Od indywidualnych zachowań do zbiorowych decyzji – czyli tajemnica rojenia się pszczół

tekst: Małgorzata Bieńkowska

Artykuł z numeru 4/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

 

Rojenie się pszczół miodnych jest jednym z najbardziej niezwykłych spektakli natury i od tysiącleci fascynuje ludzką wyobraźnię. Zjawisko, podczas którego rodzina pszczela dzieli się, a matka wraz z częścią populacji pszczół wyrusza na poszukiwanie nowego „domu”, obserwowano i czczono w różnych kulturach – od czasów starożytnych, przez nowożytne po współczesność. 

W starożytnym Egipcie pszczoły uznawano za istoty święte, powstające z łez boga słońca Ra, po ich zetknięciu się z ziemią. Znaczenie pszczół było tak wielkie, że zmarłych często grzebano wraz z miodem, aby zapewnić im pożywienie w życiu pozagrobowym. Rój postrzegany był jako boski znak, a pszczelarstwo cieszyło się tak wielkim szacunkiem, że było tematem licznych hieroglifów. 

W mitologii greckiej pszczoły symbolizowały nieśmiertelność uzyskiwaną poprzez zmartwychwstanie. Bóg Aristajos – opiekun pasterzy i pszczelarzy – nieumyślnie przyczynił się do śmierci Eurydyki (żony muzyka Orfeusza, która zginęła od ukąszenia żmii, próbując uciec przed Aristajosem). W ramach kary bogowie zabili wszystkie jego pszczoły, które w cudowny sposób odradzały się z ciał zwierząt ofiarowanych bogom przez Aristajosa. Mit o zdolności odradzania się odzwierciedla tajemniczą naturę rojenia się pszczół.  

Ogromną czcią pszczoły otaczane były także w Rzymie. Wergiliusz opisał wyjście roju jako cudowne, choć niebezpieczne zjawisko, podczas którego powietrze wypełnia się pszczołami. Zachęcał pszczelarzy do używania dymu i muzyki w celu uspokajania owadów przy ich chwytaniu – rady na ten temat zawarł w epickim poemacie „Georgiki”. 

W średniowieczu pokutowało wiele przesądów na temat pszczelich rojów. Uważano je za boskich posłańców, niosących dusze zmarłych, stąd pszczelarze winni byli opowiadać pszczołom o ważnych wydarzeniach ze swojego życia, takich jak narodziny dziecka, śmierć bliskich osób itp. Wierzono, że w przypadku zaniedbania tego rytuału pszczoły zaprzestaną produkcji miodu lub opuszczą ul. Średniowieczni pszczelarze sądzili, że pszczoły roją się na skutek sił nadprzyrodzonych. Odmawianie modlitw było więc sposobem na ich przyciągnięcie do pasieki. Z kolei dźwięk dzwonów kościelnych miał uspokoić rojące się pszczoły i zapobiec ich odlotowi. 

Zachowania pszczół stały się przedmiotem badań już w epoce odrodzenia. Upowszechnianiu wiedzy sprzyjał rozwój techniki drukarskiej. W pierwszych podręcznikach pszczelarskich udokumentowano obserwacje dotyczące m.in. formowania mateczników, roli matki pszczelej i terminu rojenia się pszczół. Natomiast w 1609 roku Charles Butler, angielski duchowny nazywany ojcem angielskiego pszczelarstwa, opublikował dzieło The Feminine Monarchie, w którym zanegował teorię o dominującej roli męskich osobników w rodzinach pszczelich. Obserwacje Butlera położyły podwaliny pod współczesne praktyki pszczelarskie.

Ten artykuł pochodzi z numeru 4/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 4/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Kwiecień 2026

  1. Inne zapylaczePszczoły bezżądłowe i meliponikultura [2]: miódWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu6 min
  2. Gospodarka pasiecznaKwiecień – chce się żyć!Jacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu12 min
  3. Żywienie pszczółWartość biologiczna i odżywcza ciast pszczelarskichPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  4. Biologia pszczółOd indywidualnych zachowań do zbiorowych decyzji – czyli tajemnica rojenia się pszczółMałgorzata Bieńkowskadostępny dla Ciebie10 min
  5. Pożytki i zapylanieNektar i nektarnikiAneta Sulborska-Różycka pełna treść po wykupieniu10 min
  6. Pożytki i zapylanieJabłonie – ważny pożytek pszczeli w krajobrazie zurbanizowanym i rolniczymBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu7 min
  7. Ludzie-miejsca-wydarzeniaKraków stolicą światowego miodosytnictwa: podsumowanie wydarzeń 2026Mateusz Błaszczyk pełna treść po wykupieniu3 min
  8. Ludzie-miejsca-wydarzeniaSpotkanie z przedstawicielami stad wiodących pszczółAgnieszka Chełmińska pełna treść po wykupieniu2 min
  9. Biblioteka pszczelarzaNowości wydawniczeAnna Marzec pełna treść po wykupieniu6 min

Podobne wpisy