ZMIANY W KONDYCJI PSZCZÓŁ RÓŻNYCH RAS W ZWIĄZKU Z ZIMOWLĄ

tekst: Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXV, 1981 — Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

strona 31

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXV 1981

J. Muszyńska, Z. Konopacka

Pszczoły odmiennych ras porównywano wielokrotnie, w zakresie aktywności lotnej (Starostienko 1969, 1971, Semetkov i współautorzy 1971), intensywności rozwoju w sezonie (Bornus i współautorzy 1961, Starostienko 1976), możliwości produkcji wosku (Skowronek 1976). Badano także zależność pomiędzy efektywnością wychowu matek a rasą rodziny wychowującej (Król 1974) oraz efekt sztucznego unasieniania pszczół różnych ras (Woyke i współautorzy 1974). Zostało dokonane porównanie przydatności krzyżówek międzyrasowych w odmiennych warunkach pożytkowych (Bornus i współautorzy 1974).

Oddzielny problem stanowi zimowla i jej przebieg w rodzinach różnych ras. Panuje przekonanie, że pszczoły rasy kaukaskiej zimują w warunkach klimatu umiarkowanego gorzej niż pszczoły rasy kraińskiej lub środkowo-europejskiej. Opinię taką wyrażają zarówno niektórzy pszczelarze praktycy jak i naukowcy (Jakovleva 1977). Bilaš i współautorzy (1971) wykazali, że w warunkach Białorusi najlepiej zimowały pszczoły miejscowe natomiast w grupie rodzin rasy kaukaskiej, kraińskiej i włoskiej obserwowano istotnie wyższe spadki po zimowli.

Badania prowadzone nad krzyżówkami międzyrasowymi w warunkach Polski wykazały, że rodziny z matkami rasy kaukaskiej cechuje w czasie zimowli większy osyp pszczół a także częstsza utrata matek niż rodziny z matkami rasy środkowo-europejskiej (Bornus i współautorzy 1964).

Dobry przebieg zimowli w rodzinach pszczelich Zerebkin (1974) wiąże z wysoką aktywnością katalazy w jelicie grubym osobników przystępujących do zimowania. Według Szangua (1969) a także Akopian (1978) odmienna zawartość wody na początku zimowli w ciele pszczół robotnic, należących do różnych ras, jest przyczyną różnic w ich zimoodporności.

Celem badań przedstawionych w niniejszej pracy była ocena zmian zachodzących w ciągu zimowli w niektórych cechach fizykochemicznych w związku z rasą pszczół oraz przebiegiem zimowania.

strona 32

MATERIAŁ I METODY

Badania prowadzono w latach 1970—1973 oraz 1976—1979. Zasadnicza ich część przypadła na lata 1970—1973. W tym okresie porównano ze sobą rodziny rasy kaukaskiej (z matkami Apis mellifica caucasica unasienionymi sztucznie spermą trutni tej samej rasy), kraińskiej (z matkami Apis mellifica carnica unasienionymi sztucznie spermą trutni tej samej rasy) oraz środkowo-europejskiej (z matkami Apis mellifica melli-

Tabela 1 Przebieg zimowli w rodzinach doświadczalnych The overwintering course of experimental colonies

Rasa pszczół Bee-race Rok badań Investigation year Liczba rodzin zazimowanych The number of prepared for winter colonies Średnia siła rodziny zazimowanej (liczba plastrów) The average strength of prepared for winter colony (the number of combs) Liczba rodzin które przezimowały The number of overwintered colonies Średnia liczba plastrów odebranych po zimowli The average number of drown out combs after overwintering
Kaukaska Caucasian 1970/71 4 5 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies) 3 2 (1—3)
1971/72 3 4,6 (4—5) 3 1 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies)
1972/73 3 5,6 (5—6) 3 0,3 (0—1)
1976/77 3 7 (6—8) 3 1,7 (1—3)
1977/78 6 7 (6—8) 6 2,2 (1—3)
1978/79 6 6 (5—6) 6 2,2 (1—4)
Σ = 25 x̄ = 5,8 Σ = 24 x̄ = 1,6
Kraińska Carniolan 1970/71 4 5,5 (5—6) 2 0,5 (0—1)
1971/72 3 6 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies) 3 2 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies)
1972/73 3 6 3 0 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies)
Σ = 10 x̄ = 5,9 Σ = 8 x̄ = 0,8
Środkowo-europejska Central European Mazurka 1970/71 4 5,5 (5—6) 4 1,7 (0—5)
1971/72 3 5,5 (5—6) 3 1,7 (1—4)
1972/73 3 5,0 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies) 3 0 (we wszystkich rodzinach) (In all colonies)
Σ = 10 x̄ = 5,3 Σ = 10 x̄ = 1,0
Asta 1970/71 4 5,5 (5—6) 4 1,7 (1—2)
1971/72 3 4 (3—5) 2 1,5 (1—2)
1972/73 3 5,3 1 0
Σ = 10 x̄ = 4,5 Σ = 7 x̄ = 1,6
strona 33

fica unasienionymi spermą trutni tej samej rasy). W obrębie rasy środkowo-europejskiej uwzględniono dwie linie Mazurka i Asta. Dane uzyskane w latach 1970—1973 uzupełniono tymi, które pochodziły z badań dodatkowych prowadzonych w latach 1976—79 na rodzinach rasy kaukaskiej. Łącznie obserwacjami objęto 25 rodzin kaukaskich, 10 kraińskich i 20 rasy środkowo-europejskiej. Wszystkie rodziny osadzono w ulach typu Dadant’a i zazimowano w sposób standardowy. W każdym roku na początku zimowania siła rodzin z porównywanych ras była wyrównana. W poszczególnych latach natomiast siła rodzin na początku zimowli a także po jej zakończeniu była odmienna (tab. 1).

W kolejnych latach pszczoły do badań laboratoryjnych pobierano w każdej rodzinie ze skraju kłębu, dwukrotnie. Na około dwa tygodnie po zawiązaniu kłębu oraz bezpośrednio po wiosennym pierwszym oblocie. W latach 1970—73 oznaczono świeżą i suchą masę pszczół robotnic (bez przewodów), zawartość w nich azotu ogólnego i tłuszczu surowego. Uzyskane wyniki pozwoliły na wyliczenie zawartości wody w ciele pszczół a także na wyliczenie wskaźnika, będącego sumą różnic pomiędzy wartościami każdej z badanych cech na początku i końcu zimowli. Sposób postępowania przy oznaczaniu każdej z wymienionych cech opisano w pracy Muszyńskiej (1974) oraz Konopackiej i współautorów (1975). W latach 1976—79 zrezygnowano z oznaczania w robotnicach azotu ogólnego i tłuszczu surowego. W tym czasie było już wiadomo o istnieniu korelacji pomiędzy zawartością tych składników a świeżą i suchą masą pszczół (Szczepański i współautorzy 1975).

WYNIKI

W badanym okresie najwcześniej do zimowania przystąpiły rodziny w roku 1976, kiedy to ostatni oblot jesienny miał miejsce 15 października. W pozostałych latach ostatni oblot jesienny następował 15 lub 20 listopada. Zimowlę 1976—77 cechował wprawdzie najwcześniejszy oblot wiosenny (25 luty) jednak ze względu na bardzo wczesne jej rozpoczęcie zimowla ta trwała aż 134 dni, podczas gdy w roku 1970/71 sto dwadzieścia pięć, a w latach 1971/72, 1977/78 oraz 1978/79 sto dziewięć dni.

Dane tabeli 1 a także rezultaty dodatkowych obserwacji 28 rodzin rasy kaukaskiej, 27 kraińskiej oraz 10 środkowo-europejskiej, które prowadzono w latach 1976—1980, świadczą o podobnym przebiegu zimowli u pszczół porównywanych ras.

Rasy pszczół a zmiany w organiźmie robotnic po zimowli. Gdy przeanalizowano łącznie dane dla pszczół wszystkich ras w ciągu okresu 1970—1977, to stwierdzono, że po zimowli następuje spadek wartości każdej z badanych cech fizyko-chemicznych. W większości przypadków różnice pomiędzy wartościami oznaczonymi jesienią a oznaczonymi wiosną są statystycznie udowodnione (tab. 2).

Z porównania ze sobą pszczół odmiennych ras wynika, że robotnice

strona 34

Tabela 2 Wpływ zimowania na wartość badanych cech (średnie dla ras i lat 1970—73) The effect of wintering season on the values of investigated characteristic (average for raes and year 1970—1973)

Cecha Characteristic Jesień Autumn Wiosna Spring Różnica (ubytek wartości cech) The difference
1. Świeża masa — Fresh weight 75,02 72,43 2,59*
2. Sucha masa — Dry weight 26,82 24,07 2,75**
3. % wody — % of water 63,33 33,20 2,47**
4. Tłuszcz surowy — Raw fat 5,76 4,55 1,21**
5. Azot ogólny — Total nitrogen 2,01 1,72 0,29**
6. % tłuszczu surowego — % of raw fat 21,25 18,60 2,65**
7. % azotu ogólnego w suchej masie — % of total nitrogen in dry weight 7,53 7,16 0,37°
8. Wskaźniki — Coefficients 109,75 102,84 6,91**

Objaśnienie: Notice: (x) — istotność P = 0,05 — signifficance P = 0,05 (xx) — istotność P = 0,01 — signifficance of P = 0,01 (o) — różnica bliska istotności (0,05>P>0,1). — the close to signifficance difference (0,05>P>0,1).

Tabela 3 Wpływ rasy pszczół na wartości badanych cech: (wartości przeciętne z 3 lat i 2 sezonów, lata 1970—73) The effect of bee race on the investigated characteristics (the average values for 3 years and 2 seasons 1970 to 1973)

Cecha Characteristics Kaukaska Caucasian Krainka Carniolan Central European: „Asta” Central European: „Mazurka” Różnice The difference
1. Świeża masa Fresh weight 70,57a 74,12b 75,80b 74,40b istotne signifficant
2. Sucha masa Dry weight 24,30 26,10 25,96 25,42 nieistotne not signifficant
3. % suchej masy % of dry weight 34,29 35,19 34,18 34,08 nieistotne not signifficant
4. Tłuszcz surowy Raw fat 5,10 5,57 5,07 4,88 nieistotne not signifficant
5. Azot ogólny Total nitrogen 1,82 1,88 1,94 1,82 nieistotne not signifficant
6. % tłuszczu surowego % of raw fat 20,36 21,22 19,09 19,03 nieistotne not signifficant
7. % azotu ogólnego % of total nitrogen 7,61 7,21 7,41 7,14 nieistotne not signifficant
8. Wskaźniki Coefficients 102,06 107,72 108,77 106,62 nieistotne not signifficant
strona 35

rasy kaukaskiej różnią się od osobników pozostałych ras świeżą masą, która u pszczół kaukaskich jest istotnie niższa. Pomiędzy osobnikami rasy kraińskiej i krajowej nie stwierdzono natomiast różnic dla żadnej z badanych cech fizyko-chemicznych (tab. 3). Pszczoły kaukaskie, jak wykazano, charakteryzuje ponadto tendencja do znaczniejszego spadku wartości badanych cech po zimowli (tab. 4). Świadczą o tym szczególnie wyraźnie średnie różnice a także wartości wskaźnika (tab. 4). U pszczół rasy kaukaskiej wskaźnik wynosi 25,1, podczas gdy w pozostałych rasach mieści się w granicach od 17,2 do 5,7. Ze względu jednak na znaczną zmienność pomiędzy latami, występującą w obrębie każdej rasy, róż-

Tabela 4 Różnice pomiędzy wartościami badanych cech oznaczonymi na początku i końcu zimowli The difference of values of investigated characteristics determined both the beginning and at the end of overwintering

Rasa pszczół Bee race Rok badań Investigation year Badana cecha — Investigated characteristic: Świeża masa mg Fresh weight mg Badana cecha — Investigated characteristic: Sucha masa mg Dry weight mg Badana cecha — Investigated characteristic: Procent wody Percent of water Badana cecha — Investigated characteristic: Tłuszcz surowy mg Raw fat mg Badana cecha — Investigated characteristic: Procent tłuszczu Percent of fat Badana cecha — Investigated characteristic: Azot ogólny mg Total nitrogen mg Badana cecha — Investigated characteristic: Procent azotu ogólnego Percent of total nitrogen Badana cecha — Investigated characteristic: Wskaźnik Coefficients
Kaukaska Caucasian 1970/71 0,93 1,23 1,40 1,94 1,70 0,51 1,40
1971/72 6,25 4,80 4,10 4,20 8,50 0,22 4,10
1972/73 3,71 5,33 3,10 3,10 7,20 0,44 3,10
1976/77 3,02 1,85 3,87 — — — —
1977/78 7,87 1,55 7,27 — — — —
1978/79 10,75 3,19 7,62 — — — —
Średnio Average 5,42 2,99 4,56 3,08 5,80 0,39 2,86 25,10
Krainka Carniolan 1970/71 —3,77 —2,36 —1,53 0,96 —0,84 0,15 1,65
1971/72 6,81 4,76 3,20 3,23 1,30 0,37 0,63
1972/73 7,26 3,36 1,00 0,97 5,06 0,42 0,40
Średnio Average 3,43 1,92 0,89 1,72 1,84 0,31 0,89 11,00
Środkowo-europejska linii Asta 1970/71 11,80 8,73 5,90 5,96 9,10 0,58 —0,70
1971/72 0,56 1,37 1,70 1,71 —3,00 0,03 0,26
1972/73 0,99 1,49 2,40 2,43 4,76 0,15 0,05
Central European from the Asta line Średnio Average 3,58 3,87 3,38 2,00 4,29 0,25 —0,16 17,21
linii Mazurka from the Mazurka line 1970/71 0,58 2,68 3,30 3,26 3,80 0,50 1,20
1971/72 —3,13 1,01 3,10 2,57 0,50 —0,03 —0,10
1972/73 —3,40 0,17 2,00 1,77 3,99 0,07 1,14
Średnio Average —1,99 1,28 2,53 1,00 2,53 0,18 0,37 5,72
strona 36

Tabela 5 Przebieg zimowli a niektóre cechy fizyko-chemiczne pszczół robotnic na początku zimowli The relation between the overwintering course and some physical-chemical characteristics of worker bee at the beginning of overwintering

Okres badań The period of investigations Grupa rodzin The group of colonies Przebieg zimowli (liczba plastrów zabranych po przeglądzie The course of overwintering (the number of drown out combs after checking) Liczba rodzin The number of colonies Badana cecha — Investigated characteristics: Świeża masa w mg fresh weight in mg Badana cecha — Investigated characteristics: sucha masa w mg dry weight in mg Badana cecha — Investigated characteristics: zawartość wody w mg water content Badana cecha — Investigated characteristics: procent wody water percent Badana cecha — Investigated characteristics: azot Nitrogen Badana cecha — Investigated characteristics: tłuszcz fat
1970—1973 Przeżyły zimowlę Overwintered 0 11 74,54 26,87 48,43 63,98 2,15 5,94
56,81—77,92 22,53—31,09 43,12—54,79 61,66—66,28 1,66—2,37 3,37—7,93
1 11 73,28 26,16 49,89 64,85 1,99 6,04
62,29—76,35 22,66—29,38 42,78—52,87 60,20—65,37 1,57—2,59 3,01—10,62
2 8 78,12 29,26 50,13 63,75 2,22 4,57
69,11—85,27 22,73—31,14 44,76—53,98 60,83—64,77 1,32—2,29 3,98—5,00
3 0 — — — — — —
Spadły na przedwiośniu Fall out in the early spring 7 77,89 28,93 48,95 68,82 2,10 5,66
68,92—85,43 25,53—34,08 43,12—57,56 60,72—67,38 1,99—2,20 5,23—6,21
strona 37
1976—1979 Przeżyły zimowlę Overwintered 0 0 — — — — — —
1 6 73,70 23,95 50,11 68,09
61,60—76,90 20,66—24,98 42,05—52,90 64,05—69,77
2 5 70,99 23,34 55,76 61,20 — —
68,27—85,43 20,95—23,44 50,16—70,04 53,19—70,43
3 2 71,92 24,46 48,98 69,27 — —
70,35—73,49 24,41—24,52 48,10—49,87 68,64—69,91
spadły na przedwiośniu Fall out in the early spring — — — — — — — —
strona 38

nice pomiędzy rasami w wielkości tego wskaźnika nie zostały statystycznie udowodnione. Zwraca przy tym uwagę fakt, iż niekiedy wartości badanych cech mogą być nieco wyższe wiosną niż jesienią. Wzrost wartości występuje sporadycznie zarówno u pszczół rasy środkowo-europejskiej jak i kraińskiej. Nie obserwowano go nigdy u pszczół rasy kaukaskiej, dla której, jak się wydaje, spadek wartości cech na wiosnę jest typowy (tab. 4).

Przebieg zimowli a kondycja pszczół robotnic. Stwierdzono, że na jesieni brak było różnic pomiędzy kondycją robotnic pochodzących z rodzin, które następnie cechował odmienny przebieg zimowli. Świadczą o tym podobne, w porównywanych grupach rodzin, wartości każdej z badanych cech (tab. 5). Powyższa prawidłowość wystąpiła zarówno w pierwszym okresie badań (lata 1970—73), w którym porównywano pszczoły kilku ras jak i w drugim okresie badań (lata 1976—79), kiedy oceniano pszczołę kaukaską.

Różnice pomiędzy średnimi wartościami badanych cech, oznaczonych jesienią i wiosną u pszczół z rodzin odmiennie zimujących, nie wykazały jak się wydaje jednoznacznych tendencji (tab. 6). Wyjątek stanowiła procentowa zawartość wody. U pszczół z rodzin bardzo dobrze zimujących stwierdzono wiosną nieznaczny spadek średniej wartości tej cechy, natomiast pszczoły z rodzin gorzej zimujących charakteryzował pewien

Tabela 6 Różnice pomiędzy wartościami badanych cech jesienią i wiosną u pszczół z rodzin odmiennie zimujących (średnie ogólne z lat 1970—1973 oraz 1976—1979) The difference between investigated characteristic values determined in autumn and spring for bees from the colonies overwintering in different conditions (average for years 1970 to 1973 and 1976 to 1979)

Liczba plastrów zabranych po zimowli The number of drown out combs after overwintering Liczba rodzin The number of colonies Spadek wartości w: The value decrease in: mg/pszczołę mg/bee: świeża masa fresh weight Spadek wartości w: The value decrease in: mg/pszczołę mg/bee: sucha masa dry weight Spadek wartości w: The value decrease in: mg/pszczołę mg/bee: woda water Spadek wartości w: The value decrease in: mg/pszczołę mg/bee: % wody of water
zero 11 5,43 3,18 4,37 0,31
jeden one 17 4,62 2,72 2,47 +0,21
dwa two 13 7,14 1,97 4,70 +0,78
trzy i więcej three and more 2 zbyt mała liczba rodzin by je rozpatrywać too small number of colonies to be taken in account

wzrost średnich wartości dla tej cechy (tab. 6). Należy przy tym podkreślić, że na jedenaście rodzin, którym po pierwszym przeglądzie wiosennym pozostawiono wszystkie plastry, spadek procentowej zawartości wody stwierdzono u osobników z siedmiu rodzin. Wśród rodzin zimujących gorzej spadki wartości tej cechy stwierdzono rzadziej. I tak na

strona 39

ogólną liczbę siedemnastu rodzin, którym zabrano po zimowoli po jednym plastrze, spadek procentowej zawartości wody wystąpił w pięciu, a na ogólną liczbę trzynastu rodzin, którym po zimowli zabrano dwa plastry, spadek wartości tej cechy stwierdzono u pszczół z czterech rodzin. Wydaje się, że spadek procentowej zawartości wody w organizmie zimujących pszczół, po zakończeniu zimowli, wiąże się z jakością jej przebiegu w rodzinie.

DYSKUSJA

Jakovleva (1977) podaje, że pszczoły rasy kaukaskiej cechuje gorszy przebieg zimowli niż pszczoły rasy środkowo-rosyjskiej. Wymienione różnice autorka wiąże z odmienną zawartością wody w ciele przystępujących do zimowania pszczół robotnic porównywanych ras. W naszych badaniach pszczoły rasy kaukaskiej nie zimowały gorzej niż rasy środkowo-europejskiej i kraińskiej. Nie stwierdzono też różnic istotnych pomiędzy wymienionymi rasami pod względem procentowej zawartości wody w ciele pszczół robotnic. Wyniki uzyskane w naszych badaniach są więc odmienne niż wynik cytowanej autorki. Należy zastanowić się nad przyczynami powtarzających się opinii na temat gorszego niż innych ras zimowania pszczół rasy kaukaskiej w warunkach Polski. Przedstawione w niniejszej pracy dane świadczą o tym, iż różnice te mogą nie wystąpić. Być może obserwowane są wtedy, gdy zachodzą warunki, które sprzyjają ujawnieniu się różnic pomiędzy niektórymi cechami behawiorystycznymi i fizjologicznymi porównywanych ras (Šemetkov 1973). O obserwowanym, niekiedy wyraźnie gorszym przebiegu zimowli w rodzinach kaukaskich decydować może między innymi zbyt niska w warunkach przedłużającej się zimowli, aktywność katalazy jelita prostego. Zgodnie z danymi Šemetkova (1973) pszczoły kaukaskie cechuje niska aktywność katalazy.

Przedstawione przez nas wyniki świadczą o tym, że przebieg zimowli w rodzinach (niezależnie od ich rasy) wiąże się z procentową zawartością wody w ciele pszczół przystępujących do zimowania. Wyniki te są zgodne z danymi innych autorów (Jakovleva 1977). Nasze badania wykazywały ponadto, na co nie zwracano dotychczas uwagi, istnienie związku pomiędzy przebiegiem zimowli w rodzinach a kierunkiem zmian w zawartości wody w ciele zimujących robotnic. Po zimowli pszczoły z rodzin dobrze zimujących najczęściej cechuje spadek wartości tej cechy, podczas gdy z rodzin średnio i słabo zimujących spadek stężenia wody w organizmie pszczół występuje rzadko, przeciwnie — obserwowana jest tendencja do wzrostu wartości tej cechy na wiosnę. Należy przy tym jednak podkreślić, że spadek stężenia wody w organizmie zimującyh robotnic podczas zimowli nie jest jedynym warunkiem niezbędnym dla dobrego zimowania. Spadek ten stwierdzono u robotnic w większości, jednak nie ze wszystkich rodzin dobrze zimujących. Regulacja

strona 40

stężenia wody w organizmie pszczół robotnic zachodzi na drodze hormonalnej (Altmann 1956). W przystępującej do zimowania rodzinie pszczelej znajdują się osobniki różniące się mianem hormonu juvenilnego (Fluri i współautorzy 1977). Być może zróżnicowanie to dotyczy także innych hormonów i nie pozostaje bez wpływu na przebieg zimowli w całej rodzinie pszczelej.

WNIOSKI

  1. Pszczoły porównywanych trzech ras cechuje podobna kondycja na początku i po zakończeniu zimowli.
  1. Istnieje zależność pomiędzy przebiegiem zimowli a stężeniem wody w organizmie pszczół robotnic. W rodzinach zimujących dobrze maleje stężenie wody podczas zimowli.
  1. Dla lepszego poznania tak złożonego procesu jakim jest zimowla rodziny pszczelej należałoby obserwacje tej rodziny prowadzić przez cały okres zimowli, nie ograniczając się do charakterystyki pszczół na początku i końcu tego okresu.

LITERATURA

Akopian N. M. (1978) — Nakoplienie żyra w organizmie pčeł zimoj. Pčelovodstvo (3): 17

Altman G. (1956) — Die Regulation des Wasserhaushaltes des Honigbiene. Insectes Soc. 3(1): 33—40

Bornus L. i współautorzy (1964) — Przydatność użytkowa mieszańców rasowych pszczoły miodnej w warunkach przyrodniczych Polski. Pszczeln. Zesz. nauk. 18: 1—52

Bilaš G. D. i współautorzy (1971) — Rezultaty porodnovo ispitania. Pčelovodstvo (9): 11—12

Fluri i współautorzy (1977) — Juvenille hormone and the determination of winter bee physiology (Apis mellifera L.). Proc. of the XIX Intr. Congr. of the Int. Union for Study of Social Insects, Wageningen: 28—29

Jakovleva I. (1977) — Niekotoryje fizjołogičeskije osobiennosti osiennych pčeł raznych porod. Apiacta 12(3): 99—104

Konopacka i współautorzy (1975) — Ocena przydatności niektórych cech fizykochemicznych i anatomicznych dla charakterystyki kondycji robotnic pszczoły miodnej. Pszczeln. Zesz. nauk. 18: 135—143

Muszyńska J. (1974) — Oznaczanie azotu ogólnego i tłuszczu surowego w pszczole miodnej. Pszczeln. Zesz. nauk. 18: 175—181

Šmetkov M. F., Gurčenko A. S. (1971) — Karpatskije pčeły v Baškirii. Pčelovodstvo (3): 16—17

Šmetkov M. F. (1973) — Zimostoikost pčeł raznych porod. Pčelovodstvo 52(11): 1415

Skowronek W. (1976) — Możliwości produkcyjne wosku i budowa plastrów przez pszczoły trzech ras. Pszczeln. Zesz. nauk. 20: 85—97

Starostienko E. V. (1969) — Rasy pčeł i typy vziatka. Pčelovodstvo (3): 18—20

Starostienko E. V. (1976) — Opredielenie jajcenoskosti matok. Pčelovodstvo (4): 6—7

strona 41

Szagun Ja. (1969) — Čto charaktryzujet zimostoikost pčeł. Pčelovodstvo 48(12): 14—15

Szczepański K. i współautorzy (1975) — Ocena związku między niektórymi cechami służącymi do charakterystyki kondycji i stanu fizjologicznego pszczół robotnic. Pszczeln. Zesz. nauk. 19: 65—73

Woyke J. i współautorzy (1974) — Porównanie organów rozrodczych oraz efektów sztucznego i naturalnego unasieniania pszczół różnych ras i ich mieszańców. Pszczeln. Zesz. nauk. 17: 53—75

Żerebkin M. W. (1974) — Fizjołogičeskije pokazatieli zimostoikosti pčeł. Apiacta 9(2): 65—6[?]

ИЗМЕНЕНИЯ В ФОРМЕ ПЧЕЛ РАЗНЫХ ПОРОД В СВЯЗИ С ЗИМОВКОЙ

Я. Мушиньска, З. Конопацка

Резюме

В 1970—1973 гг. и 1976—1979 гг. велись исследования. В первом периоде сравнивано пчел кавказской, краинской и среднеевропейской пород. В этой последней исследовано две линии: Asta и Mazurka. В 1976—1979 гг. наблюдано только пчелы кавказской породы.

Ежегодно к зиме подходили семьи со сравненной силой, однако разной в отдельных годах (табл. 1). Также сравниваемые года отличались дгуг от друга по сроку начала и конца периода зимовки.

Исследовано свежую и сухую массы, а также содержание общего азота и сырого жира в пчелах без желудочно-кишечных трактов. Вычислено также содержание воды и ее концентрацию в организме пчел. Полученные результаты обсуждено, учитывая связь между породой пчея и изменениями, происходящими в их организме во время зимовки, а также зависимость между ходом зимовки и изменениями, происходящими во время этого периода в пчелах. Пробы пчел для исследований отобрано в начале и конце зимовки из крал клуба. Критерием хода зимовки является число сотов, отводимых из семьи во время первого весеннего обзора (один соты — хорошая зимовка, два сота — средняя, три и больше — плохая).

Констатировано, что в пределах каждой породы после зимовки происходит понижение средних стоимостей каждого из исследованных свойств (табл. 4). Величина этого понижения непостоянная, но она изменяется в отдельных годах, причем заметнее всего отличается у пчел кавказской породы. Кроме того, кавказские пчелы отличаются от пчел остальных пород существенно свежей массой (табл. 3). На основании настоящих исследований обнаружено недостатск разниц в форме пчел из семьей разного хода зимовки, когда сравнение проведено в начале этого периода (табл. 5). Зато происходит связь между ходом зимовки в семьях и процессом изменений по концентрации воды в организме рабочих пчел из семьей хорошо зимующих обнаружено небольшое понижение, а у пчел из семьей плохо зимующих — повышение концентрации воды по отношению к уровню осенью (табл. 6).

Сравниваемые породы пчел отличались подобным ходом зимовки (табл. 1). Кажется, что худшая иногда зимовка кавказских семьей выступает тогда, когда существуют условия, благоприятные возникновению некоторых физиологических разниц между этой породой и остальными породами.

strona 42

THE BODY CONDITION CHANGES OF BEES, FROM DIFFERENT RACES, CONNECTED WITH ACTUAL OVERWINTERING

Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

Summary

Experiments have been carried out in 1970 to 1973 and 1976 to 1979. In the first period bees of Caucasian and Carniolan races were compared, and also lines ”Asta” and ”Mazurka” from Central European race were observed. In 1976 to 1979 bees only from Caucasian race were observed. Each year equal strong colonies started wintering, but the strength level was different in different years (Table 1). Also the experimental years were different considering the date of beginning end ending of wintering. The fresh and dry weight, also total nitrogen and raw fat content in bees without intestines were determined. Also the content of water and its concentration in bee-body was determined. Obtained data were analysed taking into concideration the correlation between bee-race and the changes occuring in their bodies during wintering, and also the relation between the wintering course and the changes occuring during that period in bee-bodies. Outside bees were sampled at the beginning and at the end of actual overwintering. The number of used away combs was taken as a criterion of overwintering estimation (one comb-good wintering, two combs-average, three or more combs-bad).

It was found, that within each race, the average values of each observed characteristic decreased after wintering (Table 4). The magnitude of that decrease is not constant, but is changing each year, and for Caucasian race is the biggest. The Caucasian bees significantly differ from bees of another races with the fresh weight content (Table 3). These experiments showed also, lack of differences between body conditions of bees from colonies with different course of wintering, if the comparision was carried out at the beginning of that period (Table 5). Trought, there is correlation between the wintering course and the course of water concentration changes in worker-bees bodies. In bees bodies from bad wintering colonies increase water concentration was found, comparing with water content in autumn (Table 6). All compared races had similar course of wintering (Table 1). Sometimes worse wintering of Caucasian colonies is observed, when the ambient condition are favouring the appearance of some physiological differences between the Caucasian and another races.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 31: „Szangua” → Szaguna
  • s. 34, tab. 2: „raes” → races
  • s. 34, tab. 2: „signifficance” → significance
  • s. 34, tab. 3: „signifficant” → significant
  • s. 39: „zimowoli” → zimowli
  • s. 39: „zimującyh” → zimujących
  • s. 40, piśmiennictwo: „des Honigbiene” → der Honigbiene
  • s. 40, piśmiennictwo: „Juvenille” → Juvenile
  • s. 40, piśmiennictwo: „Šmetkov” → Šemetkov
  • s. 41, streszczenie: „дгуг” → друг
  • s. 41, streszczenie: „породой пчея” → породой пчел
  • s. 41, streszczenie: „из крал клуба” → из края клуба
  • s. 41, streszczenie: „недостатск” → недостаток
  • s. 42, streszczenie: „beginning end ending” → beginning and ending
  • s. 42, streszczenie: „concideration” → consideration
  • s. 42, streszczenie: „occuring” → occurring
  • s. 42, streszczenie: „comparision” → comparison

Podobne wpisy