PRÓBA SZTUCZNEGO UNASIENIANIA MATEK PSZCZELICH NASIENIEM ROZRZEDZONYM
tekst: Łucja Skonieczna-Zawilska, Andrzej Zawilski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIX, 1995 — Łucja Skonieczna-Zawilska, Andrzej Zawilski
strona 57PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIX, Nr 2 1995
Łucja Skonieczna-Zawilska, Andrzej Zawilski
Zakład Ogólnej Hodowli Zwierząt WSR-P, ul. B.Prusa 14, 08-110 Siedlce
Streszczenie
Unasieniono 65 matek pszczelich przydzielonych losowo do 2 grup. W grupie I matki stanowiące podgrupy unasieniono następującymi dawkami nierozrzedzonego nasienia: 2 mm³, 4 mm³ i 6 mm³ (oznaczonych w pracy 2; 4; 6). Grupa II zawierała dwie podgrupy matek unasienionych 6 mm³ w różnym stopniu rozrzedzonego nasienia:
- matki unasienione 2 mm³ nasienia rozrzedzonego 4 mm³ rozrzedzalnika, czyli w proporcji 1:2 (oznaczone w pracy 2+4);
- matki unasienione 4 mm³ nasienia rozrzedzonego 2 mm³ rozrzedzalnika, czyli w proporcji 2:1 (oznaczone w pracy 4+2).
Analizując wyniki unasieniania stwierdzono, że liczba plemników w zbiorniczku nasiennym matki wzrastała ze zwiększeniem dawki wstrzykniętego nasienia do jajowodów, ale równocześnie obniżała efektywność przenikania plemników. Duża liczba plemników przenikała przy dawce (4+2). Średnia liczba plemników w zbiorniczku nasiennym dla tej dawki: 4,22 mln miała podobną wartość do średniej liczby plemników w zbiorniczku, wynikającej z dawki (6) – 4,28 mln, mimo że w 6 mm³ nierozrzedzonego nasienia ogólnie znajdowało się około 42 mln plemników, a w dawce (4+2) jedynie 28 mln plemników. Natomiast średnia liczba plemników w zbiorniczku przy zastosowaniu dawki (2+4) – 2,13 mln była zbliżona do liczby plęmników przy dawce (2) – 2,44 mln.
Analiza wariancji wykazała wysoką istotność zarówno dawek nasienia jak i wpływu rozrzedzenia przy bardzo małym efekcie dla lat i interakcji.
Określono wzajemne współzależności między liczbą plemników jaka przeniknęła do zbiorniczka nasiennego, dawką nasienia i efektywnością przenikania plemników.
Analiza regresji wielokrotnej potwierdziła, że ostateczna liczba plemników w zbiorniczkach nasiennych matek, uzależniona jest od dawki (D) i efektywności przenikania (Ef), zawarte w równaniu o następującej postaci:
Pz = – 1,688007 +0,7497602 D + 0,155525 Ef
W wyniku prowadzonych badań stwierdzono pełną możliwość sztucznego unasieniania matek pszczelich nasieniem rozrzedzonym, oraz istnienia punktu optymalnego rozrzedzenia, które zwiększa efektywność przenikalności plemników.
Słowa kluczowe: matka pszczela, inseminacja, nasienie, rozrzedzanie.
strona 58WSTĘP
Metoda sztucznego unasieniania matek pszczelich jest jedyną prowadzącą w sposób pewny do kontrolowanego kojarzenia osobników pszczoły miodnej.
Wprowadzenie tej metody u pszczoły miodnej do praktyki hodowlanej jest problemem złożonym, wymagającym znajomości biologii matek i trutni. Szczegółowe opisy biologii rozrodu pszczoły miodnej podali Woyke (1960) i Zawilski (1960).
Sztuczne unasienianie matki pszczelej polega na umieszczeniu nasienia od określonych trutni w jajowodach matki i zapewnieniu matce warunków prawidłowego przechodzenia plemników do zbiorniczka nasiennego. Utrudnieniem jest np. wielkość narządów rozrodczych, wymagająca aparatury gwarantującej odpowiedni przebieg procesu.
Rozwój metody sztucznego unasieniania był możliwy dzięki tworzeniu coraz doskonalszych aparatów. Prace w tym kierunku prowadzili między innymi Watson (1927), Michailoff (1931), Mackensen i Roberts (1948), Laidlow (1949), Vesely (1965), Zawilski (1973a, 1973b), a także Ruttner i in. (1974).
Ważnym problemem w zabiegu sztucznego unasieniania jest wielkość stosowanych dawek nasienia. Początkowo Mackensen i Roberts (1948) stosowali dawkę 2,5 mm³ nasienia wstrzykiwaną do otworu płciowego matki poza fałd zastawkowy (valvula vaginalis). Natomiast Hachinoe i Tokuda (1951) stosowali dawkę 4 mm³. Wykazali również, że matki kilkakrotnie unasieniane przyspieszały moment składania jaj. Laidlaw (1954) stosował dawki 2 x 2,5 mm³ lub też jednorazowo 5 mm³. Woyke (1960) zalecał dawki większe, a także stosowanie kilkakrotnego unasieniania matek. Badania porównawcze dawek nasienia i liczby plemników jaka przeniknęła do zbiorniczków nasiennych matek, przeprowadzone dodatkowo przez Woyke (1960) wykazały, że wraz ze wzrostem dawki do 8 mm³ wzrastała ilość nasienia przechodzącego do zbiorniczków. Natomiast powyżej tej granicy zwiększenie ilości nasienia było minimalne. Zastosowanie dwukrotnego unasieniania matek spowodowało niewielki wzrost liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych.
Rozwój techniki sztucznego unasieniania spowodował poszukiwania sposobu przechowywania nasienia trutni in vitro. Verma (1978) badał wpływ 10 rozrzedzalników na ruchliwość i przeżywalność spermy. Matki unasienione nasieniem świeżym, rozrzedzonym jednym z rozrzedzalników w proporcji objętości nasienia i rozrzedalnika 1:1, miały w zbiorniczkach nasiennych taką samą liczbę plemników, jak przy unasienianiu nasieniem nierozrzedzonym. Po 60 – 90 dniach przechowywania nasienia mieszanego z różnymi rozrzedzalnikami, około 60% plemników było ruchliwych, jednak wyniki unasieniania matek takim nasieniem były niedostateczne. Zbiorniczek nasienny osiągnęło mniej niż 350.000 plemników.
strona 59W pracy podjęto próbę unasieniania matek pszczelich nasieniem rozrzedzonym oraz badanie wpływu rozrzedzenia na liczbę plemników przenikających do zbiorniczków nasiennych matek.
MATERIAŁ I METODA
Badania prowadzono w Zakładzie Hodowli Owadów Użytkowych WSR-P w Siedlcach w kolejnych dwóch latach. Materiał doświadczalny pochodził z hodowli Zawilskiego: matki pszczele należały do rasy kaukaskiej (Apis mellifica caucasica Gorb.), zaś trutnie do rasy kraińskiej (Apis mellifica carnica Pollm.).
Łącznie unasieniono 65 matek pszczelich przydzielonych losowo do 2 grup unasienionych nasieniem nierozrzedzonym (grupa I) i rozrzedzonym (grupa II). Z grupy I trzy podgrupy unasieniano następującymi dawkami nasienia: 2 mm³, 4 mm³, 6 mm³ (oznaczonych w dalszej części pracy symbolami 2, 4, 6). Grupa II zawierała dwie podgrupy matek unasienionych dawką 6mm³ w różnym stopniu rozrzedzonego nasienia:
- matki unasienione 2 mm³ nasienia rozrzedzonego 4 mm³ rozrzedzalnika, czyli w proporcji objętości 1:2 (oznaczona w dalszej części pracy 2+4);
- matki unasienione 4 mm³ nasienia rozrzedzonego 2 mm³ rozrzedzalnika, czyli w proporcji objętości 2:1 (oznaczona w dalszej części pracy 4+2).
Przy wychowie matek stosowano przekładanie kilkugodzinnych larw do sztucznych miseczek matecznikowych. Matki po wygryzieniu się z mateczników w cieplarkach, umieszczano w mikroulikach typu Zawilskiego (1973c) z asystą pszczół z rodzin wychowujących, gdzie dojrzewały do unasieniania co najmniej 7 dni. Unasienianie przeprowadzono na udoskonalonym aparacie Zawilskiego (1973a i 1973b). Przed i po zabiegu matki umieszczane były pod szklanymi kloszami w celu rozbudzenia się i dokonania przez nie lotu w ograniczonej przestrzeni. Rozbudzone matki po unasienieniu umieszczano wśród uśpionych pszczół, w tych samych mikroulikach, z których zostały zabrane do unasienienia. Po rozbudzeniu się rodzinek, mikrouliki wstawiano do cieplarek na 48 godzin, zapewniając matkom odpowiednie warunki przechodzenia plemników do zbiorniczków nasiennych.
Do unasienienia matek grupy I pobierano nasienie bezpośrednio od trutni w odpowiedniej dawce i unasieniano nimi matki.
W odmienny sposób przygotowywano nasienie przeznaczone do unasieniania matek grupy II. Zastosowano rozrzedzalnik o następującym składzie chemicznym:
H₂O – 400 ml
NaCl – 9 g
KCl – 0,42 g
strona 60CaCl₂ – 0,23 g
KHCO₃ – 0,20 g
Roztwór rozcieńczono wodą destylowaną do stężenia 0,9 % i alkalizowano 0,1 NaOH do pH = 8,6.
Nasienie pobierano przy użyciu specjalnego aparatu konstrukcji Zawilskiego przystosowanego do pobierania dużych ilości spermy. Razem z nasieniem pobierano odpowiednie ilości jałowego rozrzedzalnika. Kolejne porcje nasienia z rozrzedzalnikiem wstrzykiwano do specjalnie skonstruowanego pojemnika aparatu, zabezpieczającego nasienie przed wysychaniem. Do równomiernego rozprowadzenia plemników użyto mikromieszadła konstrukcji Zawilskiego. W urządzeniu tym, wirnikiem jest świderek o średnicy 0,8 mm poruszający się biegiem wstecznym, nie dopuszczający do wypychania nasienia wierzchem pojemnika. Po wymieszaniu pojemnik z nasieniem przenoszono na stanowisko do unasieniania i inseminowano matki w taki sam sposób jak matki grupy 1.
W celu obliczenia liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych, matki zabijano. Następnie wypreparowane zbiorniczki nasienne rozbijano i dokładnie mieszano przy użyciu mikromieszadła po zamianie wirnika, w 5 cm³ płynu fizjologicznego. Następnie kroplę zawiesiny plemników umieszczano w komorze Thoma i liczono plemniki w całej objętości komory w/g zasad oceny liczebności czerwonych krwinek w krwi zwierząt wyższych.
Matki oceniano na podstawie średniej z 4 powtórzeń.
W celu oszacowania liczby plemników w 5 cm³ płynu zastosowano przelicznik 78125, wynikający z parametrów komory Thoma.
Zdefiniowano efektywność przenikania plemników do zbiorniczka nasiennego matki pszczelej, wyrażoną w %, jako proporcję liczby plemników w zbiorniczku nasiennym matki do wszystkich plemników, jakie zostały wstrzyknięte do jajowodów matki.
Liczbę wstrzykniętych plemników oszacowano przyjmując za Woyke (1960), że w 1 mm³ nasienia znajduje się około 7 mln plemników.
Wyniki opracowano statystycznie. Zastosowano analizę wariancji według klasyfikacji krzyżowej z uwzględnieniem wpływu dawek i lat.
W pracy posługiwano się następującymi skrótami cech:
Pz – średnia liczba plemników w zbiorniczkach nasiennych matek pszczelich;
D – dawka nasienia;
Ef – efektywność przenikania.
WYNIKI
Ogółem unasieniono 65 matek pszczelich, w tym 25 nasieniem rozrzedzonym i nie zanotowano ani jednego wypadku śmiertelnego lub braku plemników w zbiorniczkach nasiennych u tych matek.
strona 61W badaniach potwierdzono przenikanie różnej liczby plemników do zbiorniczków nasiennych matek przy stosowaniu różnych dawek i rozrzedzeń. W tabeli 1 zamieszczono rezultaty uzyskane z unasieniania matek 2, 4, 6 mm³ nasienia nierozrzedzonego oraz 2 mm³ nasienia rozrzedzonego 4 mm³ rozrzedzalnika (2+4), a także 4 mm³ nasienia rozrzedzonego 2 mm³ rozrzedzalnika (4+2).
Wyniki tabeli 1 wskazują, że zwiększenie dawki wstrzykniętego nasienia do jajowodów powodowało wzrost liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych matek, ale równocześnie zmniejszało efektywność przenikania plemników. Natomiast interesującym było stwierdzenie wysokiej liczby przenikających plemników, oszacowanej w postaci średniej przy dawce (4+2). Wartość ta była większa od średniej dla takiej samej dawki 4 mm³ nasienia nierozrzedzonego. Różnica między tymi dawkami sprowadzała się głównie do zmian koncentracji nasienia, która przy dawce 4 oraz 2 i 6 była jednakowa i wynosiła 7 mln plemników/mm³, a przy dawce (4+2) wynosiła 4,6 mln plemników/mm³. Średnia dawki (4+2) miała zbliżoną wartość do średniej wynikającej z dawki 6, mimo że w 6 mm³ nierozrzedzonego nasienia ogólnie znajdowało się około 42 mln plemników, a w dawce (4+2) jedynie 28 mln.
Tabela 1 Statystyczna charakterystyka liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych różnych grup matek w zależności od dawek wstrzykiwanego nasienia nierozrzedzonego (2; 4; 6) i rozrzedzonego (4+2 i 2+4) Satistical characteristics of number of spermatozoons in spermatheca in various groups of queens in dependence on doses of undiluted (2,4,6) and diluted (4+2 and 2+4) semen
| Grupy matek / Groups of queens | Śr. liczba plemników w mln / Average number of spermatozoons in mln: Pz | Odchylenie standard. / Standard deviation: s | Współcz. zmienności / Coefficient of variability: V | Efekt. przenikalności w % / Efficiency of penetration in %: Ef | Liczebność / Quantity: n |
|---|---|---|---|---|---|
| 2 | 2,44 | 1,0652 | 43,65 | 17,43 | 15 |
| 4 | 3,37 | 0,8889 | 26,38 | 12,04 | 14 |
| 6 | 4,28 | 0,4440 | 9,45 | 10,19 | 11 |
| 4+2 | 4,22 | 1,2124 | 28,73 | 15,07 | 14 |
| 2+4 | 2,13 | 1,2782 | 60,01 | 15,21 | 11 |
Dodatkowo zwraca uwagę fakt, że zmniejszenie koncentracji na skutek rozrzedzenia nasienia zwiększyło efektywność przenikania, a wartość tego parametru zbliżona była do średniej przy dawce 2.
Wpływ dawki nasienia na efektywność przenikania analizowano statystycznie uwzględniając efekty grupy i roku (tab.2).
Tabela 2 Dwuczynnikowa analiza wariancji dla 2 lat i badanych dawek nasienia Analysis of variance for 2 years and for doses of semen
| Rodzaj zmienności / Source of variability | Liczba stopni swobody / Degrees of freedom | Średni kwadrat odchyleń / Mean square of deviation | F |
|---|---|---|---|
| Między grupami / Among groups | 3 | 9,5365368 | 9,8100** |
| Lata – Years | 1 | 0,0003012 | 0,0003 |
| Interakcja – Interaction | 3 | 0,3786778 | 0,3900 |
| Błąd – Error | 46 | 0,9717580 |
** – różnice między grupami istotne przy α = 0,01 ** – differences among groups significant at α = 0,01
Wysoka istotność testu F dla dawek nasienia upoważniała do zastosowania wielokrotnego testu rozstępu dla stwierdzenia, między którymi średnimi różnice można uznać za statystycznie istotne. Małe efekty lat i interakcji upoważniały do traktowania każdej grupy matek unasienianej jednakową dawką w okresie 2 lat za jedną populację. Wyniki testowania wykazały nieistotną różnicę jedynie między średnimi liczbami plemników w zbiorniczkach nasiennych grupy 6 i (4+2). Obie te dawki nie różniły się objętością a jedynie koncentracją. Wszystkie pozostałe różnice okazały się statystycznie istotne.
Zależności występujące między dawkami (D), liczbą plemników w zbiorniczkach nasiennych matek pszczelich (Pz) i efektywnością przenikania (Ef) przedstawiono w tab.3 za pomocą współczynników korelacji i zobrazowano na wykresach 1-3.
Wartości współczynników korelacji między Pz i D oraz Ef i D były średniej wielkości ale statystycznie wysoko istotne. Niska korelacja występująca między Ef i Pz sugerowała, że czynnik efektywności przenikania w małym stopniu wpływał na ostateczną liczbę plemników jaka przenikała do zbiorniczków nasiennych matek pszczelich. W celu ostatecznego rozstrzygnięcia tego zagadnienia obliczono między badanymi cechami wielkości cząstkowych
strona 63współczynników korelacji I rzędu. Wartości współczynników korelacji cząstkowej potwierdziły fakt istnienia wysokich współzależności między wszystkimi badanymi wielkościami, w tym także wysoką dodatnią zależność między efektywnością a liczbą plemników w zbiorniczku nasiennym matki.
Tabela 3 Współzależności występujące między dawkami (D), liczbą plemników przenikających do zbiorniczków nasiennych (Pz) oraz efektywnością przenikalności (Ef) dla 3 grup matek unasienianych różnymi dawkami nierozrzedzonego nasienia Correlations and coefficients of partial correlation among doses (D), number of spermatozoons penetrating to spermatheca (Pz) and efficiency of penetration (Ef) for 3 groups of queens inseminated various doses of undiluted semen
| Kombinacje cech / Combinations | Współczynniki korelacji / Cefficients of cerrelation | Cząstkowy współczynnik korelacji / Partial correlation coefficient | % wariancji związanej wzajemną zależnością / % variances connected by mutual dependance |
|---|---|---|---|
| Pz x D | 0,6682 | 0,9623 | 92,6 |
| Ef x D | -0,5171 | -0,9497 | 90,2 |
| Ef x Pz | 0,2502 | 0,9352 | 87,5 |
Na podstawie danych uzyskanych z tabeli 3 zobrazowano zależność Pz od D na wykresie 1. Rozpatrując przebieg zależności w przedziale dawek do 6 mm³, liczbę plemników w zbiorniczkach nasiennych przybliżono regresją prostoliniową. Na wykresie zaznaczono średnie grup unasienionych nasieniem rozrzedzonym. Oba punkty charakteryzujące liczby przenikających plemników nie leżą na linii regresji. Punkt dla dawki 2+4 położony jest poniżej linii regresji, natomiast dla grupy (4+2) leży znacznie powyżej tej linii. Po obliczeniu granic tolerancji dla prostej regresji w punktach D=2 oraz D=4, nie stwierdzono statystycznej istotności odchylenia przy dawce (2+4), natomiast stwierdzono wysoką istotność odchylenia (4+2).
Zależność efektywności przenikalności plemników (Ef) od dawki nasienia (D) przedstawiono na wykresie 2. W przedziale dawek do 6 mm³ wartości (Ef) były coraz mniejsze i ujemnie skorelowane. Również w tym wypadku średnie dla matek unasienionych nasieniem rozrzedzonym położone były poza linią regresji. Analiza wykresów 1 i 2 wyraźnie wskazuje na znaczny wpływ rozrzedzania nasienia na efektywność przenikania i w ostatecznym efekcie na inną liczbę plemników w zbiorniczkach nasiennych matek od tych, jakich należałoby się spodziewać, stosując określone dawki przy unasienianiu. Średniej wielkości rozrzedzenie (koncentracja plemników = 4,6 mln plemników/mm³ nasienia), powodowało wyraźne polepszenie wyników unasieniania, natomiast bardzo silne rozrzedzenie (koncentracja = 2,3 mln
strona 64plemników/mm³ nasienia), zmniejszało liczbę plemników przenikających do zbiorniczków nasiennych matek pszczelich.

Ryc.1. Zależność liczby plemników w zbiorniczku nasiennym matki (Pz) od dawki nasienia (D) Dependance of number of spermatozoa in spermatheca of queen (Pz) on dose of semen (D)

Ryc.2. Zależność efektywności przenikania (Ef) od dawki nasienia (D) Dependance of penetrating efficiency (Ef) on dose of semen (D)
Niska korelacja występowała między Pz i Ef. Zależność tą przedstawiono na wykresie 3.

Ryc.3. Zależność liczby plemników w zbiorniczku nasiennym (Pz) od efektywności przenikania (Ef) Dependance of number spermatozoa in spermatheca (Pz) on efficiency of penetrating (Ef)
Uzyskane dane potwierdziły wniosek, że ostateczna liczba plemników jaka znajdzie się w zbiorniczkach nasiennych matek pszczelich zależy od 2 zasadniczych wielkości tj. od dawki nasienia i efektywności przenikania. Dlatego też obliczono zależność liczby plemników (Pz) jako zależną równocześnie od dwóch pozostałych parametrów i przedstawiono równanie regresji wielokrotnej, które przyjęło następującą postać:
Pz = -1.688007 + 0.7497602 D + 0.155525 Ef
a R2 = 0.9331 i był bliski jedności.
Dla tej zależności przedstawiono analizę wariancji liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych matek z uwidocznieniem wpływu obu badanych czynników, traktowanych jako zmienne niezależne (tab.4).
Wyniki analizy wariancji wykazały wysoko istotny wpływ dawki i efektywności przenikania na ostateczną liczbę plemników w zbiorniczku nasiennym matek pszczelich.
strona 66Tabela 4 Analiza wariancji liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych matek pszczelich w zależności od dawek nasienia (D) i efektywności przenikania (Ef) Analysis of variance of spermatozoons in spermathecas of queen in regression depended on doses (D) and efficiency of penetration (Ef)
| Źródło zmienności / Source of variation | Liczba stopni swobody / Degrees of freedom | Średni kwadrat odchyleń / Mean square of deviation | F |
|---|---|---|---|
| Dawki – Doses | 1 | 21,6476 | 246,82** |
| Efektywność – Efficiency | 1 | 23,5949 | 269,02** |
| Błąd – Error | 37 | 0,0877 |
** – wpływ dawek i efektywności istotny przy α = 0,01 ** – influence of doses and of efficiency significant at α = 0,01
DYSKUSJA
Mackensen (1969) prowadził badania nad unasienianiem matek pszczelich nasieniem rozrzedzonym. W niniejszej pracy potwierdzono możliwość zastosowania nasienia rozrzedzonego do sztucznego unasieniania matek pszczelich. Zastosowanie nasienia rozrzedzonego przy sztucznym unasienianiu dało możliwości wprowadzania nowych technik doboru par rodzicielskich przy wszechstronnym zwiększeniu efektywności prowadzonych prac hodowlanych i badawczych nad genetycznym doskonaleniem pszczoły miodnej. Porcję nasienia trutnia można rozrzedzić i dzieląc ją na mniejsze dawki unasienić 2 lub więcej matek nasieniem tego samego trutnia (kombinacja taka w przyrodzie nie zachodzi). Od matek rozpoczynających czerwienie uzyskano by dość znaczną liczbę potomstwa diploidalnego (matek-córek i robotnic), mogącego stanowić cenny materiał hodowlany lub badawczy. Zastosowanie przy unasienianiu dużego rozrzedzenia, może spowodować szybkie wyczerpanie zapasu nasienia w zbiorniczkach nasiennych i matki składałyby jaja jedynie na trutnie (trutowienie). Dysponując trutniem cennym z punktu widzenia hodowli (np. mutant), który jednocześnie posiada bardzo gęste nasienie, (powodujące śmierć unasienianej nim matki) to po odpowiednim rozrzedzeniu można otrzymać pozytywny wynik unasieniania.
Wyniki pracy wskazują, że przy rozrzedzaniu nasienia w proporcji objętości 2:1, można otrzymać znacznie lepsze rezultaty sztucznego unasieniania matek pszczelich przez zwiększenie efektywności przenikania plemników. Natomiast rozrzedzenie w proporcji objętości 1:2 prowadzi do obniżenia
strona 67efektywności. Wskazuje to na istnienie określonego optimum rozrzedzenia (koncentracji) nasienia, związanego z największą efektywnością przenikania plemników.
Ostateczna liczba plemników, jaka znajdzie się w zbiorniczku nasiennym matki pszczelej uzależniona jest od wielu czynników np.: dawka nasienia, kondycja unasienianej matki, jej odżywianie, wpływ pielęgnujących ją robotnic podczas przenikania plemników do jej zbiorniczka nasiennego a także, jak wskazują uzyskane wyniki – rozrzedzenie (koncentracja) nasienia. Równanie regresji wielokrotnej pozwala na wstępną klasyfikację tych wszystkich czynników. Ich wpływ nie jest bezpośredni ale prowadzi do ostatecznego rezultatu poprzez dwa główne czynniki: wielkość dawki i efektywność przenikania plemników.
W badaniach zastosowano dawki nasienia poniżej 8 mm³, którą Woyke (1960) podał jako optymalną. W przedstawionej pracy matki unasieniano nasieniem rozrzedzonym w objętości 6 mm³ (podgrupy 4+2 i 2+4). Stosując takie same proporcje nasienia i rozrzedzalnika, należałoby utworzyć podgrupy 8+4 i 4+8, czyli unasieniać matki 12 mm³. Unasienianie taką dawką wpłynęłoby na zwiększenie śmiertelności matek po zabiegu inseminacji. Ponadto stosowanie dawek wyższych od optymalnej, nie powodowałoby istotnego wzrostu liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych matek.
Szczegółowe rozpatrywanie współczynników zmienności przy różnych dawkach, uwidacznia znaczne zmniejszenie ogólnej zmienności liczby plemników w zbiorniczkach nasiennych matek, jeżeli dawka dąży do optymalnej. Przy małych dawkach, silnie ujawnia się indywidualna zdolność matki do przeprowadzania plemników do zbiorniczka nasiennego. Spośród matek unasienionych małą dawką, wiele z nich miało w swoich zbiorniczkach znaczą liczbę plemników, zabezpieczającą roczne lub dwuletnie prawidłowe czerwienie. Inne miały w zbiorniczkach małą ich liczbę. Matki unasieniane dawką zbliżoną do optymalnej, posiadały liczby plemników w zbiorniczkach zapewniające wieloletnie, prawidłowe czerwienie. Można przypuszczać, że w osobniczej zdolności do przeprowadzania plemników w wypadku małej dawki nasienia, można szukać przyczyn dokonywania przez matki pszczele dwóch lub więcej lotów weselnych. Jak stwierdził Woyke (1960) oraz Zawilski (1960), przyczyną wielokrotnych lotów weselnych, dokonywanych przez niektóre matki jest zbyt mała liczba plemników w ich zbiorniczkach nasiennych po pierwszym locie weselnym. Zgodne jest to także z poglądem Zawilskiego (1960), który uważał, że w czasie naturalnego unasieniania matki pszczele dotąd powtarzają loty weselne, dopóki nie uzyskają 5 do 6,5 mln plemników w zbiorniczkach nasiennych.
strona 68WNIOSKI
- Sztuczne unasienianie matek pszczelich nasieniem rozrzedzonym jest możliwe przy użyciu zastosowanego w pracy rozrzedzalnika.
- Optymalny stopień rozrzedzenia, wpływający na zwiększenie efektywności przenikania plemników do zbiorniczków nasiennych matek określała koncentracja 4,6 mln plęmników/1 mm³ nasienia. Natomiast koncentracja 2,3 mln plemników/1 mm³ nasienia pogarszała wyniki unasieniania.
- Ostateczny rezultat liczby plemników w zbiorniczku nasiennym matki pszczelej zależał bezpośrednio od dwóch czynników tj. dawki (ewentualnie modyfikowanej koncentracją) oraz efektywności przenikania plemników do zbiorniczka nasiennego.
- Stosując rozrzedzenie nasienia trutni można uzyskiwać efekty genetyczne i hodowlane niemożliwe do uzyskania przy naturalnym unasienianiu matek, a także na drodze sztucznej inseminacji stosowanej w dotychczasowej formie tj. bez rozrzedzeń.
LITERATURA
Hahinoe Y., Tokuda Y. (1951) – Studies on the artificial insemination of the honey bee. Nat.Inst.Agric.Sci., (Japan) Ser.G1: 93-100.
Laidlaw H.H.Jr. (1949) – New instruments for artificial insemination of queen bees. Amer. Bee J., 89:566-567.
Laidlaw H.H.Jr. (1954) – Beekeeping managment for bee breeder. Amer.Bee J., 94:92-95.
Mackensen O., Roberts W.C. (1948) – A manual for the artificial insemination of queen bees. U.S.D.A.Bur.Ent. and Plant quarant. ET-250.
Mackensen O. 1969 – Effect of semen diluents and temerature on succes in instrumental insemination of queen honey bees. J.econ.Ent., 57(4):581-583.
Michailoff A.S. (1931) – Über die Vererbung Weissaugigkeit bei Honigbiene. Z.Indukt. Abstamm u. Vererbungsl., 59(2-3):190-202.
Ruttner F., Schneider H., Fresnaye J. (1974) – Standardapparat zur instrumentellen Besamung der Bienenkönigin.
Verma L.R. (1978) – Biology of honeybee (Apis mellifera L.) spermatozoa. 1. Effect of different diluents on motility and survival. Apidologie, 9(3):167-174.
Vesely V. (1965) – Insemination plastic tip with cylindrical warking part makes possible to insemination artificially without use of the vaginal probe and to get sperma directly from vesicles of drones.
Watson L.R. (1927) – Controled mating of queen bees. Hamilton III.
Woyke J. (1960) – Naturalne i sztuczne unasienianie matek pszczelich. Pszczeln.Zesz.Nauk., 4(3-4):183-261.
Zawilski A. (1960) – Badania nad biologią unasieniania matek pszczelich. Praca dyplomowa. Zakład Pszczelnictwa SGGW Warszawa.
Zawilski A. (1973a) – Zestaw aparatury do sztucznego unasieniania matek pszczelich. Patent nr 91436.
Zawilski A. (1973b) – Strzykawka do sztucznego unasieniania matek pszczelich. Patent nr 167036.
strona 69Zawilski A. (1973c) – Mikroulik do wychowu sztucznie unasienianych matek pszczelich. Wzór użytkowy nr 25512.
TEST OF ARTIFICIAL INSEMINATION OF QUEEN HONEY BEES WITH DILUTED SEMEN
Ł. Skonieczna-Zawilska, A. Zawilski
Summary
65 queens were inseminated and devided in two groups. In the first group queens were inseminated with following doses of undiluted semen: 2 mm³, 4 mm³ and 6 mm³ (marked 2,4,6). Queens from the second group were inseminated with dose 6 mm³ of diluted semen. This group of queens was devided in two parts:
- Queens inseminated with 2 mm³ of semen diluted with 4 mm³ of diluting liquid, or in proportion 1:2 (2+4).
- Queens inseminated with 4 mm³ of semen diluted with 2 mm³ of diluting liquid, or in proportion 2:1 (marked 4+2).
Analysing results of insemination it ascertained that number of spermatozoons in spermathecas of queens increases, but in the same time efficiency of penetration of spermatozoons for dose (4+2) appeared to be quite big. Average for the dose – 4,22 mln is almost equal to average for dose (6) =4,28 mln, in spite of fact, that in 6 mm³ undiluted semen there were about 42 mln spermatozoons and in dose (4+2) only 28 mln. Average number of spermatozoons in spermathecas after using dose (2+4) = 2,13 mln is close to average for dose (2) = 2,44 mln.
Analysis of variance indicats that doses of semen and influence of dilution are very essential when an effect for years and for interaction is very small mutual dependences among: – number of spermatozoons, which penetrated into spermatheca (Pz), dose of semen (D), efficiency of penetrating of spermatozoons (Ef) were defined. The dependences are shown on graphs. Averages for groups of inseminated queens (for which was used diluted semen) are beyond line of regresion and importance of upward deviation is proved.
Analysis of multiple regression confirmed supposition, that final number of spermatozoons depends on dose and efficiency of penetration, which are included in following equation:
Pz = – 16,88007 + 0,7497602 D + 0,155525 Ef
In consequence of researches it is ascertained, that queens can be inseminated with diluted semen and there is an optimal dilution, which increases efficiency of penetration of spermatozoons.
Keywords: honey bee queen, insemination, sperm, dilution.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 57, streszczenie: „plęmników” → plemników
- s. 58: „Laidlow” → Laidlaw
- s. 58: „rozrzedalnika” → rozrzedzalnika
- s. 61, tab. 1: „Satistical” → Statistical
- s. 63, tab. 3: „Cefficients of cerrelation” → Coefficients of correlation
- s. 67: „znaczą liczbę” → znaczną liczbę
- s. 68: „plęmników” → plemników
- s. 68, piśmiennictwo: „managment” → management
- s. 68, piśmiennictwo: „temerature” → temperature
- s. 68, piśmiennictwo: „succes” → success
- s. 68, piśmiennictwo: „warking” → working
- s. 68, piśmiennictwo: „Controled” → Controlled
- s. 68, piśmiennictwo: „Weissaugigkeit” → Weissäugigkeit
- s. 69, streszczenie, 2×: „devided” → divided
- s. 69, streszczenie: „indicats” → indicates
- s. 69, streszczenie: „regresion” → regression
- s. 69, streszczenie: „- 16,88007″ → – 1,688007
