ROŚLINY POKARMOWE I ZNACZENIE GOSPODARCZE PSZCZOLINEK Z GRUPY ENSLINELLA (PODRODZAJ MICRANDRENA ASHM. PARTIM, HYMENOPTERA, ANDRENIDAE)

tekst: Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIV, 2000 — Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek

UWAGA REDAKCYJNA (nie jest częścią artykułu): Skan `pzn2000_047-054.pdf` zawiera tylko 3 pierwsze strony tego artykułu — s. 47, 48 i 49. Strony 50-54 NIE znajdują się w pliku; w ich miejsce wklejono s. 70-74 zupełnie innego artykułu (anglojęzycznego, o wprowadzaniu czerwiu Apis dorsata do rodzin A. mellifera). Poniższa transkrypcja obejmuje wyłącznie s. 47-49 (streszczenie, wprowadzenie i metodyka, wyniki oraz Tabela 1). Dyskusja „znaczenia gospodarczego”, wnioski, piśmiennictwo i streszczenia obcojęzyczne — zapowiadane w streszczeniu i tytule — znajdują się na brakujących stronach. Do dokończenia potrzebny jest poprawny skan s. 50-54. Szczegóły w sekcji „Uwagi transkrypcyjne → Kompletność źródła”.

strona 47

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIV 2000

(PODRODZAJ MICRANDRENA ASHM. PARTIM, HYMENOPTERA, ANDRENIDAE)

Andrzej Ruszkowski, Janina Gosek

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Data nadesłania – 10 kwiecień 2000

Streszczenie

Na podstawie okazów zebranych w latach 1959-1993 oraz literatury zestawiono listę roślin pokarmowych pszczolinki tasznikowej – Andrena floricola Eversm., baldaszkowej – A. nanula Nyl., marchwianki – A.nana (Kirby), gładkonadustkowej – A. enslinella E. Stöckh. i lśniącoodwłokowej – A. nanaeformis Nosk. Lista ta obejmuje dla A. floricola – 30 gatunków roślin, dla A. nanula – 8, dla A. nana – 40, dla A. enslinella – 15 i dla A. nanaeformis – 11.

A. floricola można uznać za potencjalnego zapylacza rzepaku, a A. nana – rzepaku i marchwi, a prawdopodobnie także A. enslinella – rzepaku, a A. nanula – kolendry, marchwi i kminku.

Główną bazę pokarmową stanowią dla A. floricola i A. enslinella – Cruciferae, dla A. nanula – Umbelliferae, a dla A. nana – Cruciferae i Umbelliferae.

Słowa kluczowe: pszczoły samotnice, Andrena, zapylanie, rzepak, marchew.

WPROWADZENIE I METODYKA

Po omówieniu roślin pokarmowych i znaczenia gospodarczego pszczolinek z podrodzajów Poecilandrena Hedicke, Margandrena Warncke, Cnemidandrena Hedicke i Taeniandrena Hedicke (Ruszkowski, Gosek 1999, Ruszkowski i in. 1999ab), zajęliśmy się gatunkami z grupy enslinella (Dylewska 1987) podrodzaju Micrandrena Ashmead: pszczolinką tasznikową – Andrena floricola Eversm., baldaszkową – A. nanula Nyl., marchwianką – A. nana (Kirby), gładkonadustkową – A. enslinella E. Stöckh. i lśniącoodwłokową – A. nanaeformis Nosk.

Badania oparto na okazach zebranych w Oddziale Pszczelnictwa w latach 1959-1993 oraz na danych z literatury. Metodykę stosowano analogiczną jak w poprzednich pracach (Ruszkowski, Gosek 1999). Część okazów z lat

strona 48

1959-1975 oznaczała Mirosława Dylewska, pozostałe oznaczali wspólnie A. Ruszkowski i J. Gosek w oparciu o klucze: Dylewska 1974 i 1987, Stöckhert 1930, Osyčniuk 1978. Polskie nazwy pszczolinek zaczerpnięto ze „Słownika polskich nazw owadów” (Ruszkowski, Ruszkowski 1998), a polskie nazwy roślin głównie z opracowania Mirek i in. 1995.

WYNIKI

Pszczolinka tasznikowa – Andrena floricola Eversm. łowiona była na kwiatach 30 gatunków roślin z 11 rodzin, ale głównie z rodziny Cruciferae (62% całego oblotu). Z innych rodzin częściej były odwiedzane kwiaty Umbelliferae i Compositae (po 9%) oraz Rosaceae i Salicaceae (po 5%). Wiernie i licznie odwiedzała ta pszczolinka rzepak (Brassica napus), wiernie i czasem licznie – rzepik (B. rapa), tasznik (Capsella) i pyleniec (Berteroa); wiernie, ale raczej nielicznie – stulisze (Sisymbrium), mniszki (Taraxacum), pięciorniki (Potentilla) oraz wierzby (Salix); a czasem licznie także rzepik (Brassica campestris). Można ją więc uważać za potencjalnego zapylacza rzepaku i rzepiku (tab. 1).

Pszczolinka baldaszkowa – A. nanula Nyl. stwierdzona została na 8 gatunkach roślin z 5 rodzin, ale głównie z Umbelliferae (78%). Czasem spotykana była na marchwi (Daucus), kminku (Carum) i liczniej na kolendrze (Coriandrum) – prawdopodobnie więc może odgrywać jakąś rolę w ich zapylaniu (tab. 1).

Pszczolinka marchwianka – A. nana (Kirby) odwiedzała 40 roślin z 12 rodzin – głównie z Umbelliferae (31%), Cruciferae (25%), Rosaceae (14%), Compositae (10%), Scrophulariaceae (8%) i Salicaceae (5%). Wiernie i czasem licznie oblatywała marchew (Daucus carota), barszcz (Heracleum sphondylium), rzepak (Brassica napus) i przetacznik (Veronica chamaedrys); wiernie, ale nielicznie – poziomkę (Fragaria vesca), trybulę (Anthriscus sylvestris), tasznik (Capsella), podagrycznik (Aegopodium), mniszki (Taraxacum), pięciorniki (Potentilla) i wierzby (Salix); czasem licznie – pleszczotkę (Biscutella). Należy uznać ten gatunek za potencjalnego zapylacza marchwi i rzepaku (tab. 1).

Pszczolinka gładkonadustkowa – A. enslinella E. Stöckh. odwiedzała 15 roślin z 5 rodzin, głównie z Cruciferae (62%), Compositae (21%) i Rosaceae (10%). Wiernie oblatywała kapustne (Brassica), pieprzycznik (Cardaria draba), mniszki (Taraxacum) i brodawniki (Leontodon). Być może więc odgrywa pewną rolę w zapylaniu rzepaku (tab. 1).

Pszczolinka lśniącoodwłokowa – A. nanaeformis Nosk. łowiona była na 11 roślinach z 7 rodzin – głównie z Cruciferae i Compositae (po 22%), a wiernie spotykana jedynie na podbiale (Tussilago). Wydaje się, że nie ma gospodarczego znaczenia (tab. 1).

strona 49

Tabela 1 Rośliny pokarmowe pszczolinek z grupy enslinella (podrodzaj Micrandrena Ashm partim) Food plants of Andrena from the enslinella group (subgenus Micrandrena Ashm partim)

RODZINA i gatunek rośliny / PLANT FAMILY and plant species floricola / Fl nanula / Nu nana / Na enslinella / En nanaeformis / Nf
CRUCIFERAE 20m – 25m,20,26 26am,20 –
Alyssum – – – – 26
Berteroa incana (L.) DC. 25m,2,20,26a – – – –
Biscutella laevigata L. – – 25m,26a – –
Brassica napus L. 16m,19-20m,5,26a – 16m,20,26a 20 –
B. oleracea L. – – 21,22 B.sp.26 –
B. rapa L. 25m,20,26a – – 20,26a –
Capsella bursa-pastoris (L.) Med. 25m,8,15,20,24,26a – 20,25,26, 25a 20,26 –
Cardaminopsis arenosa (L.) Hayek. 8,17 – – – 20,26
Cardaria draba (L.) Desv. 20,26a – 20,26a 20,26,26a –
Descurainia sophia (L.) Webb. – – – 7,26 –
Erophila verna (L.) CAM 15 – – – –
Erysimum – – – 20,26a –
Falcaria – – 20 – –
Raphanus raphanistrum L. 20,26a – – – –
Rorippa austriaca (Cr.) Bess. 15 – – – –
R. silvestris (L.) Bess. – – 22 – –
Sinapis arvensis L. 20,23,26a – 21,26a 20 –
Sisymbrium loeselii L. 7;S.sp.3a – – – 26
S. officinale (L.) Scop. 7 – – – –
Thlaspi arrense L. – – 26a – –
Th. perfoliatum L. Th.sp.20 – 25;Th.sp.20 – –
UMBELLIFERAE 15,25 14m, 25-25am, 16,20,24 23,24,25a – –
Aegopodium podagraria L. – – 20,22,26,26a – –
Anethum graveolens L. – – – – 20,26
Angelica sylvestris L. – – 20,22 – –
Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. – – 20,22,26a – –
Carum carvi L. – 1 21 – –
Chaerophyllum temulum L. – – 22 – –
Conium maculatum L. – – 22 – –
Coriandrum sativum L. 1,10 1m – – –
Daucus carota L. 3,25 3,26a 23m,25m,19-22,26a – –
Eryngium – – – 26 –
Falcaria vulgaris Bernh. – – 26a – –
Foeniculum – – 20,25 – –
Heracleum sphondylium L. – – 25m,20-22,26a – –
Libanotis montana Cr. 8 – – – –
COMPOSITAE
Achillea millefolium L. – A.sp. 25a 12,21 – –
Anthemis arvensis L. – – 21 – –
Bellis perennis L. – – 11 – –
Cirsium arvense (L.) Scop. – – 21 – –
Leontodon autumnalis L. 7 16 – 19 –
L. hispidus L. – – – 19;L.sp.26 –
Matricaria maritima L. 4 – – – –
Taraxacum 9,13,20 – 12,19,20,22,26,26a 7,20,26 26
Tussilago farfara L. 8,17 – – – 18,20,26

Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 49, tab. 1: „Thlaspi arrense” → Thlaspi arvense

Podobne wpisy