OZNACZANIE AZOTU OGÓLNEGO I TŁUSZCZU SUROWEGO

tekst: Janina Muszyńska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVIII, 1974 — Janina Muszyńska

strona 175

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVIII GRUDZIEŃ 1974

Janina Muszyńska

Oddział Pszczelnictwa IS

WPROWADZENIE

Jednym z kryteriów oceny jakości pszczół jest ich charakterystyka pod względem wielkości świeżej i suchej masy oraz zawartości azotu ogólnego i tłuszczu surowego.

Świeża i sucha masa oznaczana jest wagowo, pierwsza bezpośrednio, druga po wysuszeniu pszczół do stałego ciężaru. Azot ogólny oznacza się za pomocą różnych modyfikacji metody Kieldahla. W ostatnich latach analizy pszczół wykonywał między innymi Haydak (1961), Herbert i współautorzy (1970), Standifer i współautorzy (1973). Cytowane prace, podobnie jak inne opublikowane wcześniej, nie zawierają opisu metody oznaczania azotu. Również dotychczas nie została opracowana metoda standardowa, dostosowana do analiz azotu w pszczołach.

Zawartość tłuszczu surowego oznacza się ekstrahując badany materiał w aparacie Soxhleta za pomocą rozpuszczalników tłuszczowych. Do często stosowanych rozpuszczalników należy między innymi eter naftowy, chloroform, metanol oraz mieszaniny ekstrakcyjne, zawierające chloroform i metanol (Kates 1972). Ekstrakcję tłuszczu surowego z pszczół przeprowadzał Woźnica (1967) eterem naftowym, a Muszyńska, Konopacka mieszaniną chloroform-metanol 2 : 1. Autorzy szeregu publikacji z tego zakresu (Žerebkin, Szagun 1969, Čerednikov, Martynuszkina 1970, Žerebkin, Jakovlieva 1970) nie podają nazwy używanego solwentu.

strona 176

Celem przedstawionych badań było; 1. dostosowanie do oznaczania azotu ogólnego w pszczołach mikrometody Kieldahla, opisanej przez Mejbaum-Katzellenbogen i Mochnacką (1966) 2. określenie zależności pomiędzy wynikami ekstrakcji tłuszczu surowego z pszczół a stosowanym rozpuszczalnikiem. Ponadto chodziło o ustalenie optymallnej wielkości próbki, gdy tłuszcz ekstrahowany jest za pomocą mieszaniny chloroform-metanol w stosunku 2 : 1.

MATERIAŁ I METODA

Materiał do analiz azotu ogólnego i tłuszczu surowego stanowiły pszczoły robotnice, które po uśpieniu chloroformem pozbawiano przewodów pokarmowych i suszono do stałego ciężaru. Ze względu na analizy tłuszczu suszenie przeprowadzano w temperaturze 70°C pod próżnią 1 atmosfery. Zastosowanie próżni skracało ten proces z około 8 dni do około 1 doby. Po wysuszeniu pszczoły ucierano na proszek. Bezpośrednio przed przygotowaniem naważek materiał ponownie suszono w 70°C przez 1 godzinę. Analizy azotu wykonano w czterech próbach pszczół. Trzy próby wzięto do analiz wiosną, stanowiły one materiał do doświadczenia I. Czwarta próba pobrana jesienią stanowiła materiał do doświadczenia II. Tłuszcz oznaczano w trzech próbach pszczół.

Metoda oznaczania azotu ogólnego. Azot oznaczano metodą opisaną przez Mejbaum-Katzenellenbogen i Mochnacką (1966), do której wprowadzono jedną zmianę: zamiast polecanej mieszaniny katalizującej proces spalania materiału, dodawano perhydrol. Wkraplano go w dwóch porcjach do wystudzonego roztworu, po raz pierwszy gdy roztwór stawał się klarowny, po raz drugi pod koniec spalania. Polecana przez autorkę mieszanina katalizująca nadaje każdej, nawet ślepej próbie odczynnikowej zielonkawe zabarwienie, utrudniające ustalenie końcowego momentu spalania. Naważki, do których dodawano perhydrol stają się po spaleniu bezbarwne, co łatwo ustalić. Po całkowitym odbarwieniu roztworu w kolbie spalenie kontynuowano jeszcze przez godzinę.

Próbki analiz azotu przygotowywano w następujący sposób. Do kolb Kieldahla o pojemności 50 ml odważano po 50 mg utartych pszczół i dodawano 4 ml stężonego kwasu siarkowego (ilość kwasu dostosowano do ilości spalanego materiału zgodnie z zaleceniami Kirka 1950). Spalanie rozpoczynano w kilkanaście godzin po dodaniu kwasu. Po zakończeniu spalania roztwory przenoszono ilościowo do kolb miarowych na 50 ml i dopełniano do tej objętości. Następnie z kolb pobieran oodpowiednie objętości roztworów (tj. 5, 10, 20, 30 ml), w których oznaczano zawartość azotu. Analizy wykonywano w trzech powtórzeniach a uzyskane wyniki przeliczano na 100 mg suchej masy.

strona 177

Metoda oznaczania tłuszczu surowego. Ekstrakcję tłuszczu prowadzono w aparacie Soxhleta o pojemności 250 ml. Próbki do ekstrakcji tłuszczu przygotowywano następująco. Na odtłuszczone i zważone sączki o średnicy 7 cm odważano określoną ilość materiału. Następnie z sączków formowano pakiety, które umieszczano w aparacie Soxhleta. Jednorazowo w aparacie Soxhleta ekstrahowano nie więcej niż 1,5 g pszczół. Wpływ rozpuszczalnika na ilość wyesktrahowanego tłuszczu surowego oznaczano w naważkach zawierających 100 mg suchej masy. Stosowano następujące rozpuszczalniki: eter naftowy, chloroform-metanol 2 : 1, chloroform, metanol. W doświadczeniu, w którym oceniano wyniki ekstrakcji tłuszczu surowego mieszaniną chloroform-metanol 2 : 1 w naważkach różnej wielkości, pakiety zawierały po 25, 50, 100, 150 i 250 mg suchej masy.

Dla statystycznego opracowania uzyskanych wyników została wykonana analiza zmienności (Ruszczyc 1970).

WYNIKI I DYSKUSJA

METODA OZNACZANIA W PSZCZOŁACH AZOTU OGÓLNEGO

Mikrometoda Kieldahla należy do czułych. Wg Mejbaum-Katzellenbogen i Mochnacka (1966) badana próbka powinna zawierać od 3 do 6 mg białka, co odpowiada ilości azotu od 0,5 do 1,0 mg.

Przeprowadzone badania wykazały, że wymieniona metoda może być zastosowano do oznaczania azotu w pszczołach. Stwierdzono, że 10 mg suchej masy utartych pszczół zawiera (zależnie od ich wieku) od 0,6 do 1,0 mg azotu, a więc optymalną ilość azotu przewidywaną dla metody.

Tabela 1 Zawartość azotu wykrywanego w pszczołach w zależności od wielkości naważki Amount of nitrogen detected in weighed portions of various size

Wielkość naważki w mg / Size of weighed portions in mg Mg azotu w 100 mg suchej masy / Mg of nitrogen in 100 mg of dry matter: Doświadczenie I / Experiment I Mg azotu w 100 mg suchej masy / Mg of nitrogen in 100 mg of dry matter: Doświadczenie II / Experiment II
30 8,42 a —
20 8,68 b 10,07 b
10 8,87 c 10,59 c₁
5 — 10,55 c

Uwaga: Te same litery obok liczb oznaczają, że liczby należą do jednej klasy wielkości i nie różnią się między sobą istotnie. Note: Means followed by the same letter are not significantly different.

strona 178

Analizy azotu w pszczołach powinny być zatem przeprowadzane w dziesięcio-miligramowych próbkach. Badania wykazały, że (tab. 1) oznaczenia mogą być również wykonywane w próbkach zawierających 5 mg suchej masy. Wyniki analiz uzyskane dla obu wielkości próbek i przeliczone na 100 mg suchej masy nie różnią się istotnie. Nie należy natomiast stosować próbek większych niż 10 mg, ponieważ w tym przypadku stwierdzone różnice (chociaż nie przekraczające 5%) okazały się statystycznie udowodnione.

Naważanie 10 miligramowych próbek pszczół jest obarczone dużym błędem ważenia. Należy raczej naważać i spalać większe ilości materiału (50 mg suchej masy), a następnie po spaleniu z przygotowanego roztworu pobierać objętość odpowiadającą 10 mg suchej masy. Ze względów technicznych wydaje się korzystne oznaczanie azotu w 10 ml oraz destylacja amoniaku do 50 ml kolb erlenmajera, które w chwili zakończenia destylacji powinny zawierać około 35 ml roztworu.

Tabela 2 Wyniki ekstrakcji tłuszczu surowego z pszczół w zależności od użytego rozpuszczalnika Amount of crude fat extracted from the bees as affected by the used solvent

Rozpuszczalnik / Solvent Ze 100 mg suchej masy tłuszcz w mg / From 100 mg of dry matter crude fat in mg
eter naftowy 10,1
petroleum benzin
chloroform-metanol 2:1 13,4
chloroform-methanol 2:1
chloroform 4,1
metanol 31,0
methanol

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI TŁUSZCZU SUROWEGO W PSZCZOŁACH

Wyniki ekstrakcji tłuszczu surowego z pszczół a stosowany rozpuszczalnik. Stwierdzono istotny wpływ rozpuszczalnika na ilość wyekstrahowanego z pszczół tłuszczu surowego (tab. 2). Najmniejsza ilość tłuszczu wynosiła 4,1 mg (chloroform), największa 31 mg (metanol). Eter naftowy (10,1 mg) oraz mieszanina chloroform-metanol (13,4 mg) dały wyniki zbliżone do siebie. Na tej podstawie można sądzić, że uzyskana przez poszczególnych autorów różna zawartość tłuszczu surowego w pszczołach może wynikać ze stosowania przez nich różnych rozpuszczalników,

strona 179

o czym nie piszą. Jednakże nawet otrzymanie zgodnych wyników, gdy ekstrakcja przeprowadzana jest za pomocą odmiennych rozpuszczalników, nie oznacza, że skład wyekstrahowanych związków jest taki sam. Szczegółowe porównanie wyników wymagałoby przeprowadzenia identyfikacji wyekstrahowanego tłuszczu. Z tych względów dane cytowane przez poszczególnych autorów a dotyczące zawartości tłuszczu surowego w pszczołach są mniej porównywalne niż wyniki oznaczeń zawartości azotu ogólnego.

Wielkość naważki przy oznaczeniach tłuszczu surowego mieszaniną chloroform-metanol 2 : 1. Badania wykazały, że ilość tłuszczu surowego wyekstrahowanego z próbek różnej wielkości (od 25 do 250 mg) przeliczona na 100 mg suchej masy zależy od wielkości naważki (ryc. 1). Stwierdzono, że wyniki uzyskane dla naważek 100, 150 i 250 mg nie różnią się pomiędzy sobą istotnie. Zaznaczają się jednak różnice pomiędzy tymi wynikami a wynikami z naważek mniejszych (25 i 50 mg). Wykazano też różnice istotne pomiędzy wynikami, uzyskanymi przy ekstrakcji tłuszczu w naważkach 25 mg i 50 mg. Analizy tłuszczu surowego w pszczołach w sposób opisany powyżej powinny być wykonywane w próbach, zawierających co najmniej 100 mg suchej masy.

wykres liniowy, trzy linie łamane bez legendy: ciągła (środkowa), kreska-kropka (górna) i kreskowana (dolna); linie zbiegają się ku prawej stronie wykresu.

Ryc. 1. Ilość tłuszczu surowego wyekstrahowanego z pszczół w zależności od wielkości naważki

x — wielkość naważki, w mg suchej masy

y — ilość wyekstrahowanego tłuszczu surowego, w mg na 100 mg suchej masy

Effect of the size of weighed portion on the amount of extracted curde fat .

x — size of the weighed portion, in mg of dry matter

y — mg of fat extracted from 100 mg of dry matter

strona 180

WNIOSKI

Do oznaczania azotu ogólnego w pszczołach przydatna okazała się mikrometoda Kieldahla opisana przez Mejbaum-Katzellenbogen i Mochnacką (1966). Analizy należy przeprowadzać w próbkach, zawierających 10 mg suchej masy. Jednakże dla uniknięcia błędu ważenia spalać należy naważki, zawierające 50 mg suchej masy.

Przy oznaczeniach zawartości tłuszczu surowego pszczół, gdy ekstrakcja prowadzona jest mieszaniną chlorofrm-metanol w stosunku 2 : 1, badana próbka powinna zawierać nie mniej niż 100 mg suchej masy.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzenia oraz maksymalną efektywność pracy laboratoryjnej, badania pszczół na zawartość w nich azotu ogólnego i tłuszczu surowego należy przeprowadzać po ustaleniu zawartości świeżej i suchej masy. Dla wykonania wszystkich wymienionych analiz wystarczy próba zawierająca 60 pszczół robotnic, jako reprezentacyjna dla populacji wg Muszyńskiej, Konopackiej (1974).

LITERATURA

Čerednikov A.V., Martynuskina L.V. (1970) — K voprosu o fotoperiodyzmie. Pčelovodstvo 49(8) : 11—13.

Haydak M.H. (1961) — Influence of storage on nutritive value pollens for newly emerged honeybees. Am. Bee. J. 101(1) : 354—355.

Herbert E.W., Bickley W.E., Shimanuki H. (1970) — The brood rearing capability of caged bees fed dandelion and mixed pollen diets. J. econ. Ent. 63(1) : 215—218.

Kirk P.L. (1950) — Kieldahl method for total nitrogen. Anal. Chem. 22(2) : 354—358.

Kates M. (1972) — Techniques of lipidology. Amsterdam. North. Holland Publishing Company.

Muszyńska J., Konopacka Z. (1974) — Badania nad wielkością reprezentatywnej próby pszczół do analiz fizyko-chemicznych. Pszczeln. Zesz. Nauk. 18 : 183—194.

Ruszczyc Z. (1970) — Metodyka doświadczeń zootechnicznych. Warszawa. PWRiL.

Standifer L.N., Haydak M.H., Mills J.P., Levin M.D. (1973) — Value of three protein rations in maintaining honeybee colonies in outdoor flight cages. J. apic. Res. 12(3) : 137—143.

Szagun Ja.L. (1969) — Čto charakterizujet zimostojkost pčel. Pčelovodstvo 48(12) : 14—15.

Woźnica J. (1967) — Badania wpływu stężenia sacharozy w roztworze użytym do jesiennego dokarmiania rodzin pszczelich na ilość zmagazynowanego przez nie pokarmu oraz stan pszczół i przebieg ich zimowli. Annales UMCS sectio E, 22(19) : 275—299.

Žerebkin M.V., Szagun Ja.L. (1969) — Fizjologičeskije ossobiennosti osiennych pčel. Pčelovodstvo 48(1) : 14—15.

Žerebkin M.V., Jakovleva I.N. (1970) — O rojevych pčelach. Pčelovodstvo 49(3) : 9—11.

strona 181

ОПРЕДЕЛЕНИЕ ОБЩЕГО АЗОТА И СЫРОГО БЕЛКА В МЕДОНОСНОЙ ПЧЕЛЕ

Я. Мушиньска

Резюме

Микрометод Кельдаля описанный Майбаумом-Каценелленбогеном и Мохнацкой (1966) применено к обозначению общего азота в пчелах. Было установлено, что после созжения 50 мг сухого вещества, следует проводить анализ в пробах содержащих 5—10 мг исследуемого материала.

При экстрагированию сырого жира в 250 мг аппарате Сокслета, смесью хлороформ-метанол 2:1, анализируемые пробы пчел должны содержать не менее 100 мг сухого вещества.

Проба содержащая 60 пчел достаточная для обозначения и общего азота и сырого жира.

DETERMINATION OF TOTAL NITROGEN AND CRUDE FAT CONTENT IN THE HONEY BEES

Janina Muszyńska

Summary

Micro-Kjeldahl method described by Mejbaum-Katzenellenbogen and Mochnacka (1966) was adjusted for nitrogen analysis in the honeybees. After digestion of 50 mg of dry matter, nitrogen should be analysed in weighed portions of 5—10 mg.

It was demonstrated that samples for crude fat extraction in 250 ml Soxhlet apparatus using chloroform — methanol 2 : 1 should contain no less than 100 mg of dry matter.

Sixty worker bees are sufficient for both nitrogen and crude fat analyses.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 175, 176, 177, 180: „Kieldahla” → Kjeldahla
  • s. 175: „Jakovlieva” → Jakovleva
  • s. 176, 177, 180: „Katzellenbogen” → Katzenellenbogen
  • s. 176: „optymallnej” → optymalnej
  • s. 176: „pobieran oodpowiednie” → pobierano odpowiednie
  • s. 177: „wyesktrahowanego” → wyekstrahowanego
  • s. 177: „może być zastosowano” → może być zastosowana
  • s. 179, ryc. 1: „curde” → crude
  • s. 180: „chlorofrm-metanol” → chloroform-metanol
  • s. 180, literatura: „Kieldahl” → Kjeldahl
  • s. 180, literatura: „ossobiennosti” → osobiennosti
  • s. 181, tytuł rosyjski: „СЫРОГО БЕЛКА” → СЫРОГО ЖИРА
  • s. 181, streszczenie: „применено” → применён
  • s. 181, streszczenie: „созжения” → сожжения
  • s. 181, streszczenie: „экстрагированию” → экстрагировании
  • s. 181, streszczenie: „250 мг аппарате” → 250 мл аппарате

Podobne wpisy