ZMIENNOŚĆ OSOBNICZA DŁUGOŚCI JĘZYCZKA W ROJACH PSZCZELICH

tekst: Michał Gromisz

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Michał Gromisz

strona 29

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999

Michał Gromisz

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

W 607 rojach pszczoły środkowoeuropejskiej (mel) i kaukaskiej (cau) oraz ich mieszańców dokonano pomiaru długości języczka robotnic. Dla każdego roju obliczano średnią wartość arytmetyczną tej cechy i jej standardowe odchylenie. Te parametry statystyczne mogą służyć do identyfikacji rasowej przynależności rojów pszczół.

Słowa kluczowe: pszczoła środkowoeuropejska, pszczoła kaukaska, mieszańce międzyrasowe, długość języczka, zmienność osobnicza.

WPROWADZENIE

W praktyce pasiecznej mamy do czynienia z pszczołami różnych ras i ich mieszańcami. W takich warunkach nabiera szczególnego znaczenia taksonomia zootechniczna oparta na cechach ilościowych przede wszystkim morfologicznych. Do atestowania matek pszczelich pod tym względem służą modele populacji dla pszczół rasy środkowoeuropejskiej, kraińskiej i kaukaskiej (Gromisz 1981). W tych modelach populacja jest traktowana jako zbiór rojów, charakteryzowanych średnią wartością cechy. W ocenie interesującego nas roju poddajemy więc weryfikacji właściwą mu średnią wartość, nie dotykamy natomiast zmienności osobniczej.

W latach sześćdziesiątych, gdy porządkowano sprawy krajowej hodowli pszczół, zmienność osobniczą cech morfologicznych uwzględniono w indeksie selekcyjnym (Bornus 1964). Nadano jej jednak małą wagę, praktycznie nieznaczącą w porównaniu do innych składników indeksu. Tę praktykę zarzucono później, a rolę cech morfologicznych ograniczono do potwierdzenia przynależności rasowej rojów. Do tego celu służył średni poziom cechy. Pamiętać należy, że chodziło wówczas o populacje hodowlane czystorasowe o wiarygodnym rodowodzie, osadzone w podobnym środowisku pszczół nieselekcjonowanych.

Obecnie hodowla licencjonowana pielęgnuje również populacje czystorasowe, jako komponenty do krzyżowania międzyrasowego i

strona 30

międzyliniowego, ale funkcjonuje w otoczeniu populacji zmieszańcowanej pszczoły miejscowej w sposób niekontrolowany. Proces ten się pogłębia, także dzięki masowemu preferowaniu obcych ras (Gromisz 1978). W takich warunkach taksonomia zootechniczna oparta tylko na wartościach średnich dla rojów może zawodzić. Na to mamy przykłady z mieszańcami wielorakimi jak je nazywa Woyke (1974), gdy matka pszczela zostanie unasieniona przez trutnie należące do różnych ras (Gromisz, Skowronek 1966). Sprawa się komplikuje jeszcze mocniej przy reprodukowaniu matek-mieszańców w dalszych pokoleniach. Mamy powody sądzić, że ten proceder odbija się ujemnie na wyrównaniu populacji wewnątrz rojów, czyli owocuje wzrostem zmienności osobniczej.

W tej pracy analizujemy pod tym względem zmienność osobniczą długości języczka w rojach należących do rasy środkowoeuropejskiej i kaukaskiej oraz ich mieszańców.

METODYKA

Opracowanie oparto na pomiarach długości języczka pszczół w próbkach pobranych z 607 rojów przy okazji badań morfologicznych Oddziału Pszczelnictwa ISK. Metryka tych próbek jest następująca:

403 próbki zebrane na terenie kraju w latach 1957-58 w ramach tak zwanej inwentaryzacji pszczoły (Bornus, Demianowicz, Gromisz 1966, Gromisz 1967),

142 próbki z badań zmieszańcowania pszczoły miejscowej przez wprowadzenie rasy kaukaskiej (Gromisz 1978),

19 próbek z doświadczenia z mieszańcami wielorakimi (Gromisz, Skowronek 1982),

10 próbek z badań mieszańców pierwszego pokolenia pszczoły środkowoeuropejskiej i kaukaskiej (Gromisz i inni 1974),

33 próbki z badań mieszańców drugiego pokolenia.

Dla każdego roju obliczono średnią arytmetyczną długości języczka i jego standardowe odchylenie, charakteryzujące zmienność osobniczą. Liczba pszczół-robotnic w poszczególnych próbkach była zróżnicowana, od 30 do ponad 100.

W interpretowaniu wyników wykorzystano także ustalenia parametrów długości języczka do konstrukcji modelu populacji rojów (Gromisz 1981):

6,115 mm średnia wartość dla rasy środkowoeuropejskiej,

6,976 mm średnia wartość dla rasy kaukaskiej,

0,0980 mm standardowe odchylenie średnich z rojów wspólne dla obu ras.

strona 31

WYNIKI I DYSKUSJA

Do odróżniania ras pszczół w obrębie gatunku Apis mellifera szczególnie dobrze nadaje się długość języczka. W końcu lat sześćdziesiątych, kiedy Oddział Pszczelnictwa ISK organizował prace doświadczalne w nowej swojej siedzibie w Puławach, w okolicznych pasiekach 95% rojów pszczelich pod względem długości języczka mieściło się w przedziale 6,03-6,34 mm. W tym czasie miał miejsce duży dopływ pszczół rasy kaukaskiej, której reprodukcję pszczelarze preferowali jako użyteczny komponent do międzyrasowego krzyżowania. Długość języczka 95% rjów tej rasy pszczół zamykała się w przedziale 6,78-7,17 mm. Oddział Pszczelnictwa ISK utrzymywał ponadto w swoich pasiekach pszczoły linii Asta i Mazurka, o długości języczka od 5,95 mm do 6,17 mm. Struktura rasowa okolicznej populacji była zatem urozmaicona, charakteryzowana długością języczka robotnic wypełniała bardzo szeroki przedział od 5,82 mm do 7,27 mm, gdy obejmiemy szacunkiem 99% rojów (ryc.1). Udział w niej poszczególnych elementów rasowych kształtował się zapewne rozmaicie, można oczekiwać że początkowo z przewagą pszczoły lokalnej, w dalszych latach wypieranej przez składniki rasy kaukaskiej. Ta niejednorodność, którą w naszych badaniach reprezentowały matki pszczele za pośrednictwem swoich córek-robotnic, dotyczyła także trutni, co miało niebagatelne znaczenie praktyczne w reprodukowaniu populacji w naturalnych warunkach doboru rodziców do kojarzenia.

Od dwóch matek linii Asta odchowano 21 matek-córek, które zostały unasienione w warunkach pasiecznych. Długość języczka pokolenia rodzicielskiego wynosiła średnio 6,01 mm (95% rojów tej generacji 5,93-6,17 mm), natomiast roje z matkami reprodukowanymi osiągały następujące wartości tej cechy (mm – długość języczka w mm, n – liczba rojów):

„` mm: 5,88 – 5,94 – 6,04 – 6,12 – 6,20 – 6,28 – 6,36 – 6,44 – 6,52 – 6,60 – 6,68 – 6,76 n: 1 1 3 6 – 3 3 1 2 – 1 „`

Pierwsze co się nasuwa, to to, że matki tego pokolenia dawały potomstwo przekraczające zakres zmienności typowy dla linii Asta. Słusznie można dopatrywać się tutaj wpływu strony ojcowskiej spoza tej linii, ale w rezultacie zaszło niezamierzone krzyżowanie różnorakich genotypów. Taki wniosek wynika z przeglądu średnich arytmetycznych wartości cechy dla poszczególnych rojów. Są one jednak obarczone zmiennością osobniczą jaka występuje w roju, a jej źródła mają naturę genetyczną i środowiskową.

Jako miarę zmienności przyjęto standardowe odchylenie. W ocenie wyjściowej populacji Asta (pszczoła środkoweuropejska) i importowanej pszczoły kaukaskiej (cau) – po 17 rojów, otrzymujemy następujące wartości standardowego odchylenia długości języczka (w mm):

„` 0,07 – 0,09 – 0,11 – 0,13 – 0,15 – 0,17 – 0,19 mm Asta 2 5 4 3 3 – cau – – 3 10 3 1 „`

strona 32

Dla rojów mieszańców obukierunkowych pszczoły środkowoeuropejskiej (mel) i kaukaskiej mamy natomiast taki rozkład standardowego odchylenia tej cechy (w mm):

mel x cau cau x mel
0,0693 0,0933
0,0980 0,0781
0,1218 0,1216
0,1661 0,0869
0,1060 0,2371

Widzimy, że zarówno roje form czystych, jak i mieszańce niewiele się różnią standardowym odchyleniem i najwyższe, jakie tutaj otrzymano, sięgało 0,17 mm (wyjątek: jeden rój w grupie cau x mel). Grupy rasowe różnią się jednak średnią wartością cechy: mel – 6,05 mm, cau – 7,03 mm, mel x cau – 6,59 mm, cau x mel – 6,60 mm.

Ten przejrzysty układ, który daje krzyżowanie proste, nieco się komplikuje u mieszańców złożonych. Przy krzyżowaniu wielorakim w obrębie czterech ras pszczół: mel, cau, car (kraińskie) i lig (włoskie) otrzymaliśmy następujące wartości standardowego odchylenia w mm:

mel x 4 rasy cau x 4 rasy car x 4 rasy lig x 4 rasy
0,1718 0,1878 0,2172 0,1844
0,1494 0,2097 0,2226 0,2363
0,1806 0,1437 0,2456 0,2407
0,2241 0,2531 0,2429
0,1511 0,2015 0,1084
0,1784

Wartości standardowego odchylenia są tutaj generalnie o wiele większe niż w poprzednim przykładzie, mimo że różnice długości języczka jako cechy rasowej komponentów użytych do krzyżowania poza odróżniającą rasą mel były mniejsze, co mogło odpowiednio niwelować genetyczny udział zmienności w fenotypie. Natomiast poszczególne grupy mieszańców wielorakich tego typu miały języczki następującej długości przeciętnej: mel – 6,85 mm, cau – 6,98 mm, car – 6,87 mm, lig – 6,89 mm.

W przytoczonych tutaj przykładach krzyżowania matki były czystej rasy, a do ich unasieniania służyły trutnie innej rasy bądź wielu ras. Dopiero ich córki-robotnice scalały genotyp matki i ojca. W innym naszym doświadczeniu posłużono się matkami o mieszanym genotypie rodzaju mel/cau lub cau/mel. W 33 rojach, w których funcjonowały te matki-mieszańce unasienione przez trutnie cau lub mel, stwierdzono następujące wartości standardowego odchylenia (w mm):

„` 0,09 – 0,11 – 0,13 – 0,15 – 0,17 – 0,19 – 0,21 – 0,23 – 0,25 mm 4 10 5 4 3 3 1 3 „`

strona 33

Sądząc z wysokości standardowego odchylenia mieszańcowanie pszczół w dalszych pokoleniach utrzymuje na dość wysokim poziomie zmienność osobniczą. W statystycznym szacunku średnia długość języczka 95% rojów tego typu krzyżowania mieści się w przedziale 6,003-7,107 mm. Jest to o 0,712 mm większa rozpiętość w porównaniu do modelowej (0,392 mm), przyjętej w ocenie pszczół czystych ras.

Dość wysokie standardowe odchylenia u mieszańców wielorakich, które formalnie wynikają z krzyżowania czystych ras, łączymy z mieszanym doborem trutni do kojarzenia, w tym przypadku kontrolowanym. Podobna sytuacja miała miejsce w reprodukowaniu linii Asta, jednak przy losowym doborze trutni w znacznym stopniu rasy kaukaskiej, przynajmniej w stosunku do niektórych matek. Stąd występowały spore różnice wartości cechy pomiędzy rojami, a można było spodziewać się także dużej zmienności osobniczej w obrębie rojów. Tę populację reprodukowano następnie w podobnych warunkach do piątego pokolenia, w latach 1970-76 objęto oceną morfologiczną w sumie 87 matek. Prawie wszystkie z nich należały do rojów, dla których standardowe odchylenie długości języczka przekroczyło wartość 0,18 mm przy różnym poziomie średnim cechy. Na rycinie 2 zajmują one w środku górną partię wykresu. Linia pozioma na wysokości S=0,18 mm na tym wykresie oddziela tę populację zmieszańcowaną od form czystych, z lewej strony rasy mel, a z prawej rasy cau, między którymi pośrodku plasują się mieszańce proste typu mel x cau i cau x mel.

Tego rodzaju kwalifikacja rojów pszczelich, oparta na wartości średniej cechy i jej zmienności, jest wielce przydatna hodowcom, którzy są nastawieni na wytwarzanie mieszańców międzyrasowych. Jej sens staje się szczególnie oczywisty w takich skrajnościach, jak w przypadku rojów a i b na rycinie 3. Roje te równe sobie średnim poziomem długości języczka – 6,59 mm (dokładnie: 6,593 mm i 6,590 mm), różnią się zdecydowanie w zakresie tej cechy tym, co hodowcy nazywają wyrównaniem, w przełożeniu na standardowe odchylenie: a – 0,0784 mm, b – 0,2824 mm. Wiedza ta zawiera wymierne wskazówki praktyczne, mianowicie co do potomnego pokolenia matek, gdy rodziny a i b zostaną potraktowane jako zarodowe. Strukturze zmienności pomiędzy robotnicami w obrębie roju odpowiada bowiem zmienność ich sióstr-matek, ta zaś zbyt duża jest źle przyjmowana w odbiorze pszczelarzy, którzy oczekują ujednolicenia użytkowego materiału matecznego. Należy oczekiwać, że matki-mieszańce grupy a spełniają bardziej wymagania pod tym względem niż matki puli b. W naszych badaniach dużych zbiorów rojów, zawsze wiązało się mniejsze wyrównanie między nimi z większą zmiennością osobniczą w ich obrębie. Na rycinie 2 ten związek udaje się obserwować, gdy porównamy przedziały zasięgu czystych form, mel i cau, i populacji różnorakich mieszańców.

strona 34

Nasze badania opieramy na zaobserwowanej zmienności fenotypowej długości języczka pszczoły miodnej. W kwestiach dziedziczenia kluczową rolę odgrywa część genetyczna tej zmienności. Można szacować jej udział w proporcjach względnych. Dla każdego konkretnego przypadku otrzymuje się swoisty wynik. W celach praktycznych niezbędne są zatem uogólnienia, przede wszystkim gdy zachodzą możliwości krzyżowania ras pszczół, których mocno różni uwarunkowany genetycznie poziom cechy. Zmienność fenotypowa wtedy silnie wzrasta, a w niej dominuje część genetyczna, natomiast udział zmienności środowiskowej maleje, aczkolwiek jej bezwzględne wartości mogą pozostawać niezmienione. Możemy zatem zmienność pochodzenia środowiskowego uśredniać i dodawać do niej jakąś warstwę zmienności genetycznej, która zapewni skuteczną selekcję, a wszelkie wybujałości w poszczególnych rojach ponad ten poziom traktować jako niepożądane dziedzictwo odmiennych rasowo form, od których należy uwalniać populację hodowlaną.

Przybliżamy się zatem do zakresu zmienności fenotypowej, jaką można obserwować w rojach populacji czystorasowych, reprodukujących się losowo. A że wskaźnikiem rozmiarów zmienności osobniczej jest standardowe odchylenie, przeto sprawa sprowadza się do wyboru jego odpowiedniej wartości granicznej. Kwestia tej wartości jest jednak w każdym przypadku umowna, a na jej dobór rzutują cele hodowlane. W masowym uprawianiu hodowli dobrze jest tutaj szukać odniesienia w naszych pasiekach.

W latach 1957-58 przeprowadzono na terenie kraju tak zwaną inwentaryzację pszczół obejmując badaniami morfologicznymi 403 roje. Gdy chodzi o długość języczka, to przełożona na standardowe odchylenie (S) zmienność tej cechy w obrębie poszczególnych rojów tego ich zbioru, zamykała się w przedziale od S=0,0362 mm do S=0,2895 mm. Znaczna jednak część badanych rojów, bo 91%, mieściła się standardowym odchyleniem w dość wąskich granicach do S=0,16 mm (ryc.4).

Pszczołę krajową opisano pod względem 8 cech morfologicznych. Matematyczna analiza ich wartości ujawniła różnice regionalne morfologicznej struktury populacji, które opierały się na mniejszym lub większym podobieństwie wzajemnym rojów. Na w ten sposób podzielonej mapie kraju, jego obszar od Wyżyny Lubelskiej poprzez południowe i północno-zachodnie Podlasie po Mazury zajmowała kwalifikująca się do bardziej wyrównanych populacja A, reprezentowana w badaniach przez 66 rojów. Zmienność długości języczka pomiędzy rojami wynosiła tam S=0,0418 mm. Natomiast populacja B, 76 rojów na Podkarpaciu od Żywca do Przemyśla, legitymowała się standardowym odchyleniem na poziomie S=0,0938 mm, więc o wiele mniejszym wyrównaniem niż populacja A. Większemu wyrównaniu populacji towarzyszyła mniejsza zmienność

strona 35

osobnicza tej cechy w obrębie poszczególnych rojów. Procentowy udział rojów w klasach standardowego odchylenia (mm) jest następujący:

„` mm: 0,03 – 0,05 – 0,07 – 0,09 – 0,11 – 0,13 – 0,15 – 0,17 – 0,19 – 0,21 – 0,23 – 0,25 – 0,27 A 7,6 22,7 39,3 25,8 4,6 – – – – – – – B – 2,6 25,0 19,7 21,0 14,5 6,6 4,0 4,0 – 1,3 1,3 „`

Nas interesują nie tyle różnice pomiędzy regionami, co dowód eksperymentalny, że mogą egzystować nieselekcjonowane populacje pszczół, składające się z rojów, dla których odpowiada standardowe odchylenie w przedziale do 0,13 mm, jak dla regionu A. Co więcej, obserwujemy że rozrzut standardowego odchylenia długości języczka w rojach tej populacji przybiera postać rozkładu normalnego. Możemy zatem dla zbioru tych wskaźników zmienności osobniczej obliczyć wartość średnią i standardowe odchylenie. Otrzymamy liczby x=0,0794 i s=0,0198. Oznacza to, że średnie odchylenie długości języczka w rojach wynosi S=0,0794 mm, a 95% ich zbioru zamyka się w przedziale od S=0,0397 mm do S=0,1191 mm, natomiast 99% w przedziale od S=0,0199 mm do S=0,1389 mm.

Nawiązujemy w tym miejscu do fragmentu Wprowadzenia, w którym była mowa o modelach populacji. Otóż parametry populacji regionu A posłużyły do budowy modelu morfologicznego pszczoły rasy środkowoeuropejskiej na potrzeby hodowli zarodowej. Możemy zatem i modelową zmienność osobniczą wzorować na rojach tej populacji, poszukując pułapu gdzieś w przedziale od S=0,12 mm do S=0,14 mm. Wartości te korespondują z danymi, które dotyczą rojów mel i cau na rycinie 2. Rasę mel i rasę cau różni jednak spory odstęp w długości języczka.

Gdy do tej chrakterystyki zmienności osobniczej wprowadzimy również długość języczka, którą odłożymy na osi x jak na rycinie 5, to pod poziomą linią na wysokości S=0,14 mm można wykroić trzy pola, dwa skrajne po jednym dla rojów rasy mel i cau, oraz środkowe, które zajmują mieszańce tych ras w pierwszym pokoleniu. W praktyce tym trzem populacjom przypisujemy znaczenie hodowlane i można je fenotypowo odróżniać od siebie długością języczka, a od mieszańców wielorakich – na podstawie wysokości standardowego odchylenia. Jest to więc pomysł na klasyfikację rojów i już w tej demonstrowanej postaci może spełniać użyteczną rolę. Na schemacie granice zasięgu mel i cau wykreślono w ten sposób, że zamykają one 95% rojów modelowej populacji, którą operujemy w naszej hodowli elitarnej w celu potwierdzenia przynależności rasowej.

strona 36
Struktura populacji pszczół pod względem długości języczka w pasiekach Oddziału Pszczelnictwa ISK i okolicy
Struktura populacji pszczół pod względem długości języczka w pasiekach Oddziału Pszczelnictwa ISK i okolicy The structure of bee population with relation to the length of the tongue in bee colonies of the Bee Division of the Research Institute of Pomology and Floriculture, Apiculture Division and in the surrounding area of Pulawy
Zmienność osobnicza długości języczka w rojach należących do różnych grup hodowlanych
Zmienność osobnicza długości języczka w rojach należących do różnych grup hodowlanych Individual variation of the tongue length in bee colonies belonging to different breeding groups
strona 37
Rozkład długości języczka w roju o małej (a) i dużej (b) zmienności osobniczej przy tym samym średnim poziomie wartości cechy
Rozkład długości języczka w roju o małej (a) i dużej (b) zmienności osobniczej przy tym samym średnim poziomie wartości cechy The distribution of the tongue length in bee colonies with small (a) and wide (b) individual variability at the same mean trait value level
Standardowe odchylenie długości języczka w rojach krajowej populacji pszczoły inwentaryzowanej w latach 1957-58
Standardowe odchylenie długości języczka w rojach krajowej populacji pszczoły inwentaryzowanej w latach 1957-58 The standard deviation of the tongue length in the bee colonies of the Polish population of the bee inventory from the years 1957 and 1958
strona 38
Klasyfikacja rojów pszczelich rasy środkowoeuropejskiej i kaukaskiej oraz ich mieszańców na podstawie długości języczka i zmienności osobniczej tej cechy
Klasyfikacja rojów pszczelich rasy środkowoeuropejskiej i kaukaskiej oraz ich mieszańców na podstawie długości języczka i zmienności osobniczej tej cechy The classification of bee colonies belonging to Central Europe and Caucasian races and their hybrids on the basis of the tongue length and individual variability of this trait

WNIOSKI

W rasowej identyfikacji rojów pszczelich można wykorzystać średnie wartości długości języczka pszczół i zmienność osobniczą tej cechy. Uściślenie parametrów statystycznych oparto na masowych badaniach zmienności w obrębie rojów i w populacji rojów. Dla pszczoły środkowoeuropejskiej (mel) i kaukaskiej (cau) oraz ich mieszańców proponujemy następujące wskaźniki statystyczne:

  1. standardowe odchylenie 0,16 mm jako wartość graniczna zmienności osobniczej w obrębie rojów form czystych mel i cau oraz ich mieszańców pierwszego pokolenia
  1. zakres zmienności średnich długości języczka: do 6,31 mm dla 95% rojów mel, powyżej 6,78 mm dla 95% rojów cau

W konkretnych przypadkach weryfikacji rojów tego rodzaju wskaźniki można uściślać zależnie od celów hodowlanych i preferencji selekcyjnych.

Dalsze badania kształtu zmienności osobniczej wewnątrz rojów mieszańców różnych stopni pozwoli na uściślenie parametrów statystycznych w celu doskonalenia modeli populacji.

LITERATURA

Bornus L. (1964)- Jednolity system hodowli zarodowej pszczół. Warszawa. PZP i CSO.

Bornus L., Demianowicz A., Gromisz M. (1966)- Morfometryczne badania krajowej pszczoły miodnej (Apis mellifica L.), Pszczeln. Zesz. Nauk., 10(1-4):1-46.

strona 39

Gromisz M. (1967)- Porównanie pszczoły Podkarpacia z pszczołami północnej Polski (Apis mellifica mellifica L.) i dorzecza Dunaju (Apis mellifica carnica Pollm.), Pszczeln. Zesz. Nauk., 11(1-3):1-35.

Gromisz M. (1978)- Wpływ pszczoły kaukaskiej na kształtowanie się cech pogłowia miejscowego. Pszczeln. Zesz. Nauk., 22:95-107.

Gromisz M. (1981)- Morfologiczna ocena populacji rojów w pasiekach zarodowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 25:51-66.

Gromisz M. i inni (1974)- Ocena morfologiczna mieszańców międzyrasowych pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. Nauk., 18:77-90.

Gromisz M., Skowronek W. (1982)- Próba kompleksowej oceny przydatności krzyżowniczej czterech ras pszczół. Pszczeln. Zesz. Nauk., 26:15-28.

Woyke J. (1974)- Hodowla pszczół, rozdział Prace hodowlane, Warszawa, PWRiL.

INDIVIDUAL VARIABILITY OF THE TONGUE LENGTH IN BEE COLONIES

M. Gromisz

Summary

The tongue length of workers belonging to 607 bee colonies of Central Europe (mel) and Caucasian (cau) races and their hybrids were measured. Each bee colony was subjected to calculate the mean arithmetic value and standard deviation of the trait. These statistical parameters may be used to identify the race belonging of bee colonies. The following values were considered: (1) a 0.16 mm standard deviation as the boundary value of individual variation in the pure forms of mel and cau bee colonies and (2) their first generation hybrids (mel x cau) or (cau x mel).

Keywords: Central Europe bee, Caucasian bee, interracial hybrids, tongue length, individual variation.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 31: „rjów” → rojów
  • s. 31: „środkoweuropejska” → środkowoeuropejska
  • s. 32: „funcjonowały” → funkcjonowały
  • s. 35: „chrakterystyki” → charakterystyki
  • s. 37, ryc. 4: „0.164″ → 0.165

Podobne wpisy