WYSOKOŚĆ SŁUPKA NEKTARU W KWIECIE KONICZYNY CZERWONEJ A ILOŚĆ NEKTARU I CUKRÓW W NIM ZAWARTYCH
tekst: Bolesław Jabłoński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVI, 1972 — Bolesław Jabłoński
strona 125PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVI LISTOPAD 1972
Bolesław Jabłoński
Oddział Pszczelnictwa IS
WSTĘP
Przy określeniu obfitości nektarowania i wydajności miodowej roślin odczuwa się często potrzebę rozporządzenia metodami możliwie prostymi, choćby nawet mniej dokładnymi. Okoliczność taka zaistniała również przy badaniu nektarowania i zapylania koniczyny czerwonej w kilku punktach Polski (praca w druku), kiedy to dużo kłopotu sprawiało skompletowanie refraktometrów, wag, suszarek, zestawu pipet oraz przygotowanie personelu technicznego. Zdecydowano się wówczas wykonywać tylko proste pomiary wysokości słupka nektaru w rurce kwiatowej. W trakcie badań nasunęła się jednak myśl, że możnaby chociaż w przybliżeniu ocenić wydajność miodową koniczyny na podstawie wysokości słupka nektaru, gdyby istniała ściślejsza zależność między ilością wydzielanego nektaru i cukrów a jego poziomem w rurce kwiatowej. Zbadanie powyższej zależności było właśnie celem niniejszej pracy.
METODYKA
Badania przeprowadzono w Puławach w latach 1968—1970, na koniczynie czerwonej diploidalnej (odmiany Gloria, Hruszowska i Skrzeszowicka) oraz tetraploidalnej (Tetra Skrzeszowicka). Każdego roku w okresie pełni kwitnienia pierwszego i drugiego pokosu koniczyny, badano przez 10 dni po 3—4 główki dziennie dla poszczególnej odmiany. Z każdej główki brano po 10 kwiatów do pomiarów wysokości słupka nektaru (przy pomocy suwaka — Jabłoński 1962) i po 10 kwiatów do określenia ilości nektaru i cukrów (przy pomocy pipet i refraktometru — Demianowicz Z. i inni 1960). Mierzone kwiaty były izolowane woreczkami z gazy technicznej przez okres 3 dni, począwszy od chwili ich rozkwitnięcia. Dzięki takiemu zaplanowaniu badań wiadomo było
strona 126
jaka jest wysokość (w mm) słupka nektaru w trzydniowych kwiatach poszczególnych główek oraz jaka ilość tego nektaru (w mg) i o jakiej zawartości cukrów (w %).
Dla określenia zależności między wysokością słupka nektaru a ilością nektaru i cukrów oraz koncentracją suchej masy w nektarze, uszeregowano najpierw wszystkie główki (w sumie 500 dla koniczyny diploidalnej i 100 dla koniczyny tetraploidalnej) od najniższego poziomu nektaru do najwyższego, zapisując obok każdej również ilość nektaru, ilość cukrów oraz procent cukrów. W drugim wariancie uszeregowano główki według wzrastającej procentowej zawartości cukrów w nektarze, zapisując z boku wysokość słupka nektaru, ilość nektaru i ilość cukrów.
W przypadku jednego i drugiego zestawienia zarysowały się wyraźne współzależności badanych cech, wobec czego moc tych współzależności postarano się wyrazić współczynnikami korelacji (r) i współczynnikami regresji (b).
WYNIKI
Stwierdzono bardzo ścisłą zależność między wysokością słupka nektaru w kwiatach koniczyny czerwonej (zarówno diploidalnej, jak i tetraploidalnej) a ilością tego nektaru oraz ilością cukrów w nim zawartych (tab. 1). Natomiast procentowa zawartość cukrów w nektarze nie wykazała związku z wysokością słupka nektaru. W każdym przedziale wysokości poziomu nektaru znajdowały się wyniki świadczące o większym i mniejszym jego rozwodnieniu, z których obliczone wartości średnie okazały się podobne.
Uszeregowanie wyników według wzrastającej procentowej zawartości cukrów w nektarze wykazało ujemne skorelowanie z tą cechą ilości nektaru, a całkowity brak zależności od niej — wysokości słupka nektaru i ilości cukrów (tab. 2). Wynika stąd, że koncentracja cukrów w nektarze nie ma wpływu na wysokość słupka nektaru w rurce kwiatowej koniczyny czerwonej. Przy danej wysokości słupka nektaru może być zatem różna ilość nektaru w rurce kwiatowej i różna jego gęstość, ale ilość cukrów pozostaje raczej dość stała.
Zastanawiające jest dlaczego tak się dzieje? Można to tłumaczyć chyba swoistą budową kwiatu koniczyny. Cienka wydłużona szyjka słupka i dziesiąty wolny pręcik, przylegając do wewnętrznej ścianki brzusznej strony rurki kwiatowej tworzą rodzaj naczynia włoskowatego, powodującego wznoszenie się nektaru do pewnej wysokości (cyt. wg. Lipińskiego 1958). Nektar o wyższej koncentracji cukrów podnosi się prawdopodobnie znacznie wyżej w rurce kwiatowej, dzięki wspomnianemu naczyniu włoskowatemu (ryc. 1a), natomiast nektar o mniejszej koncentracji cukrów bardziej wypełnia dolną część tej rurki (ryc. 1c). Pierwszy
strona 127Tabela 1 Zależność między wysokością słupka nektaru w rurce kwiatowej koniczyny czerwonej a ilością nektaru oraz ilością cukrów w nim zawartych Correlation between height of nectar column in the corolla tube of red clover and quantity of nectar and its suger content
| Forma koniczyny / Form of clover | Poziom nektaru mm / level of nectar in mm | Z 10 kwiatów izolowanych 3 doby ilość: / From 10 isolated flowers per 3 days: nektaru mg / nectar in mg | Z 10 kwiatów izolowanych 3 doby ilość: / From 10 isolated flowers per 3 days: cukrów mg / sugar in mg | % cukrów w nektarze / % of sugar in nectar | Współczynnik korelacji (r) między poziomem nektaru a ilością: / Correlation coefficiant (r) between the level of nectar and quantity of: nektaru / nectar | Współczynnik korelacji (r) między poziomem nektaru a ilością: / Correlation coefficiant (r) between the level of nectar and quantity of: cukrów / sugar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Diploidalna (2n) / Diploid (2n) | <1,00 | 1,56 | 0,87 | 55,8 | 0,788*** | 0,731*** |
| 1,01—1,25 | 2,39 | 1,33 | 55,6 | |||
| 1,26—1,50 | 2,95 | 1,64 | 55,5 | |||
| 1,51—2,00 | 3,37 | 1,77 | 52,6 | |||
| 2,01 | 4,24 | 2,25 | 53,1 | |||
| Tetraploidalna (4n) / Tetraploid (4n) | <1,00 | 2,12 | 0,98 | 46,1 | 0,717*** | 0,755*** |
| 1,01—1,25 | 3,27 | 1,47 | 45,0 | |||
| 1,26—1,50 | 3,80 | 1,74 | 45,8 | |||
| 1,51—2,00 | 5,41 | 2,53 | 46,8 | |||
| 2,01< | 9,85 | 3,89 | 39,5 |
*** — Współczynniki korelacji istotne przy α = 0,001
strona 128Tabela 2 Zależność między procentową zawartością suchej masy w nektarze a wysokością słupka nektaru oraz ilością nektaru i ilością cukrów w rurce kwiatowej koniczyny czerwonej Correlation between % of dry mass in nectar and height of nectar column and quantity of nectar and sugar in the corolla tube of red clover
| Forma koniczyny / Form of clover | % cukrów w nektarze / % of sugar in nectar | Poziom nektaru w mm / lovel of nectar in mm | Ilość z 10 kwiatów izolowanych 3 doby / Quantity from 10 flowers isolated per 3 days: nektaru w mg / nectar in mg | Ilość z 10 kwiatów izolowanych 3 doby / Quantity from 10 flowers isolated per 3 days: cukrów mg n / sugars i mg | Na 1 mm wysok. słupka nektaru przypada: / 1 mm height of nectar in corolla tube contain column: nektaru mg / nectar in mg | Na 1 mm wysok. słupka nektaru przypada: / 1 mm height of nectar in corolla tube contain column: cukrów mg / sugars in mg |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Diploidalna (2n) / Diploid (2n) | <50 | 1,60 | 3,55 | 1,53 | 2,22 | 0,96 |
| 50,1—60 | 1,62 | 2,90 | 1,52 | 1,79 | 0,94 | |
| 60,1< | 1,46 | 1,97 | 1,29 | 1,35 | 0,88 | |
| Tetraploidalna (4n) / Tetraploid (4n) | <40 | 1,42 | 4,75 | 1,53 | 3,35 | 1,08 |
| 40,1—50 | 1,67 | 3,95 | 1,80 | 2,37 | 1,08 | |
| 50,1< | 1,30 | 2,53 | 1,50 | 1,95 | 1,15 |

wariant rozlokowania nektaru w kwiecie koniczyny czerwonej (a) można rzeczywiście łatwo obserwować przy pogodzie ciepłej i suchej, a wariant drugi (c) — przy pogodzie chłodnej i wilgotnej.
Dzięki temu, że mała ilość gęstszego nektaru może się wznosić w rurce kwiatowej koniczyny równie wysoko jak duża ilość nektaru rzadszego, jest ona tak samo osiągalna dla pszczół miodnych (przy tej samej długości rurki kwiatowej), jak większa jego ilość, lecz o mniejszej koncentracji cukrów. Zjawisko powyższe ma duże znaczenie dla zapylania koniczyny przez pszczoły miodne.
Zależność ilości cukrów wydzielanych przez 10 kwiatów koniczyny czerwonej od wysokości słupka nektaru wyraża się równaniem prostej regresji y = 1,336 x — 0,605 dla koniczyny diploidalnej i równaniem y = 2,211 x — 1,609 dla badanej koniczyny tetraploidalnej (ryc. 2). Fakt, że proste regresji nie przechodzą przez początek układu współrzędnych nie oznacza, że przy bardzo małych wysokościach słupka nektaru nie zawierał on wcale cukrów, ale że pipetami nie można było pobrać absolutnie wszystkiego, co jest całkowicie zrozumiałe. Ten sam błąd nieunikniony jest zapewne przy pobieraniu nektaru pipetami z kwiatów innych roślin.
strona 130
WNIOSKI
Stwierdzenie ścisłej korelacji między ilością cukrów w nektarze koniczyny czerwonej a wysokością słupka nektaru, niezależnie od koncentracji cukrów w nektarze, pozwala określać w przybliżeniu wartość cukrową (ilość cukrów z 10 kwiatów) tej rośliny na podstawie samych pomiarów wysokości poziomu nektaru w rurce kwiatowej.
Przy obliczeniach dla odmian diploidalnych wzór ma postać; y = 1,336 x — 0,605, a dla odmian tetraploidalnych (typu zbliżonego do Tetry Skrzeszowickiej) y = 2,211 x — 1,609, gdzie y — oznacza ilość mg cukrów z 10 kwiatów, a x — wysokość słupka nektaru w mm.
strona 131LITERATURA
Demianowicz Z. i inni (1960) — Wydajność miodowa ważniejszych roślin miododajnych w warunkach polskich. Pszczeln. Zesz. Nauk., 4(2): 87—104.
Jabłoński B. (1962) — Próba oceny nektarowania koniczyny czerwonej przy selekcji nowych odmian. Pszczeln. Zesz. Nauk. 6(2): 81—91.
Lipiński M. (1958) — Pożytki pszczele, zapylanie i miododajność roślin. PWRiL, Warszawa.
ВЫСОТА СТОЛБИКА НЕКТАРА В ЦБЕТАХ КРАСНОГО КЛЕВЕРА А КОЛИЧЕСТВО СОДЕРЖАЕМЫХ В НИМ НЕКТАРА И САХАРОВ
Б. Яблоньски
Резюме
Константировано точную зависимость (корреляционный коеффициент r существенный при α=0,001) между количеством сахаров выделянных цветами клевера через нектарники а высотой столбика нектара в цветовой трубке.
На основе измерения высоты уровня нектара в цветовых трубках можно определить приблизительно обилие нектаровыделения красного клевера, применяя для диплоидных сортов образей: y=1,336 x — 0,605 а для сортов тетраплоидных одноукосых образей’ y=2,211 x — 1,609, в чем y обозначает количество выделенных 10 цветами (в миллиграммах), а x — высоту столбика нектара (в миллиметрах).
HEIGHT OF NECTAR COLUMN IN COROLLA TUBE OF RED CLOVER AND QUANTITY OF NECTAR AND IT SUGERS CONTENT
B. Jabłoński
Summary
Strict dependence have been stated (correlation coefficient r essential at = 0.001) between the quantity of sugars and height of nectar column in the corolla tube.
Basing on measurement of nectar level in the corolla tube it is possible approximately determined nectar secretion of red clover by taking the following formula for diploid varieties y = 1.336 x — 0.605 and for tertraploid varieties formula y = 2.211 x — 1.609, where y — mean the quantity of dry mass (sugars) from 10 flowers in mg, and x height of nectar column in mm.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 127, tab. 1, podpis: „its suger content” → its sugar content
- s. 127, tab. 1, główka: „Correlation coefficiant” → Correlation coefficient
- s. 127, tab. 1, koniczyna diploidalna, ostatni przedział: „2,01″ → 2,01<
- s. 128, tab. 2, główka: „lovel of nectar” → level of nectar
- s. 128, tab. 2, główka: „cukrów mg n / sugars i mg” → cukrów mg / sugars in mg
- s. 129, ryc. 1, podpis: „hight concentration” → high concentration
- s. 130, ryc. 2, podpis: „Dependance” → Dependence
- s. 130, ryc. 2, podpis: „sugars ln nectar” → sugars in nectar
- s. 131, tytuł rosyjski: „ЦБЕТАХ” → ЦВЕТАХ
- s. 131, Резюме: „Константировано” → Констатировано
- s. 131, Резюме: „коеффициент” → коэффициент
- s. 131, Резюме: „выделянных” → выделенных
- s. 131, Резюме: „одноукосых” → одноукосных
- s. 131, tytuł angielski: „IT SUGERS CONTENT” → ITS SUGARS CONTENT
- s. 131, Summary: „essential at = 0.001″ → essential at α = 0.001
- s. 131, Summary: „tertraploid” → tetraploid
