PRÓBY WYKORZYSTANIA MIESIARKI LUCERNÓWKI (MEGACHILE ROTUNDATA F.) DO ZAPYLANIA LUCERNY W WARUNKACH POLOWYCH

tekst: Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVIII, 1984 — Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

strona 185

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVIII Puławy 1984

Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

Oddział Pszczelnictwa ISK

WSTĘP

Wysokość plonów lucerny zależy głównie od liczby owadów zapylających, która z powodu zabiegów agrotechnicznych i chemizacji jest w większości rejonów nasiennych Polski bardzo niska i nadal ulega obniżeniu. W USA i Kanadzie opracowano (m. in. Bohart 1962, 1970, Stephen 1962, 1979, Hobbs 1964, 1973) metody masowej hodowli miesiarki lucernówki, co pozwala uzyskiwać tam wysokie plony nasion lucerny. Obszerny przegląd piśmiennictwa dotyczącego tej miesiarki zestawił Piesienko (1982). Metodę hodowli miesiarek w warunkach Polski opracowano w latach ubiegłych (Ruszkowski i inni 1974, 1975, 1976, 1977, 1979).

Badania obecne podjęliśmy w celu sprawdzenia, czy w polskich warunkach klimatycznych miesiarka lucernówka, lub inne krajowe gatunki miesiarek, mogą skutecznie zapylać lucernę w polu.

Ponieważ nie udało nam się uzyskać dostatecznie dużej populacji innych miesiarek, badania ograniczyliśmy wyłącznie do miesiarki lucernówki.

MIEJSCE I METODY BADAŃ

Badania prowadzono na plantacjach nasiennych lucerny w Radzikowie koło Błonia (woj. warszawskie) w latach 1978, 1982 i 1983 (ok. 2-hektarowa plantacja Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin), w Szelejewie woj. leszczyńskie w 1979 r. (1-hektarowa plantacja Stacji Hodowli Roślin), oraz we wsi Truszków koło Opola Lub. w latach 1979 i 1980 (ok. 30-arowe plantacje rolników indywidualnych). Katastrofalny dla rolnictwa 1980 r. tak obniżył naszą populację miesiarek, że następny

strona 186

rok trzeba było poświęcić na jej ponowne rozmnożenie do liczebności umożliwiającej prowadzenie doświadczeń.

Kokony miesiarki lucernówki zimowano w chłodziarce w temperaturze około 4°C, a na 18 dni przed zaplanowanym terminem wylęgu przenoszono je do cieplarki, gdzie następowała ich inkubacja (przy 29—30°C i 80% wilgotności względnej). Tuż przed spodziewanym początkiem wylęgu wywożono kokony na plantacje kwitnącej lucerny i umieszczano w drewnianej wylęgarce obok „megachilnika”, czyli skrzyni z materiałami gniazdowymi dla miesiarek.

Z powodu słabych wylęgów w polu w latach 1978—1982 całą inkubację w 1983 r. przeprowadzono w cieplarce, wynosząc codziennie w godzinach przedpołudniowych wylęgarkę z kokonami na pole lucerny i otwierano ją obok megachilnika, uwalniając owady wygryzione w ostatniej dobie.

Liczono wywożone na plantację kokony, a liczbę wylęgniętych samic i samców oceniano na podstawie wylęgu pozostawionej w laboratorium części kokonów. Po przekwitnięciu lucerny zbierano zasiedlone gniazda, przenoszono je do chłodziarki i jesienią analizowano ich zawartość, licząc założone komórki i dobrze wykształcone kokony. Do dalszej zimowli pozostawiano jedynie komórki o dobrze wykształconych kokonach. Podczas inkubacji kokonów w następnym roku liczono wylęgnięte z nich samice i samce.

Na podstawie wcześniejszych badań wyliczono szacunkowo liczbę kwiatów lucerny jaką mogła dana liczba miesiarek zapylić i jakiego plonu nasion można było w związku z tym oczekiwać. Jaki natomiast plon nasion został zebrany rzeczywiście na badanych polach nie udało się ustalić, Ogólna liczba wywiezionych kokonów była zresztą zbyt mała, żeby miesiarki te mogły należycie zapylić całą plantację lucerny. Według amerykańskich danych (Bohart 1970) potrzeba do tego 6000—12 000 samic, a w polskich warunkach raczej około 25 000 samic miesiarek na 1 ha.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

Wyniki doświadczeń (zestawione w tab. 1) wskazują na to, że miesiarka lucernówka skutecznie zapylała lucernę w polu (z wyjątkiem 1980 r.) i gdyby występowała w dostatecznej liczbie (25 000 samic na 1 ha) podniosłaby plony nasion lucerny w sprzyjające lata (np. 1982 i 1983) o 400—500 kg, a w mniej sprzyjające o około 150 kg z 1 ha.

Gorzej natomiast wypadło samo rozmnożenie tych miesiarek w polu, gdyż współczynnik rozmnożenia tylko w 1979 r. (II pokos) i 1983 r. (I pokos) przekroczył 1, w pozostałych zaś latach populacja miesiarek w polu nawet zmniejszyła się i to co najmniej o połowę. Mogło to być spowodowane zarówno niekorzystną pogodą, jak i zbyt małą powierzchnią lucernika, która była przyczyną rozlatywania się pszczół i szukania miejsc gniazdowania poza obrębem plantacji. Ale główną przyczyną był

strona 187

Tabela 1 Wyniki doświadczeń polowych z miesiarką lucernówką Results of field experiments on Megachile rotundata F.

Miejscowość / Locality rok i pokos / year and cut wywieziono / introduced: kokonów / cocoons wywieziono / introduced: wylęgniętych / emerged: ♀ wywieziono / introduced: wylęgniętych / emerged: ♂ uzyskano / collected: komórek / cells uzyskano / collected: kokonów / cocoons uzyskano / collected: wylęg / emerged ♀ współczynnik rozmnożenia / reproduction coefficient: brutto¹) współczynnik rozmnożenia / reproduction coefficient: netto²) średnio komórek na 1 ♀ / average cells per 1 ♀ szacunkowa waga nasion / estimative weight of seeds: g: ogółem³) / total szacunkowa waga nasion / estimative weight of seeds: g: na 1 ♀ / per 1 ♀ szacunkowa waga nasion / estimative weight of seeds: kg: na 1 ha⁴ / per 1 ha
Radzików 1978 I 2000 640 1134 ca 820 ca 635 257 0,31 0,40 1,28 3083 4,8 120
Szelejewo 1979 I ? 178 902 313 280 114 — 0,64 1,76 1177 6,6 165
Truszków 1979 II 1332 479 689 2463 2296 487 1,72 1,02 5,14 9261 19,3 483
Truszków 1980 I⁵ 850 270 231 51 20 7 0,02 0,03 0,19 192 0,7 18
Radzików 1982 I 11300 1250 1610 7313 5644 2540 0,50 2,03 5,86 28114 21,8 545
Radzików 1983 II 8067 3237 2873 12836 9817 — 1,22 — 3,97 48263 14,9 373
Szelejewo 1983 I 1300 450 350 — 1720 — 1,32 — — — — —

¹) kokony uzyskane : kokony wywiezione — collected cocoons : introduced cocoons

²) samice uzyskane (w roku następnym): samice wywiezione — emerged females (in the next year): introduced females

³) licząc 3,76 g nasion na 1 założoną komórkę (1106 kwiatów otwartych na 1 komórkę, 1,7 nasion z 1 otwartego kwiatu, 0,002 g waga 1 nasienia) counting 3,76 g of seeds for one settled cell (1106 flowers tripped for one settled cell, 1,7seeds from one tripped flower, 0,002 g weight of one seed)

⁴) licząc 25000 samic na 1 ha — counting 25000 females for 1 ha

⁵) pogoda w 1980 r. była katastrofalna dla całego rolnictwa — the weather conditions were quite disadvantageous for all the agriculture in this year

strona 188

mały procent wylęgniętych owadów, a zwłaszcza samic. W normalnych warunkach liczba wylęgniętych pszczół wynosi około 80% zimowanych kokonów, a z tego około 50% powinny stanowić samice. Tymczasem w warunkach polowych samice wylęgły się nie z 40% kokonów, ale zaledwie z 32% w 1978 r. i 1980 r. i z 11% w 1982 r., a jedynie w 1979 r. z 36%. Gdyby np. w 1982 r. wylęg samic w polu przebiegał tak jak w cieplarce, to współczynnik rozmnożenia brutto wyniósłby nie 0,51, ale 1,85, czyli byłby wybitnie dodatni. W 1983 r. wylęgano miesiarki w cieplarce, uzyskując 35—40% samic w stosunku do liczby kokonów.

Obniżenie wylęgu miesiarek może być spowodowane zarówno niewłaściwym terminem wkładania kokonów jesienią do lodówki, jak też nieodpowiednią temperaturą lub wilgotnością podczas ich wylęgu. Dlatego podjęliśmy nad obu tymi zagadnieniami szczegółowe badania w ramach odrębnych tematów.

Gdyby udało się stopniowo zwiększać populację miesiarki lucernówki w warunkach polowych, to mogłaby ona być szeroko stosowana w nasiennictwie lucerny, co podniosłoby plony tej rośliny i uniezależniłoby nasz kraj od kosztownego importu nasion i to z odmian nie zawsze dostosowanych do naszych warunków klimatycznych.

LITERATURA

Bohart G. E. (1962) — How to manage the alfalfa leafcutting bee (Megachille rotundata Fab.) for alfalfa pollination. Circ. Utah Agr. Exp. Sta. 144

Bohart G. E. (1970) — Should beekeepers keep wild bees for pollination?, Amer. Bee J., 110 (4), s. 137.

Hobbs G. A. (1956) — Ecology of the leaf-cutter bee Megachile perihirta Ckll. in relation to production of alfalfa seed. Can. Ent., 88, s. 625—631.

Hobbs G. A. (1964) — Importing and managing the alfalfa leaf-cutter bee. Publ. Canad. Dep. Agr. 1209.

Hobbs G. A. (1973) — Alfalfa leaf-cutter bees for pollinating alfalfa in western Canada. Publ. Canad. Dep. Agr. 1495.

Piesienko J. A. (1982) — Lucernowaja pczeła-listoriez Megachile rotundata i jejo razwiedienije dla opylenija lucerny, s. 1—136, Leningrad.

Ruszkowski A., Jabłoński B., Biliński M., Krawczyk-Gosek J., Kuna K., Cybula A., The search for the methods to increase population of insect pollinating alfalfa. First annual report, 1974;

— Second annual report, 1975;

— Third annnual report, 1976;

— Fourth annual report, 1977;

— Final research report 1979 (powielony maszynopis — duplicated typescript).

Stephen W. P. (1962) — Propagation of leaf-cutter bee for alfalfa seed production. Oreg. Exp. Stn. Bull. 586.

Stephen W. P. (1979) — Field Domiciles and Incubators for the Leafcutting Bee — Their Form and Function in Management. Oreg. Exp. Stn. Bull. 637.

strona 189

ПРОБЫ ИСПОЛЗОВАНИЯ ЛЮЦЕРНОВОЙ ПЧЕЛЫ-ЛИСТОРЕЗА (MEGACHILE ROTUNDATA F.) ДЛЯ ОПЫЛЕНИЯ ЛЮЦЕРНЫ В ПОЛЕВЫХ УСЛОВИЯХ

А. Рушковски и М. Билиньски

Резюме

Исследования велись в 1978—1983 гг. в следующих местностях: Шелеево (воеводство Лешно), Радзиков (воев. Варшава), Трушков (воев. Люблин). Констатировано что Megachile rotundata использована в числе 25 000 самок на 1 гектар может повысить урожай семян люцерны на 400—500 кг/га в годах с полезной погодой а на около 150 кг/га в года менее благоприятные.

Слишком малый однако является прирост численности Megachile rotundata в полевых условиях, так как коэффициент размножения только в двух годах равнялся 1,2—1,4 а в остальных годах был отрицательный (ниже 1), в то время как в изоляторах и в теплице равнялся обычно 2—6. Причиной того это много низший процент вылупленных пчел из коконов в поле чем в изоляторе — вероятно вызваный неподходящей температурой или влажностью.

Мы передприняли сейчас исследования над влиянием температуры и влажности на вылупление Megachile rotundata.

THE SEARCHES OF USE OF LEAFCUTTER-BEES (MEGACHILE ROTUNDATA L.) TO POLLINATE THE LUCERNE IN FIELD CONDITIONS

Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński

Summary

The investigations were carried out at localities: Truszków (province Lublin), Radzików (prov. Warszawa) and Szelejewo (prov. Leszno) in 1978—1983. It was stated that 25 000 females of Megachile rotundata per one hectar should increase the yields of lucerne seeds of 400—500 kg in good weather conditions and of ca 150 kg in worse conditions.

The increasing of M. rotundata population was however too low in field conditions. The reproduction coefficient was higher than 1 only in two years there, when this coefficiennt in the greenhouse and in the field-cages from plastic net was mainly 2—6.

The main cause of too little success of increasing of these bees was probably an unfavourable temperature and humidity. There were therefore begun searches on the importance of temperature and humidity on the emergence of M. rotundata.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 188, piśmiennictwo: „Megachille” → Megachile
  • s. 188, piśmiennictwo: „annnual” → annual
  • s. 189, streszczenie: „ИСПОЛЗОВАНИЯ” → ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
  • s. 189, streszczenie: „передприняли” → предприняли
  • s. 189, streszczenie: „вызваный” → вызванный
  • s. 189, tytuł streszczenia angielskiego: „ROTUNDATA L.” → ROTUNDATA F.
  • s. 189, streszczenie: „hectar” → hectare
  • s. 189, streszczenie: „coefficiennt” → coefficient

Podobne wpisy