AMINOKWASY W MLECZKU PSZCZELIM CZTERECH RAS PSZCZÓŁ

tekst: Anna Król, Leon Bornus

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVI, 1982 — Anna Król, Leon Bornus

strona 35

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXVI 1982

Anna Król, Leon Bornus

Pszczelniczy Zakład Doświadczalny, Oddział Pszczelnictwa

WPROWADZENIE

Badania Smaragdowej (1960), Andrejewej (1965), Biłasza (1962), Burmistrowej (1965) oraz Król (1974) dowodzą, że wychowujące rodziny pszczele różnych ras pszczół w odmienny sposób oddziałują na wychowywanego w nich osobnika.

Wydaje się że u pszczół w pewnej mierze może to być spowodowane jakością mleczka pszczelego ew. odmiennego u różnych ras pszczół. W literaturze fachowej można spotkać jedynie nieliczne dane dotyczące składu chemicznego tego produktu, wytwarzanego przez różne rasowo karmicielki pszczele.

W mleczku pszczół trzech ras, pochodzących z różnych stron geograficznych ZSRR, Melnicenko i Burmistrowa (1963) określili 19 aminokwasów, przy czym stwierdzono różnice w występowaniu aminokwasów u pszczół tych ras. Mleczko pszczół kaukaskich szarych, górskich zawierało o cztery aminokwasy więcej (wolna cistina, treonina, tryptofan i kwas asparaginowy) niż mleczko pszczół północnych, pochodzących z centralnej Rosji. Cytowani badacze różnice te uznali za przyczynę wpływu żywiciela na żywionego osobnika. Późniejsze badania Melnicenko i Wawiłowa (1969), prowadzone na trzech innych rasach, nie potwierdziły różnic jakościowych w zestawie aminokwasów mleczka. Stwierdzono natomiast występowanie różnic ilościowych — w mleczku pszczół lenkoranskich było 48,02% aminokwasów, u gruzińskich 45,80%, u wschodnich 52,27%. W tych samych publikacjach autorzy ci podają, że mleczko trzech ras (włoskich, lenkoranskich i kaukaskich) różniło się zawartością kwasu rybonukleinowego. Najwięcej wykryto go w mleczku pszczół lenkoranskich, a najmniej u kaukaskich.

W badaniach elektroforetycznych białka Król (1981) stwierdziła, że zaznaczają się wyraźne różnice w zawartości niektórych frakcji białek w mleczku czterech badanych ras (kaukaskiej, kraińskiej, środkowoeuropejskiej

strona 36

i włoskiej). Ze względu na zróżnicowane dane, dotyczące składu aminokwasów w mleczku pszczół różnych ras, podjęto szczegółowe badania tego składu w mleczku pszczelim czterech głównych ras pszczół w Europie, przy użyciu nowoczesnej aparatury. Celem doświadczenia było wzbogacenie wiedzy na temat chemicznego składu mleczka pszczelego w różnych populacjach pszczoły miodnej.

MATERIAŁ I METODY

Do badań wykorzystano mleczko pszczół ras: szara górka kaukaska (Apis mellifica caucasica Gorb.), krainka — Troisek import z Austrii (Apis mell. carnica Pollm.), włoska — import z Włoch (Apis mell. ligustica Spin.) i krajowa linia mazurska (Apis mell. mell. L.). Badania prowadzono w latach 1978, 1979 i 1981. Rodziny doświadczalne znajdowały się co roku na terenie P.Z.D. Górna Niwa w Puławach. O ich czystości rasowej upewniono się, wykonując odpowiednie badania morfologiczne według metody Bornusa, Demianowicza i Gromisza (1966, 1968, 1979). Określono długość jzyczka, szerokość III i IV tergitu oraz indeks kubitalny nie tylko u pszczół, ale i u matek pszczelich wychowywanych w rodzinach tej samej rasy.

Do badań białka na zawartość aminokwasów pobierano próby mleczka z trzydniowych mateczników, w trzech rodzinach każdej z czterech ras. Próby stanowiły więc średnią z trzech rodzin dla każdej rasy a uzyskane mleczko w stanie świeżym było poddawane analizom. Mleczko pozyskiwano według metody Król (1981). Analizom poddawano próby pobierane trzykrotnie w ciągu dwóch lat (1978, 1979) w maju, czerwcu i lipcu. Jedynie mleczka pszczół włoskich w roku 1978 nie badano, zaś w tabelach posłużono się danymi oszacowanymi dla tej rasy w tym roku, wychodząc z zawartości przebadanych aminokwasów. W 1981 roku mleczko od wszystkich ras pobierano do badań tylko w jednym terminie — w lipcu.

Procent białka w badanych próbach określano metodą Lowry i inn. (1951). Następnie dla określenia aminokwasów białko poddano hydrolizie kwaśnej według metody Davisa i Thomasa (1973). Próby mleczka równoważne 70 mg białka wprowadzano do szklanych ampułek poj. 25 ml. Do próby wprowadzano po 6 N HCL w ilości równej 200-krotnej naważce próby. Zawarty w ampułce i rozpuszczony w próbie tlen wyparto gazowym azotem wprowadzonym do mieszaniny przez kapilarę, a następnie zatopioną ją nad płomieniem. Ampułkę z próbą umieszczono w termostacie na 18 godzin w temp. 180°C ±1°C, po hydrolizie i ostudzeniu ampułki, zawartość jej przesączono przez sączek G-5 i przenoszono do kolby miarowej 50 ml. Po uzupełnieniu kolbki do kreski wodą dest. i wymieszaniu pobierano 4 ml roztworu i po przeniesieniu do kolbki odparowywacza próżniowego w temp. 50°C dodawano

strona 37

1 ml standardu wewnętrznego (Norleucyna — 500 n M), następnie próbę odparowywano do sucha. Suchą pozostałość rozpuszczano w 10 ml buforu cytryniawego ph 2.2. Roztwór ten przenoszono na kolumnę automatycznego analizatora AAA 881 prod. Mikrotehma Praha.

W celu oznaczenia aminokwasów siarkowych wykorzystano metodę Schramma (1954). Do każdej próby zawierającej 70 mg białka, umieszczonej w kolbie odparowywacza próżniowego, dodawano 8 ml świeżo przygotowanego kwasu nadmrówkowego. Próbę zostawiano na noc w temp. pokojowej, w celu całkowitego utleniania się aminokwasów siarkowych. Utlenioną próbę wstawiano do łaźni wodnej z lodem, następnie dodawano 40% HBr i po wymieszaniu kolbę odstawiano na kilkanaście minut. Następnie umieszczano ją w łaźni wodnej o temp. 50°C i odparowywano do uzyskania mazistej pozostałości. Pozostałość tę przemywano 2 ml H2O i ponownie odparowywano. Następnie suchą pozostałość za pomocą 20 ml 6 N HCl przenoszono do 25 ml ampułki. Rozpuszczony tlen oraz tlen nad roztworem odpędzano przy pomocy azotu gazowego. Ampułkę zatapiano, a dalszą hydrolizę i inne czynności przeprowadzono wg. metody opisanej wyżej. W badanym białku nie oznaczano 4 aminokwasów a to: cystyny, tryptofanu, glutaminy i asparaginy, gdyż użyty do analiz kwas solny rozkłada te aminokwasy. Zawartość oznaczonych aminokwasów obliczano z pól pików uzyskanych z wykresów analizatora w oparciu o standard wewnętrzny norleucynę.

Wyniki opracowano statystycznie metodą analizy wariancji, a oceny różnic dokonano za pomocą testu Duncana. Zamieszczone w tabelach dane o aminokwasach oparte są na średnich ważonych dla poszczególnych lat badań.

WYNIKI I DYSKUSJA

Użyte do omawianych tu badań pszczoły odpowiadały cechom określonej rasy, co potwierdzają wyniki pomiarów morfologicznych (tab. 1). Stwierdzenie powyższe opiera się zarówno na pomiarach robotnic jak i matek pszczelich a wyniki zgodne są z uzyskanymi przez innych autorów (Bornus, Demianowicz, Gromisz — 1966, 68, 69). Należy zatem stwierdzić, że użyte do analiz mleczko pszczele pochodziło od różnych rasowo pszczół, które różniły się między sobą w zakresie wszystkich trzech badanych cech morfologicznych, a szczególnie istotnie długością języczka i wartością indeksu kubitalnego.

Nie stwierdzono istotnych różnic w ogólnej zawartości białka w mleczku pszczelim badanych ras (tabela 2). Zarysowuje się tu jedynie pewna tendencja we wszystkich latach badań do jego niższej zawartości u pszczół rasy kaukaskiej. Brak też różnic istotnych w ogólnym procencie białka w mleczku pszczelim z różnych lat. Średnio biorąc, w świeżej

strona 38

Tabela 1 Charakterystyka morfologiczna robotnic i matek 4 ras pszczół na podstawie 3 wybranych cech (średnie z lat 1978—1979)

Rasa pszczół Postać pszczół Cecha badana: Długość języczka w mm Cecha badana: Suma III i IV tergitu w mm Cecha badana: Indeks kubitalny
Apis melilfica mellifica ○ ○ 6,196 4,515 58,00
♀ ♀ 3,478 6,629 44,30
Apis mellifica taucasica ○ ○ 6,608 4,293 52,75
♀ ♀ 3,355 6,292 50,60
Apis mellifica carnica ○ ○ 6,222 4,608 49,21
♀ ♀ 3,503 6,663 41,60
Apis mellifica ligustica ○ ○ 6,085 4,398 48,05
♀ ♀ 3,512 6,491 40,10

Tabela 2 Procentowa zawartość białka w świeżej masie mleczka pszczelego czterech ras pszczół

Rasa pszczół Rok badań: 1978 Rok badań: 1979 Rok badań: 1981 średnio
Apis mell. mellifica 15,13 16,00 16,08 15,72
Apis mell. caucasica 13,80 14,10 12,80 13,56
Apis mell. carnica 15,80 14,90 14,90 15,20
Apis mell. ligustica 15,52* 15,50 14,22 15,01
Średnio 15,06 15,15 14,50 14,90
  • — Wartość oszacowana

masie mleczka określono poziom białka dla wszystkich badanych ras na 14,90%.

Procentowa zawartość białka w mleczku badanych ras stanowiła podstawę do określenia wielkości prób przeznaczonych do analizy na zawartość aminokwasów. W każdej badanej próbie mleczka wszystkich ras wykryto po 17 aminokwasów (tabela 3). Stwierdzono występowanie tam zarówno aminokwasów endogennych, jak też egzogennych i względnie egzogennych. Podział ten oparto na ogólnie przyjętym schemacie wg. Szczygła (1975). Jest to jednak podział dla mleczka pszczelego tylko teoretyczny, nie poparty testem biologicznym i ma wartości jedynie orientacyjne.

Najwyższy procentowy udział w białku mleczka wszystkich czterech ras pszczół stanowi kwas asparaginowy i asparagina, a najniższy kwas cysteinowy (tabela 3). Analiza statystyczna nie wykazała istotnych różnic w aminokwasowym składzie mleczka pszczelego badanych ras pszczół, w żadnym roku badań, (a doświadczenia przeprowadzono poprawnie, bo-

strona 39

Tabela 3 Procentowa zawartość aminokwasów w białku mleczka pszczelego czterech ras pszczół (średnio z lat — 1978, 1979, 1981)

Aminokwas Rasy pszczół: Apis mell. mellifica Rasy pszczół: Apis mell. caucasica Rasy pszczół: Apis mell. carnica Rasy pszczół: Apis mell. ligustica
Kwas Asparaginowy i asparagina 17,78 17,52 17,21 17,62
Kwas Glutaminowy i glutamina 9,57 9,30 9,30 9,55
Lizyna* 8,91 8,86 8,83 8,58
Leucyna* 7,83 7,90 8,01 8,08
Walina* 5,81 5,55 5,61 5,58
Seryna 4,95 5,36 4,87 5,12
Arginina** 5,06 5,18 4,77 5,20
Fenyloalanina* 5,28 4,84 5,25 5,07
Izoleucyna* 4,95 4,93 5,00 5,07
Prolina 4,61 4,52 4,45 4,60
Treonina* 3,92 4,11 3,98 4,35
Sulfon metioniny 3,86 3,92 3,67 3,98
Tyrozyna 3,72 3,59 3,67 3,99
Glicyna 3,14 3,41 3,09 3,27
Alanina 3,23 3,25 3,18 3,25
Histydyna** 2,31 2,83 2,74 2,71
Kwas cysteinowy 1,44 1,41 1;32 1,43
Razem 96,37 94,21 94,96 97,45
  • — aminokwasy egzogenne ** — aminokwasy względnie egzogenne

wiem współczynniki zmienności nie przekraczały przeważnie 10%). Dlatego w tabeli 3 podano dla ras tylko przeciętne wartości z trzech lat badań jako średnie ważone ze wszystkich powtórzeń. Można się tu doszukiwać jedynie pewnej tendencji do zwiększonej nieco procentowej zawartości seryny, glicyny, histydyny a zmniejszonej zawartości fenyloalaniny w mleczku pszczelim pszczół rasy kaukaskiej, w porównaniu z innymi rasami. W pewnym stopniu potwierdzałoby to dane Burmistrowej, Melničenko i Wawiłowa (1963, 1969) o zróżnicowanej zawartości aminokwasów w mleczku pszczelim różnych ras pszczół, ale niestety różnice te są zaledwie zauważalne. Daleko do istotnego zróżnicowania.

Udowodniono natomiast różnice dla zawartości dwunastu aminokwasów pomiędzy latami badań (tabela 4). Mleczko pszczele z 1978 roku zawierało więcej asparaginy z kwasem asparaginowym, glutaminy z kwasem glutaminowym oraz tyrozyny i glicyny niż mleczko z dwu późniejszych lat. W 1979 roku stwierdzono w mleczku pszczelim istotnie więcej leucyny, seryny, izoleucyny, treoniny i sulfonu metioniny, niż w innych latach. Waliny było istotnie mniej a proliny istotnie więcej w

strona 40

Tabela 4 Procentowa zawartość aminokwasów w białku mleczka pszczelego w latach 1978, 1979, 1981 (średnie z wyników dla 4 ras pszczół)

Aminokwas lata badań: 1978 lata badań: 1979 lata badań: 1981 średnio
Kwas Asparaginowy i asparagina 18,39* 16,96 16,99 17,45
Kwas Glutaminowy i glutamina 9,98* 8,88 9,27 9,39
Lizyna 7,86 9,72 9,33 8,79
Leucyna 7,98 8,04* 7,65 7,95
Walina 5,62 5,94 4,80* 5,64
Seryna 5,37 4,53* 5,88 5,08
Arginina 5,04 4,99 5,53 5,08
Fenyloalanina 4,79 5,23* 5,72* 5,11
Izoleucyna 4,53 5,56* 4,64 4,98
Prolina 4,72 4,08 5,05* 4,49
Treonina 4,37 3,77* 4,24 4,10
Sulfon metioniny 3,50 4,30* 3,60 3,85
Tyrozyna 4,12* 3,39 3,67 3,74
Glicyna 3,41* 3,09 3,10 3,22
Alanina 3,20 3,33 3,00 3,22
Histydyna 2,72 2,49 2,91 2,64
Kwas cysteinowy 1,41 1,32 1,60 1,39
  • — Liczby oznaczone gwiazdką różnią się istotnie od nie oznaczonych.

mleczku pszczelim z 1981 roku niż w dwu poprzednich latach badań, zaś fenyloalaniny mniej w 1978 roku niż w dwu latach późniejszych. Różnice te można tłumaczyć jedynie odmiennym składem gatunkowym pożytków pyłkowych w poszczególnych latach badań.

STRESZCZENIE I WNIOSKI

Mleczko pszczele czterech ras pszczół (kaukaska, kraińska, krajowa i włoska) nie różni się między sobą istotnie procentową zawartością białka, którego w świeżej masie mleczka jest około 15%. Jedynie w mleczku pszczół kaukaskich zaznacza się tendencja do nieco niższej ogólnej zawartości białka, około 13% w świeżej masie.

Nie stwierdzono różnic jakościowych w składzie aminokwasowym mleczka pszczelego od badanych ras pszczół. We wszystkich badanych seriach prób wykrywano każdorazowo po 17 aminokwasów (tabela 3), poza czterema rozkładanymi przez kwas solny.

Nie stwierdzono istotnych różnic w procentowej zawartości poszczególnych aminokwasów w białku mleczka pszczelego od czterech ras pszczół. Można mówić tylko o słabej tendencji do nieco wyższej zawartości seryny, glicyny i histydyny i do nieco mniejszej zawartości fenyloalaniny

strona 41

w białku mleczka pszczół kaukaskich, w porównaniu z innymi rasami.

Stwierdzono istotne różnice w procentowej zawartości 12 aminokwasów w latach badań, co można tłumaczyć odmiennym składem pożytków pyłkowych.

Ponieważ nie znaleziono żadnego wpływu czynnika rasy pszczół na zawartość białka i na skład aminokwasów w mleczku pszczelim, nie można zatem wiązać różnic osobniczych, pszczół robotnic badanych ras, z ich pokarmem w czasie wychowu.

Zawartość 12 aminokwasów różnicuje się natomiast istotnie w odniesieniu do poszczególnych lat doświadczenia. Wynik ten jest dodatkowym potwierdzeniem, że mimo różnych proporcji w składzie aminokwasów w poszczególnych latach nie wywoływało to różnic w składzie tych aminokwasów w odniesieniu do mleczka różnych ras. Na podstawie wyników tego badania można zatem twierdzić, że cechy osobnicze robotnic różnych ras pszczół z całą pewnością nie bazują na jakości pokarmu larw pszczelich, czyli na mleczku pszczelim.

Zmienna zawartość niektórych aminokwasów w 3-ch latach badań dopuszcza sugestię, że typ pożytków pyłkowych może te różnice powodować w składzie mleczka pszczelego. Wytwarzanie więc mleczka w warunkach żywienia pszczół pyłkiem jednego gatunku rośliny mogłoby ewentualnie przynieść dalsze wyjaśnienia zależności składu mleczka od bazy pokarmowej pszczół. Wymagałoby to badań kolejnych z kilkoma gatunkami roślin pyłkodajnych, odgrywających główną rolę w zbiorach pyłku w pasiekach.

SPIS LITERATURY

Andrejewa O. L., (1965) — Pczeły kormilcy i plemiennaja rabota. Pczełowodctwo. 85(9) : 4—7.

Biłasz G. D., (1962) — Usłowija wyraszcziwanija matok i nasledowanije priznakow u pczeł. Pczełowodctwo. 39(4) : 9—11.

Bornus L., Demianowicz A., Gromisz M., (1966) — Morfometryczne badania krajowej pszczoły miodnej Apis mellifica L., Pszczel. Zesz. nauk., 10(1—2—3—4) : 1—55.

Burmistrowa N. D., (1965) — O naprawlenom izmienienii czisła jajowych truboczek u matek. Pczełowodctwo. 85(6) : 15.

Gromisz M., (1968) — Badania morfometryczne krainki selekcjonowanej w Polsce i Niemieckiej Republice Demokratycznej. Pszczel. Zesz. nauk. 12(3) : 99—114.

Gromisz M., (1979) — Zmienność IV tergitu odwłokowego w populacji pszczół rasy kaukaskiej. Pszczel. Zesz. nauk. 23 : 67—72.

Król A., (1974) — Wpływ rasy żywicielek i rasy poddanych larw na efektywność wychowu matek pszczelich. Pszczel. Zesz. nauk. 18(1) : 135—142.

Król A., Bornus L., (1977) — Wpływ rasy rodziny wychowującej na cechy morfologiczne i anatomiczne matek pszczelich. Pszczel. Zesz. nauk. 21 : 95—11

Król A., (1981) — Frakcje białkowe w mleczku pszczół różnych ras. Pszczel. Zesz. nauk. 25 : 165—172.

strona 42

Lowry O. H., Rosenbrough N. J., Farr A. L., Rondal R. V., (1951) — Protein measurement with the Folin reagent. J. biol. Chem., 193 : 265—275.

Melničenko A. H., Burmistrowa N. D., (1963) — Controlled changes in the heredity of colonies and their biochemical bases. Comp. Text. Lect. XIX Congr. Apimondia. Prague. 2 : 428—487.

Melničenko A. H., Wawiłow Ju. L. (1969) — O sodierżani nukleinowych kisłot w matocznym mołoczkie. XXII. Mieżdunar. Kongr. Pczełowodctwa. 94—102.

Schramm G., (1954) — Die biochemie der viren. Springer-Verlag. Berlin, Göttingen, Heidelberg. 1—274.

Smaragdowa N. P., (1960) — Wlijanie srednerusskich i pomesnych semej wospitatelnic na dlinu chobotka južnych pczeł. Pczełowodctwo 37/9 : 15.

Szczygieł A., (1975) — Podstawy Fizjologi Żywienia. P.Z.W.L., 1—560 .

АМИНОКИСЛОТЫ В МАТОЧНОМ МОЛОЧКЕ ЧЕТЫРЁХ ПОРОД ПЧЕЛ

Н. Крул, Л. Борнус

Резюме

Содержание белок в маточном молочке кетырёх пород пчел похоже (15%), но только у кавкаской породы немношко мене (13,6%).

Не обнаружено здесь качественных ни количественных разниц в составе аминокислод маточного молочка исследованых пчелиных пород. Во всех пробах нацдено по 17 аминокислод, од от великого содержания (18% белка) до самое меньшее (1,5%): аспарагин, аспарагиновая кислота, глутамин, глутаминовая кислота, лизын, леуцын, валин, серын, аргинин, феныл-аланин, изо-леуцын, пролин, треонин ,сулфонметионина, тырозын, глицын, аланин, гистидын и цыстеиновая кислота.

Найдено разницы между годами в содержании 12 аминокислот. Это можно обйяснит изменчивым составем пыльцевых взяткрв. Дальше исследования связанные с монокультурам растений, которые дают взятёк пыльца, может выяснит ест или нет связ между видем пылица и химическим составом пчелиного молочка.

AMINOACIDS IN ROYAL JELLY OF FOUR BEE RACES

A. Król, L. Bornus

Summary

The protein contents in Royal Jelly of four bee races is very approximate (15%), some less it found in Royal Jelly from caucasian bee (13,6%).

No significant differences in aminoacids composition were found in Royal Jelly from investigated bee races. In the all trials was discovery 17 aminoacids in each one, succesivily from the biggest contents (ca 18% of protein) to the smallest (ca 1,5% of proteiin): asparagin, aspartic acid, glutamine, glutamic acid, lysine, leucine, valine, serine, arginine, phemylanine, izoleucyne, proline, treomine, methionic suphlon, tyrozine, glycine, alanine, histydine and cysteic acid. But it was stated differences between each season for 12 aminoacids, what may be explain with difference of bee pasture. More accurate investigations connected with monoculture of pollen bee pasture may bring next explanation, what is relation between kind of pollen and chemical composition of Royal Jelly.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 35: „lenkoranskich” → lenkorańskich
  • s. 36: „górka kaukaska” → górska kaukaska
  • s. 36: „jzyczka” → języczka
  • s. 36: „zatopioną ją” → zatopiono ją
  • s. 36: „6 N HCL” → 6 N HCl
  • s. 37: „cytryniawego” → cytrynianowego
  • s. 37: „ph 2.2″ → pH 2,2
  • s. 37: „Mikrotehma” → Mikrotechna
  • s. 37: „1966, 68, 69″ → 1966, 68, 79
  • s. 38, tab. 1: „melilfica” → mellifica
  • s. 38, tab. 1: „taucasica” → caucasica
  • s. 39, tab. 3: „1;32″ → 1,32
  • s. 42, literatura: „Rondal” → Randall
  • s. 42, literatura: „O sodierżani” → O sodierżanii
  • s. 42, literatura: „Fizjologi Żywienia” → Fizjologii Żywienia
  • s. 42, streszczenie: „Н. Крул” → А. Крул
  • s. 42, streszczenie: „кетырёх” → четырёх
  • s. 42, streszczenie: „аминокислод” → аминокислот
  • s. 42, streszczenie: „нацдено” → найдено
  • s. 42, streszczenie: „обйяснит” → объяснить
  • s. 42, streszczenie: „взяткрв” → взятков
  • s. 42, streszczenie: „succesivily” → successively
  • s. 42, streszczenie: „proteiin” → protein
  • s. 42, streszczenie: „phemylanine” → phenylalanine
  • s. 42, streszczenie: „treomine” → threonine

Podobne wpisy