ROŚLINY POKARMOWE SMUKLIKA KONICZYNOWCA HALICTUS TUMULORUM (L.) (APOIDEA, HALICTIDAE) ORAZ JEGO ZNACZENIE GOSPODARCZE

tekst: Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska, Janina Gosek, Andrzej Kosior

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska, Janina Gosek, Andrzej Kosior

strona 183

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994

Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Krystyna Kaczmarska, Janina Gosek

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Andrzej Kosior

Zakład Ochrony Przyrody PAN, ul. Lubicz 46, 31-512 Kraków

Streszczenie

Badania prowadzono w latach 1960-1992, głównie w okolicy Puław, ale dorywczo także w innych rejonach. Wykorzystano również dane z literatury. Ustalono listę roślin odwiedzanych przez smuklika koniczynowca, obejmującą 146 gatunków z 29 rodzin. Najchętniej odwiedzał on Compositae, ale chętnie również Papilionaceae i Rosaceae. Główne jego rośliny pokarmowe to koniczyna czerwona i mniszek lekarski. Największe znaczenie może on, jak się zdaje, odgrywać w zapylaniu koniczyny czerwonej, a prawdopodobnie także lucerny siewnej i mieszańcowej, komonicy i rzepaku. Należy chronić miejsca gniazdowania tego smuklika oraz mniszek w pobliżu upraw nasiennych koniczyny czerwonej, lucerny i komonicy.

Słowa kluczowe: smuklik, rośliny pokarmowe, zapylanie, ochrona środowiska, koniczyna, lucerna, komonica, rzepak.

WSTĘP I METODYKA

Do smuklików zaliczamy dwa wielogatunkowe rodzaje pszczół – Halictus Latreille i Lasioglossum Curtis, łączone dawniej (a przez wielu autorów także i obecnie) w jeden rodzaj Halictus Latreille. Gatunki te, w większości polifagiczne, odgrywają niewątpliwie ogromną rolę w zapylaniu bardzo wielu roślin, również i uprawnych. Rola poszczególnych gatunków nie została jednak dotąd dostatecznie poznana. W obecnej pracy zajęliśmy się jednym z najpospolitszych polskich gatunków pszczół samotnic – smuklikiem koniczynowcem – Halictus (Seledonia) tumulorum (L.).

Opracowując listę jego roślin pokarmowych oparliśmy się na obserwacjach własnych z lat 1960-1992 oraz na danych z obszernej literatury. Metodykę ustalania wierności oblotu oraz udziału poszczególnych gatunków, rodzajów i rodzin roślin w tym oblocie stosowaliśmy tu analogiczną jak w pracach poprzednich (np. Ruszkowski i in. 1994).

strona 184

Smukliki oznaczał A. Ruszkowski na podstawie odpowiednich kluczy (Ebmer 1969, Osyczniuk 1978, Schmiedeknecht 1930), on również nadał nazwę polską temu gatunkowi.

WYNIKI I WNIOSKI

Smuklika koniczynowca zaobserwowano (tab. 1) na kwiatach 146 gatunków roślin z 29 rodzin, głównie zaś za złożonych (34%), motylkowych (16%), różowatych (10%), krzyżowych (6%), wargowych (6%), jaskrowatych (4%), trędownikowatych (3%) i dzwonkowatych (3%).

W Puławach i okolicy smuklik ten łowiony był w latach 1960-1992 najwcześniej 4.V, a najpóźniej 18.IX.

Najwierniej i najliczniej oblatywał on koniczynę czerwoną i mniszek lekarski, wiernie i licznie także – jastrzębiec i lucernę, wiernie ale tylko czasem licznie – brodawnik, starzec, stokrotkę, podróżnik, oman, wrotycz, komonicę, pięciornik, macierzankę, pyleniec, kapustne (głównie rzepak), przetacznik ożankowy, jasieniec i powój polny; wiernie ale raczej nielicznie – pępawę, chabry, krwawnik, prosienicznik, nawłoć, podbiał, poziomkę, jasnotę, rogownicę, gwiazdnicę, czosnki, borówki, wierzby, jaskry, dzwonki, bodziszek, maki; czasem licznie obserwowany był też na – głogu, jabłoni, lnie, taszniku i miłku.

Wydaje się, że największe potencjalne znaczenie może on mieć dla nasiennictwa koniczyny czerwonej, choć może też brać większy udział w zapylaniu lucerny siewnej, mieszańcowej i sierpowatej, komonicy rożkowej i rzepaku.

Wszystkie smukliki gnieżdżą się w ziemi. Dążenie do zwiększenia ich liczebności możliwe jest więc jedynie przez ochronę ich gniazd oraz przez zapewnienie im ciągłości taśmy pokarmowej, która u smuklika koniczynowca obejmuje okres od maja do września – niewątpliwie ważne dla jego rozmnożenia jest liczne występowanie mniszka lekarskiego, kwitnącego zarówno wczesną wiosną jak i późną jesienią.

Tabela 1 Rośliny pokarmowe smuklika koniczynowca – Halictus tumulorum (L.) Food plants of Halictus tumulorum (L.)

Rodzina i gatunek rośliny / Plant family and plant species Miejscowość i autorzy / Localities and authors¹
1 2
COMPOSITAE 7,10,23,36m,55
Achillea millefolium L. 6,7,16,36,46,50,52
strona 185
1 2
A.ptarmica L. 52
Anthemis 4
Arctium tomentosum Mill. 21
Bellis perennis L. 39,45,52,56m
Centaurea cyanus L. 45; C.sp.60
C.jacea L. 4,6,20
C.rhenana Bor. 21,43,58
C.scabiosa L. 35
Chrysanthemum leucanthemum L. 46
Chrysocoma linosyris L. 54
Cichorium intybus L. 21,37,41,45,56m
Cirsium arvense (L.) Scop. 21,54
Crepis biennis L. 54
C.tectorum L. 50; C.sp.37
Hieracium murorum L. 52; H.sp.:4,8,29m,31m,46,49
H.pilosella L. 8m,21,39,41,52
H.umbellatum L. 50
Hypochoeris radicata L. 41,52,54
Inula ensifolia L. 21
I.britannica L. 60
I.conyza DC. 54m
Leontodon autumnalis L. 21,37,46,49,52
L.hispidus L. 21,46
L.incanus (L.) Schr. 46
L.taraxacoides (Vill.) Mér. 54; L.sp.:30m,59
Matricaria inodora (L.) Schulz-Bip. 21,41
Petasites 59
Picris hieracioides L. 42
Scorzonera humilis L. 41,49
Senecio erucifolius L. 34m,52
S.jacobaea L. 39,41,50,52
S.vernalis W. et K. 36,39,45; S.sp.:37,39,40,45
Solidago virga-aurea L. 39,49,52; S.sp.59
Sonchus arvensis L. 54
Tanacetum vulgare L. 21,43m,45,52
Taraxacum officinale Web. 1,4,5,7m,21,28m,30,31m,36,37,39,42,44,45,46m,49,50,52,54,56m,57,59; T.sp.51
Thrincia hirta Roth 52
Tragopogon orientalis L. 46
Tussilago farfara L. 21,28,36,41,49,52
PAPILIONACEAE
Astragalus 43
Genista anglica L. 52
Lotus corniculatus L. 1m,3,52,54
Medicago falcata L. 7
M.lupulina L. 52,54
M.sativa L. + M.media Pers. 1,13m,14m,18m,21,47,48,53,60
strona 186
1 2
M.minima (L.) Grufb. 21
Melilotus 13
Onobrychis viciaefolia Scop. 54
Ononis 30
Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. 39,52
Trifolium minus Relh. 41,52
T.pratense L. 1,2,10m,13,15m,17m,19,22,24,25,26m,27,46,48,52,54,57
T.procumbens L. 54
T.repens L. 4m,5m,13
ROSACEAE
Crataegus oxyacantha L. 46m,52
Fragaria vesca L. 41,46; F.sp.28
Geum rivale L. 41
Malus domestica Borb. 10m
Pirus communis L. 12
Potentilla anserina L. 7,52,54
P.argentea L. 21,36,39,52
P.erecta L. 29
P.silvestris Neck. 52
P.sterilis Garcke 52
P.verna L. 39,45,52,56m
P.wiemanniana Günth. et Schumm. 36; P.sp:30,31,43,49,55,59
Prunus spinosa L. 52
Rosa 53
Rubus idaeus L. 52; R.sp.21
Spiraea 54
LABIATAE
Ballota nigra L. 21
Glechoma 59
Lamium album L. 4
L.maculatum L. 1
L.purpureum L. 39,46
Leonurus cardiaca L. 41
Mentha asiatica 60; M.sp.:28,59
Nepeta nuda L. 54
Origanum vulgare L. 21
Salvia officinalis L. 1
Thymus serpyllum L. 8,37,39,43,52,56m; Th.sp.:28,30,59
CRUCIFERAE
Arabis arenosa Scop. 36,49
Berteroa incana (L.) DC. 6,39,56m
Brassica napus L. 11,33m²,37
B.oleracea L. 52
B.rapa L. 52,56m
strona 187
1 2
Capsella bursa-pastoris (L.) Med. 1,32m
Cardamine 46
Erophila verna (L.) C.A.M. 52
Sinapis arvensis L. 13
Sisymbrium officinale (L.) Scop. 21
CARYOPHYLLACEAE
Agrimonia odorata Mill. 52
Cerastium arvense L. 41,52
C.semidecandrum L. 52
Stellaria holostea L. 52
S.media Vill. 39,52; S,sp.4
LILIACEAE
Allium cepa L. 1
A.fistulosum L. 1
A.flavescens Bess. 1
A.odorum L. 1
Gagea 39
RANUNCULACEAE
Adonis vernalis L. 43m
Caltha palustris L. 41
Ranunculus acer L. 21,41,46,52,57
R.flammula L. 54
R.repens L. 52; R.sp.:1,4,7,54
CAMPANULACEAE
Campanula bononiensis L. 54
C.patula L. 46
C.rotundifolia L. 36,52
C.trachelium L. 59; C.sp.43
Jasione montana L. 39,41,52,54,56m
ERICACEAE
Calluna vulgaris (L.) Salisb. 37,49,52
Vaccinium myrtillus L. 39,52
V.uliginosum L. 54
V.vitis-idaea L. 39,41
UMBELLIFERAE
Eryngium planum L. 1,8
Foeniculum capillaceum Gilib. 38
Heracleum sphondylium L. 54
SALICACEAE
Salix caprea L. 21
S.fragilis L. 31m
S.repens auct. 39,52; S.sp.:36m,49,52
strona 188
1 2
SCROPHULARIACEAE
Scrophularia nodosa L. 54
Veronica chamaedrys L. 4,21,28,31,37,39,41,45,52,56m; V.sp.55
POLYGONACEAE
Fagopyrum sagittatum Gilib. 52
Rumex acetosa L. 39
DIPSACACEAE
Knautia arvensis (L.) Coult. 8
Scabiosa columbaria L. 36,52
SAXIFRAGACEAE
Ribes nigrum L. 12m
R.vulgare Lam. 29
CRASSULACEAE
Sedum acre L. 52
S.maximum Sut. 52
GERANIACEAE
Geranium palustre L. 54
G.silvaticum L. 30; G.sp.59
PAPAVERACEAE
Papaver dubium L. 41
P.rhoeas L. 54m; P.sp.:1,13
INNE RODZINY – OTHER FAMILIES
Convolvulus arvensis L. 21,45,56m,58
Euphorbia 29
Gentiana pneumonanthe L. 52
Helianthemum 46
Linum usitatissimum L. 37
Lonicera tatarica L. 39
Phacelia ciliata Benth. 1
Primula elatior (L.) Grufb. 59
Tamarix ramosissima Ldl. 60
Tilia tomentosa Moench 1

Odnośniki – Notes:

¹ m – Liczne występowanie gatunku – Appearance of the species in a great number. Liczby oznaczają tu miejscowości (w nawiasie powiat), lata i autorów. Numbers indicate here localities (in parenthesis district), years and authors.

LUBELSZCZYZNA (POLAND, provinces: Lublin, Chełm, Zamość):

  1. Puławy (Puławy) 1960-1992 – leg. A.Ruszkowski, K.Kaczmarska, J.Gosek, M.Biliński, B.Jabłoński;
  2. Zbędowice (Puławy) 1986 – leg. K.Kaczmarska;
  3. Żyrzyn (Puławy) 1974 – leg. J.Gosek;
strona 189
  1. Gołąb (Puławy) 1988-1989 – leg. A.Ruszkowski, K.Kaczmarska, J.Gosek;
  2. Jaroszyn (Puławy) 1989-1991 – leg. A.Ruszkowski, J.Gosek;
  3. Bronowice (Puławy) 1987-1989 – leg. J.Gosek, K.Kaczmarska;
  4. Łęka (Puławy) 1988-1989 – leg. A.Ruszkowski, K.Kaczmarska, J.Gosek;
  5. Wojszyn (Puławy) 1990 – leg. A.Ruszkowski, J.Gosek, K.Kaczmarska;
  6. Janowiec (Puławy) 1986 – leg. K.Kaczmarska;
  7. Konopnica (Lublin) 1972 – leg. K.Kaczmarska;
  8. Lubelszczyzna (Miczulski 1967 cit. Banaszak 1982a);
  9. Lubelszczyzna (Anasiewicz, Warakomska 1971);
  10. Elizówka (Lublin) (Anasiewicz 1973);
  11. Chełm (Chełm) (Anasiewicz 1973);
  12. Bezek (Chełm) 1972 – leg. K.Kaczmarska;
  13. Kukawka (Chełm) 1974 – leg. K.Kaczmarska;
  14. Fajsławice (Krasnystaw) 1972 – leg. K.Kaczmarska;
  15. Łabunie (Zamość) (Anasiewicz 1973);
  16. Nowosiółki (Tomaszów Lub.) 1973 – leg. A.Kosior;
  17. Gliniska woj. Zamość – 1985 – leg. A.Kosior;
  18. woj. Zamość – province of Zamość (Kosior, Fijał 1992).

RZESZOWSZCZYZNA (POLAND, provinces: Przemyśl, Krosno):

  1. Kowalówka (Lubaczów) 1992 – leg. M.Biliński;
  2. Głowienka (Krosno) 1992 – leg. K.Kaczmarska.

KIELECCZYZNA (POLAND, provinces: Kielce, Tarnobrzeg):

  1. Opatów (Opatów) 1973 – leg. A.Kosior;
  2. Pacanów (Busko) 1972 – leg. M.Biliński;
  3. Stawieszyce (Kazimierza W.) 1972 – leg. K.Kaczmarska;
  4. Miechów (Miechów) 1973 – leg. A.Kosior.

GÓRY I PODGÓRZE (POLAND, mountains and foot-hills):

  1. Pieniny (Dylewska, Noskiwicz 1963);
  2. Babia Góra (Dylewska 1966);
  3. Ojców (Dylewska 1988);
  4. Tatry (Dylewska 1991).

ŚLĄSK (POLAND, Silesia):

  1. Śląsk – Silesia (Dittrich 1903);
  2. Dolny Śląsk – Lower Silesia (Gałuszkowa 1965);
  3. Kamienica (Nysa) 1972 – leg. K.Kaczmarska;
  4. Zawieszyce (Głubczyce) 1974 – leg. M.Biliński.

WIELKOPOLSKA (POLAND, provinces: Poznań, Bydgoszcz, Piła):

  1. woj. Poznań – Poznań-province (Banaszak 1973a, 1976, 1982b, 1984);
  2. Klęka (Jarocin) 1960 – leg. T.Stachyra.

POMORZE (POLAND, Pomerania, provinces: Szczecin, Koszalin, Gdańsk, Toruń, Bydgoszcz):

  1. Pomorze Zachodnie – western Pomerania (Blüthgen 1919);
  2. Wolin (Świnoujście) (Banaszak 1973b);
  3. Pomorze Wschodnie – eastern Pomerania (Alfken 1909b, 1912b);
  4. Pomorze – Pomerania (Banaszak 1982b);
  5. Rejon dolnej Wisły – lower Vistula valley (Banaszak 1980);
strona 190
  1. woj. Toruń – Toruń-province (Pawlikowski 1978).

MAZURY (POLAND, provinces: Olsztyn, Suwałki):

  1. Mazury (Alfken 1909a, 1912a).

SŁOWACJA – SLOVAKIA:

  1. (Beláková 1967, 1968, 1970ab, 1971, 1977, Beláková, Dorn 1971).

WĘGRY – HUNGARY:

  1. Gödöllö 1982 – leg. M.Biliński;
  2. (Benedek 1969, 1970).

LITWA – LITHUANIA:

  1. Wileńszczyzna (Adolph 1934, 1937).

UKRAINA:

  1. (Bramson 1879);

głównie NIEMCY I AUSTRIA – mainly GERMANY AND AUSTRIA:

  1. Wysokie Taury, Austria (Dylewska 1993);
  2. Bremen (Alfken 1913);
  3. Niemcy południowe (Bachman 1912 cit. Osyczniuk 1960);
  4. (Müller 1873);
  5. (Friese 1926);
  6. (Stoeckhert 1933);
  7. (Stoeckhert 1954 cit. Beláková 1970);
  8. (Hedicke 1922);
  9. (Ebmer 1969).

KAZACHSTAN – KAZAKSTAN:

  1. (Marikowskaja 1982).

² 8 miejscowości – 8 localities.

LITERATURA

Adolph W. (1934) – Materiały do znajomości fauny pszczół Wileńszczyzny. Pr.Tow.Przyj. Nauk, Wilno, 8:217-254.

Adolph W. (1937) – Zespoły wiosenne pszczół w Ponarach pod Wilnem. Pr.Tow.Przyj. Nauk., Wilno, 11.

Alfken J. D. (1909a) – Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Ostpreussen. Schr. Physiol.-ökon.Gesell. Königsberg, 50:320-345.

Alfken J. D. (1909b) – Beitrag zur Kenntnis der Apidenfauna von Westpreussen (Sammelbericht). Ber.Westpr.Bot.-zool.Ver. Danzig, 31:101-123.

Alfken J. D. (1912a) – Die Bienenfauna von Ostpreussen. Schr.Physiol.-ökon.Gesell. Königsberg, 53:114-182.

Alfken J. D. (1912b) – Die Bienenfauna von Westpreussen. Ber.Westpr.Bot.-zool.Ver. Danzig, 34:1-96.

Alfken J. D. (1914) – Die Bienenfauna von Bremen. Abh.Naturwiss.Ver.Bremen, 22:1-220.

strona 191

Anasiewicz A. (1973) – Błonkówki pszczołowate (Apoidea, Hymenoptera) występujące na plantacjach lucerny mieszańcowej (Medicago media Pers.) i skład florystyczny zebranego przez nie pyłku. Rozpr.Nauk.AR Lublin, 5:1-39.

Anasiewicz A., Warakomska Z. (1971) – Analysis of pollen collected by wild Apoidea from fruit trees and bushes. Ekol.Pol., 19(34):509-523.

Banaszak J. (1973) – Pszczołowate (Apoidea) okolic Poznania. Bad.Fizjogr.Pol.Zach., B, 26:33-78.

Banaszak J. (1976) – Pszczoły (Hymenoptera: Apoidea) Ogrodu Botanicznego w Poznaniu. Bad.Fizjogr.Pol.Zach., C, 29:71-85.

Banaszak J. (1980) – Pszczoły (Apoidea, Hymenoptera) siedlisk kserotermicznych rejonu dolnej Wisły. Fragm.Faun., 25(19):335-360.

Banaszak J. (1982a) – Występowanie i liczebność pszczół (Hymenoptera, Apoidea) na rzepaku ozimym. Bad.Fizjogr.Pol.Zach., C, 33:117-127.

Banaszak J. (1982b) – Pszczoły (Hymenoptera, Apoidea) polskiego pobrzeża Bałtyku. Bad. Fizjogr.Pol.Zach., C, 33:7-38.

Banaszak J. (1984) – Występowanie i zagęszczenie pszczół (Apoidea) na plantacjach wybranych roślin uprawnych w Wielkopolsce. Pol.Pis.Ent., 53:623-631.

Beláková A. (1968) – Apoidea budúcej vodnej nádrže pri Liptovskej Mare. Acta Fac.Rer. Nat.Univ.Comen.-Zoologia, 14:101-110.

Beláková A. (1970a) – Bees (Apoidea) of Querco-Carpinetum at Báb. Res.Project Báb, Progr.rep. I, Bratislava :203-210.

Beláková A. (1970b) – Príspevok k poznaniu niektorých druhov samotárskych včiel rodov Andrena (Fabricius) a Halictus (Latreille) a ich živných rastlín na slovensku. Ent.Probl., 8:154-176.

Beláková A. (1971) – Včely (Apoidea) z niektórých významných oblasti Slovenska. Ent.Probl., 10:141-190.

Beláková A. (1977) – Včely (Apoidea) okolia Zemplínskej šíravy. Acta Fac.Rer.Nat.Univ. Comen. Zoologia, 22:109-123.

Beláková A., Dorn M. (1971) – Príspevok k poznaniu niektorých zástupcov podcel’ade Halictinae v prírodnej rezervácii Jurský súr. Ochrana Fauny, 5(1):5-8.

Benedek P. (1969) – Examinations on lucerne pollinating wild bees (Hym., Apoidea) in the Hungarian Great Plain. Fol.Ent., 22:101-115.

Benedek P. (1970) – Vizsgálatok a vorosherét megporzó vadméheken a Nagy- és Kisalfoldon. Novénytermelés, 19(4):361-371.

Blüthgen P. (1919) – Die Bienenfauna Pommenrns. Stett.Ent.Z., 80:65-131.

Bramson K. Z. (1879) – Die Hymenoptera Mellifera der Umegegend von Jekaterinoslaw. Bull.Soc.Nat.Mosc.

Dittrich R. (1903) – Verzeichnis der bisher in Schlesien aufgefundenen Hymenopteren. I. Apidae. Z.Ent. Breslau, 28:19-54.

Dylewska M. (1966) – Apoidea Babiej Góry. Acta Zool.Crac., 11:112-175.

Dylewska M. (1988) – Apoidea of The Ojców National Park. Part. I. Colletidae, Halictidae, Andrenidae, Melittidae, Megachilidae, Anthophoridae. Acta Biol.Crac., Ser.Zool., 30:19-27.

Dylewska M. (1991) – Apoidea of the Tatra Mountains and the adjacent area. Part I. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Megachilidae and Anthophoridae. Acta Zool.Crac., 34(1):189-265.

Dylewska M. (1993) – Apoidea (except Apidae) on the northern slopes of the Hohe Tauern Mts. Acta Zool.Crac., 35(3):509-564.

Dylewska M., Noskiewicz J. (1963) – Apoidea of the Pieniny National Park. Part. II. Colletidae, Andrenidae, Halictidae, Melittidae, Apidae (Nomada Scop.). Acta Zool.Crac., 8(13):477-532.

strona 192

Ebmer A. W. (1969) – Die Bienen des Genus Halictus Latr. s.l. im Grossraum von Linz (Hymenoptera, Apidae). Systematik, Biographie, Ökologie und Biologie mit berücksichtigung aller bisher aus Mitteleuropa bekannten Arten. Teil I. Naturk.Jahrb.St.Linz, 133-183.

Friese H. (1926) – Die Bienen, Wespen, Grab- un Goldwespen. Die Insecten Mitteleuropas, insbesondere Deutschlands. Stuttgart.

Gałuszkowa I. (1965) – Pszczołowate (Apidae) zebrane na rzepaku ozimym na Niżu i Wyżu Dolnego Śląska. Pol.Pis.Ent., B, 14(39-40):217-228.

Hedicke H. (1922) – Die Hymenopterenfauna des Gr.-Machnower Weinbergs bei Mittenwalde (Mark). Dt.Ent.Z., Berlin, 3.

Kosior A., Fijał J. (1992) – Analiza faunistyczno-ekologiczna owadów pszczołowatych Apoidea województwa zamojskiego. Stud.Ośr.Dokum.Fizjogr., 20:13-53.

Marikowskaja T. P. (1982) – Pszczelinyje – opylitieli sielskochoziajstwiennych kultur. Ałma-Ata.

Müller H. (1873) – Die Befruchtung der Blumen durch Insecten und die gegenseitigen Anpassungen beider, Leipzig.

Osyczniuk A. W. (1960) – Swiazi pczelinych s bobowymi w stiepi prawobierieżja Ukrainy. Ent.Obozr., 39(2):384-394.

Osyczniuk A. Z. (1978) – Opredielitiel nasiekomych ewropejskoj czasti SSSR, 3, Piereponczatokryłyje I, Halictidae – galiktidy, 370-403.

Pawlikowski T. (1978) – Związki pokarmowe pszczołowatych (Hymenoptera, Apoidea) występujących na uprawach rzepaku ozimego – Brassica napus L. z innymi roślinami zielnymi w okolicy Torunia. Pol.Pis.Ent., 48:267-277.

Ruszkowski A., Biliński M., Kosior A., Kaczmarska K. (1994) – Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze polskich gatunków kornutki (Eucera Scopoli, Apoidea, Anthophoridae) oraz opis nowego gatunku. Pszczeln.Zesz.Nauk., 38:155-170.

Schmiedeknecht O. (1930) – Die Hymenopteren Nord- u. Mitteleuropas. II Aufl., Jena.

Stoeckhert F. K. (1933) – Die Bienen Frankens (Hym. Apid.). Deutsch.Ent.Z. 1932, Berlin.

Torka V. (1912) – Die Bienen der Provinz Posen. Z.Naturwiss.Abt.Posen, 20:97-181.

Torka V. (1932) – Nachträge zu meiner Veröffenlichung über „Die Bienen der Provinz Posen”. Deutsch.Wiss.Z.Polen.

FOOD PLANTS AND AN ECONOMIC IMPORTANCE OF HALICTUS TUMULORUM (L.) (APOIDEA, HALICTIDAE)

A. Ruszkowski, M. Biliński, K. Kaczmarska, J. Gosek, A. Kosior

Summary

The list of food plants for Halictus tumulorum (L.) was compiled on the basis of own observations carried out during the years 1960-1992 (mainly at Puławy and in the neighbourhood but also in other regions) and of literature. The list contained 146 plant species of 29 plant families.

The main food plants of this bee species were Trifolium pratense and Taraxacum

strona 193

officinale. It seems that this bee has the greatest importance for pollination of Trifolium pratense and probably also for Medicago sativa, M.media, Lotus corniculatus and Brassica napus. Its nest sites and growing dantilion plants should be protected near seed-cultures of red clover, lucerne and bird-foot trefoil.

Keywords: Halictus, food plants, pollination, red clover, lucerne, Lotus, rape, protection.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 184: „zaś za złożonych” → zaś złożonych
  • s. 184: „rożkowej” → różkowej
  • s. 189: „Noskiwicz” → Noskiewicz
  • s. 191, piśmiennictwo: „niektórých” → niektorých
  • s. 191, piśmiennictwo: „oblasti” → oblastí
  • s. 191, piśmiennictwo: „vorosherét” → vörösherét
  • s. 191, piśmiennictwo: „Kisalfoldon” → Kisalföldön
  • s. 191, piśmiennictwo: „Novénytermelés” → Növénytermelés
  • s. 191, piśmiennictwo: „Pommenrns” → Pommerns
  • s. 191, piśmiennictwo: „Umegegend” → Umgegend
  • s. 192, piśmiennictwo: „Biographie” → Biogeographie
  • s. 192, piśmiennictwo: „un Goldwespen” → und Goldwespen
  • s. 192, piśmiennictwo: „Veröffenlichung” → Veröffentlichung
  • s. 193, streszczenie: „dantilion” → dandelion

Podobne wpisy