USZKODZENIA CIAŁA SAMIC VARROA JACOBSONI OUD. (ACARINA, VARROIDAE) WYBRANYCH Z OSYPU ZIMUJĄCYCH RODZIN PSZCZELICH (APIS MELLIFERA L.)
tekst: Wit Chmielewski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XL, 1996 — Wit Chmielewski
strona 141PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XL, Nr 1 1996
Wit Chmielewski
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
W czasie 4-letnich badań pobrano 471 prób osypu z uli od rodzin pszczelich po ich przezimowaniu. W wyniku przeprowadzonych analiz akarologicznych tego materiału znaleziono 28729 samic Varroa jacobsoni Oud. U około 85% tych roztoczy stwierdzono różne uszkodzenia ciała. Część z nich (kilkanaście do 50%) miała cechy zaobserwowanych już wcześniej uszkodzeń V. jacobsoni powodowanych przez pszczoły. Częstość uszkodzeń głównych części ciała pasożytów kształtowała się następująco: największy udział procentowy wśród nich miały odnóża uszkodzone częściowo lub amputowane w całości (97,8%); u mniejszej liczby roztoczy (43,6%) stwierdzono brak aparatu gębowego (gnatosoma) lub jego części (chelicery, palpy); stosunkowo najrzadziej (26,8%) spotykano samice z uszkodzonymi osłonami idiosomy. Spośród odnóży do najczęściej uszkadzanych należą nogi przednie – I pary (91,0%), a następnie II (65,6%) i III (61,9%); stosunkowo rzadziej natomiast tylne – IV para (56,5%). Spośród uwzględnionych w badaniach 3 podgatunków pszczół i mieszańców nieznanego pochodzenia najwięcej uszkodzonych samic pasożyta (różnica statystycznie istotna) znaleziono w osypach pszczół kraińskich (Apis mellifera carnica Pollm.). Rodziny, w których osypach częściej niż w innych spotyka się pasożyty uszkodzone, stanowić mogą materiał wyjściowy do selekcji pszczół w kierunku uzyskania linii odpornych lub chociaż tylko mniej podatnych na warrozę.
<u>Słowa kluczowe:</u> Acarina, Varroa, osyp, pszczoły, odporność.
WPROWADZENIE
Pszczoły należą do owadów społecznych utrzymujących swoje gniazda w czystości. Usuwają z nich martwe osobniki, odpadki pokarmu i wszelkie inne śmieci. Atakują też różne szkodniki (larwy motyli, chrząszcze, osy), gryząc je żuwaczkami i żądląc, a następnie wyrzucają je z gniazda. Dbają one nie tylko o higienę gniazda, lecz także uwalniają swoje ciało od różnego rodzaju zanieczyszczeń mechanicznych, a nawet i pasożytów.
Obserwacje pszczół indyjskich (Apis cerana Fab.) wskazują na to, że mogą one uwalniać się np. od pasożytniczych roztoczy, Varroa jacobsoni Oud. i utrzymywać ich liczebność w gnieździe na niskim, niegroźnym dla
strona 142siebie poziomie, co umożliwia bezkolizyjną koegzystencję pszczół z tymi pasożytami (Peng i in., 1987; Koeniger i in., 1981; Sasaki 1989). Również pszczoły afrykańskie (Apis mellifera capensis Esch.) wykazują efektywne reakcje obronne w stosunku do V. jacobsoni (Moretto i in., 1991a,b, 1993). W podobnych obserwacjach pszczoły miodnej kraińskiej (Apis mellifera carnica Pollm.) udało się wielokrotnie stwierdzić i opisać przypadki zaatakowania i uszkodzeń ciała samic V. jacobsoni przez pszczoły (Wallner, 1989, 1990a,b,c, 1992a,b,c,d), co świadczy o istnieniu naturalnej skłonności pszczół miodnych do uwalniania się od pasożytów. Zostało to następnie potwierdzone w innych obserwacjach i badaniach (Chmielewski 1992, 1994; Haun 1992; Hoffmann 1993; Moosbeckhofer 1992a,b; Ruttner, Hänel 1992).
Celem obecnie prezentowanych badań była jakościowa i ilościowa ocena uszkodzeń ciała samic V. jacobsoni znajdowanych w osypie naturalnym zimujących rodzin pszczelich, ze szczególnym uwzględnieniem tych powodowanych przez pszczoły.
MATERIAŁ I METODYKA
Materiał do badań – samice Varroa uzyskiwano z prób osypu zimowego pobieranych z uli, w czasie wiosennego przeglądu pasiek. Osyp pobierano po oblocie pszczół, z zakładowych pasiek doświadczalnych; część prób pochodziła też z pasiek prywatnych z terenu kraju.
Osyp przesiewano na sitach laboratoryjnych (wielkość oczek: 2,0÷2,5 mm) oddzielając martwe pszczoły, większe okruchy plastrów i propolisu. Uzyskaną w ten sposób drobnoziarnistą frakcję osypu, wolną od grubszych elementów, przeglądano pod mikroskopem stereoskopowym. Wybrane roztocze konserwowano i preparowano metodami stosowanymi w badaniach akarologicznych. Liczbę uszkodzonych samic Varroa i charakter uszkodzeń ich ciała określano mikroskopowo. Jako kryterium uszkodzenia ciała przyjmowano naruszenie osłon i ubytki ciała, np. uszkodzenia i brak niektórych elementów idiosomy, aparatu gębowego (chelicery, palpy) lub całej gnatosomy, brak kończyn lub ich segmentów. Uzyskane wyniki opracowano statystycznie; istotność różnic oceniano testem Duncana (α = 0,05).
WYNIKI
Badania mikroskopowe prób osypu z 471 rodzin pszczelich wykazały obecność martwych osobników V. jacobsoni w 85% z nich. Z materiału tego wybrano 28729 samic pasożyta, spośród których około 85% miało uszkodzenia ciała. Na podstawie wyników wcześniejszych obserwacji własnych
strona 143oraz danych i opisów z piśmiennictwa (Chmielewski 1992, 1994; Wallner 1990 b,c) oszacowano, że część z nich (od kilkunastu do 50%) miała cechy uszkodzeń powodowanych przez pszczoły.
Większość uszkodzonych pasożytów miała niekompletne odnóża, zwłaszcza przednich par (I, II) i aparat gębowy (gnatosoma), lub brak niektórych ich członów, a także ubytki lub deformacje osłon głównej części ciała – pancerza idiosomy. Różnice w częstości występowania tych defektów były przeważnie statystycznie istotne (ryc. 1-5, tab. 1).





Tabela 1
Analiza procentowa uszkodzeń poszczególnych części ciała samic Varroa jacobsoni Oud. znalezionych w osypie naturalnym zimujących rodzin pszczelich; wartości różniące się istotnie zaznaczono różnymi literami alfabetu (test Duncana, α = 0,05) Percentage analysis of injures of particular body parts of Varroa jacobsoni Oud. females found in natural debris from wintering bee colonies; significant average value differences are marked by means of various alphabetical letters (Duncan test, α = 0.05)
| Część ciała roztocza – Mite body part | Uszkodzenia w % – Injures in % |
|---|---|
| Gnatosoma – Gnathosoma | 43,6 b |
| Idiosoma | 26,8 a |
| Odnóża – Legs: | 97,8 c |
| I | 91,0 c |
| II | 65,6 b |
| III | 61,9 b |
| IV | 56,5 a |
Z porównania procentów uszkodzonych samic Varroa zebranych z osypów od rodzin pszczelich 3 podgatunków (kraińska, kaukaska, włoska) i z populacji zmieszańcowanej (mieszańce i krzyżówki bliżej nie określonego pochodzenia) wynika, że w rodzinach A.m.carnica spotykano więcej pasożytów uszkodzonych niż w innych, uwzględnionych w tych badaniach (tab. 2).
Tabela 2
Analiza procentowa uszkodzeń ciała samic Varroa jacobsoni Oud. wybranych z osypu naturalnego rodzin 3 podgatunków i mieszańców pszczoły miodnej Apis mellifera L.; wartości średnie różniące się istotnie zaznaczono różnymi literami alfabetu (test Duncana, α = 0,05) Percentage analysis of body injures of Varroa jacobsoni Oud. females collected from natural debris of colonies of 3 subspecies and hybrids of honeybee Apis mellifera L.; significant average value differences are marked by means of various alphabetical letters (Duncan test, α = 0.05)
| Podgat. pszczoły miodnej / Subspecies of honeybee | Liczba zbadanych rodzin / Number of tested colonies | % uszkodz. pasożytów / % of injured parasites |
|---|---|---|
| Apis mellifera carnica Pollm. | 51 | 89,6 b |
| A. m. caucasica Gorb. | 137 | 85,9 ab |
| A. m. ligustica Spin. | 20 | 85,1 ab |
| Mieszańce – Hybrids | 202 | 84,0 a |
DYSKUSJA I WNIOSKI
Rozprzestrzenienie się V. jacobsoni w zasięgu występowania pszczół miodnych i przystosowanie się tego pasożyta pszczoły indyjskiej do nowego gospodarza (Delfinado-Baker, Rath 1992; Rath 1992) oraz związane z tym zagrożenie pasiek sprawiło, że wzrosło zainteresowanie ich ochroną przed tym groźnym gatunkiem roztoczy o gospodarczym znaczeniu i sposobami jego zwalczania.
Stosowane, początkowo z różnym skutkiem, niekiedy bardzo radykalne a następnie ciągle doskonalone, metody zwalczania preparatami chemicznymi, np. o działaniu selektywnym, dają coraz lepsze wyniki. Metody te nie są jednak w pełni zadowalające, głównie ze względu na ujemne skutki ich stosowania w postaci pozostałości preparatów warroabójczych w produktach pasiecznych, czy też w związku z uodparnianiem się roztoczy na niektóre grupy używanych w tej walce pestycydów. W związku z tym trwają poszukiwania niechemicznych metod i niekonwencjonalnych sposobów zwalczania i zapobiegania szkodliwej działalności pasożyta.
Jednym z kierunków, w którym zmierzają badania naukowców (obok m. in. prób wyselekcjonowania linii pszczół o skróconej fazie rozwoju czerwiu zasklepionego), jest poznanie i wykorzystanie naturalnych mechanizmów obronnych pszczół i ich możliwości aktywnego samooczyszczania się z pasożytów i eliminowania ich z rodziny pszczelej lub też utrzymywanie ich liczebności na odpowiednio niskim poziomie, niezagrażającym egzystencji pszczół.
Z piśmiennictwa na temat powiązań V. jacobsoni z jego pierwotnymi gospodarzami – pszczołami indyjskimi, A. cerana wynika, że pszczoły te w toku ewolucji wykształciły pewne mechanizmy odporności na pasożyta, umożliwiające im współżycie z nim i przetrwanie w jego obecności (Peng i in., 1987). Mechanizmy te nie zostały jeszcze dokładnie poznane, ale na podstawie dotychczasowych obserwacji podłoże ich możnaby określić jako biochemiczno-fizyczno-behawioralne. Jednym z ich elementów jest zdolność do samooczyszczania i aktywnego uwalniania się pszczół od pasożyta w czasie tzw. tańca oczyszczającego („grooming dance”). Taniec ten wykonywany przez pszczołę opanowaną przez pasożyta mobilizuje inne robotnice do aktywności w kierunku usunięcia go z powierzchni jej ciała i zachowanie to okazuje się często skuteczne (Büchler i in., 1992).
Doświadczalnie dowiedziono, że robotnice pszczół indyjskich reagują też na porażenie przez roztocze czerwiu, i to zarówno niezasklepionego, jak i pod zasklepem, który rozpoznany przez te pszczoły, jest następnie usuwany przez nie z komórek plastra. Tego typu reakcje, zwłaszcza zachowania higieniczne („cleaning behaviour”) stwierdzono również, chociaż w znacznie mniejszym zakresie, u pszczół miodnych (Boecking, Drescher 1991, 1992; Hoffmann 1993; Ruttner, Hänel 1992; Wallner
strona 1471990). Udowodniono też, że robotnice pszczoły miodnej są w stanie wykryć i usunąć z komórek plastra czerw martwy lub zarażony.
W czasie aktywnego uwalniania się od pasożytów i oczyszczania przez robotnice komórek z czerwiem dotkniętym inwazją V. jacobsoni, dochodzi zwykle do uszkodzeń ciała roztoczy. Ofiarami pszczół padają wtedy zwykle stare samice Varroa (bardzo ciemne) lub zbyt młode, jeszcze słabo wybarwione (jasne) i niedorozwinięte osobniki, często karłowate i z różnymi defektami ciała. Normalnie wykształcone, wyrośnięte, dobrze zbudowane i w dobrej kondycji, szybko poruszające się pasożyty, mają znacznie większe szanse przeżycia i są trudne do wyeliminowania przez gospodarzy.
Pasożyty uszkodzone przez pszczoły, np. ze zranionymi lub nawet oderwanymi odnóżami, mogą jeszcze przez pewien czas (kilka godzin) poruszać się, przeważnie jednak po opadnięciu na dno ula szybko giną i jeżeli pszczoły nie wyniosą ich na zewnątrz, ulegają wysuszeniu i wchodzą w skład osypu gromadzącego się na dennicy. Tu mogą być wtórnie uszkodzone przez żerujące w osypie owady (larwy trojszyków, Tribolium madens Charp.; skórniki, Dermestes lardarius L., Dermestes maculatus Deg.; gąsienice barciaków, Achroia grisella F., Galleria mellonella L.), toteż przy ocenie liczebności pasożytów wybranych z osypu, uszkodzonych przez pszczoły, trzeba brać poprawkę na uszkodzenia powodowane przez inne czynniki, a jej wyniki należy traktować jako przybliżone i jedynie orientacyjne. Uszkodzenia te różnią się nieco od tych powodowanych przez pszczoły. Materiał opanowany przez larwy barciaków jest zwykle pokryty charakterystycznym oprzędem i odchodami szkodników, a wśród nich spotyka się resztki po zjedzonych roztoczach – fragmenty osłon ich ciała. Obraz żerowania skórników i trojszyków również jest rozpoznawalny przy pewnej wprawie; żer jest delikatny, ubytki początkowo niewielkie, osłony ciała roztoczy w miejscach żerowania są na ogół drobno piłkowane lub ząbkowane; uszkodzone odnóża (zwykle zjadane całkowicie), gnatosoma lub fragmenty idiosomy wyglądają jak po oszlifowaniu i różnią się od szarpanych, przeważnie o nieregularnych brzegach, ran po oderwanych lub odgryzionych przez pszczoły odnóżach i innych fragmentach ciała roztoczy. Z innych obserwacji własnych nad żerowaniem larw wymienionych wyżej chrząszczy i motyli wynika, że roztocze wchodzące w skład osypu zimowego stanowią uzupełniający dodatek i urozmaicenie ich pokarmu, natomiast w eksperymentach, w których podawano im jako pokarm wyłącznie martwe samice V. jacobsoni, wykorzystywały je, zjadając prawie całkowicie. Uszkodzenia ciała martwych samic Varroa przez różne owady obserwowane były także przez innych autorów (Radtke 1995).
Poza wymienionymi wyżej, u części osobników Varroa można zaobserwować mechaniczne ich uszkodzenia w formie pęknięć, wklęśnięć i innych deformacji osłon ciała, nienaturalny układ odnóży lub rozkawałkowanie idiosomy w wyniku zgniecenia lub innej działalności pszczelarza (narzędzia pracy, zabiegi i manipulacje sprzętem pasiecznym).
strona 148Wysuszone, martwe ciała roztoczy stają się kruche; najbardziej łamliwe są odnóża i łatwo ulegają pokruszeniu zarówno przez pszczoły, jak również przez różne inne czynniki np. natury mechanicznej, toteż w osypie z uli często spotyka się obok całych roztoczy również fragmenty ciała pokruszonych mechanicznie osobników. Niektóre z nich spotkać można, jak się wydaje przypadkowo przyklejone, na powierzchni wosku i propolisu lub też całkiem w nie wprasowane, toteż w czasie zeskrobywania i omiatania takiego materiału z dennicy (wkładki) również może dochodzić do mechanicznych uszkodzeń pewnej liczby pasożytów. Zdaniem niektórych autorów obecność przyklejonych w ten sposób roztoczy nie jest przypadkiem, lecz skutkiem instynktownego działania pszczół (Romaniuk i in., 1994).
Analiza morfologiczna aparatu gębowego (budowa, wymiary żuwaczek i ich krawędzi tnących) pszczół indyjskiej i miodnej w zestawieniu z parametrami fizycznymi ciała samic V. jacobsoni, a zwłaszcza ich kończyn (segmentacja, wymiary – średnice przekroju poprzecznego nóg), świadczy o tym, że warunki fizyczne i możliwości destrukcyjnej działalności pszczół miodnych w stosunku do pasożyta są porównywalne z tymi, którymi dysponują pszczoły indyjskie (Ruttner 1991; Ruttner, Hänel 1992). Znalazło to potwierdzenie w badaniach aktywności i obronnych zachowań pszczół rasy kraińskiej, A. m. carnica wobec pasożytów (Boecking, Drescher 1990; Boecking, Ritter 1994). Pisząc o defensywnych zachowaniach pszczół w stosunku do V. jacobsoni, niektórzy z autorów używają na ich określenie niezbyt fortunnie dobranego i w tej sytuacji dyskusyjnego terminu „tolerancja”. W tym przypadku, jak się wydaje, można mówić o agresywnych zachowaniach, czyli raczej o „nietolerancji” gospodarzy wobec pasożytów. W wyniku tych zachowań, na skutek pogryzienia żuwaczkami, dochodzić może do uszkodzeń ciała roztoczy, m.in. do amputacji kończyn lub ich segmentów, czy też tych okolic ciała, w których znajdują się ważne dla życia struktury i organy. Z danych anatomiczno-morfologicznych V. jacobsoni w literaturze (Akimov i in. 1988, 1993; Liu, Peng 1990; 1990; Milani, Nannelli 1988; Nuzzaci, De Lillo 1992;) wiadomo, że na kończynach, głównie na stopach i goleniach nóg I i II pary i na głaszczkach rozmieszczone są organy zmysłów – szczecinki dotykowe i pałeczki zmysłowe (sensilla, chemoreceptory) umożliwiające roztoczowi kontakt z gospodarzem, lokalizację źródła pokarmu i jego akceptację. Stopy wszystkich nóg zakończone są przylgami (ambulacrum) umożliwiającymi przyczepianie się do ciała gospodarza, oraz przemieszczanie i utrzymywanie się na jego powierzchni (Ramirez, Malavasi 1991; Sadov i in., 1980). Również inne narządy umiejscowione w różnych okolicach ciała (gnatosoma, perytremy) pełnią ważne funkcje życiowe (pobieranie pokarmu, oddychanie) (Strube, Flechtman 1983). Uszkodzenie któregoś z tych organów powoduje ich dysfunkcję, zaburzenia orientacji i równowagi, funkcji motorycznych,
strona 149oddechowych itp. Uszkodzenia gnatosomy, a zwłaszcza tak ważnych narządów gębowych jak chelicery i palpy, utrudniają odnalezienie źródła pokarmu lub uniemożliwiają odżywianie się roztocza i doprowadają do jego śmierci głodowej. Rozerwanie osłon ciała powoduje wysychanie organizmu, staje się miejscem infekcji mikroorganizmów chorobotwórczych i może być przyczyną śmierci pasożyta. Nawet drobne, zabliźniające się zranienia, powstałe np. po amputacji przylgi lub przedstopia, są przyczyną upośledzenia i kalectwa roztocza, co zmniejsza jego przeżywalność.
Z porównania rezultatów badań własnych z danymi innych autorów (Haun, 1992; Moosbeckhofer 1991, 1992) wynika, że na ogół są one zbieżne, głównie jeżeli chodzi o charakter tych uszkodzeń. Zgodność z danymi w literaturze dotyczy zwłaszcza kwestii częstego uszkadzania kończyn. Pewne różnice odnośnie częstości (%) występowania uszkodzeń ciała pasożytów powodowanych przez pszczoły wynikają z faktu, że badania prowadzone były na różnym materiale, w różnych miejscach i czasie; bądź też ze stosowania nie zawsze tych samych kryteriów w kwalifikacji i ocenie uszkodzeń.
Na podstawie prezentowanych tu wyników badań i obserwacji własnych można sformułować następujące wnioski:
- Wyniki badań naturalnego osypu zimujących pszczół i analizy uszkodzeń ciała spotykanych w nim samic V. jacobsoni mogą stanowić źródło informacji na temat odporności ras lub linii pszczół a także poszczególnych rodzin w pasiece na tego roztocza i naturalnej ich skłonności do oczyszczania się z pasożytów.
- Większość (ok. 85%) samic V. jacobsoni spotykanych w osypie naturalnym zimujących rodzin pszczelich jest uszkadzana na skutek działania różnych czynników środowiska (różne stawonogi, głównie szkodniki pasieczne, działalność pszczelarza).
- Część tych uszkodzeń (od kilkunastu do 50%) ma cechy uszkodzeń powodowanych przez pszczoły, co świadczy o istnieniu mechanizmów obronnych i naturalnej skłonności pszczół europejskich, w tym także krajowych, do aktywnego uwalniania się od pasożytów.
- Najczęściej uszkadzane lub amputowane w całości są odnóża (97,8%) i aparat gębowy (43,6%); stosunkowo najrzadziej (26,8%) uszkadzany bywa pancerz idiosomy.
- Typowanie do hodowli takich rodzin, w których osypie częściej niż w innych spotyka się osobniki Varroa uszkodzone przez pszczoły, może okazać się godną zalecenia metodą selekcji pszczół w kierunku zwiększenia cechy naturalnej ich odporności na warroozę i uzyskania linii pszczół mniej podatnych na tę chorobę.
PODZIĘKOWANIE
Wszystkim pszczelarzom z terenu kraju, którzy przysłali materiał do badań ze swoich pasiek oraz Prof. dr hab. Michałowi Gromiszowi i Doc. dr hab. Wojciechowi Skowronkowi z Zakładu Hodowli Pszczół Oddziału Pszczelnictwa ISK w Puławach, za wyrażenie zgody na pobieranie prób osypu z zakładowych pasiek doświadczalnych, a także Pani Janinie Białas z Zakładu Produktów Pszczelich za techniczną pomoc w ich pobieraniu i analizie ilościowej, autor składa serdeczne podziękowanie.
LITERATURA
Akimov I.A., Jastrebcov A.V., Gorgol V.T. (1993) – Morfologia i funkcii organov. „Pčelinyj klešč Varroa jacobsoni„, pod redakcją I.A. Akimova, Naukova Dumka, Akademia Nauk Ukrainy, Inst. Zool. im. J.J.Smalhauzena, Kiev, 256 ss: 35-96.
Akimov I.A., Starovir I.S., Jastrebcov A.V., Gorgol V.T. (1988) – Klešč varroa – vozbuditel varroatoza pčeł. Morfołogičeskij očerk. Akademia Nauk Ukrainskoj SSR, Inst.Zool. im. J.J. Smalhauzena, Naukova Dumka, Kiev, 119 ss.
Bar E., Rosenkranz F. (1992) – Spezifisches Putzverhalten von Honigbienen (Apis mellifera) unterschiedlicher Rassen gegenüber Varroa-infezierten Brutzelle. Ann. Univ.M.Curie-Skłodowska, 47:1-6.
Boecking O. (1991) – Response of Apis mellifera L. colonies infested with Varroa jacobsoni Oud. Apidologie, 22:237-241.
Boecking O. (1992) – Removal behaviour of Apis mellifera colonies towards sealed brood cells infested with Varroa jacobsoni, techniques, extent and efficacy. Apidologie, 23:127.
Boecking O., Rath W., Drescher W. (1992) – Apis mellifera removes Varroa jacobsoni and Tropilaelaps clareae from sealed brood cells in the tropics. Am.Bee J., 132:732-734.
Boecking O., Ritter W. (1993) – Grooming and removal behaviour of Apis mellifera intermissa in Tunisia against Varroa jacobsoni. J.Apic.Res., 32:127-134.
Boecking O., Ritter W. (1994) – Current status of behavioral tolerance of the honey bee Apis mellifera to the mite Varroa jacobsoni. Am.Bee J., 134(10):689-694.
Buchler R. (1990) – Possibilities for selecting increased Varroa tolerance in central European honey bees of different origins. Apidologie, 21:365-367.
Büchler R., Drescher W., Tournier I. (1992) – Grooming behaviour of Apis cerana, Apis mellifera and Apis dorsata, reacting to Varroa jacobsoni and Tropilaelaps clareae. Exp.Appl.Acarology, 16:313-319.
Camazine S. (1989) – Differential reproduction of the mite Varroa jacobsoni (Mesostigmata: Varroidae), on Africanized and European honey bees (Hymenoptera: Apidae). Ann.Ent.Soc.America, 79:801-803.
Chmielewski W. (1992) – Próba scharakteryzowania uszkodzeń ciała Varroa jacobsoni Oud. spotykanego w osypie naturalnym zimujących pszczół. Ann.Univ.M.Curie-Skłodowska, Lublin-Polonia, s.DD, 47(4):19-23.
Chmielewski W. (1994) – Uszkodzenia ciała samic Varroa jacobsoni Oud. spotykanego w osypie z uli pszczelich. Materiały XI Naukowej Konferencji „Warroza pszczół i gospodarka pasieczna”, AR-T Olsztyn-Kortowo, 1994.05.10, 6-7 s.
strona 151Delfinado-Baker M., Rath W. (1992) – Adaptations for phoresy in mites associated with honey bees (Apis). Inter. Conf. on the Asian honey bees and bee mites, Bangkok, Thailand, 9-14 February, 1992. Abstracts of papers and bibliography on Asian honey bees 1979-1991, 42 s.
Delfinado-Baker M., Rath W., Boecking O. (1992) – The phoretic bee mites and honeybee grooming behaviour. Int.J.Acarology, 18:315-322.
Harbo J.R. (1993) – Evaluating bees for resistance to Varroa mites. Am.Bee J., 133:865.
Haun B. (1992) – Beschädigungen von Varroa jacobsoni durch Beissverhalten von Apis mellifera. (Resume). I Polnisch-Deutsches Symposium „Fortschritte bei der Varroatoseforschung”, Szczecin-Polska, 17-19.09.1992, 32 s.
Hoffmann S. (1993) – Das Auftreten beschädigter Milben im Labortest und unter Feldbedingungen bei verschiedenen Carnica-Linien-Kombinationen. Apidologie, 24:493-494.
Langhe A.B., Natzkii K.V. (1977) – The mite Varroa and the methods of controlling it. In Harnaj E.V. (Ed.), Varroasis: A honeybee disease. Apimondia Publishing House, Bucharest, 40-45 s.
Liu T.P., Peng Y.-S. (1990) – Palpal tarsal sensilla of the female mite, Varroa jacobsoni Oudemans (Acari: Varroidae). Canadian Entomologist, 122:295.
Milani N., Nannelli R. (1988) – The tarsal sense organ in Varroa jacobsoni Oud.: SEM observations. Proceedings of a Meeting of the EC-Experts’GroupUdine, Italy 28 to 30 November 1988. Present status of varroatosis in Europe and progress in the varroa mite control. Commision of the European Communities, 71-82 s.
Moosbeckhofer R. (1991) – Varroaverluste während der Überwinterung. Bienenvater, 112:300-303.
Moosbeckhofer R. (1992a) – Beschädigte Varroa-Milben im natürlichen Totenfall bei Völkern von Apis mellifera carnica. (Resume). I Polnisch-Deutches Symposium „Fortschritte bei der Varroatoseforschung”, Szczecin-Polska, 19.09.1992, 34 s.
Moosbeckhofer R. (1992b) – Beobachtungen zum Auftreten Beschädigter Varroamilben im natürlichen Totenfall von Apis mellifera carnica. Apidologie, 23: 523-531.
Moretto G., Goncalves L.S., De Jong D. (1991a) – Africanized bees are more efficient at removing Varroa jacobsoni – preliminary data. Am.Bee J., 13(7):434.
Moretto G., Goncalves L.S., De Jong D., Bichnette M.Z. (1991b) – The effects of climate and bee race on Varroa jacobsoni Oud.infestations in Brazil. Apidologie, 22:197-203.
Moretto G., Goncalves L.S., De Jong D. (1993) – Heritability of Africanized and European honey bee defensive behaviour against the mite Varroa jacobsoni. Rev.Brazil.Genet., 16:71-77.
Nuzzaci G., De Lillo E. (1992) – Functional morphology of the mouth-parts in Varroa jacobsoni Oudemans female (Acari: Varoidae). (Abstract). The Second Symposium of European Association of Acarologists EURAAC, Aug.31-Sept.5, 1992, Krynica-Poland, 60 s.
Peng Y.S., Fang Y., Xu S., Ge L. (1987a) – The resistance mechanism of the Asian honey bee, Apis cerana Fabr. to an ectoparasitic mite Varroa jacobsoni Oudemans. J.Invertebr.Pathol., 49:54-60.
Peng Y.S., Fang Y., Xu S., Ge L., Nasr M.E. (1987b) – Response of foster Asian honey bee (Apis cerana Fabr.) colonies to the brood of European honey bee (Apis mellifera L.) infested with parasitic mite Varroa jacobsoni Oudemans. J.Invertebr. Pathol., 49:259-264.
strona 152Radtke J. (1994) – Beschädigungen de Varroa-Milben – nicht nur durch Bienen verursacht. (Resume). II Polnisch-Deutches Symposium „Auf dem Weg zu einer besseren Biene” Selection-Zucht-Biologie, Oberursel, 19-23.09.1994, 63 s.
Ramirez W.B., Malavasi J.G. (1991) – Conformation of the ambulacrum of Varroa jacobsoni Oudemans (Mesostigmata: Varroidae): a grasping structure. Int.J.Acarol., 17(3):169-173.
Rath W. (1992) – Aspects of preadaptation in V. jacobsoni while shifting from its original host A. cerana to A. mellifera. Inter. Conf. on Asian honey bees and bee mites. Bangkok, Thailand, 9-14 February, 1992. Abstracts of papers and bibliography on Asian honey bees 1979-1991, 43 s.
Rath W., Drescher W. (1990) – Response of Apis cerana Fabr. towards brood infested with Varroa jacobsoni Oud. and infestation rate of colonies in Thailand. Apidologie, 21:311-321.
Rinderer T.E., De Guzman L.I., Kulincevic J.M., Delatte G.T., Beaman L.D., Buco S.M. (1993) – The breeding, importing, testing and general characteristics of Yugoslavian honey bee bred for resistance to Varroa jacobsoni. Am.Bee J., 133:197-200.
Ritter W., Michel P., Bartholdi A., Schwendemann A. (1990) – Development of tolerance to Varroa jacobsoni in bee colonies in Tunisia. Proc. Recent Res. on Bee Pathology, Apimondia 1990, Gent, Belgium, 54-59 s.
Romaniuk K., Bah M.M., Sokół R. (1994) – Rodzaj uszkodzeń ciała samic Varroa jacobsoni zebranych z wkładek dennicowych. XXXI Naukowa Konferencja Pszczelarska, Puławy, 15-16.03.1994. Streszczenia referatów, 50-51 s.
Rosenkranz P., Tewarson N.C. (1992) – Experimental infection of Apis cerana indica worker brood with Varroa females. Apidologie, 23:365-367.
Rosenkranz P., Tewarson N.C., Singh A., Engels W. (1993) – Differential hygienic behaviour towards Varroa jacobsoni in capped worker brood of Apis cerana depends on alien scent adhering to the mites. J.Apic.Res., 32:89-93.
Rothenbuhler W. (1964) – Behaviour genetics of nest cleaning behaviour in honey bees. I. Response of four inbred lines to disease killed brood. Anim.Behav., 12:578-583.
Ruttner F. (1992) – Auf dem Weg zu einer varroatoleranten Carnica. Bienenvater, 113(1):7-14.
Ruttner F., Hänel H. (1992) – Active defense against Varroa mites in Carniolan strains of honey bees. Apidologie, 23:173-187.
Sadov A.B., Poltev V.I., Chumanov V.P., Grobov O.F. (1980) – The pretarsus of the female Varroa and mechanisms of its action. Veterinariya, Moskva, SSSR, 36-39 s.
Sasaki M. (1989) -The reason why Apis cerana japonica is resistant to the Varroa mite. Honey-bee Sci., 10(1):28-36 (in Japanese).
Strube R.H.G., Flechtman C.H.W. (1983) – Study on the peritreme of the female of Varroa jacobsoni Oud., 1904 (Acari, Mesostigmata). Exp.Appl.Acarol., 1:87-89.
Szabo T.I. (1993) – Selective breeding of honey bees for resistance to Varroa jacobsoni. Am.Bee J., 133:868.
Tewarson N.C., Singh A., Engels W. (1992) – Reproduction of Varroa jacobsoni in colonies of Apis cerana indica under natural and experimental conditions. Apidologie, 23:161-171.
Wallner A. (1989) – Auf der Suche nach der varroaresistenten Biene. Bienenzucht, 31(12):257-259.
Wallner A. (1990 a) – Beobachtungen natürlicher Varroaabwehrreaktionen in meinen Bienenvölkern. Bienenvater, 7/8:299-300.
strona 153Wallner A. (1990 b) – Beobachtungen natürlicher Varroaabwehrreaktionen in meinen Bienenvölkern. Imkerfreund, 45(9):4-5.
Wallner A. (1990 c) – Imkern heute. Selbstverlag A-263 Randegg, Austria, 100 ss.
Wallner A. (1992 a) – Natürliche Varroabefreiung. Bienenwelt, 34(2):42-43.
Wallner A. (1992 b) – Natürliche Varroabefreiung. Bienenwelt, 34(3):65-67.
Wallner A. (1992 c) – Natürliche Varroaabwehr. Bienenvater, 2:57-58.
Wallner A. (1992 d) – Ausgeprägte natürliche Varroaabwehr. Bienenvater, 3:99-101.
BODY INJURIES OF VARROA JACOBSONI OUD. FEMALES (ACARINA, VARROIDAE) COLLECTED FROM HIVE DEBRIS OF WINTERING BEE COLONIES (APIS MELLIFERA L.)
W. Chmielewski
Summary
Beehive debris samples from 471 wintering bee colonies were collected during 4 years (1991-1994) of investigations. After acarological survey of this material it was stated that 85,8% of samples were containing dead females of Varroa jacobsoni Oud. (28729 individuals together). Great number (85.0%) of them were injured. Characteristics of Varroa female body injuries show that a certain number of them (from some to 50%) were typical for these known as caused by bees; remain mite body damages were found as effects of activity of other factors (e.g. wax moths and beetles larvae or other arthropods – pests of bees and invaders of bee nests infesting and feeding hive debris; breeding interventions and other activities of beekeepers etc.).
Particular microscopic analyses show that gnathosoma of numerous (43,6%) of damaged Varroa females was injured or completely amputated. Injuries and deformations of their idiosoma were comparatively scarce (26,8%), but various damages of body limbs, especially legs, were observed most often (97,8%) and their frequency was significantly higher than injury percentage of other mite body parts. Some legs were detached completely but majority of others had amputated distal segments. Legs of I pair seem to be the most liable to strong injuries (91,0%) and frequency of their deffects differs significantly from others, i.e. II (65,6%), III (61,9%) and first of all legs IV, the injury percentage of which was the lowest (56,5%) (fig. 1-5, tab. 1).
Frequency of injured Varroa females found in hive debris from colonies of various bee races (subspecies) was slightly differentiated (tab. 2). Percentage of mite body damages observed especially in carniolan bee colonies (Apis mellifera carnica Pollm.) was statistic significantly higher than in other races used in this study (A. m. caucasica Gorb., A. m. ligustica Spin. and honeybee crosses).
Such bee colonies which often destroy parasites seem to be promissing initial material for selection and rearing of bee strains resistant or even in a less degree responsive to varroasis.
<u>Keywords:</u> Acarina, Varroa, hive debris, honeybees, resistance.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 145, tab. 1 i 2, 2×: „injures” → injuries
- s. 145, tab. 1: „Injures in %” → Injuries in %
- s. 149: „doprowadają” → doprowadzają
- s. 149: „warroozę” → warrozę
- s. 150, piśmiennictwo: „Buchler R. (1990)” → Büchler R. (1990)
- s. 151, piśmiennictwo: „Commision” → Commission
- s. 151, piśmiennictwo: „Polnisch-Deutches” → Polnisch-Deutsches
- s. 151, piśmiennictwo: „Varoidae” → Varroidae
- s. 152, piśmiennictwo: „de Varroa-Milben” → der Varroa-Milben
- s. 152, piśmiennictwo: „Polnisch-Deutches” → Polnisch-Deutsches
- s. 153, streszczenie: „remain mite body damages” → remaining mite body damages
- s. 153, streszczenie: „deffects” → defects
- s. 153, streszczenie: „statistic significantly” → statistically significantly
- s. 153, streszczenie: „promissing” → promising
