ROŚLINY POKARMOWE I ZNACZENIE GOSPODARCZE PSZCZOLINEK Z GRUPY ENSLINELLA (PODRODZAJ MICRANDRENA ASHM. PARTIM, HYMENOPTERA, ANDRENIDAE)
tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIV, 2000 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek
strona 47UWAGA REDAKCYJNA (nie jest częścią artykułu): Skan `pzn2000_047-054.pdf` zawiera tylko 3 pierwsze strony tego artykułu — s. 47, 48 i 49. Strony 50-54 NIE znajdują się w pliku; w ich miejsce wklejono s. 70-74 zupełnie innego artykułu (anglojęzycznego, o wprowadzaniu czerwiu Apis dorsata do rodzin A. mellifera). Poniższa transkrypcja obejmuje wyłącznie s. 47-49 (streszczenie, wprowadzenie i metodyka, wyniki oraz Tabela 1). Dyskusja „znaczenia gospodarczego”, wnioski, piśmiennictwo i streszczenia obcojęzyczne — zapowiadane w streszczeniu i tytule — znajdują się na brakujących stronach. Do dokończenia potrzebny jest poprawny skan s. 50-54. Szczegóły w sekcji „Uwagi transkrypcyjne → Kompletność źródła”.
PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIV 2000
(PODRODZAJ MICRANDRENA ASHM. PARTIM, HYMENOPTERA, ANDRENIDAE)
Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Data nadesłania – 10 kwiecień 2000
Streszczenie
Na podstawie okazów zebranych w latach 1959-1993 oraz literatury zestawiono listę roślin pokarmowych pszczolinki tasznikowej – Andrena floricola Eversm., baldaszkowej – A. nanula Nyl., marchwianki – A.nana (Kirby), gładkonadustkowej – A. enslinella E. Stöckh. i lśniącoodwłokowej – A. nanaeformis Nosk. Lista ta obejmuje dla A. floricola – 30 gatunków roślin, dla A. nanula – 8, dla A. nana – 40, dla A. enslinella – 15 i dla A. nanaeformis – 11.
A. floricola można uznać za potencjalnego zapylacza rzepaku, a A. nana – rzepaku i marchwi, a prawdopodobnie także A. enslinella – rzepaku, a A. nanula – kolendry, marchwi i kminku.
Główną bazę pokarmową stanowią dla A. floricola i A. enslinella – Cruciferae, dla A. nanula – Umbelliferae, a dla A. nana – Cruciferae i Umbelliferae.
Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Andrena, zapylanie, rzepak, marchew.
WPROWADZENIE I METODYKA
Po omówieniu roślin pokarmowych i znaczenia gospodarczego pszczolinek z podrodzajów Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke, Cnemidandrena Hedicke i Taeniandrena Hedicke (Ruszkowski, Gosek 1999, Ruszkowski i in. 1999ab), zajęliśmy się gatunkami z grupy enslinella (Dylewska 1987) podrodzaju Micrandrena Ashmead: pszczolinką tasznikową – Andrena floricola Eversm., baldaszkową – A. nanula Nyl., marchwianką – A. nana (Kirby), gładkonadustkową – A. enslinella E. Stöckh. i lśniącoodwłokową – A. nanaeformis Nosk.
Badania oparto na okazach zebranych w Oddziale Pszczelnictwa w latach 1959-1993 oraz na danych z literatury. Metodykę stosowano analogiczną jak w poprzednich pracach (Ruszkowski, Gosek 1999). Część okazów z lat
strona 481959-1975 oznaczała Mirosława Dylewska, pozostałe oznaczali wspólnie A. Ruszkowski i J. Gosek w oparciu o klucze: Dylewska 1974 i 1987, Stöckhert 1930, Osyčniuk 1978. Polskie nazwy pszczolinek zaczerpnięto ze „Słownika polskich nazw owadów” (Ruszkowski, Ruszkowski 1998), a polskie nazwy roślin głównie z opracowania Mirek i in. 1995.
WYNIKI
Pszczolinka tasznikowa – Andrena floricola Eversm. łowiona była na kwiatach 30 gatunków roślin z 11 rodzin, ale głównie z rodziny Cruciferae (62% całego oblotu). Z innych rodzin częściej były odwiedzane kwiaty Umbelliferae i Compositae (po 9%) oraz Rosaceae i Salicaceae (po 5%). Wiernie i licznie odwiedzała ta pszczolinka rzepak (Brassica napus), wiernie i czasem licznie – rzepik (B. rapa), tasznik (Capsella) i pyleniec (Berteroa); wiernie, ale raczej nielicznie – stulisze (Sisymbrium), mniszki (Taraxacum), pięciorniki (Potentilla) oraz wierzby (Salix); a czasem licznie także rzepik (Brassica campestris). Można ją więc uważać za potencjalnego zapylacza rzepaku i rzepiku (tab. 1).
Pszczolinka baldaszkowa – A. nanula Nyl. stwierdzona została na 8 gatunkach roślin z 5 rodzin, ale głównie z Umbelliferae (78%). Czasem spotykana była na marchwi (Daucus), kminku (Carum) i liczniej na kolendrze (Coriandrum) – prawdopodobnie więc może odgrywać jakąś rolę w ich zapylaniu (tab. 1).
Pszczolinka marchwianka – A. nana (Kirby) odwiedzała 40 roślin z 12 rodzin – głównie z Umbelliferae (31%), Cruciferae (25%), Rosaceae (14%), Compositae (10%), Scrophulariaceae (8%) i Salicaceae (5%). Wiernie i czasem licznie oblatywała marchew (Daucus carota), barszcz (Heracleum sphondylium), rzepak (Brassica napus) i przetacznik (Veronica chamaedrys); wiernie, ale nielicznie – poziomkę (Fragaria vesca), trybulę (Anthriscus sylvestris), tasznik (Capsella), podagrycznik (Aegopodium), mniszki (Taraxacum), pięciorniki (Potentilla) i wierzby (Salix); czasem licznie – pleszczotkę (Biscutella). Należy uznać ten gatunek za potencjalnego zapylacza marchwi i rzepaku (tab. 1).
Pszczolinka gładkonadustkowa – A. enslinella E. Stöckh. odwiedzała 15 roślin z 5 rodzin, głównie z Cruciferae (62%), Compositae (21%) i Rosaceae (10%). Wiernie oblatywała kapustne (Brassica), pieprzycznik (Cardaria draba), mniszki (Taraxacum) i brodawniki (Leontodon). Być może więc odgrywa pewną rolę w zapylaniu rzepaku (tab. 1).
Pszczolinka lśniącoodwłokowa – A. nanaeformis Nosk. łowiona była na 11 roślinach z 7 rodzin – głównie z Cruciferae i Compositae (po 22%), a wiernie spotykana jedynie na podbiale (Tussilago). Wydaje się, że nie ma gospodarczego znaczenia (tab. 1).
strona 49Tabela 1 Rośliny pokarmowe pszczolinek z grupy enslinella (podrodzaj Micrandrena Ashm partim) Food plants of Andrena from the enslinella group (subgenus Micrandrena Ashm partim)
| RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species | floricola / Fl | nanula / Nu | nana / Na | enslinella / En | nanaeformis / Nf |
|---|---|---|---|---|---|
| CRUCIFERAE | 20m | – | 25m,20,26 | 26am,20 | – |
| Alyssum | – | – | – | – | 26 |
| Berteroa incana (L.) DC. | 25m,2,20,26a | – | – | – | – |
| Biscutella laevigata L. | – | – | 25m,26a | – | – |
| Brassica napus L. | 16m,19-20m,5,26a | – | 16m,20,26a | 20 | – |
| B. oleracea L. | – | – | 21,22 | B.sp.26 | – |
| B. rapa L. | 25m,20,26a | – | – | 20,26a | – |
| Capsella bursa-pastoris (L.) Med. | 25m,8,15,20,24,26a | – | 20,25,26, 25a | 20,26 | – |
| Cardaminopsis arenosa (L.) Hayek. | 8,17 | – | – | – | 20,26 |
| Cardaria draba (L.) Desv. | 20,26a | – | 20,26a | 20,26,26a | – |
| Descurainia sophia (L.) Webb. | – | – | – | 7,26 | – |
| Erophila verna (L.) CAM | 15 | – | – | – | – |
| Erysimum | – | – | – | 20,26a | – |
| Falcaria | – | – | 20 | – | – |
| Raphanus raphanistrum L. | 20,26a | – | – | – | – |
| Rorippa austriaca (Cr.) Bess. | 15 | – | – | – | – |
| R. silvestris (L.) Bess. | – | – | 22 | – | – |
| Sinapis arvensis L. | 20,23,26a | – | 21,26a | 20 | – |
| Sisymbrium loeselii L. | 7;S.sp.3a | – | – | – | 26 |
| S. officinale (L.) Scop. | 7 | – | – | – | – |
| Thlaspi arrense L. | – | – | 26a | – | – |
| Th. perfoliatum L. | Th.sp.20 | – | 25;Th.sp.20 | – | – |
| UMBELLIFERAE | 15,25 | 14m, 25-25am, 16,20,24 | 23,24,25a | – | – |
| Aegopodium podagraria L. | – | – | 20,22,26,26a | – | – |
| Anethum graveolens L. | – | – | – | – | 20,26 |
| Angelica sylvestris L. | – | – | 20,22 | – | – |
| Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. | – | – | 20,22,26a | – | – |
| Carum carvi L. | – | 1 | 21 | – | – |
| Chaerophyllum temulum L. | – | – | 22 | – | – |
| Conium maculatum L. | – | – | 22 | – | – |
| Coriandrum sativum L. | 1,10 | 1m | – | – | – |
| Daucus carota L. | 3,25 | 3,26a | 23m,25m,19-22,26a | – | – |
| Eryngium | – | – | – | 26 | – |
| Falcaria vulgaris Bernh. | – | – | 26a | – | – |
| Foeniculum | – | – | 20,25 | – | – |
| Heracleum sphondylium L. | – | – | 25m,20-22,26a | – | – |
| Libanotis montana Cr. | 8 | – | – | – | – |
| COMPOSITAE | |||||
| Achillea millefolium L. | – | A.sp. 25a | 12,21 | – | – |
| Anthemis arvensis L. | – | – | 21 | – | – |
| Bellis perennis L. | – | – | 11 | – | – |
| Cirsium arvense (L.) Scop. | – | – | 21 | – | – |
| Leontodon autumnalis L. | 7 | 16 | – | 19 | – |
| L. hispidus L. | – | – | – | 19;L.sp.26 | – |
| Matricaria maritima L. | 4 | – | – | – | – |
| Taraxacum | 9,13,20 | – | 12,19,20,22,26,26a | 7,20,26 | 26 |
| Tussilago farfara L. | 8,17 | – | – | – | 18,20,26 |
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 49, tab. 1: „Thlaspi arrense” → Thlaspi arvense
