WPŁYW RODZAJU I SPOSOBU PODAWANIA LECZNICZYCH POKARMÓW CUKROWYCH NA ICH POBIERANIE I ROZPRZESTRZENIANIE SIĘ W RODZINACH PSZCZELICH

tekst: Krystyna Pohorecka

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Krystyna Pohorecka

strona 79

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999

Krystyna Pohorecka

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

Celem badań była określenie przydatności, jako nośnika fumagiliny, różnych postaci pokarmu cukrowego i sposobów ich podawania, podczas wiosennego leczenia nosemozy pszczół. Podstawą tej oceny była szybkość ich pobierania i rozprzestrzeniania się w rodzinach pszczelich. Spośród przetestowanych pokarmów najlepsze rezultaty uzyskano przy opylaniu rodzin pszczelich cukrem pudrem. Już po upływie jednej doby od jego podania blisko 95% pszczół miało wybarwione przewody pokarmowe. W czasie dwutygodniowego okresu aplikacji pokarmu leczniczego, spożywało go średnio 80% robotnic.

Słowa kluczowe: pokarm cukrowy, rozprzestrzenianie, rodzina pszczela.

WPROWADZENIE

Skuteczność leków podawanych pszczołom wraz z pokarmem zależy, poza właściwościami terapeutycznymi samego leku, od ilości i szybkości spożywania przez robotnice leczniczego pokarmu.

W przypadku nosemozy, miejscem pasożytowania i namnażania się pierwotniaka Nosema apis jest przewód pokarmowy dorosłych pszczół. Pierwotniakobójcze właściwości fumagiliny jedynie w stosunku do formy wegetatywnej N. apis sprawiają, że lek ten powinien być spożywany przez chore osobniki co najmniej przez okres odpowiadający długości cyklu rozwojowego pasożyta. Ważne jest zatem, aby leczniczy pokarm pobierany był przez jak największą liczbę chorych pszczół w ciągu całego okresu trwania zabiegów leczniczych. Pszczoły mogą pobierać pokarm bezpośrednio bądź otrzymują go na drodze trofalaksji.

Trofalaksja stanowi element wyższego stopnia integracji u owadów o wysoko rozwiniętym trybie społecznego bytowania i polega na wymianie pokarmu między osobnikami tego samego gatunku (Wilson 1979). W jej

strona 80

wyniku dochodzi do rozprzestrzeniania się w populacji różnych substancji, występujących niekiedy w ilościach śladowych. W klasycznych badaniach Nixona i Ribbandsa (za Wilsonem 1979) pozwolono 6 zbieraczkom pszczoły miodnej zebrać 20 ml syropu z fosforem radioaktywnym i przenieść je do gniazda rodziny. Już po 5 godzinach znaleziono ślady tego pierwiastka u 27% znajdujących się w gnieździe robotnic, a po 24 godzinach – u 55%.

Zjawisko trofalaksji jest więc procesem „wspomagającym” rozprzestrzenianie się leku wśród pszczół, pozwala bowiem na rozdział pokarmu pobranego przez stosunkowo niewielką liczbę robotnic, między większość dorosłych osobników obecnych w rodzinie pszczelej.

Badania poświęcone zagadnieniu trofalaksji wykazały iż tempo przekazywania pokarmu jest uzależnione od pory roku (Moritz 1982), wieku robotnic (Moritz i Hallmen 1986), stopnia wypełnienia ich wola (Farina i Nunez 1991) oraz zawartości sacharozy w pokarmie (Farina i Nunez 1995). Na rozprzestrzenianie się pokarmu w rodzinie ma również wpływ jego rodzaj i ilość.

Moritz, Koeniger i Maul (1981) oraz Moritz (1982) badali rozprzestrzenianie się w rodzinie pszczelej syropu cukrowego oraz wody, zabarwionych błękitem metylenu lub znakowanych fosforem radioaktywnym P32 i stwierdzili, że rozprzestrzenianie się pokarmu w rodzinie pszczelej zależy od jego ilości. Przy 200 ml spożytego przez pszczoły syropu cukrowego, po 24 godzinach zabarwione przewody pokarmowe miało 73% robotnic, przy 50 ml – 66%, zaś przy skropieniu pszczół 50 ml zabarwionej wody – 75% robotnic. Według Moritza (1982) nośniki leków w postaci stałej są znacznie wolniej pobierane przez pszczoły.

W przeprowadzonych badaniach oceniano wpływ postaci pokarmu cukrowego i sposobu aplikacji na szybkość jego pobierania i rozprzestrzeniania się w rodzinach pszczelich.

MATERIAŁ I METODYKA

Temat badawczy realizowano w latach 1994-1996 w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach. W doświadczeniu wzięło udział łącznie 105 rodzin pszczelich z matkami rasy kraińskiej i kaukaskiej, osadzonych w ulach typu Dadant. Rodziny pszczele podzielono na grupy doświadczalne ze względu na rodzaj i sposób podawania pokarmu cukrowego (tab.1). Każdą z grup tworzyło 5 rodzin pszczelich o różnej sile, z jednakowym udziałem podobnych rodzin w grupach. Siłę rodzin oceniano podczas pierwszego przeglądu wiosennego (początek kwietnia) na podstawie ilości plastrów obsiadanych przez pszczoły. Za rodziny silne uznano te, które wówczas obsiadały obustronnie od 6 do 4 plastrów, zaś pozostałe za słabe.

strona 81

T a b e l a 1 Sposób przeprowadzania zabiegów leczniczych preparatem Fumagillin DCH w terminach: 19.04 – 05.051995 r., 25.04 – 10.05.1995 r., 30.04 – 15.05.1996 r. Manner of treatment with use curative preparation Fumagillin DCH in time 19.04.-05.05.1994, 25.04.-10.05.1995, 30.04.-15.05.1996

Nagłówek nadrzędny kolumn 3–5: Dawka pokarmu przypadająca na 1 zabieg / 1 rodzinę oraz liczba i częstotliwość zabiegów – Dose of food per one curative intervention per one bee colony and number and frequency of curative interventions

Grupa / Group Siła / Colony strength 1994 r. 1995 r. 1996 r.
I. syrop w podkarmiaczkach górnych / sugar syrup in upper feeders a 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day
b 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 3 x co 5 dni / 1 l – 3 x every 5th day 1 l – 3 x co 5 dni / 1 l – 3 x every 5th day
II. syrop w podkarmiaczkach bocznych / sugar syrup in brood nest side feeders a 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day
b 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 3 x co 5 dni / 1 l – 3 x every 5th day 1 l – 3 x co 5 dni / 1 l – 3 x every 5th day
III. syrop – oprysk / sugar syrup – spraying a 0,25 l – 3 x co 5 dni / 0,25 l – 3 x every 5th day 0,25 l – 3 x co 5 dni / 0,25 l – 3 x every 5th day 0,25 l – 3 x co 5 dni / 0,25 l – 3 x every 5th day
b 0,25 l – 3 x co 5 dni / 0,25 l – 3 x every 5th day 0,15 l – 3 x co 5 dni / 0,15 l – 3 x every 5th day 0,15 l – 3 x co 5 dni / 0,15 l – 3 x every 5th day
IV. cukier puder – opylanie / powdered sugar – dusting a 50 g – 2 x co 7 dni / 50 g – 2 x every 7th day 50 g – 2 x co 7 dni / 50 g – 2 x every 7th day 50 g – 2 x co 7 dni / 50 g – 2 x every 7th day
b 50 g – 2 x co 7 dni / 50 g – 2 x every 7th day 25 g – 2 x co 7 dni / 25 g – 2 x every 7th day 25 g – 2 x co 7 dni / 25 g – 2 x every 7th day
V. cukier puder – podkarmiaczki ramkowe / powdered sugar in frame feeders a 200 g jednorazowo na 14 dni 200 g jednorazowo na 14 dni
b 200 g once in 14 days 100 g once in 14 days
VI. cukier puder – pakiety foliowe (94) płytki lukrowe (95) – powdered sugar in plastic bags (1994) and icing plates a 200 g jednorazowo na 14 dni 200 g jednorazowo na 14 dni
b 200 g once in 14 days 100 g once in 14 days
VII. cukier kryształ – podkarmiaczki górne / cristal sugar in upper feeders a 400 g jednorazowo na 14 dni 400 g jednorazowo na 14 dni
b 400 g once in 14 days 400 g once in 14 days
VIII. kontrola – czysty syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych / nonmedicated sugar syrup in brood nest side feeders a 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day
b 1 l – 5 x co 3 dni / 1 l – 5 x every 3rd day 1 l – 3 x co 5 dni / 1 l – 3 x every 5th day 1 l – 3 x co 5 dni / 1 l – 3 x every 5th day

a – rodziny o sile od 6 do 4 ramek – colony strength from 6 to 4 frames

b – rodziny o sile poniżej 4 ramek – colony strength below 4 frames

strona 82

Wszystkie rodzaje pokarmów zostały zabarwione barwnikiem organicznym – błękitem metylenowym, dobrze uwidaczniającym się w treści przewodu pokarmowego pszczół. Pozwoliło to na śledzenie szybkości pobierania i rozprzestrzeniania się pokarmów w rodzinach pszczelich. Właściwe obserwacje poprzedzono klateczkowymi badaniami laboratoryjnymi, których celem było ustalenie ilości barwnika, potrzebnej do uzyskania intensywnego wybarwienia treści pokarmowej pszczół, pobierających każdy z wyżej wymienionych pokarmów cukrowych. Podczas tych badań nie stwierdzono repelencyjnego ani toksycznego działania barwnika na pszczoły.

Doświadczalny syrop cukrowy zabarwiono 3% wodnym roztworem błękitu metylenowego, który dodano w ilości 0,6 ml na 100 ml syropu. Pozostałe rodzaje pokarmów wymieszano z barwnikiem w stanie stałym, w ilości 0,5 g barwnika na 100 g pokarmu.

Syrop cukrowy do podkarmiania sporządzono w stosunku 3:2 (3 kg cukru + 2 l wody). Podawano go w dwóch podkarmiaczkach słoikowych ustawianych na powałce gniazda lub w bocznych podkarmiaczkach ramkowych. Dla ułatwienia pszczołom pobierania pokarmu, w wieczka wmontowano szklane rurki, których zewnętrzne otwory znajdowały się wewnątrz gniazda.

Syrop cukrowy do opryskiwania sporządzono w stosunku 1:3. Opryskiwanie wykonano zraszaczem ogrodowym o dużej zdolności dyspersyjnej.

Cukier puder do opylania został uprzednio zmielony i przetarty przez sito o grubości oczek 0,08 mm. Opylanie wykonano przy pomocy słoików, których wieczko zastąpiono stylonową siatką.

Cukier puder przeznaczony do bezpośredniego spożycia przetarto jedynie przez sito, likwidując w ten sposób grudki zbrylonego cukru. Umieszczano w specjalnie do tego celu przygotowanych ramkach, wyposażonych w 3 pojemniki – korytka o wymiarach odpowiadających szerokości i długości ramki. Każda rodzina otrzymała jedną podkarmiaczkę ramkową wstawioną do środka gniazda.

Cukier puder uformowany w postaci pakietów foliowych umieszczano na górnych beleczkach części gniazdowej rodzin doświadczalnych. Do pakietów foliowych pszczoły mogły dostawać się przez rurkę z tworzywa sztucznego, której zewnętrzny koniec wkładano do gniazda (Muszyńska 1994).

Cukier po wsypaniu do podkarmiaczek górnych spryskiwano lekko wodą z dodatkiem miodu.

Do wszystkich postaci pokarmu cukrowego (poza syropem cukrowym przeznaczonym dla grupy kontrolnej) dodano preparat leczniczy Fumagillin DCH w ilości 4 g/rodzinę.

strona 83

Sposób podawania poszczególnych pokarmów cukrowych uwzględniający wielkość i częstotliwość dawek pokarmowych przedstawiono w tabeli 1.

Po upływie 1, 2, 4, 6, 8 , 11, 14 -tej doby od dnia rozpoczęcia zabiegów leczniczych, ze skraju gniazda każdej rodziny pobierano próbki pszczół. Pszczoły usypiano i preparowano ich przewody pokarmowe. Oceniano zabarwienie wola miodowego, jelita środkowego i jelita prostego. Za wynik dodatni uznawano wyraźne wybarwienie dwóch części przewodu pokarmowego. Na tej podstawie określano procent pszczół, które pobrały pokarm. Następnie wyliczano średnią z 5 rodzin dla grupy, dla wytypowanych dni i całego okresu podawania pokarmu leczniczego.

Zebrane wyniki poddano analizie statystycznej przeprowadzonej metodą analizy wariancji bez transformacji i z transformacją pierwiastkową y = sqr (x+1), a ocenę istotności różnic przeprowadzono posługując się testem Duncana. Dla oceny korelacji między badanymi cechami posłużono się metodą regresji wielokrotnej, a dla oceny istotności współczynnika korelacji metodą analizy wariancji w regresji. Analizy statystyczne przeprowadzono oddzielnie z dwóch lat dla 8 grup i z 3 lat dla 5 grup. Wszystkie obliczenia wykonano przy poziomie istotności 0,05. Wykorzystano do tego celu komputerowy program statystyczny opracowany w Pracowni Metodyki Doświadczeń i Statystyki ISK w Skierniewicach.

WYNIKI

W przeprowadzonych badaniach zabarwienie przewodów pokarmowych pszczół świadczyło o pobraniu przez nie (bezpośrednio bądź na drodze trofalaksji) pokarmów węglowodanowych. Liczba pszczół z zabarwionymi przewodami pokarmowymi, a raczej ich procentowy udział w różnych odstępach czasu od rozpoczęcia karmienia, był podstawą oceny rozprzestrzeniania się pokarmu wśród osobników w rodzinie pszczelej. Stanowiło to równocześnie informację, jaki był udział robotnic, które za pośrednictwem pokarmu mogą mieć kontakt z lekiem w okresie ich podawania.

1. Charakterystyka rozprzestrzeniania się pokarmów cukrowych w rodzinach pszczelich, w wybranych dobach okresu ich podawania.

Wyniki uzyskane dla doświadczalnych rodzin pszczelich, którym dostarczono syrop cukrowy w podkarmiaczkach górnych (grupa I) i bocznych (grupa II) wskazują, że udział pszczół, które spożyły syrop wzrastał stopniowo (ryc.1a i 1b). W ciągu pierwszych dni po podaniu pierwszej porcji syropu, procent pszczół z zabarwionymi przewodami pokarmowymi był stosunkowo mały (średnio 28% w grupie I i 33% w grupie II) i dopiero w czwartej dobie w grupie I, i w szóstej dobie w grupie II był istotnie wyższy (odpowiednio 72% i

strona 84

74%). W próbkach pobranych później (aż do 14 doby), udział tych pszczół utrzymywał się na wysokim poziomie.

Rozprzestrzenianie się pokarmu było nieco wolniejsze w rodzinach z podkarmiaczkami bocznymi niż górnymi, jednak ogółem różnice między grupami były niewielkie.

Odmiennie przebiegało spożywanie przez pszczoły syropu cukrowego, podanego w formie oprysku. Ten sposób aplikacji powodował szybsze, ale mniej równomierne jego rozprzestrzenianie się (ryc.1c). Po jednej dobie od wykonania każdego z 3-ech oprysków tj. w próbkach pszczół pobranych w 2-ej, 6-tej, 11-ej dobie 14-to dniowego okresu trwania doświadczenia, syrop spożyło odpowiednio 52, 89, 82% pszczół. W dniach oddzielających poszczególne zabiegi opryskiwania, udział tych pszczół zmniejszał się średnio do około 50%.

Bardzo szybko pobierany i rozdzielany między robotnice był cukier puder podany rodzinom w formie opylania (ryc. 1d). Po upływie doby od pierwszego zabiegu we wszystkich 3 latach badań średnio 95% pszczół miało zabarwione przewody pokarmowe. Pomimo, iż w następnych dniach procent pszczół, które spożyły cukier puder obniżał się, to w 6-tej dobie, w przeddzień wykonania drugiego opylenia oraz w 14-tej dobie, w dniu zakończenia podawania pokarmu był on obecny w przewodach pokarmowych odpowiednio 69% i 77% pszczół. Te najniższe wartości uzyskane w grupie rodzin opylanych były zbliżone do najwyższych wartości w pozostałych grupach doświadczalnych.

Ten sam rodzaj pokarmu, dostarczony rodzinom pszczelim w podkarmiaczkach ramkowych był przez nie bardzo słabo konsumowany i rozdzielany między robotnice (ryc. 1e). Po pierwszych 4-ech dobach, udział pszczół, które go pobrały był bardzo niski (średnio 13 %), zaś w ciągu pozostałego okresu, od 6-tej doby począwszy, zwiększył się co prawda istotnie ale tylko w 1994 r. przekroczył 50% badanych osobników.

Na jeszcze niższym poziomie kształtowało się rozprzestrzenianie pokarmu w rodzinach pszczelich, które otrzymały cukier puder w pakietach foliowych (ryc. 1f). W roku 1994, w przeciągu pierwszych dwóch dni, żadna z robotnic w pobranych próbkach nie miała wybarwionego przewodu pokarmowego, a po 11-u dobach miało go zaledwie 32 % pszczół. Zwiększenie w roku 1995 pszczołom dostępu do tej postaci pokarmu przez uformowanie go w płytki i ułożenie ich bezpośrednio na górnych beleczkach ramek gniazdowych, nie zwiększyło w sposób istotny jego spożywania. W żadnym dniu badań (w żadnej próbce) nie znaleziono więcej niż 35% pszczół z zabarwionym przewodem pokarmowym.

Równie mało atrakcyjny okazał się cukier kryształ wsypany do podkarmiaczek górnych (ryc. 1g). We wszystkich dobach wykonywania badań

strona 85

średni procent pszczół, które go spożyły był niski (poniżej 50%) i nie różnił się od siebie istotnie.

W grupie kontrolnej, otrzymującej syrop cukrowy bez leku, zaznaczyła się (podobnie jak w grupie I i II) tendencja powolnego wzrostu spożywania i rozdziału syropu w ciągu całego okresu karmienia. Jednakże, w porównaniu do grup I i II, procent pszczół, które go spożyły był mniejszy i wahał się średnio między 45,3% a 65,7%, a jedynie dzień przed zakończeniem zabiegów osiągnął wartość 71,6% (ryc. 1h).

2. Charakterystyka rozprzestrzeniania się pokarmów cukrowych w rodzinach pszczelich, w ciągu całego 14-to dniowego okresu podawania.

Wyniki, uzyskane ze wszystkich terminów pobierania próbek pszczół w okresie podawania pokarmów, stanowiły podstawę do określenia średnich wartości procentowego udziału pszczół z zabarwionymi przewodami dla każdej z grup (tab. 2).

T a b e l a 2 Procentowy udział pszczół z zabarwionymi przewodami pokarmowymi Average percentage participation of honey bees with coloured alimentary canals in the samples bees collected in the time application sugar foods

Grupa – Group Rok badań 1994 Rok badań 1995 Rok badań 1996 X̄ z 2 lat from 2 years X̄ z 3 lat from 3 years
I. syrop w podkarmiaczkach górnych / sugar syrup in upper feeders 58,8 70,6 55,5 64,6 c 61,5 a
II. syrop w podkarmiaczkach bocznych / sugar syrup in brood nest side feeders 53,0 67,0 48,4 59,8 c 56,1 a
III. syrop – oprysk / sugar syrup – spraying 64,0 50,2 67,1 56,9 c 60,2 a
IV. cukier puder – opylanie / powdered sugar – dusting 89,4 73,7 77,4 81,4 d 80,0 b
V. cukier puder – podkarmiaczki ramkowe / powdered sugar in frame feeders 19,3 30,5 24,6 b
VI. cukier puder – pakiety foliowe (94) i płytki lukrowe (95) / powdered sugar in plastic bags (1994) and icing plates (1995) 9,3 23,9 15,8 a
VII. cukier kryształ – podkarmiaczki górne / cristal sugar in upper feeders 41,5 25,6 33,1 b
VIII. kontrola – czysty syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych / nonmedicated sugar syrup in brood nest side feeders 47,6 72,0 44,8 59,2 c 54,2 a

Stwierdzono wysoce istotne różnice badanej cechy między grupami doświadczalnymi. Najlepsze wyniki uzyskano w grupie IV, w której pszczoły opylono cukrem pudrem. W czasie podawania tego pokarmu spożyło go średnio 80% pszczół.

strona 86

Nieco gorsze wyniki uzyskano w grupach rodzin otrzymujących syrop cukrowy. Niezależnie od metody aplikacji (w podkarmiaczkach bądź w formie oprysku) jego rozprzestrzenianie się w rodzinach pszczelich z tych grup, nie różniło się od siebie istotnie.

Najmniej korzystne dla pszczół okazało się podanie im cukru pudru w pakietach foliowych i płytkach lukrowych (grupa VI) i tylko nieco lepsze, podanie cukru pudru w podkarmiaczkach ramkowych i cukru kryształu w podkarmiaczkach górnych (grupy V i VII). Średnio korzystało z tych pokarmów zaledwie 15,8, 24,6 i 33,1 procenta pszczół odpowiednio.

3. Charakterystyka pobierania i rozdziału pokarmów cukrowych w rodzinach silnych i słabych.

Jednym z czynników warunkujących tempo spożywania pokarmu jest siła rodziny pszczelej. W związku z tym, przeprowadzono analizę szybkości pobierania i rozprzestrzeniania się poszczególnych pokarmów w rodzinach silnych (po zimowli od 6 do 4 plastrów obustronnie obsiadanych przez pszczoły) i słabszych, w obrębie utworzonych grup (tab.3).

T a b e l a 3 Procentowy udział pszczół z zabarwionymi przewodami pokarmowymi w rodzinach silnych i słabych Average percentage participitation of honey bees with coloured alimentary canals the samples bees collected in the time aplication sugar foods

Grupa – Group X̄ z 2 lat / from 2 years: a X̄ z 2 lat / from 2 years: b X̄ z 3 lat / from 3 years: a X̄ z 3 lat / from 3 years: b
I. syrop w podkarmiaczkach górnych / sugar syrup in upper feeders 59,9 de 72,1 ef 59,5 ab 65,2 b
II. syrop w podkarmiaczkach bocznych / sugar syrup in brood nest side feeders 68,1 def 57,6 de 64,9 b 50,8 a
III. syrop – oprysk / sugar syrup – spraying 55,6 d 61,4 de 58,7 ab 65,4 b
IV. cukier puder – opylanie / powdered sugar – dusting 81,7 f 82,7 f 78,2 c 84,5 c
V. cukier puder – podkarmiaczki ramkowe / powdered sugar in frame feeders 28,8 b 22,8 b
VI. cukier puder – pakiety foliowe (94) i płytki lukrowe (95) / powdered sugar in plastic bags (1994) and icing plates (1995) 21,8 b 10,8 a
VII. cukier kryształ – podkarmiaczki górne / cristal sugar in upper feeders 40,4 c 25,9 b
VIII. kontrola – czysty syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych / nonmedicated sugar syrup in brood nest side feeders 62,0 de 60,7 de 57,1 ab 54,2 a

a – rodziny o sile od 4 do 6 plastrów obsiadanych obustronnie – colony strength from 6 to 4 frames

b – rodziny o sile mniejszej niż 4 plastry obsiadane obustronnie – colony strength below 4 frames

strona 87

W próbkach pobranych z rodzin słabszych znajdowano mniej pszczół, które miały kontakt z pokarmem `niż w próbkach z rodzin silnych. Średnia ogólna z 2 lat i ze wszystkich grup, w przeliczeniu na 1 próbkę wynosiła w rodzinach słabych 45,7%, a w rodzinach silnych 50,4%, a wartości te różniły się istotnie. Natomiast, gdy przeprowadzono analizę z 3 lat (dla grup od I do IV oraz VIII) istotnych różnic między rodzinami silnymi i słabymi nie stwierdzono.

Najkorzystniejsze dla rodzin słabych okazało się opylenie cukrem pudrem, opryskanie syropem cukrowym bądź podanie go w podkarmiaczkach górnych. Porównanie średniego procentu pszczół z zabarwionymi przewodami pokarmowymi w rodzinach silnych i słabych w grupie IV, III i I pozwala stwierdzić, iż przy tych metodach podawania pokarmu siła rodzin nie miała wpływu na jego pobieranie i rozprzestrzenianie się wśród poszczególnych osobników rodzin pszczelich. Rozprzestrzenianie się pokarmów w grupach VI i VII, w rodzinach słabych było istotnie gorsze niż w rodzinach silnych, co dowodzi, że podawanie cukru pudru i cukru kryształu w pakietach foliowych czy podkarmiaczkach jest szczególnie niekorzystne dla rodzin słabych. Potwierdziło się również przekonanie, że podawanie syropu w podkarmiaczkach bocznych, wychładzających gniazdo, mniej nadaje się dla rodzin słabych.

Procentowy udział robotnic z wybarwionymi przewodami pokarmowymi w próbkach pszczół pobieranych po różnym okresie czasu od rozpoczęcia zabiegów leczniczych
Procentowy udział robotnic z wybarwionymi przewodami pokarmowymi w próbkach pszczół pobieranych po różnym okresie czasu od rozpoczęcia zabiegów leczniczych Proportional participitation of worker bees with coloured alimentary canals in samples of bees collected after different period of time from beginnings of currative interventions
Grupa I / Gruop I — syrop cukrowy w podkarmiaczkach górnych / sugar syrup in upper feeders
Grupa I / Gruop I — syrop cukrowy w podkarmiaczkach górnych / sugar syrup in upper feeders
strona 88
Grupa II / Gruop II — syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych / sugar syrup in side feeders
Grupa II / Gruop II — syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych / sugar syrup in side feeders
Grupa III / Gruop III — syrop cukrowy oprysk / sugar syrup - spraying
Grupa III / Gruop III — syrop cukrowy oprysk / sugar syrup – spraying
Grupa IV / Gruop IV — cukier puder - opylanie / powdered sugar - dusting
Grupa IV / Gruop IV — cukier puder – opylanie / powdered sugar – dusting
strona 89
Grupa V / Gruop V — cukier puder w podkarmiaczkach ramkowych / powdered sugar in frame feeders
Grupa V / Gruop V — cukier puder w podkarmiaczkach ramkowych / powdered sugar in frame feeders
Grupa VI / Gruop VI — cukier puder - pakiety foliowe 1994 i płytki lukrowe 1995 / powdered sugar in plastic bags (1994) and glaze plates (1995)
Grupa VI / Gruop VI — cukier puder – pakiety foliowe 1994 i płytki lukrowe 1995 / powdered sugar in plastic bags (1994) and glaze plates (1995)
Grupa VII / Gruop VII — cukier kryształ w podkarmiaczkach górnych / cristal sugar in upper feeders
Grupa VII / Gruop VII — cukier kryształ w podkarmiaczkach górnych / cristal sugar in upper feeders
strona 90
Grupa VIII / Gruop VIII — kontrola - syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych - bez leku / control - sugar syrup in side feeders - without fumagillin
Grupa VIII / Gruop VIII — kontrola – syrop cukrowy w podkarmiaczkach bocznych – bez leku / control – sugar syrup in side feeders – without fumagillin

DYSKUSJA

Ocena szybkości pobierania i rozprzestrzeniania się pokarmów cukrowych pozwoliła prześledzić wpływ rodzaju pokarmu i sposobu jego podania na możliwość zastosowania ich jako nośnik leku.

Według Moritza (1982) nośniki leków w postaci stałej są znacznie wolniej pobierane przez pszczoły niż w postaci płynnej. W przeprowadzonych badaniach najlepszym nośnikiem dla leku okazał się jednak cukier puder podany w formie opylania. Już po upływie 1 doby od podania, 95% pszczół miało go w przewodach pokarmowych, podczas gdy w rodzinach karmionych syropem z podkarmiaczek, dopiero od czwartej doby zanotowano istotny wzrost procentu pszczół z wybarwionymi przewodami pokarmowymi.

Moritz podawał rodzinom pokarmy stałe w podkarmiczakach lub w postaci placków owiniętych folią. Natomiast opylanie rodzin cukrem pudrem wymusiło na pszczołach szybkie oczyszczanie swego ciała i plastrów. Wskutek tego, bardzo duża liczba robotnic biorąca udział w oczyszczaniu ciała własnego i współtowarzyszek musiała bezpośrednio spożyć cukier puder. Dalszy rozdział pokarmu odbywać się mógł także drogą trofalaksji. Można więc uznać, że poza rodzajem pokarmu, sposób jego aplikacji ma nie mniej istotne znaczenie dla jego rozprzestrzeniania się pomiędzy robotnicami. Wskazuje również na to fakt, iż istotnie największy procent pszczół z zabarwionymi przewodami pokarmowymi stwierdzono w grupie opylanej cukrem pudrem, gdzie całkowita dawka lecznicza pokarmu była stosunkowo nieduża. Podobnie w grupie rodzin opryskiwanych syropem cukrowym, procent ten nie różnił się istotnie od grup, które miały większe ilości syropu w podkarmiaczkach. Uzyskane wyniki sugerują, że sposób podania ma większy wpływ na rozprzestrzenianiu się pokarmu w rodzinach niż jego ilość.

Na podstawie tych obserwacji stwierdzono, że zarówno ilość pokarmów zastosowanych podczas opryskiwania i opylania, jak i częstotliwość ich

strona 91

podawania, mogą być wykorzystane na wiosnę przy podawaniu fumagiliny rodzinom chorym na nosemozę. Pszczoły rozdzielały te niewielkie ilości pokarmów równomiernie między siebie, a spożywanie to było rozłożone w czasie całego okresu ich podawania.

WNIOSKI

  1. Rodzaj pokarmu cukrowego i sposób aplikacji wpływa istotnie na tempo jego pobierania i rozprzestrzeniania się wśród osobników rodzin pszczelich.
  1. Najszybciej pobierany i rozdzielany między pszczoły jest cukier puder podany w formie opylania. Spożywało go dziennie średnio 80% robotnic, co równocześnie zapewni tak wysokiemu procentowi pszczół kontakt z lekiem.
  1. Podawanie syropu cukrowego w podkarmiaczkach górnych, przesączalnych i w formie oprysku w porównaniu do tradycyjnej metody jego aplikacji (podkarmiaczki boczne), nie wpływa w sposób istotny na ogólną ilość pszczół, które go spożywają.
  1. Cukier puder podany w pokarmiaczkach ramkowych i pakietach foliowych oraz cukier kryształ w podkarmiaczkach górnych nie mogą być stosowane wiosną jako nośnik dla preparatów leczniczych, ponieważ konsumowane są przez niewielki procent pszczół, a tym samym kontakt z lekiem wszystkich osobników w rodzinie jest minimalny.
  1. W rodzinach słabych, poza opylaniem lub opryskiem lek w syropie powinien być podawany w podkarmiaczkach górnych.

LITERATURA

Farina W.M., Nunez J.A. (1991)- Trophallaxis in the honeybee, Apis mellifera L. as related to the profitability of food sources. Animal Behaviour. 42(3): 389-394

Farina W.M., Nunez J.A. (1995)- Trophallaxis in Apis mellifera: effects of sugar concentration and crop load distribution. J. Apic. Res. 34(2): 93-96

Moritz R.F.A. (1982)- Präparatverteilung bei systemischer Therapie von Ektoparasitosen bei Apis mellifera L., Apidologie 13(2):127-141

Moritz R.F.A., Hallmen M.- Trophallaxis of worker honeybees (Apis mellifera L.) of different ages. Insectes Sociaux. 33(1): 26-31

Moritz R., Koeniger N., Maul V. (1981)- Verteilung systemisch wirkender Präparate im Bienenvolk. Apiacta (2):57

Muszyńska J. (1994)- Zastosowanie zbrylonego cukru pudru do podkarmiania rodzin pszczelich w okresach bezpożytkowych. Instrukcja wdrożeniowa, Zakład Upowszechniania, ISiK, Skierniewice. Nr 192:3

Wilson E.O. (1979)- Społeczeństwa Owadów, PWN, Warszawa, str. 370-372

strona 92

INFLUENCE OF KIND AND OF MANNER OF GIVING OF THE CURATIVE SUGAR FOODS ON THEIR RECEIVING AND SPREADING IN THE BEE COLONIES

K. Pohorecka

Summary

The studies aimed to determine the usefulness of fumagillin carriers of various sugar feed forms and the manner of their application. The rate of intake and spreading among bee colonies were evaluated.

Experiments were carried out in the years 1994 to 1996 in Pulawy in the Bee Division of the Institute of Pomiculture and Floriculture. One hundred and five bee colonies kept in Dadant hives with Carniolan and Caucasian queens were used. Each group comprised 5 bee colonies with various strength and various incidence of nosemosis; the participation of the bee colonies examined in all the groups was similar. Eight experimental groups were assigned in the years 1994 and 1995. Group 1 fed sugar syrup in upper leaky feeders, group 2 sugar syrup in side leaky feeders, group 3 sugar syrup as a spray, group 4 powdered sugar as dust, group 5 powdered sugar given in frame feeders, group 6 powdered sugar in plastic bags (1994) and icing plates (1995), group 7 crystal sugar in upper feeders, and group 8 (control) fed sugar syrup in side feeders without fumagillin.

Each feed was supplemented with Fumagillin DCH and stained with methylene blue. Samples of bees were collected from each group at 1 d, 2 d, 4 d, 6 d, 8 d, 11 d, and 14 d after the beginning of the experiment. The coloration of the alimentary canal of workers was used to estimate the feed intake.

It was found that powdered sugar given as dust was most quickly eaten and distributed among bee colonies. About 80% of bees fed the sugar during a two-week experimental period; it is assumed that a similar percentage of bees contacted with the agent used. The method of sugar syrup application did not affect significantly the total number of the bees fed the syrup; however, the syrup was consumed more quickly during spreading. The remaining method used to apply the feed cannot be utilised in Spring because the sugar feeds were slowly eaten and were consumed by a small percentage of bees.

Keywords: sugar feeds, spreading, bee colony.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 79, streszczenie: „była określenie” → było określenie
  • s. 81, tab. 1: „05.051995 r.” → 05.05.1994 r.
  • s. 81, 85, 86 i 89, tab. 1–3 i ryc. 1g, 4×: „cristal sugar” → crystal sugar
  • s. 86, tab. 3: „aplication” → application
  • s. 86 i 87, tab. 3 i ryc. 1: „participitation” → participation
  • s. 87, ryc. 1: „averge” → average
  • s. 87, ryc. 1: „currative” → curative
  • s. 87–90, ryc. 1a–1h, 8×: „Gruop” → Group
  • s. 90: „podkarmiczakach” → podkarmiaczkach
  • s. 90: „na rozprzestrzenianiu się” → na rozprzestrzenianie się
  • s. 91: „pokarmiaczkach” → podkarmiaczkach

Podobne wpisy