BADANIA NAD WIELKOŚCIĄ REPREZENTATYWNEJ PRÓBY PSZCZÓŁ DO ANALIZ FIZYKO-CHEMICZNYCH

tekst: Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVIII, 1974 — J. Muszyńska, Z. Konopacka

strona 183

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVIII GRUDZIEŃ 1974

J. Muszyńska, Z. Konopacka

Oddział Pszczelnictwa I.S.

WPROWADZENIE

Niektóre doświadczenia pasieczne wymagają uzupełnienia w postaci badań świeżej i suchej masy pszczół robotnic oraz zawartości w ich ciele azotu i tłuszczu. W badaniach takich, ze względu na dużą ich pracochłonność, bardzo ważne jest pobieranie reprezentatywnych, ale możliwie małych prób pszczół.

Na wielkość próby reprezentatywnej wpływa niewątpliwie sposób jej pobierania. Haydak (1934), który prześledził zmiany zachodzące z wiekiem w ciele pszczoły robotnicy stwierdził, że świeża masa owada po wygryzieniu się z komórki najpierw maleje — do 18 godziny życia, a następnie wzrasta stopniowo aż do 9-go dnia życia, po czym znowu spada. Podobne zmiany zachodzą w zawartości azotu w ciele imago robotnicy. Najczęściej wzrost zawartości azotu widoczny jest w ciągu początkowych 5 dni życia. Dla scharakteryzowania zatem pszczół określonego wieku reprezentatywna będzie próba znacznie mniejsza niż próba, która miałaby reprezentować wszystkie osobniki w rodzinie pszczelej.

Oddzielny problem stanowi sposób przygotowania pobranych pszczół do analizy. Najprościej byłoby badać pszczoły całe, jednak wtedy na otrzymane wyniki może rzutować zawartość przewodu pokarmowego. Wykazały to również badania cytowanego wyżej Haydaka (1934), według których świeża masa przewodów pokarmowych pszczół spadła znacznie w ciągu pierwszego i drugiego dnia po wygryzieniu się owada z komórki, po czym wzrastała do ósmego dnia życia. Natomiast zawartość

strona 184

azotu w przewodach pokarmowych robotnic wzrastała stale, od pierwszego dnia życia, aby osiągnąć maksimum u pszczół 8-dniowych, a w wieku 31 dni spaść do takiego samego poziomu jak u pszczół świeżo wygryzionych. Ponadto autor ten, badając oddzielnie głowę, odwłok i tułów pszczoły stwierdził, że w tym ostatnim zawartość azotu wzrastała dopiero po osiągnięciu 20-go dnia życia.

Opierając się na badaniach Haydaka wielu autorów przyjęło metodę usuwania przewodów pokarmowych z ciała osobników przeznaczonych do badań chemicznych. Haydak (1935) oznaczał azot w próbkach liczących po 10 pszczół, pozbawionych przewodów pokarmowych. De Groot (1935) podobnie przygotowywał pszczoły do analiz w próbkach złożonych z 5 osobników. Dietz i Haydak (1965) badali azot i suchą masę w pszczołach pozbawionych odwłoków, przy czym analizy przeprowadzali oddzielnie dla głowy i tułowia. Herbert, Bickley i Shimanuki (1970) usuwali przewody pokarmowe zarówno przy badaniach pszczół całych jak i przy analizach poszczególnych części ciała pszczoły. Próbki pszczół w ich badaniach liczyły 5—15 osobników. W laboratorium pszczelarskim w Tucson (USA) poinformowano nas, że ze względu na niemożność przebadania znacznej liczby prób pszczół w sezonie zamraża się je i przechowuje w temperaturze poniżej —4°C, a analizy wykonuje dopiero zimą. Odrzuca się wówczas odwłok robotnic, gdyż usunięcie całych przewodów pokarmowych z takich pszczół jest utrudnione, i bada się zawartość azotu jedynie w głowie i tułowiu pszczół. Woźnica (1967) pobierał z rodziny 500—700 robotnic, nie podaje jednak ile osobników brano do analiz na zawartość azotu i tłuszczu.

Jak widać z wyżej przytoczonych danych, wielkość najmniejszej reprezentatywnej próby pszczół w fizyko-chemicznych badaniach ich ciał może zależeć od sposobu przygotowania materiału do analiz, tymczasem w metodyce tego typu badań panuje dotychczas duża dowolność.

Celem naszych badań było ustalenie wielkości reprezentatywnej próby dla oznaczeń świeżej i suchej masy oraz zawartości tłuszczu surowego i azotu ogólnego w trzech grupach pszczół różniących się wiekiem i sposobem przygotowania ich do analiz.

MATERIAŁ I METODY

Badania wykonano w pasiece Oddziału Pszczelnictwa I.S. w Puławach, w latach 1967/68 i 1970.

Pracę rozpoczęto od badania zawartość azotu ogólnego w dwu grupach pszczół, różniących się wiekiem (młodych 0—3 dniowych oraz lotnych), pochodzących z trzech rodzin rasy środkowo-europejskiej (Apis mellifica mellifica L.). Z każdej rodziny wzięto do analiz po 3 próbki pszczół młodych i tyleż próbek pszczół lotnych, przy czym każda próbka

strona 185

składała się z 5 osobników. W dalszych badaniach interesowała nas świeża i sucha masa pszczół oraz zawartość tłuszczu surowego w ich ciele. Wykonane wstępnie analizy wykazywały jednak znaczne rozbieżności między próbkami (stanowiącymi tu powtórzenia), zwłaszcza w zawartości tłuszczu surowego. Powstał wobec tego problem ustalenia najmniejszej reprezentatywnej próby pszczół do tego typu analiz. Dlatego w roku 1970 zaplanowano odpowiednie doświadczenie, do którego wzięto dwie rodziny pszczele — jedną rasy środkowo-europejskiej (rodz. 1), a drugą rasy włoskiej (Apis mellifica ligustica Spin. — rodz. 2). Z każdej rodziny brano do badań trzy grupy pszczół: a) młode 1—2 dniowe, b) lotne, które wyłapywano na mostku uli (zakładano, że są to pszczoły w wieku powyżej 20 dni) i c) pszczoły z ostatniego plastra gniazdowego, a więc również w wieku nie określonym dokładnie (mogły to być pszczoły między 13 a 20 dniem życia). W obrębie każdego wieku pszczół, dla każdej rodziny wyróżniono trzy sposoby przygotowania materiału do analiz: a) pszczoły całe, b) pszczoły bez przewodów pokarmowych, c) pszczoły bez odwłoków. Poza tym dla każdej z wyżej wymienionych kombinacji uwzględniono 3 wielkości próbek pszczół. Pierwsza wielkość — 5 osobników, druga — 10 i trzecia — 20 osobników. Każda wielkość próbki brana była w 4 powtórzeniach przy oznaczaniu świeżej i suchej masy pszczół, a w 3 powtórzeniach dla oznaczenia tłuszczu surowego.

Nie przeprowadzano oddzielnie analiz przewodów pokarmowych. Świeżą i suchą masę oraz zawartość azotu i tłuszczu obliczano w nich z różnicy między tymi składnikami w pszczołach pozbawionych przewodów pokarmowych.

Dla oznaczenia świeżej i suchej masy pszczół pobrane próbki ważono i suszono do stałego ciężaru w temp. 70°C.

Tłuszcz surowy oznaczano wagowo, ekstrahując pszczoły mieszaniną chloroformu i alkoholu metylowego w stosunku 2 : 1 w aparacie Soxhleta.

Azot ogólny oznaczano mikrometodą Kieldahla (W. Mejbaum.Katzenellenbogen, J. Mochnacka — 1966). Materiał spalano w stężonym kwasie siarkowym z dodatkiem perhydrolu. Amoniak destylowano w aparacie Parnas-Wagnera do kwasu borowego.

Reprezentatywność próby oceniano na podstawie współczynnika zmienności między powtórzeniami. Współczynnik zmienności obliczono według wzoru U=s/x̄ 100 (Ruszczyc 1970) oddzielnie dla każdej badane cechy. Za próbę reprezentatywną przyjęto taką, dla której współczynnik zmienności między powtórzeniami nie przekracza 15%.

strona 186

Tabela 1 Współczynniki zmienności dla świeżej masy pszczół (1970 r.) Variation coefficients for fresh matter of worker bees (1970)

Sposób przygotowania materiału do analiz / Preparation of the material for analyses Nr rodziny / Colony No 1—2 dniowych / 1—2 days old: 5×4 1—2 dniowych / 1—2 days old: 10×4 1—2 dniowych / 1—2 days old: 20×4 lotnych / flying: 5×4 lotnych / flying: 10×4 lotnych / flying: 20×4 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 5×4 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 10×4 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 20×4
Pszczoły całe 1 5,88 1,02 1,58 4,11 9,29 4,70 3,22 2,94 2,81
Whole bee bodies 2 2,18 1,85 2,19 8,44 4,64 2,00 1,81 3,65 —
Pszczoły bez przewodów pokarmowych 1 4,03 3,25 1,38 7,90 3,93 5,17 3,33 6,86 5,59
Bees without digestive tructs 2 2,11 0,83 1,49 7,00 5,89 3,30 9,12 6,28 —
Pszczoły bez odwłoków 1 12,26 7,08 4,17 2,34 5,68 0,44 4,48 3,48 1,45
Bees without abdomens 2 1,98 11,59 1,89 2,95 3,21 0,77 1,92 1,20 —

Tabela 2 Współczynniki zmienności dla suchej masy pszczół (1970 r.) Variation coefficients for dry matter of worker bees (1970)

Sposób przygotowania materiału do analiz / Preparation of the material for analyses Nr rodziny / Colony No 1—2 dniowych / 1—2 days old: 5×4 1—2 dniowych / 1—2 days old: 10×4 1—2 dniowych / 1—2 days old: 20×4 lotnych / flying: 5×4 lotnych / flying: 10×4 lotnych / flying: 20×4 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 5×4 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 10×4 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 20×4
Pszczoły całe 1 4,00 5,90 2,39 10,60 6,75 5,81 7,80 4,41 6,61
Whole bee bodies 2 8,51 6,92 3,12 12,98 8,21 1,06 7,58 1,41 —
Pszczoły bez przewodów pokarmowych 1 2,88 1,11 2,23 10,14 4,75 7,15 5,43 13,91 13,15
Bees without digestive tructs 2 4,30 4,63 2,69 8,73 7,05 4,59 16,74 6,70 —
Pszczoły bez odwłoków 1 9,47 3,30 0,77 1,87 7,92 0,88 7,28 5,31 3,54
Bees without abdomens 2 3,04 5,75 1,46 4,74 1,27 1,07 2,30 3,74 —
strona 187

WYNIKI

REPREZENTATYWNOŚĆ PRÓBY PRZY OZNACZENIACH ŚWIEŻEJ I SUCHEJ MASY PSZCZÓŁ W ZALEŻNOŚCI OD ICH WIEKU I SPOSOBU PRZYGOTOWANIA DO ANALIZ

Zestawione w tabelach 1 i 2 dane wykazują, że na ogół wartość współczynnika zmienności spada ze wzrostem liczby osobników w próbce, niezależnie od rasy pszczół i sposobu przygotowania materiału do analiz. Zatem reprezentatywność wyników na ogół wzrasta w miarę zwiększania próbek, chociaż zdarzają się nieliczne wyjątki.

Przy oznaczaniu świeżej masy reprezentatywna okazała się już próba

wykres liniowy z trzema wiązkami linii opisanymi literami A, B, C (w każdej wiązce cztery linie: cienka ciągła, kreska-kropka, kreskowana i gruba ciągła).

Ryc. 1. Wpływ wielkości próby oraz sposobu przygotowania pszczół do aanliz na wartość współczynników zmienności

y — wielkość współczynnika zmienności

x — wielkość próby: a=5×4, b=10×4, c=20×4 dla świeżej i suchej masy oraz a=5×3, b=10×3, c=20×3 dla tłuszczu surowego

A — tłuszcz surowy

B — świeża masa

C — sucha masa

——— pszczoły całe, —·—·— pszzoły bez przewodów pokarmowych, — — — pszczoły bez odwłoków, ▬▬▬ średnia

Influence of sample size and preparation of material for analyses on the value of variation coeffcients

y — variation coeffcient

x — size of the samle: a=5×4, b=10×, c=20×4 for fresh and dry matter, and a=5×3, b=10×3, c=20×3 form crude fat content

A — crude fat

B — fresh matter

C — dry matter

——— whole bee bodies, —·—·— bees without digestive tructs, — — — bees without abdomens, ▬▬▬ average

strona 188

najmniejszej wielkości (4×5 osobników). Natomiast dla suchej masy tak mała próba może być niedostatecznie reprezentatywna, gdyż w jednym przypadku wielkość współczynnika zmienności przekroczyła 15%. Przy drugiej wielkości próby (4×10 osobników) największy współczynnik zmienności w świeżej masie wynosił 11,59%, a więc nieznacznie przekroczył wartość 10%, uważaną w doświadczeniach zootechnicznych za wysoki stopień reprezentatywności (Ruszczyc 1970). Pozostałe wartości współczynników zmienności okazały się niższe od 10 i mieściły się w granicach od 0,83 do 9,12%. W suchej masie największy współczynnik zmienności przy drugiej wielkości próby (4×10 osobników) wynosił 13,91%, pozostałe zaś były bardzo niskie — od 1,11 do 8,21%. Niewiele niższe okazały się wartości współczynników zmienności przy największych próbach (4×20 osobników).

Nie stwierdzono znaczniejszych różnic w wielkości współczynników zmienności dla grup pszczół różniących się wiekiem. Jedynie w suchej masie uwidoczniła się nieznacznie mniejsza zmienność wśród próbek dla pszczół 1-dniowych w porównaniu z lotnymi i zbieranymi z ostatniego plastra gniazdowego.

Dla porównania wyników uzyskanych przy różnych sposobach przygotowania materiału do analiz przedstawiono na ryc. 1 średnie wartości współczynników zmienności, obliczone niezależnie od rasy i wieku pszczół. I tutaj również nie widać jakichś bardziej istotnych różnic.

Z omówionych powyżej danych wynika, że dla oznaczania świeżej i suchej masy pszczół, każdej z badanych grup wiekowych i niezależnie od sposobu przygotowania materiału do analiz, wystarczy próba złożona z 40 osobników (4×10 osobników w próbce). Liczba ta okazała się reprezentatywna w każdej z badanych kombinacji (różny wiek pszczół i różny sposób przygotowania ich do analiz). Zwiększanie jej do 80 (4×20 osobników) powoduje tylko nieznaczne poprawienie reprezentatywności a przysparza bardzo dużo pracy technicznej.

REPREZENTATYWNOŚĆ PRÓBY PRZY OZNACZANIU ZAWARTOŚCI TŁUSZCZU SUROWEGO W CIELE PSZCZÓŁ, W ZALEŻNOŚCI OD WIEKU I SPOSOBU PRZYGOTOWANIA DO ANALIZ

Zmienność w zawartości tłuszczu surowego w ciele pszczół jest znacznie większa niż w zawartości świeżej i suchej masy, o czym świadczą współczynniki zmienności zamieszczone w tabeli 3, przekraczające w ponad 50 procentach przypadków liczbę 15.

Przy pierwszej wielkości próby (3×5 osobników) współczynniki zmienności mieszczą się w granicach od 4,76 do 40,11, a współczynników niższych od 15 jest tu tylko 6 na 17 obliczonych. Podobnie przy drugiej wielkości próby (3×10=30 osobników) w większości przypadków (14 na 17 obliczonych) współczynniki przekraczały liczbę 15. Zaznaczyło się to szczególnie wyraźnie w grupie pszczół pobieranych z ostatniego plastra

strona 189

Tabela 3 Współczynniki zmienności dla zawartości tłuszczu surowego w ciele pszczół (1970 r.) Variation coefficients for crude fat content in the body of worker bees (1970)

Sposób przygotowania materiału do analiz / Preparation of the material for analyses Nr rodziny / Colony No 1—2 dniowych / 1—2 days old: 5×3 1—2 dniowych / 1—2 days old: 10×3 1—2 dniowych / 1—2 days old: 20×3 lotnych / flying: 5×3 lotnych / flying: 10×3 lotnych / flying: 20×3 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 5×3 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 10×3 z ostatniego plastra / collected from the last nest comb: 29×3
Pszczoły całe 1 13,26 8,86 40,61 12,79 20,66 — 36,01 46,70 5,24
Whole bee bodies 2 40,11 — 12,72 30,16 13,08 20,18 21,89 16,82 —
Pszczoły bez przewodów pokarmowych 1 20,67 13,69 14,08 7,20 5,15 4,64 16,57 18,22 —
Bees without digestive tructs 2 27,22 5,41 15,89 16,75 24,98 7,87 — 27,28 —
Pszczoły bez odwłoków 1 15,56 39,28 7,14 17,09 10,53 9,62 13,87 25,31 —
Bees wothout abdomens 2 28,04 8,70 20,67 4,76 10,68 14,80 14,08 12,43 —

gniazdowego. Dopiero przy największych próbach (3×20=60 osobników) zmienność wyników wyraźnie zmalała; współczynniki zmienności w 8 przypadkach na 12 okazały się tu mniejsze od liczby 15.

Między uwzględnionymi w badaniach trzema grupami wieku pszczół nie stwierdzono większych różnic w zmienności wyników dla zawartości tłuszczu surowego. Natomiast znaczny wpływ na wielkość współczynników zmienności miał sposób przygotowania materiału do analiz (ryc. 1C). Najwyższe współczynniki zmienności stwierdzono, gdy analizowano pszczoły całe, niższe zaś przy dwóch pozostałych sposobach przygotowania materiału, a szczególnie dla pszczół bez przewodów pokarmowych. Przy tym ostatnim sposobie próbę złożoną z 60 osobników (3×20 pszczół) można uważać za reprezentatywną, ponieważ obliczone dla niej współczynniki zmienności mieszczą się w granicach od 4,64 do 15,89%.

Z powyższego wynika, że analiza tłuszczu surowego w pszczołach może być wykonywana jedynie w owadach pozbawionych przewodów pokarmowych i przy zachowaniu wielkości próby przynajmniej 60 (3×20) osobników, gdyż to dopiero gwarantuje dość poprawną reprezentatywność wyników.

REPREZENTATYWNOŚĆ PRÓBY PRZY OZNACZANIU AZOTU OGÓLNEGO

Przy oznaczaniu azotu ogólnego analizowano tylko jedńą wielkość próby: 3×5 osobników=15. Dalszych wielkości prób nie badano, ponieważ współczynniki zmienności dla tej najmniejszej wielkości okazały się

strona 190

Tabela 4 Współczynniki zmienności dla zawartości azotu ogólnego w ciele pszczół całych, przy wielkości próby liczącej 15 osobników (5 pszczół w próbce × 3 powtórzenia) — 1967/68 r. Variation coefficients for total nitrogen content in the whole bodies of worker bees; the size of sample: 15 specimens (5 bees × 3 replications) — 1967/68

Wiek pszczół / Age of bees Numer rodziny pszczelej / Colony No: 1 Numer rodziny pszczelej / Colony No: 2 Numer rodziny pszczelej / Colony No: 3
0—3 dniowe / 0—3 days old 3,25 1,86 0,59
lotne / flying 11,67 9,29 9,29

małe (0,59—3,25% w grupie pszczół 0—3 dniowych i 9,29—11,67 w grupie pszczół lotnych — tabela 4), co świadczy o wystarczającej reprezentatywności wyników.

ZAWARTOŚĆ PRZEWODU POKARMOWEGO JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA WYNIKI BADAŃ FIZYKO-CHEMICZNYCH CIAŁA PSZCZÓŁ ROBOTNIC

Zawartość przewodu pokarmowego różni się znacznie w poszczególnych grupach badanych pszczół i to nie tylko masą treści pokarmowej, ale również jej składem (tabela 5). I tak spośród trzech badanych grup pszczół, różniących się wiekiem, najwyższa świeża masa przewodów pokarmowych była u pszczół jednodniowych i stanowiła ponad 30% masy całej pszczoły, najniższa natomiast u pszczół lotnych, gdzie mimo to stanowiła niemal 27% masy całej pszczoły. Równocześnie sucha masa przewodu pokarmowego pszczół jednodniowych była najniższa i zbliżona do pszczół lotnych, najwyższą zaś wartość tego składnika uzyskano w pszczołach pobranych z ostatniego plastra gniazdowego. Różnice między grupami pszczół w zawartości azotu wykazują podobne zależności jak różnice w zawartości suchej masy. Bardzo niska bezwzględna zawartość tłuszczu surowego (1,52 mg) w przewodach pokarmowych pszczół jednodniowych stanowiła znaczny procent (37,3%) zawartości tego składnika w pszczołach całych, natomiast wysoka bezwzględna zawartość tłuszczu w przewodach pokarmowych pszczół z ostatniego plastra miała znacznie mniejszy udział (24,9%) w ogólnej zawartości tego składnika w całych pszczołach.

Przytoczone tu dane świadczą o tym, że treść przewodów pokarmowych może w niejednakowy sposób zmieniać wyniki analiz, uzyskiwa-

strona 191

Tabela 5 Średnia bezwzględna zawartość badanych składników w pszczołach całych, bez przewodów pokarmowych i w przewodach pokarmowych, 1970 r. Average content of the analyzed components in whole bee bodies, bees without digestive tructs and digestive tructs, in 1970

Badany składnik w mg/1 pszczołę / Component mg per 1 bee Grupa pszczół / Group of bees Badany materiał / Analysed material: pszczoły całe / whole bee bodies Badany materiał / Analysed material: pszczoły bez przewodów pokarmowych / bees without digestive tructs Badany materiał / Analysed material: przewody pokarmowe / digestive tructs Stosunek ilości składnika w przewodach pokarmowych do jego zawartości w pszczołach całych / Proportion of the component in digestive tructs to its content in the whole bees
świeża masa / fresh matter 1—2 dniowe / 1—2 days old 112,96 78,89 34,07 30,2%
świeża masa / fresh matter lotne / flying 99,69 73,18 26,51 26,9%
świeża masa / fresh matter z ostatniego plastra / from last nest comb 124,96 91,76 33,20 26,6%
sucha masa / dry matter 1—2 dniowe / 1—2 days old 21,23 17,18 4,05 19,1%
sucha masa / dry matter lotne / flying 32,30 25,69 6,61 20,5%
sucha masa / dry matter z ostatniego plastra / from last nest comb 46,23 34,45 11,78 39,2%
tłuszcz surowy / crude fat 1—2 dniowe / 1—2 days old 4,08 2,56 1,52 37,3%
tłuszcz surowy / crude fat lotne / flying 14,45 8,16 6,29 43,5%
tłuszcz surowy / crude fat z ostatniego plastra / from last nest comb 21,51 16,15 5,36 24,9%
azot ogólny / total nitrogen 1—2 dniowe / 1—2 days old 1,68 1,78 — —
azot ogólny / total nitrogen lotne / flying 2,15 2,01 0,14 6,5%
azot ogólny / total nitrogen z ostatniego plastra / from last nest comb 3,05 1,83 1,22 40,0%
strona 192

ne dla pszczół w różnym wieku. I tak, na przykład, w pszczołach całych, badanych wraz z przewodami pokarmowymi świeża masa pszczół jednodniowych była większa o 13,3 mg niż pszczół lotnych, natomiast analizy osobników bez przewodów pokarmowych wykazały, że pszczoły jednodniowe były cięższe od lotnych tylko o 5,7 mg. Zawartość tłuszczu surowego, w przypadku przeprowadzania analiz w pszczołach całych, była u pszczół 1-dniowych mniejsza o 10,4 mg niż u pszczół lotnych, a o 17,4 mg niż u pszczół z ostatniego plastra. Natomiast w materiale bez przewodów pokarmowych różnice wynosiły odpowiednio 5,6 mg i 13,6 mg.

Jak widać z przytoczonych wyżej danych, słuszny jest wstępny podział pszczół na grupy osobników zbliżonych wiekiem (a przypuszczalnie również zbliżonych stadium rozwoju fizjologicznego). Słuszne jest również usuwanie przewodów pokarmowych, ponieważ zapewnia uzyskanie właściwego obrazu zasobności organizmu pszczoły w różne substancje.

Odcinanie całego odwłoka nie wydaje się nam słuszne. Zawiera on bowiem znaczną ilość ciała tłuszczowego, jajniki i inne organy, których stopień rozwoju wpływa w znacznej mierze na ogólną zawartość świeżej i suchej masy oraz azotu i tłuszczu w organiźmie pszczoły i nie pokrywa się ze stopniem rozwoju tkanki zapasowej oraz innych (odmiennych niż w odwłoku) organów głowy i tułowia.

WNIOSKI

Przy oznaczeniach azotu próba złożona z 15 osobników (3×5 pszczół) jest reprezentatywna. Oznaczenia świeżej masy również można wykonać w małej próbie, liczącej 20 osobników (4×5 pszczół). Przy oznaczeniach suchej masy wystarczająco duża okazała się dopiero próba złożona z 40 osobników (4×10 pszczó). Tak więc 40 pszczół należy uznać za liczbę wystarczającą dla oznaczeń tych trzech składników.

Dla oznaczenia tłuszczu surowego reprezentatywna jest dopiero próba złożona z 60 pszczół (3×20 osobników) i to tylko wtedy, gdy analizy przeprowadza się na pszczołach bez przewodów pokarmowych.

Dla oznaczenia wszystkich omawianych cech należy zatem przeznaczyć do analiz 100 pszczół, pozbawionych przewodów pokarmowych, z czego w 40 oznacza się świeżą i suchą masę oraz azot, a w pozostałych 60 — zawartość tłuszczu.

Należy pamiętać, że podane wyżej wielkości prób mogą spełnić warunek reprezentatywności tylko wtedy, gdy badane pszczoły będą wyrównane pod względem wieku i stanu fizjologicznego. Nie można stosować zalecanych tu wielkości prób do grupy pszczół złożonej z osobników o znacznej rozpiętości wieku.

strona 193

LITERATURA

Dietz A., Haydak M.H. (1965) — Causes of nutritient deficiency in stored pollen for development of newly emerged honey bees. The XX-th Intern. Beekeeping Congress, Bucharest, Aprimondia: 222—224.

Groot A.P. de (1935) — Protein and amino acid requirements of the honeybee (Apis mellifica L.). Physiol. comp. (s-Grav.) 3 : 197—285.

Haydak M.H. (1934) — Changes in total nitrogen content during the life of imago of worker honeybee. J. Agr. Res. 49(1) : 21—27.

Haydak M.H. (1935) — Brood rearing by honey bees confined to a pure carbohydrate diet. J. econ. Ent. 28(4) : 675—660.

Herbert E.W., Bickley W.E., Shimanuki H. (1970) — The brood rearing capability of caged honey bees fed dandelion and mixed pollen diets. J. econ. Ent. 63(1) : 215—218.

Mejbaum-Katzenellenbogen W., Mochnacka J.I. (1966) — Kurs praktyczny biochemii. Warszawa, PWN: 170—174.

Ruszczyc Z. (1970) — Metodyka doświadczeń zootechnicznych. Warszawa, PWRiL: 83—84.

Woźnica J. (1967) — Badania wpływu stężenia sacharozy w roztworze użytym do jesiennego dokarmiania rodzin pszczelich na ilość i jakość zmagazynowanego przez nie pokarmu oraz stan pszczół i przebieg ich zimowania. Ann. Univ. Mariae Curie-Skłodowska, Sect. E, 22(19) : 275—299.

ИЗУЧЕНИЕ ПО ВЕЛИЧИНЕ ПРОБЫ ПЧЕЛ ДОСТАТОЧНОЙ ДЛЯ ФИЗИКО-ХИМИЧЕСКИХ АНАЛИЗОВ

Я. Мушиньска, З. Конопацка

Резюме

Целью исследования было установление величины пробы пчел достаточной для определения сырого и сухого вещества, содержания общего азота и сырого жира в теле пчел работниц. Пробы брали из 4 пчелосемей среднеевропейской расы и 1 пчелосеми итальянской расы. Для исследований были взяты пчелы: 1) молодые, в возрасте 1—2 дней, 2) лётные и 3) пчелы с крайней гнездовой рамки. Анализировано: а) целые пчелы, в) без кишечника и е) без брюшка. Для каждой комбинации принято 3 величины: 5, 10 и 20 особей при трех либо четырех повторениях.

Сырой жир экстрагировали смесью 2 частей хлороформа и 1 метанола, общий азот определяли микрометодом Кельдаля. Соответствующей величиной пробы признано для определения: азота — 15, сырого вещества — 20, сухого вещества — 40 и жиру 60 рабочих пчел.

Перед анализом желательны производить удаление кишечника, так как его содержание неодинакового у пчел разного возраста, что существенным образом изменяет результаты анализов. При проведении исследований следует обратить внимание на выравнивание проб на основании возраста и физиологического состояния пчел.

strona 194

RESEARCH ON THE SIZE OF REPRESENTATIVE BEE SAMPLE FOR PHYSICOCHEMICAL ANALYSES

J. Muszyńska, Z. Konopacka

Summary

The research was performed to determine the size of the smallest representative sample for analyses of fresh and dry matter, total nitrogen and crude fat content in the body of worker bees originating from 4 colonies of Apis mellifica mellifica L. and 1 colony of Apis mellifica ligustica Spin. 1) Yonug bees, 1—2 days old, 2) flying bees and, 3) bees collected from the last nest comb were taken for analyses. In each group a) whole bee bodies, b) bees without digestive tructs and c) bees without abdomens were analysed. In each treatment 3 sizes of samples were prepared, counting 5, 10 and 20 worker bees, each in three or four replications.

The fat was extracted in Soxhlet apparatus using chloroform and methanol mixture in ratio 2 : 1. The nitrogen content was determined according to the modified Kieldahl’s micromethod. The size of sample for which the coefficient of variability between replications didn’t exceed 15% was accepted as representative.

Following sizes of samples were found as representative: 15 worker bees for analyses of nitrogen content, 20 for fresh matter and 40 for dry matter determination, and 60 for fat extraction.

Removal of the digestive tructs from bee bodies is advisable in consideration of their unlike content in bees of different age, which changes significantly the results of analyses.

It is recommended to pay attention to the equalisation of the age and physiologic stage of bees in the sample.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 184: „zawartość azotu ogólnego” → zawartości azotu ogólnego
  • s. 185: „badane cechy” → badanej cechy
  • s. 185: „Kieldahla” → Kjeldahla
  • s. 186, tab. 1 i 2: „digestive tructs” → digestive tracts
  • s. 187, ryc. 1: „aanliz” → analiz
  • s. 187, ryc. 1: „pszzoły” → pszczoły
  • s. 187, ryc. 1: „coeffcients” → coefficients
  • s. 187, ryc. 1: „coeffcient” → coefficient
  • s. 187, ryc. 1: „samle” → sample
  • s. 187, ryc. 1: „b=10×,” → b=10×4,
  • s. 187, ryc. 1: „form crude fat content” → for crude fat content
  • s. 187, ryc. 1: „digestive tructs” → digestive tracts
  • s. 189, tab. 3: „29×3″ → 20×3
  • s. 189, tab. 3: „Bees wothout abdomens” → Bees without abdomens
  • s. 189, tab. 3: „digestive tructs” → digestive tracts
  • s. 189: „(ryc. 1C)” → (ryc. 1A)
  • s. 189: „jedńą” → jedną
  • s. 191, tab. 5: „digestive tructs” → digestive tracts
  • s. 191, tab. 5, świeża masa, lotne: „26,9%” → 26,6%
  • s. 191, tab. 5, sucha masa, z ostatniego plastra: „39,2%” → 25,5%
  • s. 192: „pszczó” → pszczół
  • s. 193, literatura: „nutritient” → nutrient
  • s. 193, streszczenie: „желательны производить” → желательно производить
  • s. 193, streszczenie: „неодинакового” → неодинаково
  • s. 193, streszczenie: „жиру” → жира
  • s. 194, summary: „Yonug” → Young
  • s. 194, summary: „Kieldahl’s” → Kjeldahl’s
  • s. 194, summary: „digestive tructs” → digestive tracts

Podobne wpisy