PORÓWNANIE WYDAJNOŚCI MIODOWEJ PSZCZÓŁ KAUKASKICH I KRAIŃSKICH W WARUNKACH POŻYTKU NEKTAROWEGO I SPADZIOWEGO
tekst: Dariusz Gerula
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Dariusz Gerula
strona 59PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999
Dariusz Gerula
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Podczas przeprowadzonych w latach 1996-1998 badań stwierdzono, że mieszańce międzyrasowe pszczół kaukaskich i kraińskich lepiej wykorzystały zarówno pożytki spadziowe jak i nektarowe, niż pszczoły czystej rasy kraińskiej. Rodziny z matkami kaukaskimi (bez względu na dobór linii ojcowskiej do krzyżowania) wyprodukowały statystycznie istotnie więcej miodu nektarowego niż rodziny z matkami kraińskimi. W roku występowania obfitego pożytku spadziowego różnic na korzyść rodzin z matkami kaukaskimi statystycznie nie potwierdzono. Zmienność rodzin pszczelich w produkcji miodu zmniejsza się wraz ze zwiększaniem się obfitości pożytków. Zaobserwowano lepszy rozwój wiosenny mieszańców kaukaskich wyrażony ilością czerwiu w rodzinach wiosną w porównaniu z międzyliniowymi mieszańcami pszczół kraińskich. Dla wszystkich rodzin bez względu na rasę zarówno w sezonie z pożytkiem nektarowym jak i spadziowym zaistniała niewielka dodatnia korelacja pomiędzy ilością czerwiu w rodzinach wiosną a roczną produkcją miodu.
Słowa kluczowe: pszczoła miodna, mieszańce międzyrasowe, mieszańce międzyliniowe, produkcja miodu.
WPROWADZENIE
Wykorzystanie pożytków pszczelich przez różne rasy i linie hodowlane pszczół jest bardzo zróżnicowane. Zależy ono od rodzaju i intensywności pożytków. Hodowcom jak dotąd nie udało się wyselekcjonować takiej rasy czy linii pszczół, lub wyhodować mieszańców, które sprawdziłyby się w każdych warunkach pożytkowych.
Według wielu badaczy i pszczelarzy praktyków pszczoły kaukaskie A.mellifera caucasica Gorb. i kraińskie A. mellifera carnica Pollm. wykorzystują różne pożytki w niejednakowym stopniu. Zdania na temat wartości użytkowej obu ras są często ze sobą sprzeczne ponieważ zarówno wartość selekcjonowanych linii w obrębie rasy pszczół jak i warunki
strona 60pożytkowe w okolicach pasiek opiniodawców jest inna, a różnice te nierzadko są znaczne.
To, że mieszańce międzyrasowe przewyższają wartością użytkową swoich rodziców jest powszechnie znane. Na uwagę zasługuje fakt że zbierają one więcej pyłku (Warakomska i Louveaux 1965, Wilde i Bratkowski 1999), co może zapobiegać głodowi pyłkowemu na terenach spadziowych.
Autorzy wielu prac i publikacji są zgodni co do wysokiej wartości pszczół kaukaskich i ich mieszańców w wykorzystaniu wziątków nektarowych, zwłaszcza późniejszych, z dużym udziałem roślin z rodziny motylkowych a szczególnie koniczyny czerwonej. W stosunku do wydajności innych ras i ich mieszańców różnice te sięgały od kilkudziesięciu do kilkuset procent (Woźnica 1967, Zmarlicki 1972, Zmarlicki i inni 1977, Sowa 1979, Gerula i Jagiełło 1998).
Obfite pożytki spadziowe występują nieregularnie i prognozowanie ich na długo przed wystąpieniem jest niemożliwe. Mimo większych zbiorów i nieco atrakcyjniejszej ceny miodu spadziowego utrzymywanie pszczół selekcjonowanych w kierunku wykorzystania spadzi w terenie, gdzie nie jest ona jedynym pożytkiem wydaje się niewłaściwe.
Zmarlicki i inni (1977) stwierdzili, że czystorasowe pszczoły kaukaskie lepiej wykorzystały spadź niż pszczoły kraińskie ale najwięcej miodu wyprodukowały mieszańce pszczół kraińskich z pszczołami kaukaskimi (car x cau) i środkowoeuropejskimi A. mellifera mellifera L.(car x mel). Innego zdania są Kumko (1968) i Płodzień (1969), którzy twierdzą, że pszczoły kaukaskie w ogóle nie wykorzystują spadzi.
Zmarlicki i Marcinkowski (1979) porównując wartość użytkową rasy kaukaskiej i kraińskiej ekotypu karpackiego, oraz ich mieszańców z pszczołami środkowoeuropejskimi zaobserwowali lepsze wykorzystanie słabego pożytku spadziowego przez pszczoły kraińskie i ich mieszańce (car x cau, car x mel) w stosunku do pszczół kaukaskich i mieszańców (cau x car, cau x mel). W warunkach średniego pożytku spadziowego więcej miodu dały pszczoły kaukaskie i ich mieszańce. W warunkach pożytków nektarowych wydajność miodowa pszczół kaukaskich i kraińskich oraz mieszańców (cau x car, car x cau) była zbliżona. Przy zastosowaniu gospodarki wędrownej mieszańce (car x cau) wyprodukowały o 61% więcej miodu gryczanego niż pozostałe z wyżej wymienionych.
Zmarlicki (1975) stwierdził, że w warunkach średniego pożytku nektarowego produkcja miodu pszczół kaukaskich i kraińskich oraz mieszańców (cau x car) z dwu lat kształtowała się na podobnym poziomie. W drugim roku badań mieszańce (car x cau) wyprodukowały o 60% więcej miodu niż inne grupy.
strona 61Dysponując dość licznym materiałem porównano wartość użytkową mieszańców międzyrasowych pszczół kaukaskich i kraińskich oraz mieszańców międzyliniowych pszczół kraińskich w warunkach pożytków nektarowych i spadziowych.
MATERIAŁ I METODA
Badania przeprowadzono w latach 1996-1998 w pasiece stacjonarnej Stanisława Gieruli w województwie podkarpackim, powiecie przemyskim.
Materiał do badań pochodził z pasieki hodowlanej w Czerminie koło Mielca. Składały się na niego mieszańce międzyrasowe pszczół kaukaskich i kraińskich, mieszańce międzyliniowe pszczół kraińskich oraz pszczoły pochodzące od matek pszczelich naturalnie unasienionych obu tych ras.
Zbadano 8 grup rodzin pszczelich: 4 grupy z matkami kaukaskimi i 4 grupy z kraińskimi (tabela 1).
Tabela 1 Charakterystyka materiału użytego w badaniach i liczebność rodzin w poszczególnych grupach doświadczalnych Chracteristic of the breeding stock used in the apiary
| Grupy rodzin – Group of colonies | Rasy i linie hodowlane – Race and line of bees: Matek Queens | Rasy i linie hodowlane – Race and line of bees: Trutni Drones | Ilość rodzin doświadczalnych – Number of colonies: 1996 r. | Ilość rodzin doświadczalnych – Number of colonies: 1997 r. | Ilość rodzin doświadczalnych – Number of colonies: 1998 r. |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | cau KW | car AC 1 | 7 | 3 | 3 |
| 2 | cau KW | car AC 2 | 7 | 3 | 3 |
| 3 | cau KW | car AC 3 | 12 | 9 | |
| 4 | cau KW | unas. naturalnie | 20 | 18 | |
| 5 | car CTK | car AC | 7 | 7 | |
| 6 | car CTK | car CT 46 | 9 | 8 | |
| 7 | car CN | car AC | 13 | 12 | 10 |
| 8 | car CT 46 | unas. naturalnie | 9 | 7 | |
| Suma – Total | 27 | 74 | 65 |
Rodziny doświadczalne (pełnowartościowe rodziny produkcyjne) zasiedlały ule warszawskie poszerzone i Dadanta. Matki pszczele, zarówno sztucznie unasienione jak i przeznaczone do naturalnego unasieniania poddawano najpierw do styropianowych ulików weselnych. Po rozpoczęciu przez nie czerwienia, poddawano je w klateczkach Wohlgemutha do osieroconych wcześniej rodzin pszczelich.
Na początku każdego sezonu pasiecznego pobudzano matki pszczele do czerwienia, podkarmiając rodziny rzadkim syropem cukrowym (4-5 litrów na rodzinę). Gniazda rodzin pszczelich poszerzano metodą tradycyjną. Jesienne
strona 62dokarmianie w latach 1996 i 1998 zakończono w 3 dekadzie września, a w 1997 w 1 dekadzie października. Wyniki produkcyjne rodzin pszczelich oceniano na podstawie ilości odwirowanego miodu.
Rozwój rodzin pszczelich oceniano na podstawie ilości czerwiu. W sezonie 1996 mierzono powierzchnię czerwiu dwukrotnie a 1997 i 1998 trzykrotnie, uwzględniając czerw zarówno kryty jak i otwarty. Pomiary dokonywano w odstępach od 15 do 25 dni, co zależało, podobnie jak termin pierwszego pomiaru, od przebiegu pogody.
Otrzymane wyniki opracowano statystycznie metodą analizy wariancji, a istotność różnic oceniano testem Duncana. Obliczono również współczynniki korelacji pomiędzy ilością czerwiu w rodzinach pszczelich a ich roczną wydajnością miodową.
WYNIKI I DYSKUSJA
Wiosenny rozwój rodzin pszczelich
Pierwszy pomiar powierzchni czerwiu w 1996 roku wykonano 19-21 kwietnia, drugi 12-16 maja. Rodziny pszczele w czasie pierwszego pomiaru miały średnio 47,9 dm2 czerwiu, w czasie drugiego pomiaru 99,7 dm2.
Tabela 2 Powierzchnia czerwiu w rodzinach podczas 1 i 2 pomiaru w 1996 roku Average brood area each measurement (dm2) in 1996
| Grupy rodzin – Group of colonies | Rasa matek – Race of queens | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 1 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 2 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): Razem – Total |
|---|---|---|---|---|
| 1 | cau | 46,4 | 89,4 | 135,5 |
| 2 | cau | 44,1 | 109,2 | 153,0 |
| 7 | car | 50,8 | 100,2 | 150,4 |
| Średnio- Average | 47,9 | 99,7 | 146,4 | |
| 1+2 | cau | 45,2 | 99,3 | 144,3 |
| 7 | car | 50,8 | 100,2 | 147,4 |
Rodziny pszczele z matkami kraińskimi (tabela 2) miały nieco więcej czerwiu podczas obu pomiarów niż rodziny z matkami kaukaskimi. Różnice jednak nie były statystycznie istotne.
Nieco mniejsze ilości czerwiu miały rodziny pszczele w 1997 roku. Pierwszego pomiaru powierzchni czerwiu dokonano 24 i 25 kwietnia, drugiego 12 maja, a trzeci 5 i 6 czerwca. W czasie pierwszego pomiaru rodziny miały średnio 34.4 dm2 czerwiu, drugiego 64,3 dm2 i trzeciego 105,2 dm2 (tabela 3).
strona 63Tabela 3 Powierzchnia czerwiu w rodzinach w kolejnych pomiarach w 1997 roku Average brood area in 1997
| Grupy rodzin – Group of colonies | Rasa matek – Race of queens | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 1 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 3 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 3 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): Razem – Total |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | cau | 50,6 | 80,3 | 125,0 | 255,9 |
| 2 | cau | 40,9 | 82,2 | 117,6 | 240,7 |
| 3 | cau | 30,1 | 67,0 | 109,0 | 206,1 |
| 4 | cau | 36,3 | 63,7 | 112,9 | 212,9 |
| 5 | car | 27,4 | 53,9 | 89,6 | 170,4 |
| 6 | car | 36,0 | 58,5 | 94,4 | 188,8 |
| 7 | car | 33,4 | 67,3 | 101,0 | 201,6 |
| 8 | car | 33,2 | 60,7 | 101,4 | 195,4 |
| Średnio- Average | 34,4 | 64,3 | 105,2 | 203,9 | |
| 1-4 | cau | 36,0 | 67,5 | 113,1b | 216,6b |
| 5-8 | car | 32,9 | 61,2 | 97,4a | 191,5a |
Tabela 4 Powierzchnia czerwiu w rodzinach poszczególnych grup w kolejnych pomiarach 1998 roku Average brood area in 1998
| Grupy rodzin – Group of colonies | Rasa matek – Race of queens | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 1 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 3 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): 3 Pomiar – Measurement | Powierzchnia czerwiu (dm2 na rodzinę) – Brood area (dm2/colony): Razem – Total |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | cau | 40,9 | 102,7c | 107,9 | 251,5 |
| 2 | cau | 33,5 | 98,2c | 133,9 | 265,6 |
| 3 | cau | 46,1 | 90,6bc | 131,4 | 268,2 |
| 4 | cau | 44,4 | 77,1ab | 114,6 | 236,1 |
| 5 | car | 37,9 | 69,5a | 111,6 | 219,0 |
| 6 | car | 37,4 | 74,5ab | 106,6 | 218,4 |
| 7 | car | 38,6 | 83,7abc | 108,2 | 230,5 |
| 8 | car | 47,8 | 66,6a | 91,8 | 206,3 |
| Średnio- Average | 41,9 | 79,9 | 112,7 | 234,5 | |
| 1-4 | cau | 43,5 | 45,0b | 120,3b | 248,9B |
| 5-8 | car | 40,2 | 74,5a | 105,0a | 219,7A |
małe litery p≤0,05, duże p≤0,01
small letters- differences significant at p≤0,05, capital letters- differences significant at p≤0,01
W 1998 roku również mierzono powierzchnię czerwiu 3 razy: 4 i 8 kwietnia, 24 kwietnia, i 15 maja.
strona 64W czasie 1 pomiaru powierzchni czerwiu rodziny pszczele miały go średnio 41,9 dm2, drugiego – 79,9 i trzeciego – 112,7 dm2. Mimo znacznych niekiedy różnic pomiędzy poszczególnymi grupami rodzin w ilości posiadanego przez nie czerwiu w kolejnych pomiarach, statystyczne istotne różnice wystąpiły tyko podczas 2 pomiaru (Tabela 4).
Rodziny z matkami kaukaskimi miały więcej czerwiu niż rodziny z matkami kraińskimi w czasie każdego pomiaru w 1997 i 1998 roku. Różnice te potwierdzono statystycznie podczas 3 pomiaru w obu wymienionych latach i 2 pomiaru w 1998 roku.
Wyniki tego doświadczenia nie potwierdzają wcześniejszych badań, w których matki kaukaskie ustępowały intensywnością czerwienia matkom kraińskim (Zmarlicki 1975, Bornus i inni 1974).
W czasie pierwszego pomiaru we wszystkich trzech latach stwierdzono podobne ilości czerwiu w rodzinach (od 34,4 do 47,9 dm2) mimo, że w 1998 pomiar ten wykonano około 3 tygodni wcześniej. Pozwolił na to wczesny oblot pszczół oraz wyjątkowo ciepła pogoda na przedwiośniu i wczesną wiosną, co spowodowało, że na początku maja 1998 roku rodziny miały więcej czerwiu (średnio 112,7 dm2) i były silniejsze niż w poprzednich latach (98.8 i 64,8 dm2), co jednak wpłynęło tylko nieznacznie na zwiększenie produkcji miodu.
Również Bornus i inni (1974) oraz Gromisz i inni (1978) stwierdzili, że w tych samych okresach różnych lat ilości czerwiu w rodzinach znacznie się różnią. Według tych autorów proces sezonowego rozwoju rodzin pszczelich jest złożony a głównymi czynnikami wpływającymi na niego są warunki lokalne odmienne w różnych latach. Rodziny pszczele mogą reagować na stosunkowo niewielkie zmiany środowiska, dlatego na temat rozwoju rodzin pszczelich różnych ras mogą panować różne opinie.
Ogólnie w latach 1997 i w 1998 rodziny z matkami unasienionymi naturalnie i sztucznie nie różniły się statystycznie istotnie w ilości wychowywanego czerwiu. Średnia z obu lat z trzech pomiarów dla rodzin z matkami naturalnie unasienionymi wynosiła 72,15 dm2 a dla rodzin z matkami sztucznie unasienionymi – 73,07 dm2.
W obrębie rasy jedynie w 1998 roku podczas drugiego pomiaru czerwiu rodziny pszczele z matkami kaukaskimi sztucznie unasienionymi posiadały statystycznie wysoko istotnie więcej czerwiu (95,4 dm2) niż rodziny z matkami unasienionymi naturalnie (77,1 dm2). Wśród rodzin z matkami kraińskimi nie było pod tym względem statystycznie istotnych różnic w żadnym roku badań. Nie potwierdziło się więc przekonanie, że matki unasienione sztucznie czerwią na ogół słabiej od unasienionych naturalnie i przez to ich rodziny są słabsze Konopacka (1987). Przyczyną tego zjawiska może być wystąpienie efektu heterozji u mieszańców kaukaskich.
strona 65Produkcja miodu
Rok 1996 charakteryzował się słabym pożytkiem nektarowym, rozłożonym równomiernie w całym sezonie. W 1997 roku po niezbyt sprzyjającej dla pszczół wiośnie wystąpiła spadź iglasta, której zbiór trwał od 5 lipca do 30 sierpnia. W 1998 wiosna rozpoczęła się wyjątkowo wcześnie, pszczoły skorzystały w tym roku głównie z pożytków nektarowych wczesnych a z powodu niekorzystnej aury nie wykorzystały nektaru z roślinności kwitnącej w drugiej połowie lata.
Na wydajność miodową rodzin pszczelich miał wpływ przede wszystkim rodzaj i intensywność pożytku. W roku występowania spadzi (1997) odwirowano średnio 70,3 kg miodu na rodzinę, a w latach z pożytkiem nektarowym 15,5 kg i 19,4 kg (tabela 5).
Tabela 5 Produkcja miodu towarowego poszczególnych grup doświadczalnych Honey production in groups of colonies
| Grupy rodzin – Group of colonies | Rasa matek – Race of queens | Średnie wydajności miodowe (kg) – Average hohey output (kg): 1996 Średnio – Mean | 1996 od-do range | 1997 Średnio – Mean | 1997 od-do range | 1998 Średnio – Mean | 1998 od-do range |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | cau | 16,3AB | 10-25 | 62,3A | 50-75 | 19,6abc | 14-26 |
| 2 | cau | 23,2B | 8-41 | 82,3B | 77-89 | 24,3bc | 15-32 |
| 3 | cau | 69,9AB | 51-100 | 26,0c | 12-48 | ||
| 4 | cau | 75,3B | 57-101 | 20,0abc | 7-35 | ||
| 5 | car | 59,8A | 49-74 | 21,7abc | 19-27 | ||
| 6 | car | 58,9A | 42-84 | 16,2a | 3-23 | ||
| 7 | car | 11,0A | 3-18 | 70,9AB | 49-88 | 13,3a | 4-18 |
| 8 | car | 77,5B | 50-100 | 17,0ab | 3-23 | ||
| Średnia cau-Average cau | 19,7B | 73,2 | 22,0B | ||||
| Średnia car-Average car | 11,0A | 67,5 | 16,8A | ||||
| Średnia ogółem Total average | 15,5 | 70,3 | 19,4 |
małe litery p≤0,05, duże litery p≤0,01
small letters- differences significant at p≤0,05, capital letters- differences significant at p≤0,01
Mimo podobnych zabiegów gospodarki pasiecznej stosowanych we wszystkich rodzinach pszczelich zaobserwowano znaczną rozpiętość w produkcji miodu między rodzinami w obrębie grup, a także między grupami.
W każdym roku badań najwięcej miodu uzyskano od rodzin z matkami kaukaskimi (tabela 5). W 1996 roku uzyskano od nich średnio 19,7 kg miodu, w 1997- 73,2 kg a w 1998- 22,0 kg. Natomiast od rodzin z matkami kraińskimi
strona 66uzyskano średnio w kolejnych latach 1996- 11,0 kg, 1997- 67,5 kg i 1998- 16,8 kg. Wydajność obu ras różniła się statystycznie wysoko istotnie w latach 1996 i 1998.
W 1997 roku wydajność miodowa rodzin z matkami naturalnie unasienionymi obu ras była nieco wyższa od wydajności rodzin z matkami unasienionymi sztucznie. Statystycznie istotne różnice wystąpiły tylko wśród rodzin z matkami kraińskimi (tabela 6). Podobną prawidłowość zaobserwowano również w roku 1998 w rodzinach z matkami kraińskimi, natomiast rodziny z matkami kaukaskimi unasienionymi sztucznie wykazały się nieco większą produkcją miodu w porównaniu z rodzinami z matkami unasienionymi naturalnie. Nie potwierdzono tych różnic statystycznie. Średnie obliczone z obu lat wskazują na brak istotnego wpływu sposobu unasieniania matek na produkcję miodu w rodzinach.
Tabela 6 Porównanie średniej wydajności miodowej rodzin z matkami unasienionymi naturalnie i sztucznie (w kg /rodzinę pszczelą) Comparison of mean honey production in colonies with queens naturally mated and artificially inseminated
| Rok badań – Year | Matki unasienione – Queens | Rasa matek – Race of queens: cau n | Rasa matek – Race of queens: cau kg | Rasa matek – Race of queens: car n | Rasa matek – Race of queens: car kg | Razem cau i car – Total cau and car: n | +: kg |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1997 | Naturalnie mated | 20 | 75,3 | 9 | 77,5b | 29 | 76,0B |
| Sztucznie inseminated | 17 | 71,8 | 28 | 64,3a | 45 | 67,1A | |
| 1998 | Naturalnie mated | 18 | 20,0 | 7 | 17,0 | 25 | 19,1 |
| Sztucznie inseminated | 15 | 24,4 | 25 | 16,7 | 40 | 19,6 | |
| Razem Total 1997 i 1998 | Naturalnie mated | 38 | 49,1 | 16 | 51,0 | 54 | 49,7 |
| Sztucznie inseminated | 33 | 48,0 | 52 | 42,6 | 85 | 44,1 |
małe litery p≤0,05, duże litery p≤0,01
small letters- differences significant at p≤0,05, capital letters- differences significant at p≤0,01
strona 67W literaturze jest wiele pozycji przemawiających za wysoką wartością użytkową pszczół kaukaskich, a zwłaszcza ich mieszańców w wykorzystaniu wziątków nektarowych (Woźnica 1967, Zmarlicki 1972, Zmarlicki i inni 1977, Sowa 1979, Gerula i Jagiełło 1998). Są również takie, które przychylnie wypowiadają się o pszczołach kaukaskich i ich mieszańcach jako dobrych zbieraczkach spadzi (Zmarlicki i inni 1977, Zmarlicki i Marcinkowski 1979). Przedstawione w niniejszej pracy wyniki potwierdziły te opinie. Nie potwierdziły się natomiast spostrzeżenia Kumko (1968) i Płodzienia (1969), oparte zapewne na mniej ścisłych obserwacjach, że pszczoły kaukaskie w ogóle nie wykorzystują spadzi.
Otrzymane wyniki wskazały, na lepszą wartość mieszańców pszczół kaukaskich w wykorzystaniu pożytków występujących w miejscu prowadzonych obserwacji. Jedynie w warunkach intensywnego wziątku spadziowego pszczoły kraińskie dały porównywalną z ww produkcję.
Dla określenia związku między ilością czerwiu a wydajnością miodową rodzin pszczelich obliczono współczynniki korelacji między tymi dwoma zmiennymi. Niestety z powodu niezbyt dużej liczby powtórzeń w niektórych grupach i dużego rozproszenia wyników wokół średniej współczynniki korelacji pomiędzy powierzchnią czerwiu w kolejnych pomiarach i sumą powierzchni czerwiu w danym roku a roczną wydajnością miodową rodzin pszczelich poszczególnych grup doświadczalnych były bardzo niskie, lub wysokie ale nieistotne.
Dla wszystkich rodzin bez względu na grupę (tj. rasę matek i sposób ich kojarzenia) w 1997 roku (74 rodziny), i 1998 (65 rodzin) współczynniki korelacji pomiędzy sumą powierzchni czerwiu ze wszystkich pomiarów a wydajnością miodową rodzin pszczelich wynosiły kolejno 0,24 i 0,33 i były istotne.
Dla konkretnych pomiarów współczynnik korelacji w 1997 między powierzchnią czerwiu z 3 pomiaru a wydajnością miodową rodzin pszczelich był istotny i wynosił 0,28. W 1998 roku współczynniki korelacji między powierzchnią czerwiu a produkcją miodu były istotne dla drugiego pomiaru (0,24) i wysoko istotne dla trzeciego pomiaru (0,33).
Wydajność rodzin pszczelich jest więc w pewnym stopniu związana z wcześniejszym wychowem czerwiu (w konsekwencji z siłą rodzin w okresie pożytkowym). Niskie współczynniki korelacji wskazują jednak, że na wysokość produkcji miodu wpływały również inne czynniki, przypuszczalnie związane nie tylko z rasą matek ale z przynależnością ich jak i trutni użytych do inseminacji do konkretnej linii hodowlanej.
strona 68WNIOSKI
- W warunkach pożytkowych występujących w miejscu prowadzonych badań rodziny pszczele typu cau x car lepiej wykorzystały zarówno pożytki nektarowe jak i spadziowe niż rodziny typu car x car, niezależnie od doboru linii ojcowskiej użytej do krzyżowania.
- Różnice w wydajności miodowej wyżej wymienionych typów rodzin pszczelich były mniejsze w przypadku występowania obfitego pożytku spadziowego, a większe w przypadku słabego i średniego pożytku nektarowego.
- Rodziny z matkami kaukaskimi wychowały większą ilość czerwiu niż rodziny z matkami kraińskimi.
- Rodziny pszczele z matkami unasienionymi naturalnie nieznacznie przewyższały wartością użytkową rodziny z matkami unasienionymi sztucznie. W 1997 roku tylko w grupie rodzin z matkami kraińskimi różnice te potwierdzono statystycznie.
- Zmienność produkcji miodu rodzin pszczelich jest zależna od intensywności i rodzaju pożytków. Im pożytek jest bardziej obfity, tym zmienność jest mniejsza i różnice pomiędzy grupami zacierają się.
- Dla wszystkich rodzin pszczelich (bez względu na grupę) istniała dodatnia, niewielka ale istotna korelacja pomiędzy sumą powierzchni czerwiu ze wszystkich pomiarów a wydajnością miodową rodzin pszczelich w roku 1997 r. = 0,24 i w 1998 r. =0,33.
LITERATURA
Bornus L., Bobrzecki J., Bojarczuk Cz., Gromisz M., Kalinowski J., Król A., Nowakowski J., Ostrowska W., Woźnica J., Zaremba J., (1974)- Badania nad międzyrasowymi mieszańcami pszczoły miodnej. I – Przydatność użytkowa mieszańców międzyrasowych pszczoły miodnej w warunkach przyrodniczych Polski. *Pszczeln. Zesz. Nauk.*18: 1-49.
Bratkowski J., Wilde J. (1999)- Zbieranie pyłku i nektaru przez pszczoły podczas intensywnego pożytku. Pszczeln Zesz. Nauk. 43 supl. do nr 1.
Gerula D., Jagiełło R. (1998)- Wstępna ocena przydatności użytkowej pszczół Buckfast oraz mieszańców kaukaskich i kraińskich na terenie Pogórza Przemyskiego. XXXV Naukowa Konferencja Pszczelarska:16-18.
Gromisz M., Bornus L., Bobrzecki J., Cieśla L., Kaczmarek S., Kalinowski J., Król A., Nowakowski J., Woźnica J., Zaremba J. (1978)- Badania nad międzyliniowymi mieszańcami pszczoły miodnej. I- Produkcyjność mieszańców międzyliniowych pszczoły miodnej w różnych regionach Polski. Pszczeln. Zesz. Nauk. 22: 3-19.
Konopacka Z., (1987) – Biologiczna wartość sztucznie unasienionych matek pszczelich. XXXI Kongr. Pszczel. Apimondii. Program i skróty referatów: 133
strona 69Kumko W. (1968)- Hodowałam matki kaukaskie. Pszczelarstwo 5:12-13.
Płodzień S. (1969)- Masowy pojaw mszyc w Bieszczadach w 1967 roku. Pszczelarstwo 12:13-14.
Sowa S. (1979)- Wartość użytkowa mieszańców (F1) pszczół gruzińskich z miejscowymi oraz pszczół karpackich w warunkach klimatyczno-pożytkowych okolic Iłży. Pszczeln. Zesz. Nauk. 23: 53-58.
Warakomska Z., Louveaux J.(1965)- La recolte du pollen par des colonies dabeilles de races differents. Vedecke prace Výzk. Ust. Vcel. u Libcice 4: 193-198.
Woźnica J. (1967)- Badania nad mieszańcami pszczoły szarej górskiej A. mellifera. caucasica Gorb. z pszczołą miejscową oraz ich wartość użytkowa w różnych warunkach pożytkowych. Annales UMCS sect. E vol XXII. 20.
Zmarlicki C. (1972)- Wartość użytkowa mieszańców pszczoły kaukaskiej z pszczołą miejscową. Pszczeln. Zesz. Nauk. 16:45-51.
Zmarlicki C. (1975)- Wartość użytkowa mieszańców pszczoły kraińskiej z pszczołą kaukaską. Pszczeln. Zesz. Nauk. 19:121-130.
Zmarlicki C., Bornus L., Marcinkowski J., Batko J. (1977)- Wartość użytkowa pszczół niektórych ras czystych i ich mieszańców w rejonie spadziowym. Pszczeln. Zesz. Nauk. 21:113-127.
Zmarlicki C., Marcinkowski J. (1979)- Wartość użytkowa niektórych czystych ras pszczół ich mieszańców w warunkach pożytkowych Puław i Gór Świętokrzyskich. Pszczeln. Zesz. Nauk. 23:59-65.
COMPARISON OF HONEY PRODUCTION OF CAUCASIAN (cau) AND CARNIOLAN (car) BEES IN YEARS WITH NECTAR FLOW AND HONEYDEW FLOW
D. Gerula
Summary
The research was performed from 1996 to 1998 in the apiary located near Przemyśl. Some of the colonies were headed by interracial hybrid queens: Apis mellifera caucasica (cau) inseminated with semen of A. m. carnica (car) drones or mated naturally in the mating station with cariolan paternal stock. Another part of colonies were headed by pure Cariolan (car)queens from different breeding lines. The characteristic of the breeding stock in the apiary is given in table 1.
The total brood area in both groups differed significantly in 1997 and 1998. In both years the significant differences were found only in brood area during 2nd and 3rd measurement table 2-4). Generally the colonies with Caucasian queens had more brood (232,7 dm2 /colony) than the colonies with Cariolan queens (205,6 dm2)
The honey production depend first of all from the intensity of honey flow.
strona 70In 1996 and 1998 the honey production depended on moderate nectar yields of wilds plants, and in 1997 abundant honey dew flow appeared from July 5th to the end of August.
The colonies of Caucasian queens (regardless of paternal strain used for cross-breeding) produced more blossom honey (19,7 kg in 1996 and 22,0 kg in 1998) than the colonies with pure Cariolan bees (11 kg and 168 respectively). In 1997 during abundant honey dew flow average honey production was 70.3 kg/ colony, and the difference between Caucasian hybrids (73,2 kg/ colony) and pure Cariolan bees (67,5 kg/ colony) was not statistically proved (table 5).
The honey output of the colonies with naturally mated queens both races was somewhat grater than the honey output of the colonies with artificially inseminated queens. Statistically proved difference appeared only in 1997 among colonies with Cariolan queens.
The honey yield was positively correlated with the amount of brood reared in the colonies previously to the honey flow. The correlation in 1997 (74 colonies) and 1998 (64 colonies) was significant, but the correlation coefficients were low (r = 0,24 and 0,33 respectively)
This indicates, that the honey production depended not only on the strength of colonies but also from other factors, presumably from the individual efficiency of breeding strains of the bees.
Keywords: honeybee, hybrids, honey production.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 61, tab. 1: „Chracteristic” → Characteristic
- s. 63, tab. 3 i 4, główka kol. 4: „3 Pomiar” → 2 Pomiar
- s. 64: „statystyczne istotne” → statystycznie istotne
- s. 64: „tyko” → tylko
- s. 65, tab. 5: „hohey” → honey
- s. 69, piśmiennictwo: „dabeilles” → d’abeilles
- s. 69, piśmiennictwo: „races differents” → races différentes
- s. 69, streszczenie: „cariolan” → Carniolan
- s. 69, streszczenie, 2×: „Cariolan” → Carniolan
- s. 70, streszczenie: „wilds plants” → wild plants
- s. 70, streszczenie, 3×: „Cariolan” → Carniolan
- s. 70, streszczenie: „and 168 respectively” → and 16,8 respectively
- s. 70, streszczenie: „grater” → greater
