PORÓWNANIE DWU METOD OZNACZANIA WĘGLOWODORÓW W WOSKU PSZCZELIM
tekst: Jan Curyło, Teresa Ignaszewska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XIII, 1969 — Jan Curyło, Teresa Ignaszewska
strona 137PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XIII, Nr 1—2—3 GRUDZIEŃ 1969
СРАВНЕНИЕ 2 МЕТОД ОПРЕДЕЛЕНИЯ УГЛЕВОДОРОДОВ В ПЧЕЛИНЫМ ВОСКЕ
Jan Curyło i Teresa Ignaszewska
Oddział Pszczelnictwa IS
WPROWADZENIE
Węglowodory parafinowe są naturalnym składnikiem wosku pszczelego. Ich własności chemiczne są zbliżone do własności węglowodorów, składników ropy naftowej, łatwych do nabycia w handlu pod nazwą parafiny. Ze względu na dużą rozpiętość ceny między woskiem pszczelim a parafiną zachodzi niebezpieczeństwo fałszowania wosku tym produktem, tym bardziej, że w ostatnich latach wystąpił niedobór wosku, który jest pokrywany importem.
Polska Norma PN-62 dopuszcza w wosku 16,5% zawartości węglowodorów jako granicę górną. Podaje także metodę ich oznaczania, opartą na pracach Curyły i Zalewskiego (1967). Metoda ta stosowana w analizach seryjnych dawała czasem niepowtarzalne wyniki. Należało więc zrewidować ją i zarazem sprawdzić, czy jakaś inna metoda, zaczerpnięta z literatury, nie okaże się bardziej przydatna do praktycznego zastosowania.
Większość pozycji literatury, dotyczącej składu wosku pszczelego, które ukazały się przed rokiem 1957, została omówiona w publikacjach poprzednich (Curyło i Zalewski 1957). W późniejszych latach zagadnieniem tym zajmowali się między innymi White i współpracownicy (1960), którzy podali metodę wydzielania węglowodorów z wosku pszczelego na tlenku glinu. Uzyskane węglowodory rozdzielali za pomocą chromatografii gazowej i stwierdzili, że są związkami alifatycznymi o długich łańcuchach atomów węgla od C19 do C31. Niektóre z nich stanowiły znaczny odsetek jak C27(40,7%), C29(29,0%), C31(14,5%), C25(11,6%), inne występowały w małych a nawet śladowych ilościach.
Downing i współpracownicy (1961) stosowali odmienną metodę do
strona 138wydzielania węglowodorów. Zmydlali oni wosk uzyskany z nieczerwionych plastrów i otrzymywali z niego 53—55% części niezmydlających się. Te chromatografowali na Al2O3 i wydzielali z nich około 30% węglowodorów. Rozdział węglowodorów chromatografią gazową wykazał 15 składników n-parafin o parzystych i nieparzystych liczbach atomów węgla, od C19 do C33.
Celem tej pracy było: a) sprawdzenie metody standardowej PN-62/R-78890, b) porównanie jej z metodą White’a i współpracowników (1962), jako jedyną spośród omówionych metod, nadającą się do analiz seryjnych.
MATERIAŁ I METODYKA OZNACZEŃ
Materiały: żel krzemionkowy 50—100 mesh aktywowany według przepisu PN-62
b) benzyna apteczna o t.w. 60—80°
c) tlenek glinu Fluka typ 5016 pH 9,5, st. akt. I wg Brockmanna, produkcji Fluka, Szwajcaria
d) tlenek glinu neutralny st. akt. I wg Brockmanna, produkcji firmy E. Merck
e) eter naftowy cz. d. a., t.w. 40—60°
f) kolumna chromatograficzna do żelu krzemionkowego, wykonana według przepisów PN-62 z tą różnicą, że zwitek waty zastąpiono sączkiem ze spieku szklanego G2
g) kolumna chromatograficzna do tlenku glinu wykonana według przepisu White’a z tą różnicą, że zwitek waty zastąpiono sączkiem ze spieku szklanego G2
h) wosk do badań pochodził z suszu jasnego, wytłoczonego na prasie Rietschego. Przesączono go przez bibułę filtracyjną w suszarce w t. 80°.
Oznaczenia chromatograficzne wykonano dokładnie według przepisu PN-62 i według White’a. W drugim przypadku użyto jednak tlenku glinu innych firm zamiast tlenku firmy Aluminon Company of America. Wykonano po 25 oznaczeń, z wyjątkiem oznaczeń na zasadowym tlenku glinu, których było tylko 5.
Celem sprawdzenia pojemności adsorbcyjnej kolumny przeprowadzono na jednym wypełnieniu po dwa, trzy, cztery a nawet i więcej oznaczeń. Kontrolowano także czas potrzebny do wykonania wszystkich czynności w każdej metodzie, gdyż odgrywa on ważną rolę w analizie seryjnej.
Ocenę istotności różnic pomiędzy średnimi zawartościami węglowodorów w wosku oparto na kryterium „t” Studenta.
strona 139WYNIKI I DYSKUSJA
Obserwacje i pomiary chromatograficznego rozdziału węglowodorów od pozostałych składników wosku wykazały, że przyczyną występowania rozbieżnych wyników w metodzie PN-62 jest niedokładne ubicie zwitka waty podtrzymującej słupek adsorbenta. Powoduje to przedostawanie się pewnej ilości żelu do eluatu, a tym samym zwiększanie się wyniku masy węglowodorów, określanej wagowo. Zastąpienie waty sączkiem ze spieku szklanego G2 wykluczyło przyczynę powstawania błędu. Dlatego też i w kolumnie White’a zastąpiono watę przez sączek ze stopu szklanego.
Różnica między średnimi ilościami węglowodorów uzyskanymi obiema metodami jest nieistotna, gdy w metodzie White’a adsorbentem jest obojętny tlenek glinu (tc = 0,354, t0,01 = 2,797). Przy użyciu natomiast zasadowego tlenku glinu (tab. 1) występuje istotna różnica (tc = 3,24, t0,01 = 2,76).
Tabela 1 Wyniki oznaczeń węglowodorów w wosku pszczelim The results of determination of hydrocarbons in beeswax
| Metoda method | Ilość odznaczeń quantity of analysis | Ciężar węglowodorów weight of hydrocarbons | Odchylenia standardowe standard deviation | Błąd standardowy standard error |
|---|---|---|---|---|
| PN—62 | 25 | 16,58 ± 0,17 | 0,296 | 0,059 |
| White na Al2O3 obojętnym neutral | 25 | 16,23 ± 0,17 | 0,303 | 0,061 |
| Whithe na Al2O3 zasadowym basic | 5 | 17,52 ± 0,20 | 0,16 | 0,071 |
Pomiary pojemności adsorbcyjnej kolumny potwierdziły obserwacje Sprenglera i Wölnera (1954), że żel krzemionkowy silniej od tlenku glinu adsorbuje składniki wosku pszczelego, z wyjątkiem węglowodorów. Przy jednorazowym wypełnieniu kolumny chromatograficznej w metodzie PN-62 można bowiem wykonać kolejno nawet cztery oznaczenia, a uzyskane wyniki ilości węglowodorów nie wykazują istotnego zróżnicowania między sobą (tc = 0,07, t0,05 = 4,07). Natomiast kolumnę z obojętnym Al2O3 w metodzie White’a można tylko dwukrotnie wykorzystać (tc = 0,09, t0,05 = 2,86), bowiem trzecie już oznaczenie daje wynik różniący się od poprzednich istotnie.
strona 140Różnicę między pojemnością adsorbcyjną obu sorbentów podkreśla jeszcze fakt, że w metodzie PN-62 używa się 5 g żelu, podczas gdy do przygotowania kolumny w metodzie White’a potrzeba około 35 g tlenku glinu. Natomiast stosunek adsorbanu do adsorbentu w obu metodach jest zbliżony 1 : ca’ 45.
Do wykonania całkowitej analizy potrzeba w metodzie PN-62, około 2 godzin, a więc znacznie mniej niż w metodzie White’a (3,5 godzin), co jest bardzo ważne przy analizach seryjnych.
Należy jeszcze podkreślić możliwości większych strat rozpuszczalnika przy regeneracji eteru naftowego (t.w. 30—65°) w metodzie White’a oraz zwiększone niebezpieczeństwo pożaru, niż przy regeneracji benzyny mającej wyższą temperaturę wrzenia (60—80°), stosowanej w drugiej metodzie.
WNIOSKI
- Standardowa metoda oznaczenia węglowodorów w wosku pszczelim, zalecona przez PN-62/R-78890, daje powtarzalne wyniki pod warunkiem, że zwitek waty w kolumnie chromatograficznej zostanie zastąpiony przez sączek ze spieku szkła G2.
- W porównaniu z metodą White’a (1960) metoda PN-62/R-78890 odznacza się taką samą dokładnością, a poza tym jest prostsza, szybsza i tańsza i z tego względu lepiej nadaje się do analiz seryjnych.
LITERATURA
Curyło J. i W. Zalewski (1957) — Charakterystyka krajowego wosku pszczelego z naturalnych nieczerwionych plastrów oraz charakterystyka węglowodorów wydzielonych z niego przy pomocy chromatografii. Pszczeln. Zesz. Nauk. 1(3) : 105—117
Curyło J. i W. Zalewski (1957) — Ilościowa metoda oznaczania zafałszowań wosku pszczelego parafiną i cerezyną. Pszczeln. Zesz. Nauk. 1(3):118—128
Downing D. T., Z. H. Kranz, J. A. Lamberton, K. E. Murray and A. H. Redcliffe (1961) — Studies in waxes, XVIII, Beeswax: A spectroscopic and gas chromatographic examination. Aust. J. Chem. 14(7):253—263
Sprengler G., E. Wöllner (1954) — Absorptive Trennung von Wachsen und Wachskomponenten. Fette, Seifen, Anstrichmittel 56(10):775—784
White J. W. jr., Marilyn K. Reader and Mary L. Riethof (1960) — Cromatographic Determination of Hydrocarbons in Beeswax J. Ass. off. agric. Chem. 43:778—780
Wosk pszczeli PN-62/R-78890
strona 141COMPARISON OF TWO METHODS FOR THE DETERMINATION OF HYDROCARBONS IN BEESWAX
Jan Curyło and Teresa Ignaszewska
Summary
Two methods for the determination of hydrocarbons in beeswax were compared: a) the polish standard method commended by polish standard (PN-62/R-78890), b) the method of White and collaborators (1960). No differences were found between average walues obtained by both methods, provided that a pledget of cotton in the bottom of chromatographic column was replaced by drain tube of parched glass G 2.
The method PN-62/R-78890 however is cheaper, more simple and rapid than the method of White.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 137, tytuł rosyjski: „ПЧЕЛИНЫМ” → ПЧЕЛИНОМ
- s. 137, tytuł rosyjski: „2 МЕТОД” → 2 МЕТОДОВ
- s. 137: „Zalewskiego (1967)” → Zalewskiego (1957)
- s. 138: „współpracowników (1962)” → współpracowników (1960)
- s. 138: „Aluminon Company” → Aluminum Company
- s. 139, tab. 1: „odznaczeń” → oznaczeń
- s. 139, tab. 1: „Whithe” → White
- s. 139: „Wölnera” → Wöllnera
- s. 140, literatura: „Cromatographic” → Chromatographic
- s. 141, Summary: „walues” → values
