OPRACOWANIE METODY KRÓTKOTERMINOWEGO PRZECHOWYWANIA NASIENIA TRUTNI

tekst: Wojciech Skowronek, Jerzy Szymula

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLII, 1998 — Wojciech Skowronek, Jerzy Szymula

strona 145

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLII, Nr 1 1998

Wojciech Skowronek, Jerzy Szymula

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

Nasienie trutni przechowywano przez 2 doby w różnych warunkach i po rozcieńczeniu go płynem Hyesa w stosunku 1:1 unasieniano powstałą zawiesiną matki. Najlepsze wyniki uzyskano przechowując nasienie w zamkniętych kapilarach szklanych przetrzymywanych w temp. 12°C. Matki unasienione roztworem takiego nasienia gromadziły w zbiorniczkach nasiennych równie dużo plemników, jak matki unasienione roztworem świeżego nasienia.

<u>Słowa kluczowe</u>: inseminacja, nasienie przechowywane, nasienie rozcieńczone

WPROWADZENIE

Poszukiwanie metod przechowywania nasienia trutni w sztucznych warunkach wywołane zostało chęcią szerszego i dłuższego wykorzystywania nasienia trutni pochodzących od szczególnie wartościowych matek, wydłużenia sezonu produkcji matek oraz stworzenia możliwości przesyłania nasienia. Pierwsze próby opracowania takiej metody wykonane zostały w latach 60-tych (Taber, Blum 1960) w latach następnych były one doskonalone (Pole, Taber 1969 i 1970, Vesely 1976, Taber i inni 1979). Sprawdzano w nich różne temperatury oraz środowiska, w których przechowywane było nasienie. Za pozytywny wynik w tych pracach uznawano fakt składania przez matki nawet pojedyńczych zaplemnionych jaj. Prowadzone były także próby przechowywania niasienia w bardzo niskich temperaturach przez okres kilku lat (Melniczenko i Vavilov 1976 , Harbo 1979a,b i Harbo, Wiliams 1987). Plemniki zachowywały żywotność, nie w takim jednak stopniu, aby metoda mogła być polecana do stosowania w praktyce.

W badaniach nad przechowywaniem nasienia przez okres 3 tygodni (Skowronek i Konopacka 1983) stwierdzono tylko nieznaczne obniżenie żywotności przechowywanego nasienia, wyrażające się gorszym wypełnieniem zbiorniczków nasiennych inseminowanych nim matek. W badaniach tych nasienie było przechowywane w zamkniętych kapilarach w temp. 12-13°C. Nie udało się powtórzyć tak dobrych wyników w innych

strona 146

badaniach (Konopacka, Bieńkowska 1995) zwykle żywotność nasiena spadała już po 1 dniu przechowywania, ale w niektórych powtórzeniach pozostawała na niezmienionym poziomie nawet przez 6 dni przechowywania.

Zastosowanie techniki inseminacji nasieniem mieszanym pochodzącym od wielu trutni wymusiło potrzebę opracowania prostej metody krótkookresowego przechowywania. Nasienie zebrane do pojemniczka przeznaczone jest do unasienienia grupy matek. Proces pobierania nasienia jest czasochłonny, zwykle niemożliwe do zrealizowania jest pobranie nasienia i inseminacja tego samego dnia. Wynikła zatem potrzeba opracowania metody przechowywania nasienia trutni do następnego dnia lub dłużej.

Celem pracy było znalezienie optymalnych warunków przechowywania nasienia trutni przez około 48 godzin i ocena jego przydatności do unasienienia nim matek.

MATERIAŁ I METODA

Doświadczenie przeprowadzono w Zakładzie Hodowli Pszczół Oddziału Pszczelnictwa ISK w Puławach w latach 1996-97, w każdym sezonie wykonano odpowiednio 2 i 3 serie doświadczenia. Ocenę przechowywanego nasienia dokonywano poprzez unasienienie nim matek, a następnie sprawdzenie liczby plemników, która znajdowała się w zbiorniczkach nasiennych matek.

Pobrane od losowo wybranych trutni nasienie gromadzono w dwóch rodzajach pojemników, w małych strzykawkach, tzw. insulinówkach i w kapilarach posiadających końcówkę pozwalającą na bezpośrednie pobieranie nasienia od trutni . W jednej kapilarze gromadzono około 40 µl nasienia, a w strzykawce około 120 µl. Pojemniki te przetrzymywano następnie w dwóch różnych temperaturach: 12°C i temperaturze pokojowej (16-22°C). W zależności od rodzaju pojemnika stosowano różne sposoby pobierania nasienia, przy kapilarach stosowano adapter pozwalający zainstalować kapilarę bezpośrednio do strzykawki inseminacyjnej, przy strzykawkach nasienie pobierano do igły inseminacyjnej, następnie wyciskano do probóweczki, a stamtąd wybierano go strzykawką. W obu przypadkach przechowywane nasienie chroniono od dopływu powietrza i światła. W tym celu końcówki kapilar zamykano słupkiem roztworu soli fizjologicznej nie łączącym się z nasieniem, a na końcówki strzykawek nasadzano plastikowe zatyczki. Pojemniki z nasieniem przetrzymywane w temperaturze pokojowej zawijano w papier i zamykano w szufladach.

Po 48 godzinach nasienie przenoszono do małych probówek i dodawano płynu Hyesa (Ruttner 1976) w stosunku 1:1. Po dokładnym wymieszaniu

strona 147

powstałą zawiesiną unasieniano matki dwukrotnie dawką 8 mm² w odstępie 2 dni. Grupę kontrolną stanowiły matki unasienione w tych samych dniach zawiesiną świeżo pobranego nasienia w płynie Hyesa. Rodzaj rozcieńczalnika, wielkość dawki roztworu i stosunek rozcieńczenia stosowano według Skowronka i innych (1995).

Matki przed i po unasienianiu przetrzymywano w klateczkach z kilkunastoma pszczołami w temperaturze pokojowej. W dwa dni po drugim unasienieniu matki zabijano, wypreparowywano z nich zbiorniczki nasienne i liczono znajdujące się w nich plemniki. Liczenie prowadzono za pomocą komory Fuchsa-Rosenthala według powszechnie przyjętej metody (Woyke 1960).

Opracowań matematyczno-statystycznych dokonano przy zastosowaniu analizy wariancji. W obliczeniach wyniki poszczególnych serii potraktowano łącznie.

WYNIKI I DYSKUSJA

Wśród unasienianych matek największą liczbę plemników w zbiorniczkach nasiennych gromadziły matki unasieniane nasieniem przechowywanym w kapilarach w temperaturze 12°C (tab.1). Podobną liczbę plemników stwierdzono u matek z grupy kontrolnej. Wyraźnie mniej plemników miały w zbiorniczkach matki unasieniane nasieniem przechowywanym w kapilarach w temperaturze pokojowej. Matki unasieniane nasieniem przechowywanym w strzykawkach gromadziły najmniej nasienia. Analiza statystyczna wyników wykazała brak istotności różnic w średniej zawartości nasienia w zbiorniczkach matek unasienionych nasieniem przechowywanym w kapilarach w temperaturze pokojowej, a następnie rozcieńczonym płynem Hyesa oraz matek unasienionych świeżym, rozcieńczonym nasieniem. U matek unasienionych nasieniem przechowywanym w strzykawkach stwierdzono istotnie mniejszą liczbę plemników w zbiorniczkach nasiennych (tab.1).

W pierwszym roku badań próbowano przechowywać nasienie po jego uprzednim rozcieńczeniu płynem Hyesa. W zbiorniczkach nasiennych matek unasienionych takim roztworem nie stwierdzono obecności plemników.

Średnia zawartość nasienia, jaką gromadziły matki w zbiorniczkach nasiennych po unasienieniu nasieniem rozcieńczonym przechowywanym przez 2 doby w kapilarach w temp. 12°C i matki kontrolne unasienione świeżym rozcieńczonym nasieniem wynosząca niewiele ponad 3 miliony nie jest liczbą w pełni satysfakcjonującą w porównaniu z wynikami uzyskanymi w innych badaniach (Woyke 1960, Woyke i inni 1974, Konopacka 1991). Zważywszy jednak warunki, w jakich były przetrzymywane matki (klateczki wraz z kilkunastoma pszczołami) wynik ten jest bardzo zbliżony do rezultatów

strona 148

osiągniętych podczas przetrzymywania matek po unasienieniu w podobnych warunkach (Woyke, Jasiński 1980).

Tabela 1 Liczba plemników w zbiorniczkach nasiennych matek unasienionych roztworem nasienia przechowywanym w różnych warunkach przez dwie doby (tys.) – The number of spermatozoa in the spermatheca of queens inseminated with diluted semen stored two days in different conditions.

Warunki przechowywania
Keeping conditions
Liczba matek
Number of queens
Średnio plemników
Mean
Od – do
Range
W strzykawce, temp. pokojowa
In syringes, room temp.
5 1.529 a 1.216- 2.080
W strzykawce, temp. 12°C
In syringes, 12°C
13 1.669 a 0.800- 3.104
W kapilarach, temp. pokojowa
In capillaries, room temp.
8 2.428 ab 1.184- 4.000
W kapilarach, temp. 12°C
In capillaries, 12°C
9 3.234 b 1.696- 5.824
Kontrola, nasienie świeże
Fresh semen
7 3.026 b 2.048- 4.096

WNIOSKI

  1. Najkorzystniejsze warunki uzyskuje się podczas przechowywania nasienia trutni w kapilarach w temperaturze 12°C. Matki unasienione tak przechowywanym nasieniem gromadzą w zbiorniczkach nasiennych największą liczbę plemników.
  1. Nasienie przechowywane przez 2 doby w zamkniętych kapilarach w temperaturze 12°C może być wykorzystywane do unasieniania matek ponieważ matki unasienione takim nasieniem gromadzą w zbiorniczkach nasiennych podobną liczbę plemników, jak matki unasienione nasieniem świeżym.
  1. Używanie kapilar do przechowywania nasienia jest mniej pracochłonne i stwarza korzystniejsze warunki higieniczne niż stosowanie do tego celu strzykawek.

LITERATURA

Harbo J.R. (1979a)- Storage of honeybee spermatozoa at-196 C. J. apic. Res. 18(1):57-63

strona 149

Harbo J.R. (1979b)- Egg hatch of honey bees fertilized with frozen spermatozoa. An. ent. Soc. Am. 72(4):516-518

Harbo J.R.,Wiliams J.L.(1987)-Effect of above freezing temperatures on temporary storage of honeybee spermatozoa. J. apic.Res. 26(1): 53-55

Konopacka Z. (1991)- Wpływ narkozy CO2 i N2O na wyniki sztucznego unasieniania matek pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk. 35:3-18

Konopacka Z., Bieńkowska M. (1995)- The results of queen insemination with the semen stored in glass capillars. Pszczeln. Zesz. Nauk. 39(1):213-215

Melniczenko A.N., Vavilov Ju.L. (1976)- Mnogoletnee chranenie trutnevoj spermy pri zamrażiwanii w żidkom azote. Dokl. vsech. Akad. sel. khoz. 1:25-26

Poole H.K.,Taber S. III(1969)- A method of in vitro storage of honeybee semen. Am. Bee J. 109 (11) 420-421

Poole H.K., Taber S. III (1970)- In vitro preservation of honey bee semen by storage at 13-15°C. Am. ent Soc. Am. 63(6):1673-1674

Ruttner F. (1976)- The instrumental insemination of the queen bee. Apimondia Publishing House Bucharest 21p

Skowronek W., Konopacka Z.(1983)-Wyniki unasieniania matek nasieniem przechowywanym w warunkach laboratoryjnych. Pszczeln. Zesz. Nauk. 27: 3-12

Skowronek W., Kruk C., Loc K. (1995)-The insemination of queen honeybees with diluted semen. Apidologie 26: 487-493

Taber S.III, Blum M.S.(1960)- Preserwation of the honey bee semen. Science 131: 1734-1735

Taber S. III, Poole H.K., Edwards J.F. (1979)- Enhanced fertility of honey bee semen stored in vitro and possibly a reversal of senescence. Apidologie 10(2):129-136

Vesely V.(1976) – Studium możnosti konservovat sperma. Vedecke prace V U Vc 7 : 129-134

Woyke J. (1960)- Naturalne i sztuczne unasienianie matek pszczelich. Pszczeln Zesz. Nauk. 4(3-4):183-275

Woyke J., Jasiński Z. (1980)- Wpływ liczby pszczół asystujących matce przed zabiegiem na rezultaty sztucznego unasieniania. Pszczeln. Zesz. Nauk. 24:3-8

Woyke J., Jasiński Z., Smagowska B. (1974)- Porównanie organów rozrodczych oraz efektów sztucznego i naturalnego unasieniania pszczół różnych ras i ich mieszańców. Pszczeln. Zesz. Nauk. 18:53-75

strona 150

ELABORATION OF THE METHOD FOR A SHORT-PERIOD STORAGE OF DRONE SEMEN

Wojciech Skowronek, Jerzy Szymula

Summary

Drone semen sampled in small syringes and glass capillaries was kept for 2 days at room temperature and at 12°C. Queens were fertilised with the semen diluted with Hyes’s fluid at a volume ratio 1:1 using two doses of 8 µl each. The spermatozoa occurring in the queen spermatheca were counted after a two-day storage.

The highest amounts of semen, an average of 3234 x 10³ spermatozoa, were found in the queens fertilised with the semen kept in the capillaries at 12°C. The controls inseminated with a fresh semen solution in Hyes’s fluid revealed unmarkedly lower amounts of semen in comparison to the above cited value. The queens inseminated with the semen kept in syringes contained about half the amount of the semen found in the spermatheca of the controls.

<u>Keywords</u>: instrumental insemination, stored semen, diluted semen.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 145: „Pole, Taber” → Poole, Taber
  • s. 145: „pojedyńczych” → pojedynczych
  • s. 145: „niasienia” → nasienia
  • s. 145, 149, 2×: „Wiliams” → Williams
  • s. 146: „nasiena” → nasienia
  • s. 147: „8 mm²” → 8 mm³
  • s. 149, literatura: „Preserwation” → Preservation
  • s. 149, literatura: „An. ent.” → Ann. ent.
  • s. 149, literatura: „Am. ent Soc.” → Ann. ent. Soc.

Podobne wpisy