WPŁYW TERMICZNEJ STERYLIZACJI WOSKU PSZCZELEGO NA JEGO BARWĘ I NA LICZBĘ WYTRZYMAŁOŚCI WĘZY

tekst: Jan Curyło

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok III, 1959 — Jan Curyło

strona 1

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK III. NR 1 KWIECIEŃ 1959

Jan Curyło

Zakład Pszczelnictwa I.S.

WPROWADZENIE

Węzę wyrabia się z wosku dostarczonego przez pasieczników. W surowcu mogą się znaleźć partie wosku, pochodzące z pasiek zarażonych zgnilcem. Przetrwalniki zgnilca są bardzo wytrzymałe na temperaturę, nie giną podczas gotowania i tłoczenia suszu przez pszczelarzy i mogą się dostawać w żywotnym stanie do krążków woskowych, a następnie do węzy. Węza z przetnwalnikami zgnilca może z kolei zakazić te pasieki, do których zostanie wprowadzona. Z tego względu pożądana jest termiczna sterylizacja wosku przeznaczonego do wyrobu węzy.

CEL PRACY I LITERATURA

Celem tej pracy było uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania:

  1. Czy sterylizacja wosku przez ogrzewanie do temperatury 120° wpływa na jego barwę.
  1. Czy proces sterylizacji wosku obniża wytrzymałość mechaniczną węzy wykonanej z tego wosku.
  1. Czy różnica w sposobie studzenia wysterylizowanego wosku ma wpływ na liczbę wytrzymałości „K” węzy.

Według danych zaczerpniętych z literatury (5,7) ogrzewanie wosku do 120° w ciągu 30 minut zabija przetrwalniki zgnilca, sterylizuje wosk i pozbawia go wody zemulgowanej podczas jego wydobywania z plastrów i przetapiania. Judin i Jakowlew (3) opisali racjonalizatorski pomysł otrzymywania dobrej węzy z wosku ogrzewanego w temperaturze 120—125° w ciągu 3 godzin z kolejnym przetrzymywaniem go w temperaturze 50° przez 1 godzinę. W metodzie tej nie uwzględniono wpływu ogrzewania na barwę wosku. Czekunow (2) też radził ogrzewać wosk w ciągu 3 godzin w temperaturze 120—150°.

strona 2

Judin (4) opisał proces wyrobu węzy z wosku ogrzewanego w temperaturze 135—140° w ciągu 2—2,5 godzin i następnie chłodzonego w temperaturze 75—78° w czasie 8—10 godzin.

Tiemnow (6) badał wpływ szybkości krystalizacji wosku na jego współczynnik twardości. W pracy tej wysunął on sugestie, że szybkość studzenia wosku po sterylizacji nie podnosi wytrzymałości węzy, gdyż podczas jej wyrobu następuje rozrywanie krystalicznych konglomeratów i wzajemne przesuwanie się wykrystalizowanych składników wosku. Natomiast w czasie magazynowania węzy zachodzi proces rekrystalizacji, co podnosiło, według doświadczeń tego badacza, jej wytrzymałość o 55%.

MATERIAŁ I METODA PRACY

Do badania użyto 1200 gramów wosku, uzyskanego przez wyciśnięcie 3 gatunku suszu na prasie Rietschego.

Użycie trzeciego gatunku suszu jako materiału wyjściowego do badań jest uzasadnione tym, że: a) około 70% suszu idącego w Polsce do przerobu na wosk stanowi właśnie ten gatunek; b) reszta to gatunki o wyższej zawartości wosku dające po przerobie lepszy wosk, z którego z kolei można otrzymywać węzę o wyższej wytrzymałości mechanicznej aniżeli z wosku ciemnego (1,8). Dlatego wydaje się, że wyniki badań przeprowadzonych na węzie z wosku ciemnego można uogólnić i objąć nimi także węzę produkowaną z wosku otrzymywanego z wyższych gatunków suszu I i II, gdyż wystąpią wtedy różnice raczej ilościowe. Wosk sklarowano w suszarce w temperaturze 90° przez 12 godzin. Po wyjęciu z suszarki i zastygnięciu oczyszczono wosk przez zdjęcie dolnej warstwy zawierającej zanieczyszczenia. Wosk ten ponownie rozpuszczono, wymieszano i odważono z niego 5 próbek po 200 gramów. Pierwsza próbka była wzorcowa dla pozostałych. Odlano z niej płytkę o wymiarach 16×11×1 cm. Po zastygnięciu zmierzono barwę tej płytki przez porównanie ze skalą barw wzorcowych Unesma. Następnie płytkę przerobiono na węzę na walcach. Rietschego. Po upływie 24 godzin węzę pocięto na wycinki o kształcie omówionym w poprzedniej pracy (1) i poddano je próbom rozrywania. Próby przeprowadzono w temperaturach 20°, 25°, 30° i 35°. W każdej z tych temperatur pomiar wykonywano na trzech wycinkach, aby uzyskać średnią z trzech powtórzeń. Z pomiarów wyliczono liczby wytrzymałości węzy „K” (K20; K25; K30; K35). Zaznacza się przy tym, że zgodnie z określeniem podanym w poprzedniej pracy (1) pod pojęciem liczby wytrzymałości węzy („K”) rozumie się liczbę, którą się otrzymuje przez podzielenie ciężaru rozrywającego próbkę węzy, w specjalnych warunkach pomiaru, przez wagę tej próbki.

strona 3

Przeprowadzenie pomiaru wytrzymałości węzy w różnych temperaturach jest z tego względu interesujące, że z jednej strony może rzucić światło na proces „dojrzewania” węzy podczas jej przechowywania (6), a z drugiej strony może dać dodatkowy dowód, że pomiar liczby wytrzymałości węzy w temperaturze 35° proponowany w poprzedniej pracy (1) jest właściwą miarą jej jakości.

Z dalszymi 200-gramowymi próbkami wosku wykonano zabiegi podane w tab. 1 pod „Wyszczególnienie”. A więc sterylizowano je przez ogrzewanie w suszarce w 120° w czasie ½—1 godz. Następnie poszczególne woski wylewano do formy o wymiarach 16×11×1 cm i studzono je w różny sposób — już to w temp. pokojowej, już też w lodówce w temp. —5° w ciągu 3 godz. Po zastygnięciu mierzono barwę płytek woskowych tak jak płytki wzorcowej, a następnie płytki przerabiano na węzę na walcach Rietschego. Z kolei badano liczbę wytrzymałości „K” poszczególnej węzy, podobnie jak węzy z wosku wzorcowego.

Wyniki doświadczeń opracowano metodą analizy wariancyjnej R. A. Fischera. W analizie przyjęto dwa poziomy wiarogodności określone przez współczynniki α = 0,05 i α = 0,01. Odpowiadające im krytyczne wartości różnic granicznych są symbolizowane przez m1 i m2. Przy porównaniu średnich korzystano z rozkładu „t” Studenta.

WYNIKI I ICH ANALIZA

Tabelą 1 przedstawia wyniki uzyskane z pomiaru barwy poszczególnych wosków metodą Unesma. Widać z niej, że już ½-godzinne ogrzewanie wosku w 120° powoduje przesunięcie jego barwy wg tej metody w kierunku oranżu z równoczesnym pogłębieniem jej w kierunku czerni.

Tabela 1 Barwa wosku przed i po sterylizacji wg „Unesma Farbentafeln” Цвет воска перед и после стерилизации определенный по цветным таблицам „Унесма” Färbung des Bienenwachses vor und nach der Sterilisierung

Lp. Wyszczególnienie / Перечень Barwa wosku / Цвет воска
1 Wosk nie ogrzewany (porównawczy) / Воск не нагревался (для сравнения) / Ungewärmtes Bienenwachs (Versuchsprobe) U — 2 pi
strona 4
Lp. Wyszczególnienie / Перечень Barwa wosku / Цвет воска
2 Wosk ogrzewany w 120° przez ½ godz. i wolno studzony w temp. pokojowej. / Воск нагревался в 120°Ц в течении 30 минут и медленно охлаждался в комнатной температуре. / Wachs, welches in 120° Grad innerhalb ½ Stunde erhitzt und langsam in Zimmertemperatur gekühlt wurde U — 3 nl
3 Wosk ogrzewany w 120° przez ½ godz. i mrożony w temp. —5° przez 3 godz. / Воск нагревался в 120°Ц в течении 30 мин. и охлаждался в течении 3 часов в температуре —5°Ц. / Wachs, welches in 120° innerhalb ½ Stunde erhitzt und in einer Temperatur von —5° durch 3 Stunden gekühlt wurde. U — 3 nl
4 Wosk ogrzewany w 120° przez 1 godz. i wolno studzony w temp. pokojowej / Воск нагревался в 120°Ц в течении 1 часа и медленно охлаждался в комнатной температуре. / Wachs, welches in 120° Grad innerhalb 1 Stunde erhitzt und langsam in Zimmertemperatur gekühlt wurde U — 3 pn
5 Wosk ogrzewany w 120° przez 1 godz. i mrożony w temp. —5° przez 3 godz. / Воск нагревался в 120°Ц в течении 1 часа и охлаждался в течении 3 часов в температуре —5°Ц. / Wachs, welches in 120° innerhalb 1 Stunde erhitzt und in einer Temperatur von —5° durch 3 Stunden gekühlt wurde. U — 3 pn

Dalsze przesunięcie i pociemnienie zachodzi w wosku ogrzewanym w 120° przez 1 godzinę. Praktyka pszczelarska wykazała, że pszczoły odbudowują węzę z ciemniejszego wosku równie chętnie jak z wosku jasnego. Ze względów jednak handlowych należy ograniczyć te procesy technologiczne, które powodują pociemnienie węzy, gdyż ciemną węzę trudniej jest zbyć. Ponieważ wg danych z literatury 30-minutowe ogrzewanie wosku w 120° jest wystarczające do zabicia przetwalników zgnilca, należy dążyć do wprowadzenia w wytwórniach węzy urządzeń sterylizacyjnych zaopatrzonych w regulatory, utrzymujące tę temperaturę w czasie sterylizacji wosku.

Analizę zmienności wpływu termicznej sterylizacji wosku na liczbę wytrzymałości „K” węzy wyprodukowanej z niego podaje tabela 2.

strona 5

Tabela 2 Analiza zmienności dla wytrzymałości węzy mierzonej przy pomocy liczby wytrzymałości („K”)

Źródło zmienności Suma kwadratów Liczba stopni swobody Wariancje Fe F0,05 F0,01
wg wosków 3960,86 4 990,22 13,46 2,62 3,86
wg temperatur 638164,18 3 212721,39 2891,81 2,85 4,34
wg wosków x temper. 6011,95 12 501,00 6,81 2,02 2,69
wg nieścisłości 2721,78 37 73,56
całkowita 650858,77 56

Jak z niej wynika decydujący wpływ na zmianę wartości liczby wytrzymałości „K” miała temperatura, co już zostało podkreślone w poprzedniej pracy (6). Nie można tu jednak mówić o bezwzględnym wpływie temperatury, gdyż współdziałanie: rodzaj wosku x temperatura, okazało się istotne (α < 0,01); kolejny wzrost temperatury (20°, 25°, 30° i 35°) powodował na ogół różne zmiany w liczbie wytrzymałości węzy wyprodukowanej z różnych wosków. Z tego względu wydaje się słuszne, aby te zmiany prześledzić w ramach każdej próbki oddzielnie. Ułatwi to nam ustalenie wpływu czynnika ogrzewania wosku na liczbę wytrzymałości „K” węzy. Podstawą do dyskusji są średnie wartości liczby wytrzymałości „K” przedstawione w tabeli 3.

Tabela 3 Wartości średnie liczby wytrzymałości „K” węzy mierzonej w różnych temperaturach z uwzględnieniem rodzaju wosku

Lp Węza z wosku . . . Liczba wytrzymałości węzy: K20 Liczba wytrzymałości węzy: K25 Liczba wytrzymałości węzy: K30 Liczba wytrzymałości węzy: K35
1 . . . nie ogrzewanego (porównawczy) 380,0 280,2 169,8 74,4
2 . . . ogrzewanego w 120° przez ½ godz. i wolno studzonego w tem. pokojowej 374,8 280,6 170,5 88,8
3 . . . ogrzewanego w 120° przez ½ godz. i mrożonego w temp. -5° przez 3 godz. 371,9 262,3 167,6 93,4
4 . . . ogrzewanego w 120° przez 1 godz. i wolno studzonego w temp. pokojowej 353,5 257,7 164,3 85,7
5 . . . ogrzewanego w 120° przez 1 godz. i mrożonego w temp. -5° przez 3 godz, 328,4 237,2 173,1 85,7
m1 = 14,0 m2 = 18,9
strona 6

Z tabeli tej wynika przede wszystkim, że w miarę wzrostu temperatury następuje systematyczne obniżenie liczby wytrzymałości „K” węzy. Spadek ten jednak nie jest równomierny dla wszystkich prób. Zaznacza się to wyraźnie u węzy z wosku sterylizowanego przez 1 godzinę a więc u prób nr 4 i 5.

Szczegółowe wnioski co do wpływu rodzaju ogrzewania i studzenia wosku na zmianę liczby wytrzymałości węzy uzyska się z porównania wartości przeciętnych dla poszczególnych prób w ramach każdej temperatury pomiaru.

1. Pomiar „K” w 20°. Węza z wosków nr 2 i 3 nie wykazuje w stosunku do węzy z wosku kontrolnego nr 1 istotnych zmian „K20″. Natomiast węza z wosku nr 4 wykazuje istotny spadek „K20″, gdyż różnica średnich (α < 0,01) wynosi 26,5 i jest większa od wartości granicznej (m2 = 18,9). To samo można powiedzieć o węzie z wosku nr 5 (m2 < 51,6).

Różnice średnich w próbkach nr 2 i 3 (2,9) należy ocenić jako przypadkową, a obie średnie za równorzędne. Badanie nie wykazało więc wpływu sposobu studzenia wosku ogrzewanego przez ½ godziny na „K20″, co pozwala przypuszczać, że zabieg studzenia w tym przypadku nie powoduje istotnych zmian własności fizycznych wosku. Różnica średnich „K20″ w próbkach nr 4 i 5 okazała się istotna (m2 < 25,1), co świadczy, że gwałtowne studzenie wosku ogrzewanego uprzednio przez 1 godzinę obniża „K20″ węzy.

W przypadku sterylizacji wosku przez ½ godziny wpływ studzenia okazał się nieistotny, natomiast przy ogrzewaniu wosku przez 1 godzinę studzenia decyduje o „K20″, gdyż wymownie przemawiają za tym wnioskiem różnice średnich w próbkach nr 3 i 5 (43,5) oraz między numerem 2 i 4 (21,3).

Ponadto niezależnie od sposobu studzenia, przedłużenie sterylizacji wosku o ½ godziny powoduje istotne zmniejszenie „K20″, co można stwierdzić przez porównanie różnic między próbkami 2 i 4 (21,3) oraz 3 i 5 (43,5). Gwałtowne chłodzenie w przypadku dłuższej sterylizacji wosku, powoduje większe obniżenie „K20″ niż chłodzenie powolne.

2. Pomiar „K” w 25°. Różnica w średnich liczbach wytrzymałości „K25″ węzy z wosku nr 2 i porównawczego nie jest istotna. Nie wykazano też istotnych różnic w „K25″ dla próbki nr 3 (dla α < 0,01; K25 = 17,9 < m2) ani też między próbkami nr 2 i 3 (dla α < 0,01; K25 = 18,3 < m2), jednak w obu wypadkach wartości różnic są zbliżone do wartości granicznej, a przy zastosowaniu poziomu wiarogodności 0,95 różnice te okazują się istotne. Wynika z tego, że gwałtowne studzenie wosku ogrzewanego przez ½ godziny nie jest pożądane, bo obniża „K25″ węzy. Ujemny wpływ gwałtownego studzenia da się udowodnić nawet z prawdopodobieństwem 0,01 dla wosku nr 4 i 5 (ΔK25 = 20,5). Podniesienie

strona 7

czasu ogrzewania wosku o ½ godziny powoduje istotne obniżenie „K25″ (Δ2-4 = 22,9 > m2; Δ2-5 = 43,4 > m2).

Z rozważań tych można wyciągnąć wniosek, że zwiększenie czasu ogrzewania wosku oraz następne gwałtowne studzenie powoduje z kolei obniżenie liczby wytrzymałości „K25″ węzy.

3. Pomiar „K” w 30°. Stwierdzono, że różnice między liczbami wytrzymałości „K30″ węzy z wosku porównawczego oraz węzy ze sterylizowanych wosków są przypadkowe. Wynika z tego, że ogrzewanie wosku nawet przez 1 godzinę w temperaturze 120° nie wpływa ujemnie na „K30″ węzy. Różny sposób studzenia wysterylizowanego wosku nie wykazał także istotnego wpływu na „K30″ węzy, gdyż wartość różnic wypadała znacznie niżej od wartości granicznej nawet dla α < 0,05.

4. Pomiar „K” w 35°. Z tabeli 2 widać, że liczby wytrzymałości „K35″ wszystkich badanych próbek węzy są większe od „K35″ węzy z wosku porównawczego. Różnice są duże i wynoszą 11,3; 13,1; 14,4 i 19,0. Ich średnia równa się 14,45 i przekracza wartość graniczną m1 dla α < 0,05. Można z tego wyciągnąć wniosek, że z prawdopodobieństwem równym 0,95 liczba wytrzymałości „K35″ węzy zwiększa się na skutek sterylizacji wosku przez ogrzewanie w czasie 0,5 do 1 godziny. Należy sądzić, że wzrost liczby wytrzymałości „K35″ więzy powstaje skutkiem wyparowanią ż wosku wody, gdyż Tiemnow (6) stwierdził, że wosk robi się twardszy po usunięciu z niego emulsji wodnej.

Różnice w liczbach wytrzymałości „K35″ wynikłe z zastosowania odmiennych sposobów studzenia okazały się nieistotne i należy podkreślić, że szybkość studzenia wysterylizowanego wosku nie ma wpływu na liczbę wytrzymałości „K35″ węzy. Mrożenie wosku przed wyprodukowaniem z niego węzy, zalecane przez praktyków wytwórców węzy, a także przez niektórych badaczy, jak np. Judina (4), wypada ocenić jako zabieg zbyteczny.

Dodatkowo można stwierdzić, że proponowany w poprzedniej pracy (1) pomiar „K35″ jako miarę wytrzymałości węzy na rozciąganie, uzyskał tutaj potwierdzenie, gdyż okazało się, że liczba wytrzymałości węzy „K” mierzona w innych temperaturach nie obrazuje dostatecznie jej wytrzymałości.

WNIOSKI

W podsumowaniu wyników dyskusji można z tej pracy wyciągnąć następujące wnioski:

  1. Sterylizowanie wosku pszczelego przez ogrzewanie w 120° powoduje nieznaczne ściemnienie jego barwy, tym większe im dłużej trwa proces ogrzewania.
strona 8
  1. Liczba wytrzymałości węzy („K”) mierzona tylko w temperaturze 35° („K35″) jest właściwą miarą do oceny wytrzymałości węzy, gdyż „K” mierzone w niższych temperaturach daje rozbieżne wyniki.
  1. Statystycznie udowodniono z prawdopodobieństwem 0,95, że sterylizowanie wosku przez ogrzewanie w 120° w ciągu ½ do 1 godziny powoduje zwiększenie liczby wytrzymałości („K35″) węzy sporządzonej z tego wosku.
  1. Szybkość studzenia wysterylizowanego wosku nie ma wpływu na „K35″ węzy.
  1. Ogrzewanie wosku w 120° w ciągu 0,5 do 1 godziny powinno być wprowadzone do wszystkich wytwórni węzy pszczelej, ponieważ poprawia „K35″ węzy i sterylizuje jednocześnie wosk.

LITERATURA

  1. Curyło J. (1958) — Badania nad wytrzymałością mechaniczną węzy pszczelej. Pszczeln. Zesz. Nauk. 2.
  1. Czekunow P. P., (1955) — Ułuczszit’ rabotu woszczinnych masterskich. Pczełowodstwo, (1), 35—36.
  1. Judin A., Jakowlew F., (1952) — Racjonalizacija wyrabotki iskusstwiennoj woszcziny. Pczełowodstwo, (1), 57—58.
  1. Judin A. J., (1955) — O wyrabotkie woszcziny bez primienienija gładkich walcow. Pczełowodstwo, (3), 35—39.
  1. Kirkor S. (1955) — Choroby pszczół. PWRiL Warszawa.
  1. Tiemnow W. A., (1948) — O procznosti iskusstwiennoj woszcziny. Pczełowodstwo, (2), 22—24.
  1. Tiemnow W. A., (1958) — Issledowanije po kristalizacii woska. Pczełowodstwo, (4), 30—34.
  1. Słovar — Sprawocznik Pczełowoda. Sielchozgis. Moskwa 1955, s. 64, 353.

ВЛИЯНИЕ ТЕРМИЧЕСКОЙ СТЕРИЛИЗАЦИИ ВОСКА НА ЕГО ОКРАСКУ И НА СОПРОТИВЛЕНИЕ ИСКУССТВЕННОЙ ВОЩИНЫ

Ян Цурыло

Резюме

Пять одинаковых образцов тогоже самого воска подвержено разным манипуляциям подробно описаным в таб. 1. После этого определено цвет каждого образца при помощи цветных таблиц «Унесма». Затем каждый образец переработано на искусственную вощину на вальцах завода Ритше и найдено для него, применяя собственный метод, число сопротивления «K» (таб. 3) в температуре 20°, 25°, 30° и 35° Ц.

Полученные результаты подвергнуто статистической обработке по Р. А. Фишеру.

Проведенные исследования позволяют сделать следующие выводы:

strona 9
  1. Стерилизация пчелиного воска обогреванием в 120° Ц вызывает незначительное его потемнение, увеличивающееся при удлинении времени обогревания.
  1. Для оценки качества искусственной вощины пригодно лишь число ее сопротивления определенное в температуре 35° Ц (K35). «K» определенное в низших температурах дает противоречивые результаты.
  1. Статистически доказано с вероятностью 0,95, что стерилизация воска обогреванием его в 120° в течении 30—60 минут вызывает увеличение числа сопротивления K35 искусственной вощины выработанной из этого воска.
  1. Скорость охлаждения выстерилизованного воска не влияет на K35 искусственной вощины.
  1. Обогревание воска в 120° Ц в течении 30—60 минут следует ввести на всех заводах вырабатывающих искусственную вощину потому, что оно одновременно стерилизует воск и улучшает K35 искусственной вощины.

EINFLUSS DER TERMISCHEN STERILISIERUNG DES BIENENWACHSES AUF SEINE FÄRBUNG UND AUF DIE SPANNUNGSZAHL DER KUNSTWABE

Zusammenfassung

Fünf Proben, die der gleichen Bienenwachspartie entnommen waren, wurden dem in Tabelle 1 aufgeführten Verfahren unterzogen. Danach wurde die Färbung der einzelnen Proben nach der Methode Unesma-Farbentafeln festgestelt. Nunmehr wurden die Wachsproben jede getrennt in Kunstwaben auf der Walze System Rietsche verarbeitet und ihre Spannungszahlen „K” (Tafel 3) in Temperaturen von 20°, 25°, 30°, und 35° nach eigener Methode festgelegt. Die Ergebnisse wurden statistisch nach Methode R. A. Fischer bearbeitet.

Diese Versuche haben folgende Schlüsse ergeben:

  1. Eine Sterilisierung des Bienenwachses durch Erwärmung in 120° bedingt eine leichte Dunkelfärbung, die mit der Ausdehnung der Erwärmungszeit sich vertieft.
  1. Die Spannungszahl der Kunstwabe („K”) festgelegt bei einer Temperatur von 35° („K35″) ist die geeignete Massgrösse zur Feststellung der Spannungsfähigkeit der Kunstwabe, denn die bei niedrigeren Temperaturen für „K” erhaltenen Werte fielen sehr verschieden und uneinheitlich aus.
  1. Es wurde statistisch (bis zu einer Wahrscheinlichkeitsgrenze von 0,95) nachgewiesen, dass die Sterilisierung des Bienenwachses durch Erwärmung in 120° während einer Zeitdauer von ½ bis 1 Stunde die Span-
strona 10

nugszahl „K35″ der Kunstwabe, die aus diesem Bienenwachse hergestellt wird, merklich erhöht.

  1. Die Geschwindigkeit, mit welcher das sterilisierte Bienenwachs abgekühlt wird, halt auf die Spannungszahl „K35″ keinen Einfluss.
  1. Hieraus ergibt sich der Schluss, dass es sämtlichen Anlagen, die Kuntswaben produzieren, zu empfehlen wäre, eine Erhitzung des Bienenwachses in 120° innerhalb von 0,5—1 Stunde vorzunehmen, da dieses Verfahren die Spannungskraft „K35″ verbessert und dabei gleichzeitig das Wachs sterilisiert.

Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 1: „przetnwalnikami” → przetrwalnikami
  • s. 3: „Tabelą 1 przedstawia” → Tabela 1 przedstawia
  • s. 4: „przetwalników” → przetrwalników
  • s. 4, tab. 1, cz. rosyjska, 6×: „в течении” → в течение
  • s. 5, tab. 3, Lp. 2: „w tem. pokojowej” → w temp. pokojowej
  • s. 6: „studzenia decyduje” → studzenie decyduje
  • s. 7: „Z tabeli 2 widać” → Z tabeli 3 widać
  • s. 7: „więzy” → węzy
  • s. 7: „wyparowanią ż wosku” → wyparowania z wosku
  • s. 8, streszczenie rosyjskie: „тогоже” → того же
  • s. 8, streszczenie rosyjskie: „описаным” → описанным
  • s. 9, streszczenie rosyjskie, 2×: „в течении” → в течение
  • s. 9, tytuł niemiecki: „TERMISCHEN” → THERMISCHEN
  • s. 9, Zusammenfassung: „festgestelt” → festgestellt
  • s. 10, początek strony (wyraz przełamany Span-/nugszahl z s. 9): „nugszahl” → nungszahl
  • s. 10: „halt auf” → hat auf
  • s. 10: „Kuntswaben” → Kunstwaben

Podobne wpisy