OBRAZ PYŁKOWY NIEKTÓRYCH MIODÓW AUSTRIACKICH
tekst: Zofia Warakomska, Mieczysław Wojtacki
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXII, 1988 — Zofia Warakomska, Mieczysław Wojtacki
strona 77PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXII 1988
Zofia Warakomska
Zakład Botaniki Akademii Rolniczej w Lublinie
Mieczysław Wojtacki
Państwowe Technikum Pszczelarskie w Pszczelej Woli
WSTĘP
W literaturze naukowej z różnych krajów Europy spotykamy publikacje oparte na analizach pyłkowych miodów. Na ich podstawie określano bazę pożytkową pszczół, opisywano odmianowość miodów, wyróżniano pyłek charakterystyczny dla miodów danego regionu geograficznego.
Miody z terenów alpejskich opisywali dla Włoch — Vorwohl (1972), dla Niemiec Zander (1937), a Maurizio i Grafl (1969) podały cechy charakterystyczne miodu z różaneczników, który występował w krainie alpejskiej Szwajcarii, Austrii, południowych Niemiec i południowego Tyrolu. Pyłek Rhododendron określono w nim jako przewodni lub towarzyszący. Przy opisie pyłku roślin miododajnych Europy, Maurizio i Louveaux (1964) również z Alp, opisali zwarte zarośla różaneczników dostarczających doskonałych pożytków. W zależności od podłoża, wapiennego alkalicznego bądź kwaśnego bazaltowego, w Alpach rosną dwa gatunki różaneczników — Rhododendron ferrugineum L. i Rhododendron hirsutum L. Ich ziarna pyłku są prawie identyczne i dlatego w analizie pyłkowej określa się je tylko do rodzaju (Oldfield, 1959).
Miodami Austrii bliżej zajmowała się Fossel (1955, 1956). W swej pracy (1968 b) przebadała ona wiosenne miody z różnych miejscowości Austrii zamierzając wykryć w ich osadach namiastki pyłku, w postaci mleka w proszku z suszonymi drożdżami piwnymi, stosowane na wiosnę przy podkarmianiu pszczół. Pyłek w tych miodach pochodził głównie z klonów, drzew owocowych i wierzb, z większymi domieszkami typu mniszka, typu maliny, krzyżowych i wiązówki. Inne jej prace (Fossel,
strona 78- nad roślinami pożytkowymi Austrii wykazały, że pyłek Dryas octopetala może różnicować miody z różanecznika, pochodzące z Alp Centralnych od miodów z Alp Wapiennych. D. octopetala, który jest składnikiem flory arkto-alpejskiej, rośnie tam na podłożu wapiennym i na dolomitach, dostarczając pszczołom nektaru i pyłku. Fossel (1968 a) wykryła też, że rdest ziemnowodny (Polygonum amphibium), licznie oblatywany przez pszczoły, może dostarczyć późnoletnich pożytków z szerokich rozlewisk rzecznych Austrii.
Celem niniejszej pracy było określenie flory pożytkowej południowo-wschodniej Austrii na podstawie obrazu pyłkowego miodów tego regionu. W wyniku analizy pyłkowej spróbowano też wyróżnić poszczególne odmiany miodów.
MATERIAŁ i METODA
Obiektem analiz było 20 miodów zebranych przez uczniów Państwowego Technikum Pszczelarskiego w Pszczelej Woli w czasie ich praktyk pszczelarskich na terenie Styrii w Austrii, w latach 1977 i 1978. Współuczestniczył w tym organizacyjnie Zakład Pszczelarski w Lunz am See. Wojtacki (1978, 1984) i Chwałkowska (1978) opisali warunki hodowli i gospodarki pasiecznej w tych okolicach. Pożytki rejonów uprawnych pochodzą na wiosnę głównie z drzew owocowych, mniszka, potem z rzepaku i motylkowych. W terenach górskich duże znaczenie mają drzewa regla dolnego i górnego, dostarczające miodów nektarowych i spadziowych — głównie z jodeł. Doliny rzeczne z roślinnością łąkową zieleń miejska z lipami i bożodrzewem, również odgrywają ważną rolę w bazie pożytkowej. Jak podają wspomniani autorzy, wydajność miodu w korzystnych warunkach sięga 30—35 kg z pnia. Bardziej szczegółowo warunki pożytkowe Austrii i botaniczne pochodzenie miodów opisali Kryvcov, Kotova (1983), którzy gościli tam w Federalnym Instytucie Pszczelarskim. Zwrócili oni uwagę na pasiecznictwo wędrowne, wykorzystujące leśne masywy i łąki alpejskie.
Próbki 6 miodów gniazdowych z 1977 roku i 14 nadstawkowych z 1978 roku pochodziły z małych miejscowości Styrii, doliny Muru i przygranicza Jugosławii. Na dostępnych nam mapach nie udało się odnaleźć Stainz, Pischling, Tauka, Gampelberg, Gutendorf, Wartegg, Schefer, Mülgraben i Rotleiten w górskim paśmie Fensteralpe. Uczniowie pobierający próbki odnotowali jako roślinność pożytkową sady, łąki, lasy, z kasztanem, a z wyższych położeń górskich zarośla różanecznika, zwanego tam różą alpejską (Alpenrose).
Barwę miodów oznaczono według słownika do barw Maerza i Paul (1950). Następnie poddano je wirowaniu, zgodnie z metodą ustaloną przez Międzynarodową Komisję Botaniki Pszczelarskiej i FAO
strona 79(1970), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez Moara (1985). Udowodnił on eksperymentalnie, że policzenie 300 ziarn pyłku w osadzie miodowym jest wystarczająco reprezentatywne dla ustalenia składu procentowego komponentów. Interpretacji wyników dokonano według wskazań wspomnianej Komisji. Wyróżnione w obrazie pyłkowym taksony roślinne podzielono na rośliny nektarodajne oraz pyłkodajne owadopylne i wiatropylne, pozbawione nektarników. Skład florystyczny przedstawiono według form życiowych i rodzajów roślinności.
Odrębnie potraktowano pyłek roślin, których gatunki mogą występować w różnych środowiskach — łąkowych, leśnych, wśród chwastów i roślin ozdobnych, przykładem może być pyłek Compositae typu Serratula, który spotykamy u różnych gatunków. Obliczono frekwencję pyłku w 20 zbadanych miodach, oddzielnie dla roślin nektarodajnych i beznektarnikowych. Uwzględniono przy obliczeniach i interpretacji zawyżone zaprószenie pyłkiem Castanea i Myosotis.
WYNIKI
W zbadanym materiale wyróżniono 4 miody odmianowe — jeden z różanecznika i trzy z kasztana. Myosotis i Castanea należą do roślin silnie zaprószających nektar własnym pyłkiem, dlatego też udział ich pyłku w miodzie dopiero od 90% wzwyż uzasadnia zaliczenie go do odmianowego (Louveaux i inn., 1970). Pozostałych 17 miodów potraktowano jako wielokwiaty, mimo że w 7 z nich obecność pyłku Castanea wahała się od 62—87 %; w jednym z miodów zawartość pyłku Myosotis osiągnęła 70 %, nie uzasadnia to jednak zaliczenia go do odmianowego miodu niezapominajkowego. Zgodnie ze wskazaniami przyjętej metody, dokonano ponownego obliczenia procentu pyłku w osadzie tego miodu, z pominięciem pyłku Myosotis, który wykazuje zawyżone zaprószenie. Udział pyłku pozostałych roślin wskazał na wielokwiatowe pochodzenie wspomnianego miodu, głównie z wierzb, koniczyny czerwonej i jaworu z domieszką kasztana. W przypadku wysokiego udziału pyłku Castanea, cechy organoleptyczne miodu wyraźnie wskazywały na obecność nektaru tego gatunku w miodach silniej zaprószonych jego pyłkiem. W powyższym świetle można pozostałe miody zgrupować jako 8 wielokwiatów z dominacją Castanea, 7 z Salix i 1 z Myosotis. Cechy charakterystyczne miodów i ich obraz pyłkowy przedstawia tabela 1.
O stopniu występowania roślin pożytkowych w okolicy świadczyła częstotliwość ich pyłku w 20 próbkach miodów. W tabeli 2 zestawiono taksony w 5 umownych klasach frekwencji. Wśród nektarodajnych tylko Castanea i Salix osiągnęły 100% a Rhododendron 95% frekwencji. Z wiatropylnych Gramineae miały 95% i Plantago 80%.
Barwy miodów różniły się wyraźnie; ten z różanecznika był jasno-
strona 80Tabela 1 Obraz pyłkowy 20 miodów ze Styrii Pollen spectrum of the 20 honeys from Styria
| Nr próbki, pochodzenie i barwa miodu No of sample, locality and colour of honey |
Pyłek: + przewodni > 45% (dla Castanea i Myosotis ≥ 90%; ++ towarzyszący 16—45%; +++ pojedynczy 3—15%; S sporadyczny < 3%; W z roślin bez nektarnika; N + W % pyłku z roślin nektarujących + pyłku z roślin bez nektarnika: kolejność taksonów według malejącego procentu udziału. Pollen: + dominant > 45% (for Castanea and Myosotis ≥ 90%; ++ accompaning 16—45%; +++ accessory 3—15%; S isolated < 3%; W less-nectary plants; N + W pollen in % from nectaring plants + pollen in % from less-nectary plants: taxons according to descending contribution (%). |
|
|---|---|---|
| 1/1977, Murau, gniazdowy, lipiec 11-G/2 — jasnooliwkowy |
+ | Rhododendron |
| ++ | Trifolium repens | |
| +++ | Castenea | |
| S | Salix, Rubus typ, Cruciferae, Melampyrum, Anthriscus typ, Serratula typ, Scrophulariaceae Tilia, Trifolium pratense, nieznane | |
| W | Gramineae, Rumex, Spiraea, Pinus | |
| N + | W 94% + 6% | |
| 2/1977, Löw, gniazdowy, lipiec brak danych |
+ | — (Myosotis 83%) |
| ++ | Salix, Myosotis | |
| +++ | Trifolium pratense, Acer pseudoplatanus, Castanea, Achillea typ, Lychnis flos-cuculi, Anthriscus typ, Heracleum, Malus/Prunus typ, Taraxacum, nieznane | |
| S | Serratula typ, Frangula, Knauthia, Pelargonium, Rhododendron, Salvia, Trifolium repens | |
| W | Ranunculus, Bellis, Zea, Gramineae, Quercus, Rumex, Abies, Carex, Carpinus, Plantago, Filicinae (spora) | |
| N+ | W 94% + 6% | |
| 3/1977, Styria, gniazdowy lipiec brak danych |
+ | Castanea |
| ++ | — | |
| +++ | — | |
| S | Trifolium repens, Rubus typ, Acer pseudoplatanus, Jacea typ, Tilia, Frangula, Melilotus typ, Taraxacum, Trifolium pratense, Achillea, typ, Heracleum, Rhododendron, Lotus, Salix, Majorana typ, nieznane | |
| W | Gramineae, Filipendula, Rumex Plantago, Zea, Bellis | |
| N+ | W 98% + 2% | |
| 4/1977, Styria, gniazdowy, czerwiec/lipiec 6-J/12 brunatnowiśniowy |
+ | Castanea |
| ++ | — | |
| +++ | Trifolium repens |
Tabela 1 d.c.
| S | Tilia, Anthriscus typ, Rhododendron, Cruciferae, Heracleum, Melampyrum, Rubus typ, Salix, Jacea typ | |
| W | Plantago | |
| N+ | W 99% + 1% | |
| 5/1977, Styria, gniazdowy, czerwiec/lipiec brak danych |
+ | — (Castanea 87%) |
| ++ | Castanea | |
| +++ | Trifolium repens, Malus typ | |
| S | Rhododendron, Prunus typ, Rubus typ, Trifolium pratense, Taraxacum, Heracleum, Achillea typ, Anthriscus typ, Campanula, Serratula typ, Jacea typ, Knauthia, Lychnis flos-cuculi, Raphanus, Salix, Tilia, nieznane | |
| W | Quercus, Rumex, Zea, Gramineae, Pinus, Abies, Bellis, Carex, Corylus, Lupinus polyphyllus, | |
| N+ | W 97% + 3% | |
| 6/1977, Styria, gniazdowy, czerwiec/lipiec brak danych |
+ | — |
| ++ | Castanea, Malus typ | |
| +++ | Salix, Taraxacum | |
| S | Sinapis, Anthriscus typ, Canna, Frangula, Lotus, Rhododendron, Cruciferae, Knauthia, Polygonum (P) typ, Prunus typ, Raphanus, Ribes, Trifolium pratense, nieznane | |
| W | Quercus, Anemone, Rumex, Gramineae, Abies, Carpinus, Secale, Zea, Alnus, Carex, Juglans, Larix, Pinus, Ranunculus | |
| N+ | W 88% + 11% | |
| 7/1978, Stainz i Pischling lipiec, nadstawkowy 14-F/12 — ciemnoceglasto czekoladowy |
+ | Castanea |
| ++ | — | |
| +++ | — | |
| S | Trifolium repens, Anthriscus typ, Bassica, Rubus typ, Salix, Achillea typ, Heracleum, Jacea typ, Lotus, Robinia, Rhododendron, Taraxacum typ, Trifolium pratense, nieznane | |
| W | Gramineae, Pinus, Ranunculus, Secale, Zea | |
| N+ | W 99% + 1% | |
| 8/1978, Stainz i Pischling czerwiec, nadstawkowy 14-L/12 — ciemnobrązowy |
+ | — (Castanea 89%) |
| ++ | Castanea | |
| +++ | — | |
| S | Salix, Anthriscus typ, Rubus typ, Sedum, Taraxacum, Trifolium repens, Rhododendron, Achillea typ, Jacea typ, Trifolium pratense, Tilia, nieznane | |
| W | Gramineae, Plantago, Rumex, Zea, Quercus, Secale | |
| N+ | W 93% + 7% | |
| 9/1978, Stainz i Pischling lipiec, nadstawkowy |
+ | — (Castanea 68%) |
| ++ | Castanea |
6 — Pszczelnicze zeszyty naukowe
strona 82Tabela 1 d.c.
| 13-I/12 — czekoladowy | +++ | Trifolium repens, Anthriscus typ, Salix, Rhododendron |
| S | Raphanus, Rubus typ, Taraxacum, Myosotis, Trifolium pratense, Chrysanthemum, Aster typ, Serratula typ, Galium, Melilotus typ, Polygonum bistorta, Sinapis, nieznane | |
| W | Gramineae, Rumex, Plantago, Quercus, Lupinus polyphyllus, Ranunculus | |
| N+ | W 91% + 8% | |
| 10/1978, Gamplerberg czerwiec, nadstawkowy 15-L/11 — burobrązowy |
+ | — (Castanea 71%) |
| ++ | Castanea | |
| +++ | Salix, Trifolium repens | |
| S | Achillea typ, Anthriscus typ, Rubus typ, Centaurea cyanus, Raphanus, Rhododendron, Acer pseudoplatanus, Malus/Prunus typ, Myosotis, Taraxacum typ, Trifolium pratense, Brassica, Serratula typ, Caryophyllaceae, Jacea typ, Chrysanthemum | |
| W | Gramineae, Plantago, Spiraea, Rumex, Quercus, Sambucus, Filipendula | |
| N+ | W 80% + 20% | |
| 11/1978, Stainz i Pischling lipiec, nadstawkowy 13-L/10 — ciemnoczekoladowy |
+ | — (Castanea 62%) |
| ++ | Castanea | |
| +++ | Salix, Acer pseudoplatanus, Anthriscus typ, Taraxacum typ, Rubus typ | |
| S | Malus typ, Myosotis, Trifolium repens, Melilotus typ, Aesculus, Helianthus typ, Rhododendron, Caryophyllaceae, Serratula typ, Raphanus, Trifolium pratense, nieznane | |
| W + | Gramineae, Plantago, Ranunculus, Rumex, Anemone, Filipendula, Alnus, Pinus, Secale, Zea | |
| N+ | W 88% + 12% | |
| 12/1978, Stainz i Pischling lipiec, nadstawkowy 12-L/10 — ceglastoszarawy |
+ | — |
| ++ | Castanea | |
| +++ | Malus typ, Salix, Taraxacum, Acer pseudoplatanus, Anthriscus typ, Trifolium pratense, T. repens | |
| S | Medicago, Aster typ, Cruciferae, Vaeea typ, Prunus typ, Centaurea cyanus, Serratula typ, Polygonum bistorta, Robinia, Rubus typ, nieznane | |
| W | Gramineae, Filipendula, Quercus, Betula, Plantago, Ranunculus, Zea, Bellis, Fragaria, Rosa | |
| N+ | W 86% + 14% | |
| 13/1978, Stainz i Pischling czerwiec, nadstawkowy 14-L/12 — ciemnobrązowy |
+ | — |
| ++ | Castanea | |
| +++ | Rhododendron, Anthriscus typ, Myosotta, Salix, Trifolium repens, Acer pseadoplatanae, Cra- |
Tabela 1 d.c.
| ciferae, Frangula, Rubus typ, Trifolium pratense | ||
| S | Serratula typ, Taraxacum, Malus typ, Caryophyllaceae, Chrysanthemum, nieznane | |
| W | Gramineae, Plantago, Ranunculus, Rumex, Quercus, Secale, Carpinus | |
| N+ | W 72% + 28% | |
| 14/1978, Stainz i Pischling lipiec, nadstawkowy 11-L/7 — ciemnobursztynowy |
+ | — |
| ++ | Castanea, Salix | |
| +++ | Myosotis, Taraxacum, Trifolium repens, T. pratense, Malus typ, Acer pseudoplatanus, Rubus typ | |
| S | Medicago, Rhododendron, Anthriscus typ, Achillea typ, Caryophyllaceae, Jacea typ, Potentilla, Prunus typ, Raphanus, Ribes, Sinapis, nieznane | |
| W | Quercus, Gramineae, Rumex, Bellis, Carex, Carpinus, Ranunculus, Abies, Betula, Pinus, Plantago, Secale, Zea | |
| N+ | W 87% + 13% | |
| 15/1987, Gutendorf czerwiec, nadstawkowy 12-G/8 — dymiono-tabaczkowy |
+ | — |
| ++ | Malus typ, Prunus typ, Salix | |
| +++ | Castanea, Taraxacum, Rubus typ | |
| S | Achillea typ, Lathyrus, Acer pseudoplatanus, Centaurea cyanus, Trifolium repens, Anthriscus typ, Trifollium pratenae, Vicia, Campanula, Rhododendron, Cucurbita, Euphorbia, Helianthus typ α, Knauthia, Lotus, Veronica chamaedrys, nieznane | |
| W | Gramineae, Alnus, Quercus, Bellis, Betula, Ranunculus, Pinus, Taxus | |
| N+ | W 94% + 6% | |
| 16/1978, Mühlgraben czerwiec, nadstawkowy 12-G/9 — ciemno tabaczkowy |
+ | — |
| ++ | Malus typ, Salix, Prunus typ | |
| +++ | Castanea, Raphanus, Taraxacum | |
| S | Rubus typ, Achillea typ, Robinia, Trifolium repens, Rhododendron, Acer pseudoplatanus, Centaurea cyanus, Brassica, Trifolium pratense, Anthriscus typ, Crataegus, Frangula, Majorana typ, nieznane | |
| W | Gramineae, Secale, Quercus, Bellis, Plantago, Ranunculaceae, Rosa, Betula, Corylus, Rumex, Carex, Abies, Fagus | |
| N+ | W 87% + 13% | |
| 17/1978, Tauka czerwiec, nadstawkowy 13-F/11 — szarawoczekoladowy |
+ | — |
| ++ | Malus typ, Salix | |
| +++ | Prunus typ, Rubus typ, Castanea, Raphanus, Achillea typ, Centaurea cyanus, Acer pseudoplatanus, Brassica, Rhododendron |
6*
strona 84Tabela 1 d.c.
| S | Taraxacum, Anthriscus typ, Caryophyllaceae, Chrysanthemum, Trifolium repens, Jacea typ, Knauthia, Melilotus, nieznane | |
| W | Gramineae, Rumex, Quercus, Secale, Plantago, Abies, Pinus, Ranunculus | |
| N+ | W 74% + 26% | |
| 18/1978, Schiefer czerwiec, nadstawkowy 12-H/8 — szarawotabaczkowy |
+ | — |
| ++ | Malus typ, Salix | |
| +++ | Castanea, Raphanus typ, Prunus typ, Trifolium repens, Rubus typ, Taraxacum, Achillea typ. | |
| S | Acer pseudoplatanus, Anthriscus typ, Trifolium pratense, Centaurea cyanus, Knauthia, Cornus, Rhododendron, Jacea typ, Lotus, Ribes Robinia, Aster typ, Sinapis, nieznane | |
| W | Gramineae, Plantago, Alnus, Secale, Ranunculus, Betula, Fagus, Pinus, Rumex, Bellis, Carpinus, Quercus, Rosa | |
| N+ | W 80% + 20% | |
| 19/1987, Wartegg czerwiec, nadstawkowy 13, C/12 — rudoczekoladowy |
+ | — |
| ++ | Salix, Castanea, Malus typ | |
| +++ | Prunus typ, Achillea typ, Jacea typ, Rubus typ, Trifolium pratense, Raphanus | |
| S | Trifolium repens, Anthriscus typ, Helianthus typ α, Caryophyllaceae, Robinia, Acer, Acer pseudoplatanus, Brassica, Campanulaceae, Rhododendron, Aesculus, Lotus, Taraxacum, nieznane | |
| W | Gramineae, Plantago, Quercus, Rumex, Pinus, Secale, Spiraea, Bellis, Juglans | |
| N+ | W 87% + 13% | |
| 20/1987, Rotleiten czerwiec, nadstawkowy 12-F/11 — ciemnoceglasty |
+ | — |
| ++ | Salix, Achillea typ, Raphanus | |
| +++ | Malus typ, Taraxacum, Prunus typ, Rubus typ, Castanea, Rhododendron, Frangula | |
| S | Anthriscus typ, Acer pseudoplatanus, Centaurea cyanus, Cruciferae, Acer sp., Caryophyllaceae, Trifolium repens, Aster typ, Cornus, Jacea typ, Myosotis, Rubiaceae, nieznane | |
| W | Secale, Gramineae, Rumex, Ranunculus, Plantago, Ranunculaceae, Betula, Quercus, Abies, Pinus, Zea | |
| N+ | W 83% + 17% |
Tabela 2 Frekwencja pyłku w 20 miodach ze Styrii Pollen frequency in 20 honeys from Styria
| Rośliny nektarodajne Nectar plants |
Rośliny beznektarnikowe owadopylne i wiatropylne Less-nectary plants, insect-pollinated and windpollinated plants |
|
|---|---|---|
| 81—100% | Anthriscus typ, Castanea, Rhododendron, Rubus typ, Taraxacum typ, Trifolium repens, Salix | Gramineae |
| 61—80% | Acer pseudoplatanus, Achillea typ, Malus typ, Prunus typ, Trifolium pratense | Plantago, Quercus, Rumex |
| 41—60% | Jacea typ, Raphanus | Bellis perennis, Pinus, Ranunculus, Secale, Zea |
| 21—40% | Caryophyllaceae, Centaurea cyanus, Cruciferae, Frangula, Heracleum typ, Knauthia, Lotus corniculatus, Myosotis, Serratula typ, Tilia | Abies, Alnus, Betula, Carex, Carpinus |
| 0—20% | Acer pseudoplantanus, Achillea typ, Campanula, Campanulaceae, Canna, Crataegus, Cucurbita, Chrysanthemum leucanthemum, Cornus, Euphorbia, Galium, Helianthus typ α i β, Lathyrus, Lychnis, Majorana typ, Medicago, Melampyrum, Melilotus, Pelargonium, Polygonum persicaria typ, Potentilla, Ribes, Robinia, Salvia, Scrophulariaceae, Sedum, Sinapis, Thymus, Vicia | Anemone, Corylus, Fagus, Filicinae (spora), Filipendula, Fragaria, Juglans, Larix, Lupinus, Ranunculaceae, Rosa, Sambucus, Spiraea, Taxus. |
oliwkowy, określony w słowniku barw jako 11-G/2. W stanie płynnym był syropowato ciągnisty, opalizujący, z lekkim aromatem. Po zestaleniu miał konsystencję mazistą, drobnokrystaliczną, nieco szorstką, z zachowanym aromatem. Miód z kasztana i wielokwiaty z jego domieszką miały różne odcienie brunatnoczekoladowe. Miody z wyraźnym dodatkiem wierzby były jaśniejsze, o odcieniu tabaczkowym.
Roślinność dostarczająca w Styrii pożytków należała w obrazie pyłkowym głównie do roślin zielnych. Spośród 59 wyróżnionych taksonów rośliny drzewiaste stanowiły 27% a zielne 73%. W obrębie 16 gatunków drzewiastych, do krzewów należało 45% a do drzew 55%. Ich skład florystyczny przedstawiał się następująco: krzewy dzikie — Rhododen-
strona 86dron; dzikie lub ozdobne — Cornus; dzikie lub uprawne — Rubus typ, Ribes Crataegus; ozdobne — Spiraea. Drzewa dzikie — Acer pseudoplatanus, Acer sp., Castanea, Salix, Tilia; uprawne — Malus typ, Prunus typ, Juglans. Z drzew iglastych spotkano pyłek Abies, Larix, Taxus, Pinus; z introdukowanych — Aesculus i Robinia.
W obrębie roślin zielnych łąkowe stanowiły 79%, chwasty 9%, uprawne 7%, ozdobne 5%. Wśród ozdobnych udało się oznaczyć pyłek Canna i Pelargonium. Na typowy pożytek łąkowy wskazywał pyłek m. inn. Chrysanthemum leucanthemum, Filipendula, Jacea typ, Knauthia, Lychnis flos-cuculi i Polygonum bistorta. Pyłek oznaczony do rodzaju mógł pochodzić zarówno z gatunków rosnących na łąkach jak i w lasach, jak np. Melampyrum i Anthriscus typ. Do łąkowych bądź uprawnych należał pyłek Medicago, Trifolium pratense, Vicia. Z chwastów wyróżniono Centaurea cyanus, Polygonum persicaria typ, Raphanus, Sinapis. Uprawne rośliny wyróżniał pyłek Cucurbita, Brassica, Helianthus. Do gatunków zarówno ozdobnych jak też chwastów i łąkowych mógł należeć pyłek Euphorbia, Campanulaceae, Lathyrus, Serratula typ.
W podsumowaniu badane styryjskie miody pochodziły głównie z łąk i terenów zadrzewionych. Według Kryvcova i inn. (1983) miody spadziowe sięgają w Austrii 75% całości zbiorów. W opracowanych miodach również częste były wskaźniki spadzi w postaci zarodników grzybów, glonów i fragmentów strzępek. Często obserwowano dużą ilość drożdżaków.
DYSKUSJA
Cechy miodu z różanecznika były podobne do opisów jego przez Zandera (1937), Maurizio, Grafl (1969) oraz Maurizio, Louveaux (1964), jednak badany miód miał wyraźny delikatny, jakby perfumowany zapach. Miód pozornie niezapominajkowy z udziałem 83% jej pyłku należało traktować jako wielokwiat. Demianowicz (1960) w drodze eksperymentu wyjaśniła tę sprawę, wykazując, że nektar niezapominajki jest bardzo silnie zaprószony własnym bardzo drobnym pyłkiem. W 1 g miodu jednogatunkowego z niezapominajki znajduje się przeciętnie 14,7 milj. ziarn pyłku, przy wahaniach od 9 8—19,7 milj. W miodzie „niezapominajkowym” nr 2/77 z Löw, po wyłączeniu z obliczeń pyłku Myosotis, głównymi komponentami okazały się: Salix (21%), Trifolium pratense (15%), Acer pseudoplatanus (12%) i Castanea (12%).
PODSUMOWANIE
W świetle analizy pyłkowej 20 miodów pochodzących ze Styrii, z okresu późnej wiosny i wczesnego lata zostało zebranych z roślin łąkowych
strona 87i kasztana. Z pasiek wywiezionych w góry na zarośla kwitnącego różanecznika uzyskano jeden miód odmianowy; w innych miodach różanecznik stanowił 0,17—10% udziału wśród pyłku roślin nektarodajnych.
Miód pozornie niezapominajkowy uznano za wielokwiat. Pożytek z Castanea dostarczył 3 miodów odmianowych, a w pozostałych wielokwiatowych odznaczył się wysokim udziałem procentowym pyłku, rzutując smakowo na cechy organoleptyczne miodów. Ponadto w wielokwiatach dominowały mieszaniny pyłku z wierzb, klonu jawora i drzew owocowych.
Wysoką frekwencję w całości miodów miały z roślin nektarodajnych Castanea, Rhododendron, Salix, Trifolium repens, Rubus typ, Anthriscus typ, Taraxacum typ. Z roślin bez nektarników — Gramineae, Quercus i Plantago.
1988
LITERATURA
Chwałkowska S., 1978: Wiosna w Austrii. Pszczelarstwo, 5 : 19—20.
Demianowicz Z., 1960: Zagadnienie miodów niezapominajkowych. Pszczel. Zesz. Nauk., 4 (1) : 43—48.
Fossel A., 1955: Sie Steirische Honigernte. Bienenvater, 76 : 225.
Fossel A., 1956: Steirische Honige. Bienenvater, 77 : 156.
Fossel A., 1968: Der Wasserknötereich (Polygonum amphibium L.) eine wenig beobachte Trachtpflanze. Zeitsch. für Bienenforschung, 9 (6) : 252—258.
Fossel A., 1968 b: Pollenersatzmittel im mikroskopischen Befund von Frühtrachthonigen. Zeitsch. für Bienenforschung, 9 (5) : 206—211.
Fossel A., 1973: Verbreitung und pollenanalytische Bedeutung der Silberwurz (Dryas octopetala). Apidologie, 4 (1) : 81—85.
Kryvcov N. I., Kotova G. N., 1983: Pčełovodstvo Avstrii. Pčełovodstvo, 2 : 29—31.
Louveaux J., Maurizio A., Vorvohl G., 1970: Les méthodes de la mèlissopalynologie, 1 (2) : 211—227.
Maerz A., Paul M., A dictionary of color. II Ed. New York.
Maurizio A., Graftl I., 1969: Das Frachtpflanzenbuch. Ehrenwirth Vlg. München.
Maurizio A., Louveaux J., 1964: Pollen des plantes mellifères d’ Europe. V. Pollen et Spores, 6 : 15—16.
Moar N. T., 1985: Pollen analysis of New Zealand honey. New Zeal. Journ. of Agric. Res., 28 : 39—70.
Oldfield F., 1959: The pollen morphology of some of the westeuropean Ericales. Pollen et Spores, 1 (1) : 15—48.
Vorwohl G., 1972: Das Pollenspectrum Honigen aus den italienischen Alpen. Apidologie, 3 : 309—340.
Wojtacki M., 1978: W centrum hodowli w Lunz am See. Pszczelarstwo, 3 : 17—19.
Wojtacki M., 1984: Z praktyk pszczelarskich w Austrii. Pszczelarstwo 11—12 : 23—26.
Zander E., 1937: Beiträge zur Herkunftsbestimmung bei Honig. II. Leipzig: 67—68.
strona 88ПЫЛЬЦЕВОЙ СПЕКТР АВСТРИЙСКИХ МЕДОВ
Зофия Варакомска, Мечислав Войтацки
Резюме
Методом пыльцевого анализа, по Луво и др. (1970), исследовали 20 австрийских медов, собранных в годах 1977 и 1978 в районе Стирии. Выделенно один сортовой мед из рододендрона (Rhododendron) и 3 из каштана посевного (Castanea). Остальные меды оказались полиыфорными с преобладанием Castanea, Salix, и Myosotis. Медоносная растительность по пыльцевому анализу происходила, главным образом, из лугов и разных древесных насаждений. Отмечены почти во всех медах микроскопические указатели пади, как споры и гифи грибов и клетки водорослей.
POLLEN VIEW OF SOME HONEYS OF AUSTRIA
Zofia Warakomska, Mieczysław Wojtacki
In the years 1977 and 1978 pollen analysis (Louveaux et all., 1970) of 20 honeys collected in Styria Region in Austria were investigated. One sort of Rhododendron honey and three of Castanea were described. Rest of honeys, they were multiflorous honeys, where Castanea, Salix and Myosotis pollen grains were dominated. Most pollen came from meadow plants and trees, but pollen from cultivated and ornamental plants was stated too. Almost in all examinated honeys some alga and fungus spores and spawn were presented as a microscopic honeydew indicator.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 78: „Mülgraben” → Mühlgraben
- s. 79: „osiągnęła 70 %” → osiągnęła 83 %
- s. 80, tab. 1: „accompaning” → accompanying
- s. 80, tab. 1: „Castenea” → Castanea
- s. 80–86, tab. 1, tab. 2 i tekst, 8×: „Knauthia” → Knautia
- s. 81, tab. 1: „Bassica” → Brassica
- s. 82, tab. 1: „Myosotta” → Myosotis
- s. 82, tab. 1: „pseadoplatanae” → pseudoplatanus
- s. 82, tab. 1: „Cra-” → Cru-
- s. 83, tab. 1: „Trifollium pratenae” → Trifolium pratense
- s. 83, tab. 1: „15/1987″ → 15/1978
- s. 84, tab. 1: „19/1987″ → 19/1978
- s. 84, tab. 1: „20/1987″ → 20/1978
- s. 85, tab. 2: „pseudoplantanus” → pseudoplatanus
- s. 86: „9 8—19,7″ → 9,8—19,7
- s. 87, piśmiennictwo: „Sie Steirische” → Die Steirische
- s. 87, piśmiennictwo: „Wasserknötereich” → Wasserknöterich
- s. 87, piśmiennictwo: „wenig beobachte” → wenig beobachtete
- s. 87, piśmiennictwo: „Vorvohl” → Vorwohl
- s. 87, piśmiennictwo: „mèlissopalynologie” → mélissopalynologie
- s. 87, piśmiennictwo: „Graftl” → Grafl
- s. 87, piśmiennictwo: „Frachtpflanzenbuch” → Trachtpflanzenbuch
- s. 88, streszczenie: „Выделенно” → Выделено
- s. 88, streszczenie: „полиыфорными” → полифлорными
- s. 88, streszczenie: „гифи” → гифы
- s. 88, streszczenie: „et all.” → et al.
