BIOLOGIA CHAETODACTYLUS OSMIAE (DUF., 1866) (ACARIDA, CHAETODACTYLIDAE) – PYŁKOŻERNEGO ROZKRUSZKA FORETYCZNIE ZWIĄZANEGO Z PSZCZOŁAMI SAMOTNYMI (APOIDEA)
tekst: Wit Chmielewski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVII, 1993 — Wit Chmielewski
strona 133PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVII 1993
Wit Chmielewski
Oddział Pszczelnictwa, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Foretyczne formy (hypopus) stwierdzonego po raz pierwszy w Polsce pszczołolubnego rozkruszka Chaetodactylus osmiae (Duf.) znaleziono w warunkach naturalnych na pszczołach samotnicach Osmia rufa L. i Anthophora sp. Były one materiałem wyjściowym do założenia monokultur tego gatunku w laboratorium, w temperaturze 20±2°C, w wilgotności względnej powietrza 85-90%, na pyłku zbieranym przez pszczoły jako pokarmie. W tych warunkach prześledzono pełny cykl rozwojowy roztocza, uzyskując osobniki we wszystkich stadiach z hypopusami włącznie. Cały rozwój osobniczy, bez stadium hypopus, trwa średnio 19,7 (12-35) dni i kończy go przekształceniem się w imagines około 80% roztoczy, przy czym frekwencja samic wynosi średnio 49,5%. W przypadku wystąpienia hypopusów, które są formami przetrwalnikowymi, rozwój osobniczy roztoczy wydłuża się nawet do kilku miesięcy. Średnia długość życia samców rozkruszka wynosi 53,5 dni; samice żyją trochę krócej, bo średnio 47,1 dni i składają w tym czasie przeciętnie 270,7 (135-515) jaj.
Słowa kluczowe: rozkruszki, Chaetodactylus, Apoidea, samotnice, pyłek.
WPROWADZENIE
Pszczołom samotnym (Apoidea solitariae) żyjącym w przyrodzie, podobnie jak i spokrewnionym z nimi gatunkom społecznym (Apis mellifera L., Bombus Latr.), towarzyszą zwykle liczne roztocze, głównie z grupy pszczołolubnych rozkruszków (Acaroidea). Powiązania pomiędzy tymi dwoma grupami stawonogów mają zwykle charakter forezji, przy czym rolę przenosicieli pełnią dorosłe owady, a przenoszonymi przez nie są formy foretyczne roztoczy; w przypadku rozkruszków są to osobniki w stadium hypopus (deutonimfa heteromorficzna). Bardziej szczegółowe obserwacje tych roztoczy wskazują na to, że relacje pszczoły – roztocze wykraczają najczęściej poza ten typ powiązań i są znacznie bardziej złożone. Roztocze korzystają bowiem z pszczół nie tylko jako ze środków transportu, lecz także żyją
strona 134i rozwijają się w ich gniazdach, gdzie są komensalami lub szkodnikami żywiącymi się pokarmem swych gospodarzy i różnymi odpadkami organicznymi (Baker, 1962; Baker i inni, 1987; Fain, 1981; Krombein, 1962; Roubik, 1987; Samšińák, 1973). Ten sposób życia jest charakterystyczny dla gatunków z rodziny Chaetodactylidae, do której należy także omawiany tu Chaetodactylus osmiae (Duf.).
C. osmiae (Duf.) jest gatunkiem pszczołolubnym, a jego hypopusy w warunkach naturalnych znaleziono po raz pierwszy w Polsce na murarce ogrodowej – Osmia rufa L. i na kilku innych samotnicach złowionych wiosną 1987 i 1988 roku w Puławach i okolicy (liczne hypopusy na samicach i samcach O. rufa L., Puławy, 1987.05.01; hypopusy na imagines Andrena sp., Anthophora sp., O. rufa L., Osmia sp., Puławy i okolice, 1988.04.20 – leg. det. Chmielewski). Wcześniejsze stwierdzenie przez autora obecności zasuszonych hypopusów C. osmiae (Duf.) na spreparowanych pszczołach w zbiorach entomologicznych (okazy muzealne pszczół z rodzaju Anthophora, Anthidium, Halictus, Megachile, Osmia, w tym także O. rufa L., Instytut Ochrony Roślin, Poznań, 1986), a zebranych w roku 1927 w rejonie Wielkopolski (Gorzów Wielkopolski, Poznań, Bydgoszcz), dowodzi występowania tego roztocza w Polsce już od dawna, mimo że nie był dotychczas rejestrowany na terenie kraju i nie figurował w wykazie gatunków polskiej akarofauny.
Z innych krajów, w których notowano jego występowanie wymienić należy Anglię, Francję, Holandię, Niemcy, Gruzję i Rosję (były ZSRR), Rumunię i Włochy (Michael, 1901-1903; Oudemans, 1925; Kadzhaja, 1963; Türk, Türk, 1957; Zachvatkin, 1941). Z niektórych pozycji piśmiennictwa wynika, że rozkruszek ten był lokalnie spotykany w ulach pszczelich i wymieniany jest wśród gatunków związanych nie tylko z samotnicami lecz także z pszczołą miodną (Chmielewski, 1992a; Gaponova, Grobov, 1978; Grobov, 1981, 1991; De Jong i inni, 1982; Homann, 1933; Toumanoff, 1951). Najwięcej danych w literaturze dotyczy morfologii tego gatunku, natomiast jego biologia poza obserwacjami i notatkami o charakterze fragmentarycznym (Fain, 1966), nie była dotychczas szerzej badana, toteż celem omawianych doświadczeń było jej poznanie, a także określenie możliwości rozwoju rozkruszka na pyłku zbieranym przez pszczoły, w aspekcie jego szkodliwości dla zapasów pokarmu tych owadów zapylających rośliny w naturze i hodowanych sztucznie na potrzeby zapylania upraw szklarniowych i polowych.
METODYKA
Żywe hypopusy C. osmiae (Duf.) (ryc. 1, 2) znalezione na okazach pszczoły O. rufa L. złowionej w warunkach naturalnych były materiałem
strona 135wyjściowym do założenia monokultur tego rozkruszka w laboratorium.
Zebrane z owadów roztocze przenoszono na pyłek umieszczony w szklanych klateczkach hodowlanych, stosowanych przez autora już wcześniej w podobnych doświadczeniach akarologicznych z rozkruszkami trzmieli (Chmielewski, 1969, 1991). Po przeobrażeniu się hypopusów w deutonimfy homeomorficzne, a następnie po przekształceniu się tych ostatnich w osobniki dorosłe, w wyniku namnożenia roztoczy uzyskano czyste gatunkowo hodowle masowe, które stanowiły bazę zabezpieczającą ciągły dopływ materiału do badań.
Hodowle i doświadczenia prowadzono w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych: temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza 85-90%; jako pokarm podawano roztoczom pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły w postaci obnóży, które pozyskiwano za pomocą zewnętrznych poławiaczy pyłku instalowanych przy wylotkach, na frontowych ścianach uli typu wielkopolskiego, zasiedlonych uprzednio pszczołami.
W celu zbadania długości życia roztoczy, ich płodności i przebiegu składania jaj założono doświadczenie w 25 powtórzeniach. Jedno powtórzenie stanowiła para świeżo wylęgłych dorosłych rozkruszków (samica + samiec). Młode, jednodniowe imagines uzyskiwano wybierając z monokultur masowych znieruchomiałe przed linieniem deutonimfy homeomorficzne, izolując je w oddzielnych komórkach. Po wylęgu form imaginalnych i określeniu ich płci, samice i samce łączono w pary umieszczając je w osobnych klateczkach w obecności pokarmu. Rozwój osobniczy badano w 10 powtórzeniach (klateczkach hodowlanych) biorąc po 10 jednodniowych jaj do każdego (łącznie 100 osobników). Obserwacje prowadzono codziennie aż do dnia przekształcenia się ostatnich roztoczy w osobniki dorosłe. Doświadczenia kończyły się obliczeniem długości rozwoju, śmiertelności naturalnej roztoczy w czasie jego trwania i określeniem stosunku płci wylęgłych imagines.
WYNIKI
Dane uzyskane w doświadczeniach przeprowadzonych z C. osmiae (Duf.) na pyłku zbieranym przez pszczoły wskazują na to, że jego rozwój jest zbliżony do rozwoju innych rozkruszków i typowy dla gatunków tej grupy roztoczy (tab. 1, 2). Obok normalnych, homeomorficznych stadiów rozwojowych (jajo, larwa, protonimfa, deutonimfa, imago) rozkruszek ten tworzy formy hypopus typu ruchomego (ryc. 1, 2). Osobniki w tym stadium jako formy foretyczne i przetrwalnikowe są jednocześnie formami zimującymi tego gatunku. Obserwowano je często głównie na murarce ogrodowej (O. rufa L.), pszczolinkach (Andrena sp.), porobnicach (Anthophora sp.) i innych samotnicach z rodzin Andrenidae, Anthophoridae, Halictidae, Megachilidae,
strona 136Tabela 1 Długowieczność i płodność Chaetodactylus osmiae (Duf.) hodowanego na pyłku zbieranym przez pszczoły; temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza 85-90% (n – 25 par roztoczy) Longevity and fecundity of Chaetodactylus osmiae (Duf.) bred on bee-collected pollen; temperature 20±2°C, 85-90% R.H. (n – 25 pairs of mites)
| Średnia długość życia samca (dni) | 53,5 (32-83) |
| Mean longevity of male (days) | |
| Średnia długość życia samicy (dni) | 47,1 (28-154) |
| Mean longevity of female (days) | |
| Przeciętna liczba jaj składanych w ciągu całego życia samicy | 270,7 (137-515) |
| Average number of eggs per female per its whole life | |
| Liczba jaj przypadająca na dzień płodny samicy | 8,0 (4,7-14,3) |
| Number of eggs per female fecundity day | |
| Liczba jaj przypadająca na dzień życia samicy | 5,3 (1,2-10,3) |
| Number of eggs per female longevity day | |
| Okres płodności samicy (dni) | 33,8 (21-46) |
| Oviposition period (days) | |
| Liczba dni bezpłodnych poprzedzających okres składania jaj | 3,2 (2-5) |
| Number of unfecundity days previous to oviposition period | |
| Liczba dni bezpłodnych w okresie płodności | 0,3 (1-4) |
| Number of unfecundity days during oviposition period | |
| Liczba dni bezpłodnych po okresie składania jaj | 10,3 (0-116) |
| Number of unfecundity days after oviposition period |
Tabela 2 Rozwój osobniczy Chaetodactylus osmiae (Duf.) hodowanego na pyłku zbieranym przez pszczoły; temperatura 20±2°C, wilgotność względna powietrza 85-90% (n – 100 osobników) Life history of Chaetodactylus osmiae (Duf.) bred on bee-collected pollen; temperature 20±2°C, 85-90% R.H. (n – 100 specimens)
| Średnia długość rozwoju osobniczego (dni)^x/ | 19,7 (12-35) |
| Mean duration time of ontogenesis (days) | |
| Średnia długość rozwoju embrionalnego (dni) | 5,5 (3-10) |
| Mean duration time of embrionic development (days) | |
| Czas trwania larwy (dni) | 5,2 (4-7) |
| Duration of larval stage (days) | |
| Czas trwania protonimfy (dni) | 4,8 (4-9) |
| Duration of protonymphal stage (days) | |
| Czas trwania deutonimfy (dni) | 4,2 (4-7) |
| Duration of deutonymphal stage (days) | |
| Śmiertelność jaj (%) | 11,0 (1-41) |
| Mortality of eggs (%) | |
| Śmiertelność wszystkich stadiów młodocianych (%) | 20,0 (10-70) |
| Mortality of all juvenile instars (%) | |
| Frekwencja świeżo wylęgłych samic (%) | 49,5 (46-60) |
| Frequency of newly emerged females (%) |
^x/ przy braku stadium hypopus (w przypadku wystąpienia hypopus rozwój może wydłużyć się do kilku miesięcy) – without hypopus stage (when hypopus is present the life history may be prolonged even to some months
strona 137

odwiedzających kwiaty wiosną wkrótce po opuszczeniu kryjówek zimowych. Liczebność hypopusów na owadach, na których je znaleziono i policzono, była dosyć duża. Np. na 5 pszczołach O. rufa L. spośród 9 zbadanych, stwierdzono obecność od 16 do 125 (średnio 71,4) rozkruszków w tym stadium rozwojowym. Hypopusy, które umieszczono w sprzyjających rozwojowi rozkruszków warunkach (temperatura pokojowa, wilgotność względna powietrza 85-90%, obecność pyłku), już po 4-7 dniach przeszły w stan znieruchomienia przed linieniem, przekształciły się w deutonimfy homeomorficzne, a te po kilku dniach przeobraziły się w imagines.
Samice i samce po ostatnim linieniu, tj. po opuszczeniu osłon deutonimfalnych, przystępują do żerowania i kopulacji trwającej od kilku do kilkudziesięciu minut. Roztocze kopulują w pozycji proconiugati, tzn. gnatosomy samca i samicy zwrócone są w tym samym kierunku, a samiec w czasie jej trwania przytrzymuje samicę odnóżami w sposób charakterystyczny dla tych gatunków rozkruszków, których samce nie posiadają analnych i tarsalnych przyssawek kopulacyjnych. Kopulacja może być wielokrotnie powtarzana zarówno w tym samym dniu, jak i w ciągu całego życia; w hodowli masowej lub też w licznej kolonii naturalnej rozkruszków z reguły wiąże się z tym za każdym razem zmiana partnerów. Kopulacja jest warunkiem składania jaj, które rozpoczyna się zwykle w 3-4 dniu po niej. Samica składa je bezładnie na podłoże i pokarm, często w jego szczeliny, nieregularnie, pojedynczo lub po kilka. W początkowym okresie płodności samice składają po kilka jaj dziennie, a ich liczebność z każdym dniem wzrasta, sięgając nawet do 20 (maksymalnie 24) sztuk. Z obserwacji przebiegu składania jaj w ciągu całego życia wynika, że największa dzienna płodność samic przypada na okres między 7 a 20 dniem ich życia; później jego intensywność maleje. W końcowym okresie płodności dzienna nieśność samic spada do kilku lub zaledwie do pojedynczych jaj, a na kilka dni przed śmiercią najczęściej całkowicie ustaje (ryc. 3).

Badanie frekwencji płci wśród świeżo wylęgłych imagines wykazało, że liczebności samców i samic są zbliżone, niekiedy przy nieznacznej tylko przewadze liczebnej samców.
W rozwoju osobniczym tego rozkruszka zwraca uwagę występowanie deutonimfy heteromorficznej (hypopus). Doświadczalnie stwierdzono, że hypopusy powstają zwykle w pogarszających się warunkach bytowania roztoczy, przy przegęszczeniu kolonii roztoczy, niedoborze pokarmu i nadmiernym nagromadzeniu się produktów przemiany materii. Stadium to pojawia się pomiędzy homeomorficznymi stadiami protonimfy i deutonimfy, w rozwoju części osobników i wtedy ich rozwój wydłuża się o czas trwania tego stadium, co w warunkach naturalnych przypada na okres jesienno-zimowy, a więc może trwać kilka miesięcy. W naturze hypopus w rozwoju tego gatunku rozkruszków jest stadium obligatoryjnym, warunkującym mu przetrwanie w stanie anabiozy niesprzyjających warunków życiowych w czasie diapauzy zimowej (brak pokarmu, niska temperatura i wilgotność względna powietrza). Laboratoryjne doświadczenia wykazały, że w korzystnych dla gatunku warunkach życiowych roztocze rozwijają się z pominięciem stadium hypopus nawet przez wiele kolejnych pokoleń.
Jako formy foretyczne hypopusy przystosowane są do przenoszenia przez pszczoły na znaczne nawet odległości, co jest warunkiem przetrwania i rozprzestrzeniania się tego gatunku. Najważniejszym z tych przystosowań jest aparat czepny w postaci tarczy przyssawkowej z przyssawkami po brzusznej stronie ciała, umożliwiającej długotrwałe przyczepianie się do powierzchni ciała owada. Szczecinki dotykowe i pałeczki zmysłowe na odnóżach hypopusa umożliwiają mu zlokalizowanie przenosiciela i nawiązanie z nim kontaktu. Mocne, silnie zakrzywione pazurki zaciskające się na włoskach ułatwiają roztoczowi utrzymywanie się w owłosieniu ciała pszczoły. Przyleganie do powierzchni ciała pancerza pszczoły ułatwia hypopusowi grzbietowo-brzuszne spłaszczenie jego ciała, a jego zgrubiałe, silnie sklerotyzowane osłony zabezpieczają go przed wysuszeniem. Roztocze w stadium hypopus mogą też przetrwać okresy głodu, mają bowiem zredukowany aparat gębowy i nie pobierają pokarmu.
DYSKUSJA
Wyniki prezentowanych obserwacji foretycznych powiązań C. osmiae (Duf.) z pszczołami samotnicami zgadzają się z podobnymi obserwacjami innych autorów. Mimo że jest to gatunek związany głównie z tą grupą pszczół, to jak wynika zarówno z badań własnych (Chmielewski, 1992a), jak i z niektórych pozycji piśmiennictwa zagranicznego (Grobov, 1981; Homann, 1933), może też występować niekiedy w środowisku pasiecznym. W literaturze rosyjskiej (Gaponova, Grobov, 1978) wymienia się go wśród gatunków lokalnie rejestrowanych w ulach pszczelich. Również z innych
strona 140publikacji wiadomo, że hypopusy tego roztocza znajdowano nie tylko na pszczołach samotnych, lecz także na pszczole miodnej (Grobov, 1991; Toumanoff, 1951).
Uzyskanie przez Michaela (1901-1903) osobników dorosłych C. osmiae (Duf.) z hypopusów tego gatunku trzymanych na okruchach wosku pszczelego znalazło eksperymentalne potwierdzenie w doświadczeniach własnych autora obecnego opracowania, w których umieszczenie na pyłku hypopusów badanego gatunku znalezionych na pszczołach spowodowało ich dalszy rozwój i zapoczątkowało powstanie licznej kolonii roztoczy na tym substracie. Świadczy to o ukierunkowaniu preferencji pokarmowych tego rozkruszka na produkty pszczele, a zwłaszcza o atrakcyjności pyłku zbieranego przez pszczoły jako jego pokarmu. Są więc uzasadnione podstawy do przypuszczeń, że C. osmiae (Duf.), podobnie jak inny związany z owadami pszczołowatymi trzmielolubny rozkruszek – Kuzinia laevis (Duj.) (Chmielewski, 1992b), może stanowić zagrożenie dla sztucznych hodowli owadów pszczołowatych – zapylaczy wielu roślin prowadzonych na potrzeby zapylania upraw szklarniowych i polowych, a także jest potencjalnym szkodnikiem pyłku przechowywanego w magazynach.
WNIOSKI
- C. osmiae (Duf.) jest nowym dla akarofauny krajowej pszczołolubnym rozkruszkiem związanym foretycznie poprzez stadium hypopus z pszczołami samotnymi; w warunkach naturalnych w Polsce występuje zwłaszcza często na murarce ogrodowej (O. rufa L.).
- Rozkruszek ten jest pyłkożerny, przechodzi pełny cykl rozwojowy (jajo, larwa, protonimfa, deutonimfa, imago) na pyłku zbieranym przez pszczoły i w związku z wysoką płodnością stanowi realne zagrożenie dla zapasów pokarmu pszczół, a hodowanie go na pyłku w laboratorium jest efektywną metodą uzyskiwania w krótkim czasie dużej liczby roztoczy jako materiału biologicznego do celów doświadczalnych i dydaktycznych.
- Doświadczenia laboratoryjne, prowadzone w warunkach sprzyjających dla życia roztoczy, w całkowitej izolacji od gospodarzy, wykazały, że foretyczna forma zimująca rozkruszka – hypopus, w rozwoju osobniczym wielu pokoleń roztoczy może nie występować, natomiast przy ich pogorszeniu (susza, zima, niedobór pokarmu) osobniki w tym stadium rozwojowym pojawiają się często lub nawet masowo.
- W masowej hodowli zapylaczy prowadzonej w sztucznych warunkach na potrzeby upraw pod osłonami i w polu należy zwrócić uwagę na szeroko pojętą profilaktykę uniemożliwiającą inwazję rozkruszków, a głównie na przestrzeganie zasad higieny w hodowli pszczół i starannym doborze materiału
wyjściowego przy zakładaniu monokultur, tak aby osobniki mateczne i podawany im pokarm (pyłek, pierzga, syrop) były wolne od tych roztoczy.
- Wskazane jest podjęcie systematycznych badań umożliwiających stałą kontrolę występowania roztoczy na owadach pszczołowatych i w ich gniazdach w przyrodzie, a także w sztucznych hodowlach zapylaczy w celu poprawy ich zdrowotności, wyników ich hodowli i w konsekwencji zwiększenia efektywności i skuteczności zapylania upraw.
LITERATURA
Baker E.W. (1962): Natural History of Plummers Island, Maryland. XV. Description of the stages of Chaetodactylus krombeini, new species, a mite associated with the bee Osmia lignaria Say. (Acarina: Chaetodactylidae). Proc.Biol.Soc. Washington, 75:227-236.
Baker E.W., Roubik D.W., Delfinado-Baker M. (1987): The developmental stages and dimorfic males of Chaetodactylus panamensis, n. sp. (Acari: Chaetodactylidae) associated with solitary bee (Apoidea: Anthophoridae). Internat.J.Acarol. 13(1):65-73.
Chmielewski W. (1969): Obserwacje nad biologią nowego dla akarofauny polskiej gatunku Kuzinia laevis (Dujardin, 1849) (Acarina, Acaridae). Polskie Pismo ent. 39(3):603-617.
Chmielewski W. (1991): Trzmielolubny rozkruszek Kuzinia laevis (Duj.) (Acarida, Acaridae) – rozwój i składanie jaj na pyłku zbieranym przez pszczoły. Pszczeln.Zesz.Nauk. 35:75-82.
Chmielewski W. (1992a): Skład gatunkowy i liczebność akarofauny w osypie naturalnym zimujących rodzin pszczelich. Pszczeln.Zesz.Nauk. 36:74-90.
Chmielewski W. (1992b): Problem rozkruszków w hodowli trzmieli na potrzeby upraw szklarniowych. Pszczelarstwo (w druku).
De Jong D., Morse R.A., Eickwort G.C. (1982): Mite pests of honey bees. Ann.Rev.Entomol. 27:229-252.
Fain A. (1966): Notes sur la biologie des acarines du genre Chaetodactylus et en particulier de C. osmiae, parasite des abeilles solitaires Osmia rufa et O. cornuta. Soc.R.Ent.Bel. 102:251-261.
Fain A. (1981): Notes on the hypopi of the genus Chaetodactylus Rondani, 1866 (Acari, Chaetodactylidae). Bull.Inst.R.Nat.Belg.(Ent.) 53(13):1-9.
Gaponova V.S., Grobov O.F. (1978): Kleščevyje bolezni pčeł. Rosselchozizdat, Moskva :84-91.
Grobov O.F. (1981): Akaridievyje klešči – vrediteli kormovych zapasov pčeł. Veterinaria 1:55-57.
Grobov O.F. (1991): Klešči: parazity pčeł i vrediteli ich produkcii. Rosagropromizdat, Moskva, 94ss.
Homann H. (1933): Die Milben in gesunden Bienen-Stöcken. Z.Parasitenkunde, Berlin 6,3.
Kadzhaja G.Š. (1963): Fauna tiroglifoidnych kleščej okresnostej Tbilisi. Zool.Soobšč.Akad. Nauk Gruzinskoj SSR 30(3):329-334.
Krombein K.V. (1962): Natural History of Plummers Island, Maryland. XVI. Biological notes on Chaetodactylus krombeini Baker, a parasitic mite of the megachilid bee, Osmia (Osmia) lignaria Say (Acarina: Chaetodactylidae). Proc.Biol.Soc.Washington 75:237-250.
strona 142Michael A.D. (1901-1903): British Tyroglyphidae. Ray.Soc.London 1-2, 474ss.
Oudemans A.C. (1925): Acarologische Aanteekeningen LXXVIII. Ent.Ber. 6(144):400-410.
Roubik D.W. (1987): Notes on the biology of anthophorid bee Tetrapedia and the mite Chaetodactylus panamensis Baker, Roubik and Delfinado-Baker (Acari: Chaetodactylidae). Internat.J.Acarol. 13(1):75-76.
Samšińák K. (1973): Zwei neue Arten der Gattung Chaetodactylus Rondani, 1866 (Acari, Acaroidea). Zool.Anz.Leipzig 190:400-404.
Toumanoff C. (1951): Les maladies des abeilles. La Revue Francaise d’Apiculture, 68, 325ss.
Türk E., Türk F. (1957): Systematik und Ökologie der Tyroglyphiden Mitteleuropas. Zool.Inst.Friedrich-Alex.Univ.Erlangen, Akad.Verlagsgcs. Leipzig, Bd. 1, Absch. 1, 231ss.
Zachvatkin A.A. (1941): Paukoobraznyje, Tiroglifoidnyje klešči (Tyroglyphoidea), Fauna SSSR, 6(1), Moskva-Leningrad, 475ss.
BIOLOGY OF CHAETODACTYLUS OSMIAE (DUF., 1866) (ACARIDA, CHAETODACTYLIDAE) – POLLENEATER PHORETIC ON SOLITARY BEES (APOIDEA)
Wit Chmielewski
Summary
The purpose of this study was determination of development possibility of Chaetodactylus osmiae (Duf.) and recognition of its biology on bee-collected pollen as food.
Adult mites of the species were reared from phoretic hypopi associated with solitary bees (Osmia rufa L., Anthophora sp.) collected for the first time in nature in Poland (hypopi phoretic on O. rufa L. and Anthophora sp., 1987.05.01; 1988.04.20, Puławy – leg. det. Chmielewski). They were used as initial material for laboratory monocultures of acarids. Cultures and investigations were conducted under controled conditions: temperature 20±2°C, about 85% R.H., using pollen loads obtained by means of pollen traps, as medium and nutrient. One-day-old males and females were paired and placed in rearing cages. Behaviour, longevity and oviposition of them were examined every 2-3 day interval. Ontogenesis course, vitality of juvenile stages and sex frequency of new emerged adults were recorded. All stages of life history including hypopus instar were observed.
The life cycle of C. osmiae (Duf.) is as follows: egg, larva, protonymph, deutonymph and adult, and takes in average 19,7 (12-35) days, but embrionic development – 5,5 (3-10) days. In laboratory conditions hypopus stage (between homeomorphic protonymph and deutonymph) may be present and during this study was observed pretty often. In nature hypopi are very common and as phoretants obligatorily associated with their hosts. Other stages and adults are dwellers of bee nests. When hypopus stage occours, the life history of specimen may be prolonged even many times (winter diapause). Vitality of juvenile instars ranged more or less 80%. Frequency of females examined on new emerged adults amount 49,5%. Mean longevity of them – 47,1 (28-154) days; males live 53,5 (32-83) days. Observations of the entire mating behaviour show that it follows soon after eclosion of adults. The first sides of larger female and attached to it smaller male are situated in the same direction (proconiugati). The mites remained attached for periods varying from some minutes to over 1 hour. Copulation is a requisite of egg production. About 3 days after it females begin laying eggs. They lay them on the surface of the pollen loads and in crevices in the food substrate. Egg production is comparatively high – average
strona 143number per female, per its whole life – 270,7 (137-515) eggs.
The mode of life and food habits of C. osmiae (Duf.) point at its close associations with bees, however it is possible to rear these mites in artificial conditions, in complete separation from their hosts. Bee-collected pollen and bee bread seem to be attractive food for these acarids.
Keywords: acarids, Chaetodactylus, Apoidea, solitary bees, pollen.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 133, streszczenie: „135-515″ → 137-515
- s. 136, tab. 2: „embrionic” → embryonic
- s. 141, literatura: „dimorfic” → dimorphic
- s. 142, literatura: „Francaise” → Française
- s. 142, literatura: „Verlagsgcs.” → Verlagsges.
- s. 142, streszczenie: „controled” → controlled
- s. 142, streszczenie, 2×: „new emerged” → newly emerged
- s. 142, streszczenie: „embrionic” → embryonic
- s. 142, streszczenie: „occours” → occurs
