PRZYDATNOŚĆ RUTYNOWYCH BADAŃ PSZCZÓŁ Z OSYPU ZIMOWEGO

tekst: Aleksandra Hartwig, Grażyna Topolska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIX, 1995 — Aleksandra Hartwig, Grażyna Topolska

strona 71

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIX, Nr 1 1995

Aleksandra Hartwig, Grażyna Topolska

Pracownia Chorób Owadów Użytkowych, Katedra Epizootiologii, Wydział Weterynarii SGGW, ul. Grochowska 272, 03-849 Warszawa

Streszczenie

Celem pracy było ustalenie jaki wpływ na wykrycie choroby w rodzinach pszczelich ma okres pobrania materiału, liczebność badanej próby oraz sposób przygotowania materiału do badań. Wykazano, że w celu stwierdzenia lub wykluczenia nosemozy lub amebozy w pasiece należy pobierać do badań całe osypy pod koniec zimowli. Do przygotowywania preparatów mikroskopowych nie jest konieczne odcinanie odwłoków z badanych pszczół.

Słowa kluczowe: Nosema apis, Malpighamoeba mellificae, wykrywanie, osyp, próba.

WPROWADZENIE

W okresie wiosny rodziny pszczele atakowane są przez pasożytnicze pierwotniaki Nosema apis Zander i Malpighamoeba mellificae Prell. Występowanie chorób w pasiece można stwierdzić przy pomocy badania osypu zimowego. W pracach różnych autorów panuje znaczna dowolność w określaniu wielkości badanej próby. Bailey i in. (1983) badali po 10 pszczół, Gliński (1981) zaleca badanie 10-30 pszczół, Morse (1978) poleca wysyłanie do badania 200 pszczół. Instrukcja obowiązująca w Polsce (Min. Roln. 1966 r.) zaleca badanie 30-60 pszczół z osypu zimowego.

Celem pracy było ustalenie jaki wpływ na wykrycie choroby w rodzinach pszczelich ma okres pobrania materiału, liczebność badanej próby oraz sposób przygotowania materiału do badań.

MATERIAŁ I METODY

Materiał do badań stanowiły próby pszczół i osypy zimowe nadesłane przez pszczelarzy z centralnej Polski w roku 1992 i 1994. Zbadano 98 prób z 11 pasiek oraz 150 osypów zimowych, z pięćdziesięciopniowej pasieki, pobranych 10 stycznia, 11 lutego i 3 marca. Przed pobraniem osypów pszczoły podmieciono 3 grudnia.

strona 72

Pszczołom z małych prób (do 60 pszczół) odcinano odwłoki, które homogenizowano z wodą (0,5 ml na 1 szt.) w porcelanowym moździerzu.

Próby pszczół liczące powyżej 60 osobników dzielono na pół. Pszczołom z pierwszej połowy odcinano odwłoki, które homogenizowano, natomiast pszczoły z drugiej połowy homogenizowano w całości. Zawsze zachowywano taką samą proporcję wody.

Przy bardzo dużych próbach (powyżej 100 pszczół) po zbadaniu losowo wybranych 100 pszczół i nie stwierdzeniu w nich spor i cyst pasożytów badano pozostałe pszczoły (X osobników) homogenizując je w całości.

Osypy badano homogenizując całe osobniki.

Intensywność inwazji określano w preparatach mikroskopowych (kropla homogenatu oglądana w mikroskopie przy pow. 400-krotnym). Oceniano średnią liczbę spor w polu widzenia.

WYNIKI

Łącznie przebadano 98 prób z 11 pasiek (Tabela 1). Prób liczących do 30 pszczół (I gr.) było 6, w tym w 1 stwierdzono spory N. apis. Prób liczących 31-59 pszczół (II gr.) było 18, w tym w 2 stwierdzono spory. Prób liczących 60-100 pszczół (III gr.) było 19, w tym w 9 stwierdzono spory N. apis. Prób liczących powyżej 100 pszczół (IV gr.) było 55, w tym w 34 stwierdzono spory N. apis.

Tabela 1 Występowanie spor N.apis i cyst M.mellificae w próbach pszczół Occurence of N.apis spores and M.mellificae cysts in bee samples

Grupa prób
Group of samples
Liczba pszczół w próbie
No. of bees per sample
Liczba prób – No. of samples: całkowita
total
Liczba prób – No. of samples: ze sporami
with spores
Liczba prób – No. of samples: z cystami
with cysts
I poniżej 30
below 30
6 1 3
II 30 – 59 18 2 1
III 60 -100 19 9 2
IV powyżej 100
above 100
55 34 2
Razem – Total 98 46 8
strona 73

Badanie w kierunku występowania cyst Malpighamoeba mellificae wykazało obecność w poszczególnych grupach 3, 1, 2, 2 prób z wynikiem pozytywnym. Stopień stwierdzonej inwazji był bardzo niski (0-1 cysty w polu widzenia) więc w dalszej analizie tej części badań pasożytem tym nie zajmowano się.

W Tabeli 2 analizowano III i IV grupę prób ponieważ jedynie tu materiał był na tyle liczny, że każdą próbę można było podzielić na dwie równe części liczące 30-50 pszczół każda (wielkość próby najczęściej polecana do badań).

Nie stwierdzono różnic w wykrywalności spor N. apis w próbach z odwłoków i całych pszczół.

W grupie III próby liczyły 60-100 pszczół, czyli 2 x 30-50 pszczół. Spory N. apis stwierdzono w 9 próbach, przy tym jedynie w 4 przypadkach obie części próby wykazały wynik pozytywny. W 2 przypadkach jedynie w pierwszej części próby a w 3 przypadkach jedynie w drugiej części próby stwierdzono spory.

W grupie IV próby liczyły powyżej 100 pszczół czyli 2 x 50 + X pszczół. Spory N. apis stwierdzono w 34 przypadkach. W 14 przypadkach obie części próby wykazywały wynik pozytywny. W 9 przypadkach jedynie pierwsza część próby, a w 4 przypadkach jedynie druga cześć próby wykazywała wynik pozytywny. W 7 przypadkach wynik pozytywny stwierdzono dopiero po przebadaniu trzeciej części pszczół liczącej X osobników, stopień inwazji był tu jednak niski (0-1 spor w polu widzenia). W pozostałych próbach, które wykazywały obecność spor stopień inwazji był średni (1-13 spor w polu widzenia).

Na 43 próby, w których wykazano obecność spor N. apis, gdyby badano tylko 30-50 pszczół jedynie w 18 przypadkach (42%) otrzymany wynik byłby na pewno dodatni. W 25 przypadkach (58%) otrzymany wynik mógłby być ujemny mimo iż w całej próbie znajdowały się pszczoły wykazujące obecność spor N. apis.

Trzykrotne badanie osypów z 50 rodzin (Tabela 3) wykazało obecność 56 osypów małych (poniżej 200 pszczół). Była to najliczniejsza grupa w drugim okresie badania kiedy to w 14% osypów stwierdzono spory N. apis. Osypy średnie (200-399 pszczół) stanowiły najliczniejszą grupę – 75 szt. w całym badaniu. W osypach tych spory pasożytów stwierdzono we wszystkich okresach badania: w pierwszym okresie w 13% osypów, w drugim – w 20% osypów i w trzecim – w 58% osypów. Osypów dużych (400 – 750 pszczół) było 19. Spory N. apis stwierdzono w nich tylko w trzecim okresie badań, w 20% osypów. Inwazja wyraźnie nasilała się w miarę upływu zimowli.

W osypach średnich i małych w drugim i trzecim okresie badań stwierdzono cysty M. mellificae.

strona 74

Tabela 2 Rozmieszczenie spor N.apis w próbach różnych wielkości Distribution of N.apis spores in bee samples of different size

Grupa prób
Group of samples
Liczba pszczół w próbie
No. of bees per sample
Liczba prób ze sporami
No. of samples with spores
Rozmieszczenie spor w próbie / Distribution of spores in sample: I-sza połowa próby (30-50) pszczół
I-st half of sample (30-50) bees
Rozmieszczenie spor w próbie / Distribution of spores in sample: II-ga połowa próby (30-50) pszczół
II-nd half of sample (30-50) bees
Rozmieszczenie spor w próbie / Distribution of spores in sample: Pozostałe (X) pszczół
Rest (X) bees
Liczba prób z takim wynikiem
No. of samples with this result
III 60-100
2 x (30-50)
9 + + 4
+ – 2
– + 3
IV powyżej 100
above 100
2 x 50 + X
X>0
34 + + 14
+ – 9
– + 4
– – + 7
Razem
Total
43 + + 18 (42%)
+ – 25 (50%)
– +
– – +
strona 75

Tabela 3 Występowanie spor N.apis i cyst M.mellificae w osypach zimowych Occurence of N.apis spores and M.mellificea cysts in winter bee hive sheddings

Wielkość osypu (szt.pszczół)
No. of bees per bee hive shedding
Liczba osypów
No. of bee hive sheddings
Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 10 I: Liczba osypów
No. of bee hive sheddings
Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 10 I: Osypy z pasożytami (%) / Bee hive sheddings with parasites (%): N.apis Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 10 I: Osypy z pasożytami (%) / Bee hive sheddings with parasites (%): M.mell. Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 11 II: Liczba osypów
No. of bee hive sheddings
Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 11 II: Osypy z pasożytami (%) / Bee hive sheddings with parasites (%): N.apis Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 11 II: Osypy z pasożytami (%) / Bee hive sheddings with parasites (%): M.mell. Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 3 III: Liczba osypów
No. of bee hive sheddings
Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 3 III: Osypy z pasożytami (%) / Bee hive sheddings with parasites (%): N.apis Termin pobrania osypów / Date of bee hive sheddings collection: 3 III: Osypy z pasożytami (%) / Bee hive sheddings with parasites (%): M.mell.
Poniżej 200
below 200
56 12 8 – 28 14 3,5 16 3,5 –
200 – 399 75 31 13 – 20 15 5 24 54 4
400 – 750 19 7 – – 2 – – 10 20 –
strona 76

WNIOSKI

Przeprowadzone badanie osypów zimowych wykazało, że najwięcej spor pasożytów znajdowało się w materiale pobranym w okresie luty-marzec.

Badając wpływ wielkości próby na wyniki udowodniono, że wynik badania małych prób (20-30 pszczół) często nie odzwierciedla stanu zdrowia rodziny. Można otrzymać wynik negatywny pomimo obecności pasożytów w badanej rodzinie.

W celu stwierdzenia lub wykluczenia nosemozy w pasiece należy do badań pobierać całe osypy pod koniec zimowli (luty, marzec). W przypadku stwierdzenia ujemnego wyniku w 100 wybranych pszczołach wskazane jest badanie pozostałej części osypu.

Odcinanie odwłoków badanych pszczół przy przygotowywaniu preparatów mikroskopowych nie jest konieczne.

LITERATURA

Bailey L., Ball B., Perry J. (1983) – Association of viruses with two protozoal pathogens of the honey bee. Ann.apll.Biol., 103:13-20.

Gliński Z., Rzedzicki J. (1981) – Choroby pszczół. PWN Warszawa, 151.

Morse R., (1978) – Honey bee pests, predactors and diseases. Cornell University Press, 328.

Instrukcja Nr 2 Min.Rol. z dnia 15 września 1966 r. (Nr wet.zp-656/zł-1/66.)

VALUE OF STANDARD TESTING OF WINTER BEE HIVE SHEDDING

A. Hartwig, G. Topolska

Summary

During spring honey bee colonies are often parasited by Nosema apis Zander and Malpighamoeba mellificae Prell. Occurence of these diseases can be detected by checking the winter bee hive shedding for parasites presence. The aim of the work was to establish how such factors as quantity of sample, time of sample collecting and way of material preparation influence detectability of the diseases.

98 samples from 14 apiaries and 150 winter bee hive sheddings from 50 hives apiary formed the material to the investigations. The winter sheddings were taken from the hives three times (10I, 11II, 3III). The abdomens of the bees from small bee samples (below 60 bees) were cut off and grinded with water (0,5 ml per bee). Each large sample (above 60 bees) was devided into two parts. The material to the investigation was formed by the cut off abdomens – the first part of the sample, by whole bees – the second part of the sample. I the case of very large samples (above 100 bees) if the investigations of 100, chossen by chance, bees gave the negative results the rest of bees (X bees) were investigated (the whole bees were grinded). The whole bees from the winter bee hive sheddings were grinded for investigations.

The results showed that the material to investigations for Nosema apis or

strona 77

Malpighamoeba presence should be formed by the whole winter bee hive sheddings taken from the apiaries in the end of overwintering (february, march). The cutting off abdomens to investigations is unnecessary.

Keywords: Nosema apis, Malpighamoeba mellificae, investigation, shedding, sample.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 72, 75, 76: „Occurence” → Occurrence
  • s. 73: „druga cześć” → druga część
  • s. 74, tab. 2: „25 (50%)” → 25 (58%)
  • s. 75, tab. 3: „M.mellificea” → M.mellificae
  • s. 76, piśmiennictwo: „Ann.apll.Biol.” → Ann.appl.Biol.
  • s. 76, piśmiennictwo: „predactors” → predators
  • s. 76, streszczenie: „devided” → divided
  • s. 76, streszczenie: „chossen” → chosen
  • s. 76, streszczenie: „I the case” → In the case

Podobne wpisy