GRYKA JAKO ROŚLINA POŻYTKOWA
tekst: Zofia Demianowicz, Barbara Ruszkowska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok III, 1959 — Zofia Demianowicz, Barbara Ruszkowska
strona 11PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK III. NR 1 KWIECIEŃ 1959
Zofia Demianowicz i Barbara Ruszkowska
Zakład Pszczelnictwa IS — Skierniewice
i Pracownia Hodowli Zbóż IHAR — Puławy
WSTĘP
Wartość gryki Fagopyrum sagittatum Gilib. jako rośliny miododajnej mimo dużego jej znaczenia dla pszczół nie była dotychczas w Polsce badana. Prawdopodobnie przyczyną tego są małe wymiary kwiatów i co z tym jest związane bardzo drobne nektarniki oraz małe ilości, wydzielanego przez kwiat nektaru, uniemożliwiające posługiwanie się przy badaniach stosunkowo prostą metodą kapilarową.
Praca niniejsza ma na celu uzupełnienie tej luki przez oznaczenie wydajności cukrowej gryki w warunkach Polski, jak też scharakteryzowanie tej rośliny jako pyłkodajnej.
PRZEGLĄD LITERATURY
Prac omawiających grykę jako roślinę pożytkową jest stosunkowo mało. Przytoczona poniżej literatura dotyczy gryki tylko jako rośliny nektarodajnej.
Ewert (1) w 1937 r. odwirowywał nektar z kwiatów gryki i uzyskał następujące wyniki: średnio z 1000 kwiatów w okresie od 1.IX do 7.IX 1937 r. o godz. 8 (12 prób) — 69,73 mg cukrów, a o godz. 17 (12 prób) — 314,07 mg, przy czym przed południem nektar zawierał średnio 38,2% cukrów, a po południu znacznie więcej — 45,67%.
W 1952 r. Instytut Pszczelarstwa w ZSRR (2) przeprowadził badania wydajności cukrowej 5 odmian gryki metodą wymywania nektaru i oznaczania cukrów w nim zawartych. Stwierdzono, że odmiana Bogatyr nektarowała najlepiej. Jej wydajność cukrowa wyniosła 142,5 kg/ha.
Wpływ nawożenia na nektarowanie badała w 1952 r. Stoletowa (8) a w 1953—1954 Kopielkijewskij (3 i 4). Wyniki ich częściowo pokrywają
strona 12się. Stwierdzili oni dodatni wpływ na nektarowanie nawożenia azotowego; Kopielkijewskij uzyskał na polu nawożonym azotem 241 kg cukrów na 1 ha gryki. Co się tyczy nawożenia potasowego, to Stoletowa stwierdzała niewielki jego wpływ na zwiększenie ilości nektaru, Kopielkijewskij zaś przypisuje mu duże znaczenie. Poza tym stwierdził on, że na polu nienawożonym ilość kwiatów na 1 ha była o 300 milionów mniejsza niż na polu wapnowanym i nawożonym azotanem amonu i superfosfatem.
Leszczew (5) w 1951 i 1952 r. badał wpływ zabiegów agrotechnicznych na nektarowanie gryki i najlepsze wyniki osiągał przy uprawie jej w szerokich rzędach.
Żukow (9) w 1957 r. stwierdził, że w okręgu charkowskim znacznie lepiej nektaruje gryka wysiewana jako poplon. Jedna roślina wydzieliła tam za okres kwitnienia o 21% cukrów więcej w porównaniu z 1 rośliną gryki wysianej wiosną.
MATERIAŁ I METODYKA
Badania były przeprowadzane od 1953 do 1957 roku w majątku Osiny, należącym do IHARu, na glebie lekkiej, piaszczystej. Do doświadczeń użyto 10 populacji względnie odmian gryki (7 polskich i 3 radzieckie). Poza tym wysiewano grykę odmiany „Puławska” na poletkach nawożonych związkami azotu, fosforu i potasu przy zastosowaniu siedmiu kombinacji. Dodatkowo odmianę tę wysiewano w 3 terminach w odstępach 10-dniowych.
Ze względu na to, że badania dotyczyły roli gryki jako rośliny pyłkodajnej i nektarodajnej obserwowano, ile pszczół na 1 m² gryki w ciągu 5 minut zbiera nektar a ile pyłek. Obserwacje te rozpoczynano tuż przed pełnią kwitnienia i przeprowadzano je, jeżeli pogoda na to pozwalała, w godzinach 7⁰⁰, 9⁰⁰ i 12⁰⁰ w czasie sezonów w ciągu 17—20 dni.
W celu stwierdzenia, jaki procent wagowy stanowi pyłek gryki w stosunku do ogólnej ilości pyłku zbieranego w tym samym czasie przez roje, przeprowadzano analizę obnóży, odebranych pszczołom przy pomocy poławiaczy z 3 uli. Do doświadczeń użyto poławiaczy typu używanego przez Zakład Pszczelnictwa z wkładką stosowaną przez A. Maurizio (6). Próbki pobierano w ciągu 6 dni 4 razy dziennie w godzinach od 7⁰⁰ do 7²⁰, od 9⁰⁰ do 9²⁰, od 11⁰⁰ do 11²⁰ i od 13⁰⁰ do 13²⁰. W pozostałych okresach czasu wkładki usuwano, żeby pszczoły mogły bez przeszkód przenosić obnóża do ula.
Odebrane obnóża segregowano według barw oraz wielkości i oznaczano pod mikroskopem. Obnóża poszczególnych gatunków były następnie liczone i ważone oddzielnie dla każdego ula. Poza tym obliczano udział
strona 13procentowy obnóży z gryki w stosunku do obnóży zebranych z innych gatunków roślin.
Oznaczanie ilości cukrów prostych, wydzielonych w ciągu doby przez kwiaty izolowane gazą przeprowadzono w latach 1956 i 1957. Sto świeżo zerwanych kwiatów wkładano do kolbki miarowej o objętości 100 ml i dopełniano wodą destylowaną do kreski. Po 20 minutach, w ciągu których kolbką potrząsano, roztwór filtrowano i oznaczano zawartość cukrów prostych przy użyciu fotokolorymetru Langego, metodą stosowaną przez B. Ruszkowską (7).
Prócz tego 3-krotnie przeprowadzono równoległe badania zawartości sacharozy metodą Fujita i Iwatake w nektarze wymytym z kwiatów gryki.
Poza tym przez cały czas prowadzono obserwacje fenologiczne nad długością kwitnienia poszczególnych kwiatów oraz obliczono ilość kwiatów wytworzonych na 1 roślinie gryki odmiany „Puławska” w zależności od nawożenia.
PRZEBIEG OBSERWACJI I WYNIKI
I. Gryka jako roślina pyłkodajna
Obserwacje nad oblotami pszczół, zbierającymi nektar i pyłek przeprowadzano w ciągu 3 sezonów wegetacyjnych 1953, 1955 i 1956 na 10 odmianach względnie populacjach gryki. Trzeba jednak zaznaczyć, że tylko dla 5 odmian trwały one przez 3 lata; 4 odmiany zostały zdyskwalifikowane, w tym odmianę „Białoruska” przeniesiono na ciężką glebę, ponadto populację z Motycza zaczęto uprawiać dopiero w 1954 r.
Jak widać z tabeli 1 najwięcej zbieraczek pyłku było na odmianie „Białoruska” — 23,3% i 25,1%, najmniej na populacji ze Starej Wsi — 8,6%. Dla innych odmian względnie populacji stosunek zbieraczek pyłku do zbieraczek nektaru wahał się w ciągu lat, czego przykładem może być odmiana „Puławska”, z której pszczoły zbierały w 1955 r. głównie nektar, podczas gdy w 1956 r. liczba zbieraczek nektaru zmniejszyła się na korzyść zbieraczek pyłku. Ciekawą zależność zaobserwowano na 2 populacjach ze Snopkowa, biało i różowo kwitnących. Populacja różowo kwitnąca była lepiej oblatywana przez zbieraczki pyłku i słabiej nektarowała w porównaniu z biało kwitnącą.
Co się tyczy doświadczeń nawozowych z gryką „Puławska”, to nie stwierdzono wpływu stosowanych kombinacji nawożenia na ilość zbieraczek pyłku czy nektaru.
W 1954 r. obserwacje oblotów pszczół z powodu szybkiego rozwoju gryki zaczęto znacznie wcześniej niż w latach 1955 i 1956. Na ogół ilość
strona 14Tabela 1 Liczba i stosunek procentowy zbieraczek pyłku i nektaru na gryce w okresie 20 dni kwitnienia w latach 1953, 1955 i 1956
| Rok | Odmiany względnie populacje: Białoruska | Odmiany względnie populacje: Rógatyr | Odmiany względnie populacje: Kazańska | Odmiany względnie populacje: Milejów | Odmiany względnie populacje: Motycz | Odmiany względnie populacje: Puławska | Odmiany względnie populacje: Skowieszyn | Odmiany względnie populacje: Snopków białokw. | Odmiany względnie populacje: Snopków różowokw. | Odmiany względnie populacje: Stara Wieś | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1953 | Zbieraczki pyłku | 54 | 32 | 30 | 41 | — | 27 | 39 | 32 | 43 | 19 |
| Zbieraczki nektaru | 178 | 221 | 210 | 178 | — | 161 | 194 | 188 | 219 | 202 | |
| Ogółem | 232 | 253 | 240 | 219 | — | 188 | 233 | 220 | 260 | 221 | |
| Zbieraczki pyłku w % | 23,3 | 12,6 | 12,5 | 18,7 | — | 14,4 | 16,7 | 14,5 | 16,4 | 8,6 | |
| Zbieraczki nektaru w % | 76,7 | 87,4 | 87,5 | 81,3 | — | 85,6 | 83,3 | 85,5 | 83,6 | 91,4 | |
| Ogółem % | 100 | 100 | 100 | 100 | — | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | |
| 1955 | Zbieraczki pyłku | 82 | 33 | — | 78 | 69 | 32 | 66 | 33 | 79 | 22 |
| Zbieraczki nektaru | 245 | 166 | — | 295 | 311 | 351 | 280 | 178 | 301 | 238 | |
| Ogółem | 327 | 199 | — | 373 | 380 | 383 | 346 | 211 | 380 | 260 | |
| Zbieraczki pyłku w % | 25,1 | 16,6 | — | 20,9 | 18,2 | 8,2 | 19,0 | 15,6 | 20,8 | 8,5 | |
| 7bieraczki nektaru w % | 74,9 | 83,4 | — | 79,1 | 81,8 | 91,8 | 81,0 | 84,4 | 79,2 | 91,5 | |
| Ogółem % | 100 | 100 | — | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | |
| 1956 | Zbieraczki pyłku | — | 55 | — | 62 | 53 | 59 | — | 52 | 62 | — |
| Zbieraczki nektaru | — | 258 | — | 282 | 302 | 265 | — | 278 | 310 | — | |
| Ogółem | — | 313 | — | 344 | 355 | 324 | — | 330 | 372 | — | |
| Zbieraczki pyłku w % | — | 17,6 | — | 18,0 | 15,0 | 18,2 | — | 15,8 | 16,7 | — | |
| Zbieraczki nektaru w % | — | 82,4 | — | 82,0 | 85,0 | 81,8 | — | 84,2 | 83,3 | — | |
| Ogółem % | — | 100 | — | 100 | 100 | 100 | — | 100 | 100 | — |
pszczół liczonych w ciągu 5 min. na powierzchni 1 m² gryki wysiewanej w 3 terminach była duża, zwłaszcza dla I i III terminu, przeszło 2 razy większa niż w 1955 r. i trochę wyższa niż 1956 r. (tab. 2). Należy zaznaczyć, że procentowy stosunek ilości zbieraczek pyłku do ogólnej ilości zbieraczek był wyjątkowo wysoki, średnio dla wszystkich terminów wyniósł on 41,3%; dla I terminu — 52,1%, dla II — 35,6% i dla III — 36,3%. Przyczyną tego było prawdopodobnie słabsze nektarowanie gryki niż w 1956 r.
Tabela 2 Liczba i stosunek procentowy zbieraczek pyłku i nektaru na gryce wysiewanej w 3 terminach w latach 1954, 1955 i 1956 za okres 17 dni kwitnienia
| Terminy wysiewu w latach: 1954: 4.V. | Terminy wysiewu w latach: 1954: 14.V. | Terminy wysiewu w latach: 1954: 24.V. | Terminy wysiewu w latach: 1954: x̄ | Terminy wysiewu w latach: 1955: 2.V. | Terminy wysiewu w latach: 1955: 12.V. | Terminy wysiewu w latach: 1955: 23.V. | Terminy wysiewu w latach: 1955: x̄ | Terminy wysiewu w latach: 1956: 2.V. | Terminy wysiewu w latach: 1956: 12.V. | Terminy wysiewu w latach: 1956: 22.V. | Terminy wysiewu w latach: 1956: x̄ | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zbieraczki pyłku | 223 | 121 | 150 | — | 4 | 20 | 23 | — | 70 | 50 | 70 | — |
| Zbieraczki nektaru | 205 | 219 | 263 | — | 114 | 206 | 236 | — | 287 | 280 | 299 | — |
| Ogółem | 428 | 340 | 413 | — | 118 | 226 | 259 | — | 357 | 330 | 369 | — |
| Zbieraczki pyłku w % | 52,1 | 35,6 | 36,3 | 41,3 | 3,4 | 8,8 | 8,9 | 7,0 | 19,6 | 15,2 | 19,0 | 17,9 |
| Zbieraczki nektaru w % | 47,9 | 64,4 | 63,7 | 58,7 | 96,6 | 91,2 | 91,1 | 93,0 | 80,4 | 84,8 | 81,0 | 82,1 |
| Ogółem % | 100 | 100 | 100 | — | 100 | 100 | 100 | — | 100 | 100 | 100 | — |
Obserwacje przeprowadzano w godz. 7⁰⁰ i 9⁰⁰
W 1955 r. szczególnie słabo była oblatywana gryka wysiana w I terminie, ponieważ na skutek nieodpowiedniej pogody w czasie jej rozwoju wykształciła stosunkowo małą ilość kwiatostanów. Grykę, wysianą w późniejszych terminach i rozwijającą się w lepszych warunkach pogody, pszczoły oblatywały intensywniej.
Przyczyną słabych oblotów w 1955 r. była prawdopodobnie duża wilgotność względna powietrza, która powodowała, że pyłek nie był sypki i wskutek tego pszczołom trudno było go wydobyć z pylników, nektar zaś zawierał niski procent cukrów.
Przeciętny stosunek zbieraczek pyłku do ogólnej ilości zbieraczek wyniósł średnio dla wszystkich terminów 7,0%; dla I terminu — 3,4%, dla II — 8,8%, a dla III — 8,9%.
W 1956 r. przeciętna liczba pszczół na 1 m²/5 min. była wysoka. Przyczyną tego była sprzyjająca pogoda: częste krótkotrwałe deszcze przy dość wysokiej temperaturze. Wobec tego gryka nektarowała dobrze i większość pszczół zbierała nektar a nie pyłek. Średni[?] ilość zbieraczek pyłku dla wszystkich terminów w stosunku do ogólnej liczby zbieraczek wyniosła 17,9%; dla I terminu — 19,6%, II — 15,2% i dla III — 19,0%.
strona 16Tabela 3 Liczba obnóży z gryki i procentowy ich udział w stosunku do ogólnej ilości odebranych pszczołom obnóży w 1955 r.
| Data | Nr pnia | Godziny zbioru obnóży: 7 — 7³⁰: Liczba obnóży z gryki | Godziny zbioru obnóży: 7 — 7³⁰: % | Godziny zbioru obnóży: 9 — 9³⁰: Liczba obnóży z gryki | Godziny zbioru obnóży: 9 — 9³⁰: % | Godziny zbioru obnóży: 11 — 11³⁰: Liczba obnóży z gryki | Godziny zbioru obnóży: 11 — 11³⁰: % | Godziny zbioru obnóży: 13 — 13³⁰: Liczba obnóży z gryki | Godziny zbioru obnóży: 13 — 13³⁰: % | Ogólna liczba obnóży z gryki | % obnóży z gryki dla pnia | Ogólna liczba obnóży |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 17.7. | 10 | 23 | 100 | 98 | 87,0 | 12 | 6,5 | 0 | 0 | 133 | 32,6 | 408 |
| 19 | 34 | 100 | 150 | 93,2 | 10 | 9,0 | 0 | 0 | 194 | 46,5 | 417 | |
| 27 | 66 | 100 | 185 | 84,5 | 6 | 5,0 | 0 | 0 | 257 | 57,4 | 448 | |
| 18.7. | 10 | 29 | 58,0 | 5 | 22,7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 34 | 30,4 | 112 |
| 19 | 61 | 65,6 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 61 | 26,1 | 234 | |
| 27 | 97 | 69,3 | 34 | 23,9 | 32 | 52,5 | 0 | 0 | 163 | 38,8 | 420 | |
| 19.7. | 10 | 70 | 88,6 | 33 | 80,5 | 11 | 20,8 | 0 | 0 | 114 | 53,5 | 213 |
| 19 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 5 | 15,6 | 5 | 2,2 | 226 | |
| 27 | 15 | 24,6 | 10 | 21,2 | 7 | 17,5 | 0 | 0 | 32 | 19,75 | 162 | |
| 26.7. | 10 | 332 | 100 | 164 | 100 | 66 | 100 | 43 | 48,3 | 605 | 92,9 | 651 |
| 19 | 256 | 100 | 131 | 100 | 25 | 75,2 | 12 | 38,7 | 424 | 93,8 | 452 | |
| 27 | 41 | 100 | 19 | 100 | 0 | 0 | 0 | 0 | 60 | 100 | 60 | |
| 27.7. | 10 | 8 | 38,1 | 79 | 61,2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 87 | 51,8 | 168 |
| 19 | 1 | 100 | 18 | 75,0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 19 | 70,4 | 27 | |
| 27 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 44 | |
| 5.8. | 10 | 233 | 100 | 102 | 96,1 | 9 | 32,1 | 0 | 0 | 344 | 93,7 | 367 |
| 19 | 69 | 100 | 34 | 82,0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 103 | 80,5 | 128 | |
| 27 | 90 | 95,7 | 41 | 91,0 | 7 | 26 3 | 0 | 0 | 138 | 83,1 | 166 | |
| Ogólna liczba obnóży z gryki za cały okres | 1425 | 1103 | 185 | 60 | 2773 | |||||||
| Ogólna liczba obnóży za cały okres | 1682 | 1597 | 865 | 559 | ||||||||
| % obnóży z gryki za cały okres | 84,7 | 69,1 | 21,4 | 10,7 |
Reasumując należy stwierdzić, że nie znaleziono zależności między stosunkiem procentowym zbieraczek pyłku czy nektaru, a terminami siewu gryki. Duże różnice wystąpiły natomiast między latami, co da się wytłumaczyć zmiennymi warunkami pogody.
Obnóża odbierano pszczołom przez 6 dni, początkowo w pełni kwitnienia gryki przez 3 kolejne dni, następnie po 7-dniowej przerwie w ciągu 2 dni i wreszcie po 9-dniowej przerwie — 1 dzień (tabl. 3). Umożliwiło to sprawdzenie, jaki wpływ na jakość obnóży ma pogoda.
Jak widać z tabelki, gryka dostarcza dużo pyłku zwłaszcza w godzinach rannych. Średnio zbiór obnóży z gryki w ciągu 6 dni o godzinie 7 wyniósł 84,7%, o godzinie 9 — 69,1%, podczas gdy o godzinie 13 zaledwie 10,7%. Wyjątkowo duże ilości obnóży gryki zbierały pszczoły dnia 26. 7. i 5. 8., gdy procentowy ich udział w stosunku do ogólnej ilości wynosił od 80,5% do 100%. Poza gryką pszczoły zbierały duże ilości pyłku z rodziny motylkowatych, zwłaszcza koniczyny białej Trifolium repens i z rodziny krzyżowych — łopuchy Raphanus raphanistrum. Największą ilość obnóży gryki przynosiły pszczoły z ula Nr 10. Poza tym rój ten chętnie oblatywał bławat Centaurea cyanus.
Waga 1 pary powietrznie suchych obnóży gryki wahała się od 3,87 mg do 15,78 mg, średnio wynosiła ona 10,4 mg.
Zauważono, że przy większym spadku temperatury pszczoły nosiły bardzo maleńkie obnóża.
II. Gryka jako roślina nektarodajna
Wstępne badania ilości nektaru wydzielonego przez kwiaty gryki w ciągu doby zaczęto w 1954 r. Niestety tylko 2 razy udało się pobrać próby metodą kapilarową z polskich populacji gryki wysianych jako główny plon i 1 raz z 2 odmian radzieckich wysianych jako poplon. Procentowej zawartości cukrów nie oznaczono z powodu małej ilości nektaru. Wyniki badań zestawiono w tabeli 4.
Tabela 4 Ilość nektaru z 10 kwiatów/24 godz. w mg. z 1954 r.
| Data | Godz. | Odmiana względnie populacja: Uprawiana jako plon główny: Puławska | Odmiana względnie populacja: Uprawiana jako plon główny: ze Snopkowa różowokwitnąca | Odmiana względnie populacja: Uprawiana jako plon główny: z Milejowa | Odmiana względnie populacja: Uprawiana jako plon główny: z Pożoga | Odmiana względnie populacja: Uprawiana jako poplon: Białoruska | Odmiana względnie populacja: Uprawiana jako poplon: Bogatyr |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 5/VII. | 7⁰⁰ | 5,8 | 4,6 | 6,7 | 4,0 | — | — |
| 9/VII. | 7⁰⁰ | 0,1 | 0,2 | 0,3 | 0,2 | — | — |
| 9/IX | 8³⁰ | — | — | — | — | 14,0 | 5,0 |
W 1955 r. próbowano oznaczać zawartość cukrów prostych przy pomocy fotokolorymetru Langego. Metodę tę zastosowano w latach 1956 i 1957. Badania przeprowadzano w ciągu 11 dni dla każdego sezonu, przy czym próby pobierano 3 razy dziennie: o godz. 7⁰⁰, 9⁰⁰ i 12⁰⁰.
Tabela 5 Średnia zawartość cukrów prostych w mg w nektarze 100 kwiatów gryki
| Nazwa odmiany lub populacji | 1956 r.: Godziny pobrania prób: 7 | 1956 r.: Godziny pobrania prób: 9 | 1956 r.: Godziny pobrania prób: 12 | 1956 r.: Godziny pobrania prób: przecięt. | 1957 r.: Godziny pobrania prób: 7 | 1957 r.: Godziny pobrania prób: 9 | 1957 r.: Godziny pobrania prób: 12 | 1957 r.: Godziny pobrania prób: przecięt. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Odmiana Kazańska | 6,0 | 6,3 | 10,1 | 7,8 | 8,15 | 14,8 | 13,2 | 12,0 |
| „ Bogatyr | 7,05 | 4,6 | 7,05 | 6,2 | 7,0 | 11,0 | 16,0 | 11,3 |
| „ Puławska | 7,0 | 10,8 | 8,1 | 8,6 | 8,6 | 12,3 | 17,0 | 12,6 |
| Populacja z Pożoga | 5,9 | 6,4 | 8,8 | 7,0 | 6,5 | 11,5 | 14,9 | 11,0 |
| „ z Motycza | 3,3 | 4,6 | 7,6 | 5,2 | 4,7 | 10,9 | 15,8 | 10,5 |
| „ z Milejowa | 7,4 | 5,8 | 7,1 | 6,8 | 6,2 | 9,8 | 19,4 | 11,8 |
| „ białokwit. ze Snopkowa | 6,8 | 7,3 | 8,6 | 7,5 | 7,4 | 12,7 | 16,8 | 12,3 |
| „ różowokwit ze Snopkowa | 6,2 | 7,2 | 6,8 | 6,8 | 7,0 | 12,0 | 12,8 | 10,6 |
Jak widać z tabelki Nr 5 wszystkie odmiany i populacje gryki lepiej nektarowały w 1957 r. niż w 1956 r., poza tym w obu latach więcej wydzielały cukrów o godz. 12 niż o 7 i 9, chociaż nię zawsze o tej porze były one dostępne dla pszczół, jak wykazują to obloty. W odkrytych nektarnikach w gorące słoneczne dni nektar wysychał i wskutek tego nie mógł być pobierany przez pszczoły.
Pod względem ilości wydzielonych cukrów na pierwszym miejscu należy postawić odmianę „Puławską”, następnie biało kwitnącą populację ze Snopkowa, a na trzecim radziecką „Kazańska”. Najmniejszą ilość cukrów w nektarze wykazała populacja z Motycza.
Ilość sacharozy w nektarze gryki „Puławska” oznaczona metoda Fujita i Iwatake wyniosła dla 100 kwiatów w 1956 r. — 5,16 mg, a w 1957 r. — 4,93 mg. W celu określenia ilości wszystkich cukrów zawartych w nektarze, należy do cukrów prostych z tabeli 5 dodać sacharozę. Wobec tego średnio ilość wszystkich cukrów wydzielona przez 100 kwiatów odmiany „Puławska” w 1956 r. wynosiła 13,76 mg, a w 1957 r. — 17,53 mg.
Badania fenologiczne wykazały, że kwiaty gryki żyją bardzo krótko. Rozwijają się około godz. 7, a więdną około 17.
Nie stwierdzono wyraźnego wpływu nawożenia na nektarowanie. Wydaje się jednak korzystnie oddziaływać na ten proces nawożenie potasowe, co dało się zaobserwować w 1957 r.
strona 19Wykryto związek między ilością wytworzonych kwiatów, a sposobem nawożenia. Czteroletnie badania wykazały, że nawożenie fosforowe wpływa ujemnie na liczbę rozwiniętych kwiatów (tab. 6).
Tabela 6 Liczba kwiatów na 1 roślinie na poletkach nawożonych
| Nawożenie kg/ha | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 |
|---|---|---|---|---|
| N — 20; P₂0₅ — 30; K₂0 — 30; | 530 | 529 | 1180 | 1678 |
| N — 20; K₂0 — 30; | 520 | 532 | 1263 | 1533 |
| N — 20; P₂0₅ — 30; | 528 | 523 | 1277 | 1000 |
| N — 20 | 518 | 345 | 1384 | 1853 |
| K₂0 — 30 | 290 | 457 | 1228 | 1733 |
| P₂0₅ — 30; K₂0 — 30; | 208 | 287 | 1234 | 1551 |
| P₂0₅ — 30 | 102 | 135 | 993 | 992 |
| Bez nawożenia | 475 | 402 | 837 | 1855 |
W 1954 i 1955 r. na poletkach doświadczalnych pozostawiono po 350 roślin na 1 m², natomiast w 1956 i 1957 r. tylko po 125 roślin na 1 m²:
Co się tyczy innych zabiegów uprawowych, to na ilość wytworzonych cukrów w nektarze dodatnio wpływa szeroka rozstawa rzędów. Gryka „Puławska” przy 40-centymetrowych międzyrzędziach zawierała średnio około 0,4 mg cukrów prostych więcej w nektarze 100 kwiatów niż przy 12-centymetrowych. Analiza statystyczna wykazała, że różnice te są istotne.
Wydajność cukrowa gryki odmiany „Puławska” w Osinach w 1956 r. wyniosła 89,97 kg/ha. W 1957 r. była ona znacznie wyższa, ponieważ ilość cukrów wydzielonych przez kwiaty była ponad 50% wyższa niż w 1956 r., a liczba rozwiniętych kwiatów na 1 m² przeszło 100% wyższa. Wobec tego wydajność cukrowa wyniosła 292,2 kg/ha *). Jest to ilość bardzo duża, wyższa o 51 kg od danych Kopielkijewskiego (3). Różnica ta wywołana jest wyjątkowo obfitym kwitnieniem gryki w 1957 r., jak również dobrym nektarowaniem.
WNIOSKI
- Stosunek pszczół zbierających pyłek do zbieraczek nektaru na różnych odmianach względnie populacjach gryki był różny. Stosunkowo najwięcej zbieraczek pyłku było na odmianie „Białoruska” (23,3% i 25,1%), najmniej na populacji ze Starej Wsi (8,6%). Populacja różowo
- Przy obliczeniach wydajności cukrowej pominięto sacharozę w nektarze.
kwitnąca ze Snopkowa była lepiej oblatywana przez zbieraczki pyłku a słabiej nektarowała w porównaniu z biało kwitnącą populacją ze Snopkowa.
- Stosunek zbieraczek nektaru do zbieraczek pyłku wahał się u tych samych odmian czy populacji w ciągu lat. Zjawisko to tłumaczy się prawdopodobnie zmiennymi warunkami pogody.
- Nie znaleziono zależności między terminami siewu gryki, a procentowym stosunkiem zbieraczek pyłku do zbieraczek nektaru.
- Nie stwierdzono wpływu stosowanych w doświadczeniu kombinacji nawożenia na liczbę zbieraczek nektaru czy pyłku.
- Gryka jako roślina pyłkowa ma duże znaczenie. Za okres 6 dni ogólna liczba przyniesionych przez pszczoły obnóży z gryki zarówno jak ich udział procentowy, były najwyższe w godzinach rannych. O godz. 7 średnio wyniósł on 84,7%, a o godz. 9 — 69,1% ogólnej liczby obnóży.
- Waga 1 pary powietrznie suchych obnóży gryki wahała się od 3,87 mg do 15,78 mg, średnio wyniosła — 10,4 mg.
- Zaobserwowano, że przy większym spadku temperatury pszczoły nosiły bardzo maleńkie obnóża.
- Wszystkie odmiany i populacje gryki lepiej nektarowały w 1957 r. niż w 1956 r.
- Pod względem ilości wydzielonych cukrów prostych w nektarze na pierwszym miejscu należy postawić odmianę „Puławską”, następnie populację ze Snopkowa o kwiatach białych, a na trzecim odmianę „Kazańska”. Najsłabiej wypadła populacja z Motycza.
- Średnio 100 kwiatów odmiany „Puławska” w 1956 r. wydzieliło 13,76 mg cukrów, w tym cukrów prostych 8,6 mg, a w 1957 r. wszystkich cukrów 17,53 mg, w tym cukrów prostych 12,6 mg.
- Sto kwiatów gryki „Puławska” zasianej w szerokich międzyrzędziach (40 cm) wydzielało około 0,4 mg więcej cukrów prostych, niż zasianej w wąskich (12 cm) międzyrzędziach.
- Nie stwierdzono wyraźnego wpływu nawożenia na nektarowanie, chociaż wydaje się, że potas oddziaływuje dodatnio na ten proces. Szczególnie zaznaczyło się to w 1957 r.
- Zaobserwowano, że nawożenie fosforowe wpływa ujemnie na liczbę rozwiniętych kwiatów u gryki.
- Stwierdzono duże różnice w ilości kwiatów na 1 roślinie na przestrzeni 4 lat; najwyższa liczba kwiatów rozwinęła się w 1957 r. Wydaje się mieć na to wpływ pogoda.
- Wydajność cukrowa gryki odmiany „Puławska” w Osinach w 1956 r. wyniosła 89,97 kg/ha, a w 1957 r. — 292,2 kg/ha.
LITERATURA
- Evert R. (1937) — Das Honigen des Buchweizen. Deutscher Inkerführer. nr 8.
- Kopielkijewskij G. W. (1953) — Swojewriemienno wywiesti pczeł na opylenije grieczichi i miedozbor. Pczełowodstwo nr 6.
- Kopielkijewskij G. W. (1955) — Ob opylenii grieczichi pczołami. Pczełowodstwo nr 6.
- Kopielkijewskij G. W. (1956) — Powyszenie niektaroproduktywnosti sielskochaziajstwiennych rastienij. Biull. Naucznotiechniczeskoj Informacii nr 1. Moskwa.
- Leszczew B. (1952) — Pieredowaja agrotiechnika powyszajet niektaroproduktywnost grieczichi. Pczełowodstwo nr 10.
- Maurizio A. (1949) — Beobachtungen an Pollenhöschen. Separatabdruck aus Beiheft 18. Bd, 2. Schweiz. Bienen-Zeitung.
- Ruszkowska B. — Badania nad zawartością cukrów prostych w nektarze kwiatów gryki (w druku).
- Stoletowa E. A. (1952) — Grieczicha. Moskwa.
- Żukow W. N. (1957) — Niektaroproduktywnost grieczichi pri pożniwnych posiewach. Pczełowodstwo nr 12.
ГРЕЧИХА, КАК ПЫЛЬЦЕНОСНОЕ И МЕДОНОСНОЕ РАСТЕНИЕ
София Демянович и Барбара Рушковская
Резюме
Задачей этой работы было охарактеризовать гречиху, как медоносное и пыльценосное растение в природных условиях Польши.
Исследования проводились с 1953 по 1957 г. в имении Осины на легкой, песчаной почве. Испытания проводились на опытных посевах 10 сортов (или популяций) гречихи (7 польских и 3 советских).
- Констатировано, что соотношение пчел собирающих нектар и собирающих пыльцу было неодинаково на разных сортах. Сравнительно много пыльцы собирали пчелы на участке сорта «Белорусская» — 23,3 и 25,2%. Больше пыльцы собирали пчелы с розово-цветущей популяции из Снопкова чем с популяции о белых цветах, а меньше всего с популяции из Старой Вси — 8,6%.
- Соотношение пчел собирающих пыльцу и собирающих нектар с этих самых сортов или популяций было неодинаково в разные года. Явление это по всей вероятности объясняется разными условиями погоды.
- Не найдено никакой зависимости между сроками посевов гречихи и процентным соотношением пчел собирающих нектар и собирающих пыльцу.
- Не констатировано зависимости между применявшимися в опытах комбинациями удобрений и числом пчел собирающих нектар или пыльцу.
- Гречиха, как пыльценосное растение, имеет большое значение. В течении 6 дней число принесенных пчелами обножек с гречихи, как
и их процентное участье было самое большое утром: в 7 часов — в среднем 84,7%, в 9 ч. — 69,1%.
- Вес одной пары высушенных на воздухе обножек колебался от 3,87 мг до 15,78 мг, а в среднем равнялся 10,4 мг.
- Замечено, что при пониженной температуре, пчелы собирали очень маленькие обножки.
- Все сорта и популяции гречихи в 1957 г. выделяли много больше нектара, чем в 1956 г.
- В отношении количества выделенных простых сахаров первое место заняла гречиха «Пулавская», второе — белоцветущая популяция из Снопкова, третье — «Казанская». Слабее всего простые сахары выделяла популяция из Мотыча.
- В 1956 г. 100 цветов гречихи «Пулавская» выделяло 13,79 мг сахаров, из чего простых — 8,60 мг., а в 1957 г. — 17,58 мг., из чего простых — 12,60 мг.
- Цветы гречихи «Пулавская» при рядовом посеве с широкими междурядиями (40см), выделяли около 0,4 мг. сахаров более чем при посеве с узкими междурядиями (12 см). Статистическая оценка доказывает, что эта разница не случайна.
- Не констатировано четкого влияния удобрения на нектаровыделение, однако кажется, что калий хорошо действует на этот процесс. В особенности обозначалось это в 1957 г.
- Наблюдалось, что фосфорное удобрение действует отрицательно на количество цветов.
- Констатировано в течении 4 лет большие колебания среднего числа цветов на одном растении. Самое большое число цветов выступило в 1957 г., кажется под влиянием благоприятных условий погоды.
- Сахарная продуктивность гречихи сорта «Пулавская» в Осинах в 1956 г. равнялась 89,97 кг/га, а в 1957 г. — 292,20 кг/га.
BUCHWEIZEN ALS TRACHTPFLANZE
vom Sophie Demianowicz und Barbara Ruszkowska
Zusammenfassung
Die vorliegende Arbeit hatte als Aufgabe, eine Charakteristik des Buchweizens als Nektar- und Pollen-spendende Pflanze unter polnischen Verhältnissen zu geben.
Die Versuche wurden in den Jahren 1953—1957 auf dem Gute Osiny auf leichtem, sandigem Boden durchgeführt. Als Versuchsmaterial dienten 10 Buchweizensorten und — Populationen (1 polnische Sorte und 6 polnische Populationen, neben 3 sovietischen Sorten).
- Es wurde festgestellt, dass das Verhältnis der Zahl der Pollensammlerinnen zu derjenigen der Nektarsammlerinnen bei verschiedenen
Buchweizensorten bezw. — Populationen verschieden war. Verhältnismässig viel Pollenhöschen sammelten die Bienen auf der Sorte „Białoruska” — 23,3% bis 25,2%, sehr wenig dagegen auf der Population „Stara wieś” — 8,6%. Die rosablütige Snopków-Population wurde durch Pollensammlerinnen weit besser beflogen als die weissblütige, die eine bessere Nektarausscheidung nachwies.
- Das Verhältnis der Zahl der Pollensammlerinnen zu derjenigen der Nektarsammlerinnen schwankte bei derselben Sorte von Jahr zu Jahr. Diese Erscheinung ist wohl auf die veränderlichen Wetterverhältnisse zurückzuführen.
- Es wurde keinerlei Abhängigkeit des prozentuellen Beflugsverhältnisses der Pollen — und Nektarsammlerinnen von den Aussaatsterminen des Buchweizens festgestellt.
- Ein Einfluss der in den Versuchen angewandten Düngungskombinationen auf die Zahl der Nektar- und Pollensammlerinnen wurde nicht nachgewiesen.
- Der Buchweizen ist ein Pollenspender von grosser Bedeutung. Es wurde festgestellt, dass die innerhalb von 6 Tagen eingesammelte Zahl von Pollenhöschen sowie deren prozentueller Anteil der höchste für die Morgenstunden war. Um 7 Uhr betrug er durchschnittlich 84,7%, um 9 Uhr dagegen 69,1%.
- Das Gewicht 1 Paares lufttrockener Pollenhöschen schwankte zwischen 3,87 mg bis 15,78 mg, durchschnittlich betrug es 10,4 mg.
- Es wurde die Beobachtung gemacht, dass bei stärkerem Temperaturfall die Bienen äusserst kleine Pollenhöschen eintrugen.
- Sämtliche Buchweizensorten und -Populationen haben im Jahre 1957 eine bessere Nektarsekretion als im Jahre 1956 gezeigt.
- Was die Menge der ausgeschiedenen Monosacchariden betrifft, so ist an erster Stelle die Sorte „Puławska” zu nennen, danach die weissblütige Population aus Snopków, an dritter Stelle kommt die Sorte „Kazańska”. Als die minderwertigste in dieser Hinsicht hat sich die Population aus Motycz erwiesen.
- Hundert Blüten der Sorte „Puławska” haben im Jahre 1956 durchschnittlich 13,79 mg Sacchariden, darunter 8,6 mg Monosacchariden, ausgeschieden. Für das Jahr 1957 betrugen die entsprechenden Werte 17,58 mg und 12,6 mg.
- Hundert Blüten der breitreihig (40 cm) ausgesäten Sorte „Puławska” haben um 0,4 mg Sacchariden mehr ausgeschieden als dieselbe Zahl von Blüten der in dichten Zwischenreihen (12 cm) ausgesäten Pflanzen. Für die Statistik haben sich diese Unterschiede als wesentlich erwiesen.
- Ein deutlicher Einfluss der Düngung auf die Nektarsekretion wurde nicht festgestellt. Allerdings scheint es, dass Kalium diesen Vorgang günstig beeinflusst. Dies kam besonders 1957 zur Geltung.
- Man konnte beobachten, dass eine Phosphordüngung die Zahl der ausgebildeten Blüten ungünstig beeinflusst.
- Die Blütenzahl an 1 Pflanze hat während der 4 Versuchsjahre grosse Unterschiede aufgewiesen. Die höchste Blütenzahl wurde im Jahre 1957 entwickelt. Einfluss hierauf ist wohl dem Wetter zuzuschreiben.
- Die Zuckerproduktion des Buchweizens der Sorte „Puławska” pro 1 Ha hat in 1956 in Osiny 89,97 kg, 1957 — 292,2 kg betragen.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 14, tab. 1, główka: „Rógatyr” → Bogatyr
- s. 14, tab. 1, 1953, Snopków różowokw., Ogółem: „260″ → 262
- s. 14, tab. 1, 1955: „7bieraczki” → Zbieraczki
- s. 16, tab. 3, 5.8., pień 27, % dla 11—11³⁰: „26 3″ → 26,3
- s. 18: „nię” → nie
- s. 18: „oznaczona metoda Fujita” → oznaczona metodą Fujita
- s. 21, literatura poz. 1: „Inkerführer” → Imkerführer
- s. 21, streszczenie: „25,2%” → 25,1%
- s. 21, streszczenie: „В течении” → В течение
- s. 22, streszczenie: „в течении” → в течение
- s. 22: „vom Sophie” → von Sophie
- s. 22: „sovietischen” → sowjetischen
- s. 23: „25,2%” → 25,1%
