AKTYWNOŚĆ α-AMYLAZY ORAZ INWERTAZY W MIODACH KRAJOWYCH
tekst: Witold Zalewski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok VII, 1963 — Witold Zalewski
strona 40PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK VII, Nr 1 KWIECIEŃ 1963
Witold Zalewski
Zakład Pszczelnictwa I. S.
WSTĘP I PRZEGLĄD LITERATURY
Obecnie uważa się, że miody powinny wykazywać aktywność enzymatyczną, która świadczy o ich naturalnym pochodzeniu. W przypadku gdy aktywność miodów jest bardzo niska, lub nie ma jej wcale, przypuszcza się, że zostały one poddane niepożądanym zabiegom, obniżającym ich jakość. Metody oznaczania aktywności enzymatycznej miodów, przeważnie inwertazy i α-amylazy znaleźć można w kodeksach żywnościowych wielu krajów. W polskiej normie „badanie miodów” dla oznaczania aktywności α-amylazy przyjęto metodę Gothe.
Pierwsze badania nad aktywnością enzymów w miodach zostały zapoczątkowane już w 1873 r. a w okresie ostatnich kilkunastu lat opublikowano szereg prac dotyczących miodów świeżo zebranych, składowanych oraz podgrzewanych (standaryzowanych). O zmniejszaniu się aktywności karbohydraz w miodach podgrzewanych i składowanych donosi wielu autorów, między innymi Duisberg i Warnecke (1959), Gontarski (1960), Hadorn (1961) oraz Hadorn i Zürcher (1962). Obszerny przegląd literatury na ten temat w piśmiennictwie krajowym podali Curyło i Zalewski (1957), Rychlik i Fedorowska (1960) oraz Curyło (1961).
CEL PRACY
Celem niniejszej pracy było:
- Oznaczenie aktywności α-amylazy w miodach, znajdujących się na rynku, składowanych przez okres 8—15 miesięcy i otrzymanych doświadczalnie z syropu cukrowego.
- Oznaczenie aktywności inwertazowej miodów handlowych i otrzymanych z syropu cukrowego,
MATERIAŁ I METODYKA OZNACZEŃ
Do badań aktywności enzymów używano 250 lub 500 g próbki miodów rynkowych, pochodzących z różnych okolic kraju. Odmianowość tych miodów ustalano przy pomocy cech organoleptycznych oraz podawanych przez pasiecznika terminów zbioru. Do dalszych badań próbki miodu przechowywano 8 do 15 miesięcy w szczelnie zamkniętych słoikach w laboratorium bez dostępu światła. Miody z cukru tj. produkt uzyskany przez karmienie pszczół 50% syropem cukrowym, otrzymano w roku 1959 w pasiece Zakładu. Doświadczenia przeprowadzono w latach 1959—1960. Przed pobraniem próbek do badań miody w słoikach starannie mieszano.
OZNACZANIE AKTYWNOŚCI α-AMYLAZY
Aktywność α-amylazy w miodach oznaczano według metody Schade, Marsh i Eckert’á (1958) z następującą modyfikacją:
Na 10 g próbkę badanego miodu używano 10 ml a nie 5 ml buforu octanowego oraz 6 ml 0,5 m roztworu chlorku sodu zamiast 3 ml, stosowanych przez autorów tej metody.
Oznaczenia przeprowadzono na fotokolorymetrze Pulfricha używając kuwetę 1 cm i filtr S 66. Wyniki wyrażano w jednostkach diastatycznych według wzoru proponowanego przez autorów:
j.d. = 300/t jd — jednostki diastatyczne
t — czas, w którym otrzymujemy 50% przepuszczalności świetlnej kleiku skrobiowego
OZNACZANIE AKTYWNOŚCI INWERTAZY
W zasadzie jest to metoda Duisberga i Gebeleina (1958) z następującymi zmianami:
- Przedłużano do 3 godzin czas hydrolizy sacharozy przez inwertazę zawartą w miodzie (autorzy proponują 1,5 godz.),
- Obliczanie aktywności enzymatycznej dokonywano wg wzoru podanego przez Beythiena (1951):
S = 26K/45,64 ; gdzie K = P0 — P180 ;
P0 — odczyt skręcalności na początku oznaczenia P180 — odczyt skręcalności po 3 godzinach S — procent zsydrolizowanej sacharozy przez enzym zawarty w 1 g miodu.
strona 42Ponieważ stosunek wartości 26 : 45,64 = 0,5696, uproszczono zatem wzór Beythiena w następujący sposób:
S = 0,570 (P0 — P180)
Zastosowanie wyżej podanego wzoru umożliwiło wyrażenie aktywności inwertazy w miodach w sposób liczbowy (w procentach zhydrolizowanej sacharozy). Przedstawienie graficzne wyników, proponowane przez Duisberga i Gebeleina w postaci wykresów nie interpretuje je wystarczająco dokładnie. Im niższa była aktywność enzymatyczna badanej próbki miodu, tym według tych autorów, krzywa posiadała mniejszy kąt nachylenia w stosunku do osi rzędnych.
Wyniki oznaczeń opracowano statystycznie wyliczając przedziały ufności dla średnich przy poziomie wiarygodności a = 0,01.
WYNIKI BADAŃ I DYSKUSJA
Stwierdzono dość znaczną aktywność α-amylazy w naturalnych miodach rynkowych. Wahała się ona w granicach od 13,0 do 78,9 jednostek diastatycznych. Ogólnie można powiedzieć, że analizowane miody z pożytków wczesno-wiosennych (za wyjątkiem miodu z dośw. 62) charakteryzowały się niską, a miody zebrane z pożytków letnich, szczególnie miody
Tabela 1 Aktywność α-amylazy w miodach naturalnych oznaczana metodą Schade, Marsh i Eckerta The Activity of α-Amylase estimated by Schades, Marshs, Eckerts Method in Honey
| Grupa / Group | Aktywność diastatyczna wg otrzymanych wyników / Activity in Diastatic Units | Ilość próbek miodów w grupie / Number of Samples in Honey Group |
|---|---|---|
| I | 13,0 — 19,5 | 7 |
| II | 21,4 — 29,4 | 14 |
| III | 30,6 — 38,5 | 15 |
| IV | 44,1 — 46,8 | 5 |
| V | 53,6 — 57,6 | 4 |
| VI | 65,2 — 78,9 | 3 |
Średnio 33,9 (±5,8) Average
gryczane, wyróżniały się wysoką aktywnością diastatyczną. Również miody wrzosowe posiadały bardzo wysoką aktywność α-amylazy — 78,9 jednostek diastatycznych (dośw. 67), najwyższy wynik w badanych miodach (tab. 1). Stwierdzono, że średnia badanych miodów wynosiła 33,9 jednostek diastatycznych w granicach ± 5,8 jednostek.
strona 43W miodach przechowywanych 8—15 miesięcy aktywność α-amylazy obniżała się przeciętnie o kilkanaście procent (tab. 2). W jednym przypadku zmniejszała się ca 35% (dośw. 20/54). W dwóch jednak przypadkach (dośw. 19/47 i 12/48) aktywność nie ulegała prawie żadnej zmianie.
Tabela 2 Aktywność α-amylazy w miodach magazynowanych oznaczana metodą Schade, Marsh, Eckerta The Activity of α-Amylase Estimated by Schades, Marshs, Eckerts Method in Storaged Honey
| Nr dośw. / Number of Test | Przechowywano miesięcy / Months of Storage | Jednostek diastatycznych / Diastatic Units: przed przechowywaniem / Befor Storage | Jednostek diastatycznych / Diastatic Units: po przechowywaniu / After Storage | Pozostało aktywności w % / Remained Activity in Per Cents |
|---|---|---|---|---|
| 20/54 | 11 | 57,6 | 37,5 | 65,1 |
| 23/56 | 11 | 21,4 | 17,1 | 79,9 |
| 8/53 | 15 | 32,6 | 26,3 | 80,7 |
| 22/55 | 11 | 30,6 | 25,0 | 81,7 |
| 18/46 | 12 | 36,5 | 30,6 | 83,8 |
| 17/57 | 12 | 21,4 | 18,3 | 85,5 |
| 26/45 | 8 | 71,0 | 61,9 | 85,7 |
| 7/52 | 14 | 46,1 | 41,7 | 90,5 |
| 19/47 | 12 | 34,8 | 34,5 | 99,1 |
| 12/48 | 12 | 24,0 | 25,2 | 100,0 |
Tabela 3 Aktywność α-amylazy w miodach pochodzących z cukru oznaczana metodą Schade, Marsh, Eckerta The Activity of α-Amylase in Honey Obtained from Sugar
| Nr doświadczenia / Number of Test | Jednostki diastatyczne / Diastatic Units |
|---|---|
| 32 | 3,2 |
| 33 | 5,1 |
| 9 | 5,2 |
| 36 | 5,5 |
| 44 | 5,9 |
| 35 | 6,3 |
| 34 | 8,4 |
| 37 | 9,8 |
| 36 | 14,3 |
Średnio 7,1 (±,37) Average
Również White (1961) ze swoimi współpracownikami porównywał aktywność α-amylazy w miodach składowanych w różnych warunkach termicznych i stwierdził, że w miarę przechowywania miodów zmniejszała się aktywność α-amylazy. Najmniejsze obniżenie aktywności tego enzymu wykazywały próbki miodów przechowywanych w temperaturze —20°,
strona 44średnie — podgrzewanych w 55° przez 30 minut, największe natomiast próbki miodów przechowywanych w temperaturze 23—28°.
Stwierdzono także, że aktywność α-amylazy w miodach otrzymanych z syropu cukrowego była niższa niż w miodach naturalnych, przeciętnie 2—3 razy, a w niektórych przypadkach nawet kilkanaście razy. Średnia badanych próbek miodów wynosiła 7,1 (± 3,7) jednostek diastatycznych. Możnaby się zastanowić, czy oznaczanie aktywności α-amylazy nie mogłoby być testem na wykrywanie miodów fałszowanych cukrem. Wyniki oznaczeń aktywności α-amylazy w miodach otrzymanych z syropu pokrywałyby się z wynikami Fiehego (1928), który zauważył, że aktywność diastatyczna miodu otrzymanego z syropu cukrowego jest bardzo niska. Do wręcz przeciwnych wniosków doszedł w swojej pracy Ammon (1949), który twierdzi, że miody naturalne oraz sporządzone z syropu cukrowego, posiadają taką samą aktywność diastatyczną.
Zaznaczyć należy, że metoda Schade, Marsh i Eckerta oznaczania α-amylazy okazała się bardzo wygodna i szybka. Hadorn (1961) zwraca jednak uwagę, że w zależności od sposobu przygotowania skrobi, którą następnie używa się jako substratu przy oznaczaniu α-amylazy, otrzymywane wyniki oznaczeń aktywności tego enzymu różnią się znacznie między

sobą. Dlatego też ważne jest, aby używać skrobię przygotowaną zawsze w jednakowy sposób.
Końcowe wartości liczbowe, ujęte w tabelę, nie tłumaczą przejrzyście całego procesu odbudowy skrobi przez enzym zawarty w badanej próbce miodu. Na rysunku 1 przedstawiono zatem graficznie, linią przerywaną przebieg doświadczenia 26 (miód gryczany o wysokiej aktywności α-amylazy) oraz linią ciągłą przebieg doświadczenia 33 (miód otrzymany z syropu cukrowego) o niskiej aktywności enzymu. W doświadczeniu 26 już po 4,2 minutach zabarwiony na niebiesko roztwór kleiku skrobiowego przejaśnił się o tyle, że jego přzepuszczalność wynosiła 50%, a po 8 minutach aż 85%. Przebieg tego doświadczenia stanowi sinusoidalną krzywą wznoszącą się w górę, pod bardzo ostrym kątem.
Inaczej natomiast przedstawia się przebieg odbarwiania roztworu kleiku skrobiowego w miodzie, zaznaczonym linią ciągłą, o niskiej aktywności α-amylazy. Dopiero po 58,4 minutach otrzymano wartość 50% przepuszczalności, a więc po czasie prawie 14 razy dłuższym niż w dośw. 26.
W zbadanych kilkunastu próbkach miodów naturalnych aktywność inwertazy po trzygodzinnym termostatowaniu na łaźni wodnej w tempera-
Tabela 4 Aktywność inwertazy w miodach oznaczana metodą Duisberga i Gabeleina The Activity of Invertase Estimated by Duisbergs and Gebeleins Method
| Nr dośw. / Number of Test | Miody naturalne / Natural Honey: Odmiana i pochodzenie próbek miodu / Kind and Origin of Honey Samples | Miody naturalne / Natural Honey: mg rozłożonej sacharozy po 180 minutach / Mg Decomposed Sucrose after 180 Minutes | Miody z cukru / Honey Obtained from Sugar: Nr dośw. / Number of Test | Miody z cukru / Honey Obtained from Sugar: mg rozłożonej sacharozy po 180 minutach / Mg Decomposed Sucrose after 180 Minutes |
|---|---|---|---|---|
| 33 | wielokwiatowy z Baszkirii | 620 | 5 | 370 |
| 16 | akacjowy O. S. P. Poznań | 621 | 7 | 456 |
| 15 | wielokwiatowy O. S. P. Poznań | 894 | 6 | 484 |
| 12 | wielokwiatowy standaryzowany O. S. P. Pqznań | 980 | 22 | 575 |
| 9 | wielokwiatowy z Miłobądzia | 1111 | 20 | 587 |
| 14 | akacjowy O. S. P. Poznań | 1111 | 3 | 684 |
| 13 | wielokwiatowy O. S. P. Poznań | 1237 | 18 | 695 |
| 11 | akacjowy rumuński | 1271 | 17 | 844 |
| 10 | rzepakowy mieszany z Miłobądzia | 1653 | 19 | 872 |
| 32 | lipowy z Kazachstanu | 2090 | 21 | 878 |
| 4 | wielokwiatowy ze Skierniewic | 2102 | 23 | 980 |
| 2 | wielokwiatowy z Miłobądzia | 2565 | 8 | 1824 |
| 1 | gryczany z Białej Podlaskiej | 2770 |
Średnio 1463,5 (±602,7) Average
Średnio 770,6 (±342,9) Average
strona 46turze 40°, wahała się od 620 do 2770 mg rozłożonej sacharozy przez enzym zawarty w 1 g miodu. Średnia aktywność inwertazowa badanych miodów wynosiła 1463,5 (± 602,7) mg rozłożonej sacharozy. Nie zarysowała się również żadna zależność pomiędzy aktywnością α-amylazy i aktywnością inwertazy. Niektóre z przebadanych miodów posiadały wysoką aktywność inwertazy a niską aktywność α-amylazy i odwrotnie. Tylko miody gryczane wykazywały wysoką aktywność obu enzymów.
Stwierdzono, że w miodach otrzymanych z cukru aktywność wynosiła 770,7 (± 342,9) mg zhydrolizowanej sacharozy.
Przeciętna aktywność inwertazy w miodach naturalnych jest znacznie większa niż w miodach z cukru. Może się ona wahać jednak w szerokich granicach, na co wskazują dane tab. 4 oraz obliczone przedziały ufności dla średnich. Miody z cukru wykazują już znacznie mniejszą rozpiętość wyników.
Charakterystyczne jest również to, że ilość zhydrolizowanej sacharozy przez enzym znajdujący się w miodzie po 180 minutach nie jest proporcjonalnie większa 2 razy niż w czasie 90 minut. I tak np. w doświadczeniu nr 1 (miód gryczany) ilość zhydrolizowanej sacharozy po 90 minutach wynosiła 1539 mg, po 180 minutach 2770 mg. Doświadczenie nr 32 — miód z Kazachstanu wykazywał po 90 minutach 1340 mg, a po 180 minutach 2090 mg zhydrolizowanej sacharozy.
WNIOSKI
- Ponieważ w wynikach oznaczeń α-amylazy występowały duże różnice, trudno zatem ustalić średnią jej aktywności dla miodów krajowych. Dla właściwej charakterystyki trzeba więc dla każdego miodu oznaczać ten enzym oddzielnie.
- W miodach otrzymanych z cukru áktywność α-amylazy była bardzo niska. Należałoby ewentualnie rozszerzyć badania w tym kierunku, aby stwierdzić, czy nie może to stanowić podstawy do rozróżnienia miodów naturalnych od miodów z cukru.
- Składowanie miodu w temperaturze pokojowej bez dostępu światła, do roku lub nawet dłużej, nie obniża w większym stopniu aktywności α-amylazy.
- Ponieważ aktywność inwertazowa miodów z cukru pokrywała się a nawet w niektórych przypadkach przewyższała aktywność miodów naturalnych, dlatego nie można tą metodą odróżniać miodów naturalnych od miodów otrzymanych z cukru.
Podziękowanie.
Przy otrzymaniu miodów z cukru pomagała autorowi niniejszej pracy kol. Zofia Konopacka, za co składam Jej serdeczne podziękowanie.
strona 47LITERATURA
Ammon R. (1949) — Der Ursprung der Diastase des Bienenhonigs. Biochem. Z. 319, 295—99.
Beythien A. (1951) — Laboratoriumsbuch für den Lebensmittelchemiker, Verlag von Theodor Steinkopff. Dresden und Leipzig.
Curyło J. (1961) — Badania nad wpływem standaryzacji na β-amylazę i inwertazę w miodach oraz na zawartość w nich 5-hydroksymetylofurfuralu. Pszczeln. Zesz. Nauk. 5, 65—74.
Curyło J. i Zalewski W. (1957) — Skład miodu pszczelego. Pszczeln. Zesz. Nauk. 1, 39—49.
Duisberg H., Gebelein H. (1958) — Über die Kontrolle von Erhitzungschädem bei Honig Z. Lebensmitt. Untersuch. 107, 489—501.
Duisberg H., Warnecke B. (1959) — Erhitzungs- und Lichteinfluss auf Fermente und Inhibine des Honigs. Z. Lebensmitt. Untersuch. 111, 111—119.
Fiehe J. (1928) — Über die Zusammensetzung und Beurteilung von Zuckerfütterungshonig. Z. Lebensmitt. Untersuch. 55, 162.
Gontarski H. (1960) — Fermentbiologische Studien an Honigen. Z. f. Bienenforsch. 5, 30—39.
Hadorn H. (1961) — Zur Problematik des quantitativen Diastasebestimmung in Honig. Mitt. Lebenesmittelnuntersuch. Hyg. 52, 67—103.
Hadorn H. i Zürcher K. (1962) — Über Veränderungen im Bienenhonig bei der grosstechnischen Abfüllung. Mitt. Lebensmitteluntersuch. Hygiene 53, 28—34.
Rychlik M., Fedorowska Z. (1960) — Badania nad inwertazą miodową. Cz. I. Modyfikacja metody oznaczania inwertazy miodowej. Roczniki PZH 11, 413—420.
Schade J. E., Marsh G. L., Eckert J. E. (1958) — Diastaze activity and hydroxy-methyl — furfural in honey their usefulness in detecting heat alteration. Food Res. 23, 446—463.
White J. W. jr., Riethaf M. L., Kushnir J. (1961) — Composition of honey VI, The effect of storage on carbohydrates, acidity and diastase content. J. Food Sci. 26, 63—71.
АКТИВНОСТЬ α-АМИЛАЗЫ И ИНВЕРТАЗЫ В ПОЛЬСКИХ МЕДАХ
Витольд Залевски
Резюме
Исследовано 48 образцов медов на активность α-амилазы методом Шаде, Марша и Еккерта и 25 на активность инвертазы методом Дюизберга и Гебелейна. Первая колебалась от 13,0 до 78,9 диастических единиц, вторая в среднем 1463,5 (± 602,7) мг разложенной сахарозы.
При вторичном, по истечении 8—15 месяцев, исследовании образцов оказалось, что активность α-амилазы понизилась в среднем на 10—35%. Исключение составляли 2 образца в которых после годичного хранения она почти не изменялась.
В медах полученных путем подкормки пчел сахарозой, активность α-амилазы была очень не велика: 7,1 (± 3,7) диастатических единиц. Автор предполагает, что активностью этого фермента можно пользоваться для обнаруживания медов фальсифицырованных сахаром. Активность инвертазы в таких медах в среднем равнялась 770,6 (± 342,9) т.с. часто соответствовала активности некоторых натуральных медов, а иногда и превышала ее.
strona 48THE ACTIVITY OF α-AMYLASE AND INVERTASE IN POLISH HONEY
Witold Zalewski
Summary
Fohrty eight samples of honey were tested. It was found that the activity of α-amylase estimated by Schades, Marshs and Eckerts method oscilater between 13,0 and 78,9 (± 5,8) diastatic units. The activity of invertase in the 25 samples estimated by Duisbergs and Gebeleins method amounted to 1463,5 (± 602,7), mg decomposed sucrose. In the honey kept for 8—15 months in storage the activity of α-amylase average was several per cents lower with exception of two samples of honey in which almost no change in the α-amylase activity after one year storaging was found. In the samples of honey obtained from sugar the activity of this enzyme was very low only 7,1 (± 3,7) diastatic units. It is assumed that the estimation of α-amylase activity can be used for detection of honey adulteration by sugar. The invertase activity in honey obtained from sugar average amounted to 770,6 (± 342,9) mg of decomposed sucrose. In some cases it was equal to the activity found in honey and sometimes was even higher.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 41: „Eckert’á” → Eckerta
- s. 41: „zsydrolizowanej” → zhydrolizowanej
- s. 43, tab. 2: „Befor Storage” → Before Storage
- s. 43, tab. 3: „(±,37)” → (± 3,7)
- s. 45: „přzepuszczalność” → przepuszczalność
- s. 45, tab. 4: „Gabeleina” → Gebeleina
- s. 45, tab. 4: „Pqznań” → Poznań
- s. 46, wniosek 2: „áktywność” → aktywność
- s. 47, literatura: „Erhitzungschädem” → Erhitzungsschäden
- s. 47, literatura: „des quantitativen Diastasebestimmung” → der quantitativen Diastasebestimmung
- s. 47, literatura: „Lebenesmittelnuntersuch.” → Lebensmitteluntersuch.
- s. 47, literatura: „Diastaze activity” → Diastase activity
- s. 47, streszczenie: „диастических” → диастатических
- s. 47, streszczenie: „фальсифицырованных” → фальсифицированных
- s. 48, summary: „Fohrty” → Forty
- s. 48, summary: „oscilater” → oscillated
