nf:6;Sb:6
strona 177
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Centaurea – 6,8 – – – 6 – – Me:15;Sb:6
C.arenaria M.B. 7 – – – – – – – –
C.balsamita Lam. 15 – – – – – – – Me:15m
C.cyanus L. – – – – – 8 – – –
C.iberica Trev. – – – – – – – – Me:16
C.sedleriana Janka – 7 – – – – – – –
Cirsium arvense (L.) Scop. 6,8 – – – – – – – –
C.canum (L.) M.B. 6-7 – – – – – – – –
C.lanceolatum (L.) Scop. – – – – – 8 – – Da:8
Matricaria chamomilla L. 16 – – – – – – – –
M.disciformis C.A.Mey – – – – – – – – So:16m
Onopordon acanthium L. – – – – – 6 – – –
Scorzonera cana – – – – – – – – Nf:6
S.austriaca – – – – – – – – Nf:8
Taraxacum 18 – – – – – – – –
RANUNCULACEAE
Aquilegia vulgaris L. – – 6,8 – – – – – –
Consolida orientalis Gray 7 – – – – – – – –
Ranunculus – – – 6 – – – – –
CRUCIFERAE
Barbarea vulgaris R.Br. – – – – – – – – Ac:8
Capsella bursa-pastoris L. – 6-7 – 6 – – – – –
Lepidium draba L. L.sp.18 6-8 – – – – – – –
Malcolmia bungei Boiss. 14 – – – – – – – –
Sisymbrium 6-7 – – 6 – – – – –
UMBELLIFERAE
Chaerophyllum – – – – – – 6 – –
Daucus carota L. 14-15 – 18 – – – – – Me:15
strona 178
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ROSACEAE
Amygdalus nana L. – – – – – – – 6 –
Cerasus – – 18 – – – – – –
Malus 18 – 18 – – – – – Pu:18
Pirus 18 – – – – – – – –
Prunus spinosa L. – – 18 – – – – – –
LILIACEAE
Muscari comosum (L.) Mill. – – – 6 – – – 6,8 –
M.racemosum (L.) Mill. – – – 6,8 – – – 6 –
Eremurus comosus Fedtsch. 16 – – – – – – – So:16
MALVACEAE
Althaea officinalis L. – – – – – – – – Sb:6
Malva neglecta Wallr. 14 – – – – – – – –
DIPSACACEAE
Knautia arvensis (L.) Coult. 6-7 – – – – – – – –
Scabiosa soongorica Schrenk – – – – – – – – So:16
INNE – OTHER FAMILIES
Apocynum 18 – – – – – – – –
Campanula – – – – – – – – Vi:10
C.silvestris – – – 6 – – – – –
Convolvulus arvensis L. 14-15 – – – – – – – –
Cucurbita pepo L. – – 6 – – – – – –
Eleagnus 14 – – – – – – – –
Euphorbia 6-8 6-8 – 6 6 6,8 6,8 – –
E.cyparissias L. – 3 – – – – – – –
Impatiens noli-tangere L. 7 – – – – – – – –
Lychnis flos-cuculi L. 6-7 3,6-7 6,8 6,8 – – – – –
Lycium halimifolium Mill. – 6-7 – – – – – – –
strona 179
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Lythrum salicaria L. – 8 – – – – – – –
Malcolmia bungei – – 18 – – – – – –
Peganum harmala L. 14 – – – – – – – –
Plantago – – – – – – – – Vi:10
Reseda lutea L. – 6-7 – – – – 6,8 – –
Syringa vulgaris L. 6-7 6-8 – – – – – – –
Urtica dioica L. – – – – – – – – Nf:6,8

Odnośniki – Notes:

a) Symbole gatunków kornutki – Symbols of the Eucera species:

Cl – kornutka lucernowa (AR 1985) – Eucera clypeata Er.; Si – k.podobnica – E.clypeata similis Lep.; Vi – k.podolska – E.vittulata Nosk. (= E.c.similis Lep.?); Ni – k.szałwiowa – E.nitidiventris Mocs.; Ch – k.ruda (AR 1985) – E.pollinosa (Smith) (E.chrysopyga Pér.); Se – k.aksamitna – E.seminuda Brullé (E.paradoxa Mocs.); Ci – k.żółtopasa – E.cinerea Lep.; Pn – k.rudonoga – E.pannonica Mor. (E.hispana Lep.); Pu – k.kazachstańska – E.pusilla Mor.; Ta – k.garbata – E.taurica Mor. (E.hispana Lep. partim); Pa – k.bałkańska – E.parvicornis Mocs.; Ca – k.nadkaspijska – E.caspica Mor.; Ac – k.ceglasta – E.atricornis F.; Cu – k.krzywostopka – E.curvitarsis Mocs.; Da – k.południowa (AR 1985) – E.dalmatica Lep. (E.robusta Bos., E.dubia Sichel, E.echii Mocs., E.flabellifera Mocs.); Eu – k.niedopaska – E.eucnemidea Dours.; Ex – k.wciętostopka – E.excisa Mocs.; He – k.orientalna – E.helvola Klug; Me – k.białogłówka – E.melaleuca Mor.; Na – k.czarnogłówka – E.nigrilabris nigrilabris Lep.; Nm – k.siwobroda – E.nigrilabris melanostoma (Mocs.); Nf – k.wąskopasa – E.nigrifacies Lep. (E.sedula Mocs.); Sb – k.kosmatonoga – E.spectabilis Mocs.; So – k.czarnomorska – E.sogdiana Mocs.

b) Liczby oznaczające teren badań, lata i autorów – The numbers for indicating of investigated regions, years and authors:

FRANCJA – FRANCE: 1. leg. T.Lecomte 1964 det. A.Ruszkowski; CZECHOSŁOWACJA – CZECHOSLOVAKIA: 2. (Bouček, Šustera 1957); 3. (Bélaková 1967); NIEMCY – GERMANY: 4. (Friese 1926); WĘGRY – HUNGARY: 5. (Moczar 1962); 6. Moczar 1954); 6a. (Friese 1896); 7. (Benedek 1968, 1969b, 1970); 7a. (Tanács 1974, 1977, 1979); RUMUNIA – ROUMANIA: 8. (Iuga 1958); BUŁGARIA – BULGARIA: (Petkov, Šimidčiev 1967); UKRAINA: 10. Podole (Kuntze, Noskiewicz 1938); 11. (Osyczniuk 1960); AZJATYCKA CZĘŚĆ BYŁEGO ZSRR – ASIATIC PART OF USRR: 12. Kazachstan – (Popow 1950); 13. Kazachstan – (Popow 1954); 14. Dżuma, Uzbekistan – (Popow 1967); 15. Kurgan, Tiube, Uzbekistan – (Popow 1967); 16. Duszanbe, Tadżykistan – (Popow 1967); 17. Nowosybirsk 1977 – leg. M.Biliński, det. A.Ruszkowski; 18. Kazachstan – Kazakstan (Marikowskaja 1982).

strona 180

PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Ogólnie można powiedzieć – na podstawie wyników tej pracy oraz pracy poprzedniej (Ruszkowski i in. 1994), że wszystkie dokładniej zbadane gatunki kornutek związane są głównie z rodziną motylkowych – najsilniej kornutka koniczynowa – E.longicornis (L.), nieco tylko słabiej – wykowa – E.interrupta Baer, żółtopasa – E.cinerea Lep. i lucernowa – E.clypeata Er., najsłabiej – bałkańska – E.parvicornis Mocs. Wszystkie również związane są z rodziną wargowych, choć mniej silnie niż z motylkowymi, silniej – jedynie kornutka nadkaspijska, a najsłabiej – koniczynowa i rudonoga. Jeszcze słabiej (choć również wszystkie) kornutki związane są z rodziną szorstkolistnych – najsilniej kornutka bałkańska, najsłabiej – koniczynowa, nadkaspijska i szałwiowa. Wreszcie u wszystkich polskich gatunków kornutek występuje w oblocie niewielki tylko udział rodziny złożonych, który u kornutki rudonogiej jest dominujący, a u lucernowej jest co prawda dopiero na czwartym miejscu, ale też większy niż u gatunków polskich. Natomiast zupełnie nie były obserwowane na złożonych: kornutka aksamitna, żółtopasa, bałkańska i nadkaspijska. Ta ostatnia natomiast wydaje się bardziej niż inne kornutki związana z rodziną liliowatych.

Podsumowując, wydaje się, że najważniejsze potencjalne znaczenie gospodarcze kornutki mogą odgrywać w zapylaniu uprawnych motylkowych, przy czym najbardziej obiecującymi gatunkami wydają się tu: kornutka koniczynowa (zwłaszcza dla koniczyny czerwonej), wykowa (zwłaszcza dla wyki kosmatej), lucernowa (dla lucerny) i żółtopasa (dla lucerny i wyki), na drugim miejscu postawić należy prawdopodobnie – kornutkę komonicową, szałwiową, aksamitną i rudą, a na trzecim dopiero – rudonogą i nadkaspijską.

LITERATURA

Beláková A. (1967) – Včelovite-Apoidea územia budúcej retenčnej nádrže pod Vihorlatom. Acta Fac.Rer.Nat.Univ.Comen.-Zoologia, 12:105-113.

Benedek P. (1968) – The flight period of wild bees (Hymenoptera, Apoidea) pollinating lucerne, and its plant protection aspects. Acta Phytopathol., 3(1):59-71.

Benedek P. (1969a) – Flower visiting habits of lucerne pollinating wild bees and the increasing of wild bee population by providing unbroken feeding possibilities. Z.f.angew.Entomol., 63(2):186-199.

Benedek P. (1969b) – Examinations on lucerne pollinating wild bees (Hym., Apoidea) in the Hungarian Great Plain. Fol.Entomol.Hung. 22, SN:101-115.

Benedek P. (1970) – Vizgálatok a vörösherét megporzó vadméheken a nagy – és Kisalföldön. Növénytermelés, 19(4):361-372.

Bouček Z., Šustera O. (1957) – Včely-Apoidea. Klič zviřeny ČSR, Praha, 2:377-406.

Friese H. (1896) – Die Bienen Europas. II-Solitäre Apiden. Genus Eucera, 216.

Friese H. (1926) – Die Bienen, Wespen, Grab- und Goldwespen. Die Insekten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.

strona 181

Iuga V. G. (1958) – Hymenoptera Apoidea fam. Apidae subfam. Anthophorinae. Fauna Republicii Populare Romîne, Insecta, Vol. 9, fasc. 3.

Kuntze R., Noskiewicz J. (1938) – Zarys zoogeografii polskiego Podola. Prace Nauk.Tow.Nauk., Lwów, Dz. 2, 4:1-538.

Marikowskaja T. P. (1982) – Pszczelinyje – opylitieli sielskochoziajstwiennych kultur. Ałma-Ata.

Móczár L. (1962) – O metodach i wynikach badań nad pszczołami dzikimi (Hym., Apoidea) zapylającymi lucernę na Węgrzech. Pol.Pis.Ent., B, 1-2(25-26):77-85.

Móczár M. (1954) – Systematik, Verbreitung und Okologie der Gatungen Eucera Latr. und Tetralonia Spin. (Hymenoptera). Ann.Histor.-Natur.Mus.Nation Hungar (ser. nova), 5:367-386.

Osyczniuk A. W. (1960) – Swiazi pczelinych s bobowymi w stiepi prawobierieżja Ukrainy. Ent.Obozr., 39(2):384-394.

Petkov W., Simidčiev T. (1967) – Za rolata na pčelite pri opraščvaneto na lucernata. Rastenie’vdni Nauki, 45:81-92.

Ponomariewa A. A. (1978) – Apoidea-Megachilidae. Opriedielitiel nasiekomych Ewropejskoj Czasti SSSR, t. 3, Pierieponczatokryłyje, Leningrad, 1:418-452.

Popow W. W. (1950) – Sbor i izuczenije opylitielej sielskochoziajstwiennych kultur i drugich rastienij. Izd.Ak.Nauk SSSR. Moskwa-Leningrad.

Popow W. W. (1954) – O faunie pczelinych (Hymenoptera, Apoidea) jużnoj czasti Zapadno-Kazachstanskoj obłasti. Trudy Zoołogiczeskogo Instituta Akademii Nauk SSSR, t. 16.

Popow W. W. (1967) – Pczelinyje Sredniej Azii i ich raspriedielenije po cwietkowym rastienijam. Poleznyje nasiekomyje – opylitieli i entomofagi. Moskwa-Leningrad, 11-329.

Ruszkowski A., Biliński M., Kosior A., Kaczmarska K. (1994) – Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze polskich gatunków kornutki (Eucera Scopoli, Apoidea, Anthophoridae) oraz opis nowego gatunku. Pszczeln.Zesz.Nauk., 38:

Ruszkowski A., Biliński M., Jabłoński B., Gosek J. (1985) – Liczba kwiatów lucerny otwierana w jednostce czasu przez różne gatunki pszczołowatych. Pszczeln.Zesz.Nauk., 29:301-314.

Schmiedeknecht O. (1930) – Die Hymenopteren Nord- u. Mitteleuropas. II. Aufl., Jena.

Tanács L. (1974) – The flower visiting activity of Apoidea on lucerne (Hymenoptera: Apoidea). Acta Biol.Szeged., 20(1-4):179-182.

Tanács L. (1977) – Flower-visiting bees in lucerne fields near Szeged. Acta Agronom.Acad.Scient.Hung., 26:419-425.

Tanács L. (1979) – Protected areas of flood plain of the lower-Tisza region, their Apoidea insect population and the connections of these with nutritive plants. Tiscia (Szeged) 14:187-196.

Tkalců B. (1978) – Beitrage zur Kenntnis der Fauna Afganistans. Čas.Moravi Muz., 63:153-181.

strona 182

FOOD PLANTS OF SOUTHERN AND EASTERN EUCERA-SPECIES AND AN ECONOMIC IMPORTANCE OF THE TOTAL GENUS EUCERA SCOP. (APOIDEA, ANTHOPHORIDAE)

A. Ruszkowski

Summary

The list of food plants for 23 South-European and eastern Eucera-species was compiled on the basis of the literature and of specimens captured in Nowosibirsk (Siberia) and in France.

Eucera clypeata Ev. is the well-known pollinator of the lucerne in southern regions of Europa. Eucera pollinosa (Smith) may have also some importance for pollination of the lucerne, E.nitidiventris Mocs. – of the vetch, and E.cinerea Lep. – of both these plants. The global economic importance of European Eucera-species was also sketched.

Keywords: solitary bees, Eucera, pollination, lucerne, vetch, food plants.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 172: „Carduns” → Carduus
  • s. 174, tab. 1: „easthern” → eastern
  • s. 175, tab. 1: „Mellisa” → Melissa
  • s. 176, tab. 1: „Lindelophia” → Lindelofia
  • s. 176, tab. 1: „Litospermum” → Lithospermum
  • s. 176, tab. 1: „Cynoglossum officinalis” → Cynoglossum officinale
  • s. 178, tab. 1: „Eleagnus” → Elaeagnus
  • s. 179, odnośnik b): „Bélaková” → Beláková
  • s. 179, odnośnik b): „BULGARIA: (Petkov” → BULGARIA: 9. (Petkov
  • s. 179, odnośnik b): „USRR” → USSR
  • s. 180, piśmiennictwo: „Včelovite” → Včelovité
  • s. 180, piśmiennictwo: „Vizgálatok” → Vizsgálatok
  • s. 180, piśmiennictwo: „Klič zviřeny” → Klíč zvířeny
  • s. 181, piśmiennictwo: „Okologie” → Ökologie
  • s. 181, piśmiennictwo: „Gatungen” → Gattungen
  • s. 181, piśmiennictwo: „Beitrage” → Beiträge
  • s. 181, piśmiennictwo: „Afganistans” → Afghanistans
  • s. 182, streszczenie: „of Europa” → of Europe

Podobne wpisy