WYNIKI ANALIZY PYŁKOWEJ MIODÓW WRZOSOWYCH Z 1956 R.
tekst: Jan Serwatka
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok II, Nr. 2, czerwiec 1958 — Jan Serwatka
strona 55PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK II. Nr. 2 CZERWIEC 1958
Jan Serwatka
Zakład Pszczelnictwa I.S.
Praca wykonana pod kierunkiem doc. dr Zofii Demianowicz.
WSTĘP
Według przybliżonych obliczeń wrzosowiska w Polsce zajmują około 2 miliony ha. Wrzos w większych zbiorowiskach występuje w Puszczy Augustowskiej, Myszynieckiej, Piskiej, Sandomierskiej, w Borach Tucholskich i Dolnośląskich. Poza tym zajmuje on szeroki pas nad brzegiem morza Bałtyckiego. W górach Świętokrzyskich, na wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej oraz w południowych okolicach Torunia (Demianowicz Z. — 1953) zajmuje równie dużo powierzchni.
Wrzos zakwita w połowie sierpnia i kwitnie masowo 3—4 tygodnie. Według danych radzieckich wydajność miodu z 1 ha wynosi około 200 kg. Przy rozstawie 3—4 pni pszczół na 1 ha ogólny zbiór miodu wrzosowego oblicza się średnio na 10 do 20 kg na 1 pień. Gdyby pszczoły zebrały tylko jedną czwartą teoretycznie obliczonej ilości miodu z wrzosu, wyniosłoby to około 100.000 ton, wartości 5 mld. złotych.
Dzięki rozpowszechniającej się coraz bardziej w pszczelnictwie metodzie gospodarki wędrownej, pszczelarze starają się uchwycić te słabo dotychczas wykorzystane źródła dochodu.
CEL PRACY
W sezonie pszczelarskim w Polsce można wyróżnić pewne jednolite wziątki, na przykład: wiosną z sadów czy rzepaków, latem z koniczyny białej, lipy, gryki, późnym latem z seradeli i wrzosu. W związku z tym w handlu spotyka się często miody z określonych pożytków, znajdujące chętnych nabywców. Ze względu na wyraźne zapotrzebowanie konsumenta krajowego i dużych możliwości eksportu tak zwanych miodów jednogatunkowych.
strona 56Obok miodów rzepakowych, koniczynowych, lipowych, ważną pozycję stanowi miód wrzosowy, który zyskuje coraz więcej nabywców, jako jeden z wartościowszych pod względem smaku, zapachu i dość dużej ilości soli mineralnych. Miód wrzosowy zebrany pod koniec sezonu i dzięki stosowaniu specjalnych metod przy odbieraniu go z plastrów — stanowi ciekawy i bogaty materiał do analizy pyłkowej. Przy określaniu stosunku ilości pyłków wrzosowych do innych można też sklasyfikować miód pod względem ilości osadu.
Celem tej pracy była ocena różnych próbek miodu, zbieranego z wrzosowisk i określanego przez pszczelarzy jako miód wrzosowy — pod kątem jednolitości gatunkowej, mając i na uwadze stopień wymieszania z innymi miodami. Klasyfikację pochodzenia miodu oparto na identyfikacji pyłków znajdujących się w próbkach.
PRZEGLĄD LITERATURY
W miodach spotyka się 3 różne elementy pochodzenia roślinnego: ziarna pyłków, zarodniki i strzępki grzybów oraz komórki glonów.
Już w roku 1895 Pfister z Zurichu zwrócił uwagę na pyłki kwiatów, znajdujące się w miodzie naturalnym i wykazał możność określenia na tej podstawie geograficznego pochodzenia miodów.
W roku 1908 Young opisał ziarna pyłków w miodach północno amerykańskich. Kontynuując prace Pfistera, w roku 1911 Fehlman ogłosił pracę, w której opisał pyłki znajdujące się w miodach szwajcarskich i zwrócił uwagę na cechy odróżniające miody kwiatowe od spadziowych (obecność glonów i zarodników grzybów). Potrafił on również wykryć zafałszowania tanimi importowanymi miodami amerykańskimi. W roku 1926 w Niemczech ukazała się praca Armbrustera na temat analizy pyłkowej miodów. Armbruster wraz ze swoimi współpracownikami wydał kilka atlasów z dobrymi rysunkami pyłków europejskich i zamorskich.
Duże zasługi w dziedzinie mikroskopowej analizy miodu położył E. Zander (1935). Jego 5-cio tomowa praca zawiera dokładnie zrobione opisy i pomiary, oraz mikrofotografie kilkuset gatunków pyłków.
Wprowadził on określenie miodów na podstawie procentowej zawartości pyłków. Jeżeli pyłek z określonego gatunku rośliny występuje w próbce w ilości większej od 45% ogólnej zawartości pyłku, uważa się go za przewodni, a miód określa się jako odmianowy, na przykład: rzepakowy, lipowy itd. Pyłek występujący w ilości 16—45% określa się jako „towarzyszący”, a miód z tych roślin jako ew. domieszkę. Ziarna pyłku danego gatunku rośliny w ilości do 16% określa się jako pojedyńcze i nie bierze się ich pod uwagę przy określaniu miodów.
strona 57Zagadnieniem pyłków w miodach dość szeroko zajmuje się Maurizio (1939, 1949 i 1950) w Szwajcarii. Wprowadziła ona określanie miodów na podstawie ilościowej analizy pyłków. Liczyła ona bezwzględną zawartość stałych części roślinnych występujących w 10 g miodu.
W wyniku tych badań autorka podzieliła miody szwajcarskie na 5 klas:
| Klasa | Zawartość ziarn pyłków w 10 g miodu |
|---|---|
| I | od 0 do 20.000 |
| II | 20.000 .. 100.000 |
| III | 100.000 .. 500.000 |
| IV | 500.000 „ 1.000.000 |
| V | 1.000.000 wzwyż. |
Gdy chodzi o ilościową analizę miodów, to bardzo ciekawą i cenną pracę w Polsce prowadzą Z. i A. Demianowiczowie (1957). Stwierdzili oni, że stopień „zaprószenia” miodu pyłkiem jest bardzo różny u różnych roślin. Podjęli oni próby uzyskania miodów jednogatunkowych przez zmuszenie pszczół do zbierania nektaru w zamkniętej przestrzeni z jednego gatunku roślin. Następnie obliczyli wartość t.zw. wskaźników pyłkowych, czyli średnie ilości pyłków w 1 g miodu jednogatunkowego. Ustalenie w przyszłości wskaźników pyłkowych dla ważniejszych roślin miododajnych i posługiwanie się nim przy analizach miodów podniesie niewątpliwie wartość otrzymywanych wyników.
Próby ustalenia wartości pyłku jako pokarmu dla pszczół podjęła w Polsce Lubliner — Mianowska (1956), w Szwajcarii zaś Maurizio.
Ostatnio w Norwegii Lunder (1955) zwrócił uwagę na wpływ aparatów do rozluźniania miodu wrzosowego na ilość pyłków w miodzie.
Badając miody wrzosowe wybrane z plastrów ręcznie i porównując je z miodami rozluźnionymi aparatami i odwirowanymi, stwierdził on różnice w zawartości pyłków w 10 g miodu w granicach 100 i więcej procent.
MATERIAŁ I METODYKA
Zebrano 24 pięćdziesięciogramowe próbki miodu towarowego, określonego przez pszczelarzy jako wrzosowy. Próbki te pochodziły z czternastu miejscowości Polski (tab. nr. 1). w większości z Dolnego Śląska, gdyż tam najwięcej pszczelarzy wędruje z pszczołami na wrzosy. Były to miody ze zbiorów 1956 r. Każda próbka pochodziła z innej pasieki. Do próbki dołączono wypełnioną ankietę, która obejmowała następujące punkty: nazwisko, imię i adres pszczelarza; miejscowość gdzie został miód zebrany; data zebrania i odwirowania; czy wybrano miód z plastrów gniazdowych czy nadstawkowych; sposób odebrania miodu, z jakim
strona 58zapasem przywieziono pszczoły na wrzosy; jakie rośliny kwitły w tym czasie w pobliżu wrzosowisk z podaniem ich ilości, czy były oblatywane przez pszczoły i czy zauważono spadziowanie jakichś roślin w tym czasie i czy zauważono na nich pszczoły. Postawiono również kilka pytań dotyczących zimowania pszczół i przechowywania zapasów miodu.
Przy analizie tych miodów posługiwano się metodą Maurizio, wzorowaną na metodzie Breeda do ilościowego oznaczania bakterii w mleku i przystosowaną do oznaczania osadu w miodzie. W kolbce miarowej o objętości 100 cm³ odważa się 50 g miodu i dopełnia wodą destylowaną do kreski. Następnie roztwór w probówkach wiruje się przez 5 min. przy 2.500 obrotach. Roztwór z nad osadu zlewa się, a osad przelewa do małych kalibrowanych probówek i poddaje się ponownemu wirowaniu. Po następnym zlaniu pozostawia się osad wraz z roztworem w ilości 0,5 cm³. Osad w małych probówkach miesza się i pobiera 0,01 cm³ przy pomocy pipety Breeda. Zawartość pipety wydmuchuje się na szkiełko przedmiotowe i rozprowadza na powierzchni 1 cm².
Dla dokładności obliczeń z każdego miodu robiono 2 rozmazy. Szkiełko z rozmazem daje się do szalki Petrie-go i przykrywa, aby preparat mógł przeschnąć. Preparaty takie można mikroskopować bez utrwalenia, barwienia i zamykania w glicerożelatynie, można je także używać do zdjęć mikroskopowych.
Pyłki przeliczano przy pomocy binokularnego mikroskopu PZO, ze stolikiem krzyżowym, okularem siateczkowym Zeiss-a K 7x i obiektywem Leitz-a 5.
Jako jednostkę liczenia przyjęto powierzchnię pokrytą przez 25 małych kwadracików okularu siateczkowego. Liczenie rozpoczyna się z prawego brzegu rozmazu w połowie wysokości, przesuwając szkiełko do lewego, następnie o jedno pole w górę lub w dół i z powrotem do prawego.
W ten sposób na każdym rozmazie przeliczono 100 pól, razem 200 pól widzenia dla jednej próbki. Otrzymane średnie dla 1-go pola widzenia, zostały przemnożone przez współczynnik 26040. W wypadku próbki oznaczonej Nr 2 otrzymano np. liczby: 82.286 i 2.083.
Współczynnik mnożenia wynika z powiększenia mikroskopowego, ilości odważonego miodu i rozcieńczenia osadu. Do tego celu sieć okularu wycechowano, porównując jej powierzchnię z mikrometrem obiektywowym. Przy użytej przez nas optyce jedna strona sieci w okularze odpowiada 160 mikronom tj. 0,16 mm, to znaczy jego powierzchnia (jedno pole widzenia) = 0,0256 mm² = 0,000256 cm². Jeśli przyjmiemy, że rozpuszcza się 10 gramów miodu, roztwór odwirowuje się i osad zostaje odciągnięty do 1 cm³, otrzymamy wtedy osad z 0,1 g miodu na 1 cm² rozmazu.
strona 59Jeżeli przy takim rozcieńczeniu w polu widzenia znajduje się średnio 1 ziarnko pyłku, daje to na całą powierzchnię rozmazu (1 cm² — 0,1 g miodu) 1/0,000256 = 3.906 ziarn pyłku; w 1 g miodu odpowiednio — 39.060 i w 10 g — 390.600 ziarn pyłku.
Z tego można wyliczyć współczynnik mnożenia dla innych rozcieńczeń. I tak wynosi on na przykład przy tej optyce, którą zastosowano w naszych badaniach, dla rozcieńczeń 50/100 — 0,5 (Maurizio — 1939) i objętości roztworu pobranego pipetą używaną do badania krwi, do znaku 0,5 co odpowiada 0,015 cm³ — 26040.
Cechy fizyczne miodów to znaczy rodzaj krystalizacji oraz galaretowatość określono wzrokowo. Kolor oznaczono przy pomocy klucza do oznaczania barw Oberthür R. „Rèpertoire de Couleurs”.
WYNIKI I DYSKUSJA
W większości przebadanych miodów zauważono dość bogaty w gatunki obraz pyłkowy, przy czym często niektóre gatunki pyłków przeważały ilościowo.
Kilka czynników powoduje, że do miodu wrzosowego mogą się dostać inne rodzaje pyłków.
- Na skutek późnej pory roku miód wrzosowy jest często przez pszczoły składany w plastrach gniazdowych obok zapasów miodu i pyłku zebranego poprzednio z innych gatunków roślin.
- Pszczoły mogą równocześnie zbierać nektar i pyłek z innych gatunków roślin, kwitnących w tym czasie w pobliżu. W obrazie mikroskopowym miodów wrzosowych spotyka się pyłki Vaccinium vitis idaea, Epilobium angustifolium, Trifolium pratense i inne.
- Miód wrzosowy musi być przed wirowaniem rozluźniony, gdyż na skutek galaretowatej konsystencji trudno go odwirować.
Pszczelarze używają do tego celu metalowych szczotek z ruchomymi igłami, t.zw. rozluźniaczy i naciskają nimi plastry z miodem wrzosowym przed wirowaniem. Miód w ten sposób poruszony w komórkach plastra łatwiej wypada przy wirowaniu. Oprócz miodu naruszony jest też często pyłek w komórkach plastra i dlatego dostaje się on w większej ilości do miodu. Mogą to być pyłki wrzosowe, ale często i inne złożone w tych samych plastrach co i miód wrzosowy.
Na podstawie odpowiedzi na pytania ankiety można przysłane próbki ogólnie scharakteryzować następująco. Miód przeważnie pochodzi z plastrów gniazdowych, a tylko w części z nadstawek górnych. Na wrzosy
strona 60Tabl. 1 Charakterystyka miodów wrzosowych.
| Nr próbki | Pochodzi z miejscowości | % pyłków — wrzosu | % pyłków — Innych | Barwa miodu nieskrystalizowanego | Sposób krystalizacji | Galaretowatość |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | Iława Żagańska | 98 | 2 | ciemnobrunatny (Bistre, ton 2) | poj. skup. kryszt. | b. wyraźna |
| 13 | Wypaleniec k/W-wy | 95 | 5 | brąz goździkowy (Brun de Stil, ton 3) | drobno kryst. | b. wyraźna |
| 24 | „ „ | 95 | 5 | brąz goździkowy (Brun de Stil, ton 3) | drobno kryst. | b. wyraźna |
| 3 | Iława Żagańska | 78 | 22 | ochra marsowa (Ocre de Mars, ton 4) | poj. skup. kryszt. | dość wyraźna |
| 1 | Świętoszów | 59 | 41 | ciemnobrunatny (Bistre, ton 2) | poj. skup. kryszt. | średnia |
| 9 | Trzebów | 58 | 42 | ochra pomarańczowa (Ocre d’Oran ton, 2) | poj. skup. kryszt. | średnia |
| 18 | Jakubowo Lubiń. | 54 | 46 | cynamonowy (Cannelle, ton 3) | grubo kryst. | średnia |
| 19 | „ „ | 53 | 47 | lakowo-żółty (Laque jaune, ton 4) | grubo kryst. | średnia |
| 7 | Polana | 40 | 60 | ciemnobrunatny (Bistre, ton 4) | poj. skup. kryszt. | słaba |
| 20 | Leśń. Dobra | 39 | 61 | brąz goździkowy (Brun de Stil, ton 3) | grubo kryst. | słaba |
| 17 | Grabowo pow. Grójec | 38 | 62 | chromowo-żółty (Jaune de Chrome moyen, ton 4) | grubo kryst. | słaba |
| 8 | Jagodzin | 37 | 63 | ciemnobrunatny (Bistre, ton 4) | poj. skup. kryszt. | słaba |
(ciąg dalszy Tabl. 1 — w druku bez powtórzonej główki)
| Nr próbki | Pochodzi z miejscowości | % pyłków — wrzosu | % pyłków — Innych | Barwa miodu nieskrystalizowanego | Sposób krystalizacji | Galaretowatość |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 12 | Jankowa Żagańska | 32 | 68 | ochrowy (Ocre de Ru, ton 1) | drobno kryst. | nie występ. |
| 2 | Świętoszów | 31 | 69 | izabelowaty (tabaczkowy) (Izabelle, ton 4) | poj. skup. kryszt. | nie występ. |
| 16 | Grabowo pow. Grójec | 31 | 69 | skórzasto-brązowy (Cuir jaune, ton 2) | grubo kryst. | nie występ. |
| 5 | Zebrzydowa | 29 | 71 | brąz kasztanowy (Marron d’Inde, ton 2) | poj. skup. kryszt. | nie występ. |
| 22 | Międzychód | 28 | 72 | skórzasto-czerwonawy (Cuir rouge, ton 2) | drobno kryst. | nie występ. |
| 6 | Zebrzydowa | 27 | 73 | brąz kasztanowy (Marron de Inde, ton 2) | „ „ | nie występ. |
| 21 | Leśń. Dobra | 25 | 75 | ochrowy (Ocre de Ru, ton 3) | „ „ | nie występ. |
| 11 | Jankowa Żagańska | 23 | 77 | cynamonowy (Cannelle, ton 4) | grubo kryst. | nie występ. |
| 10 | Jankowa Żagańska | 19 | 81 | skórzasto-brązowy (Cuir jaune, ton 3) | grubo kryst. | nie występ. |
| 14 | Gołąb k/Puław | 18 | 82 | brąz goździkowy (Brun de Stil, ton 2) | grubo kryst. | nie występ. |
| 15 | Lipusz k/Kościerz. | 13 | 87 | lakowo-żółty (Laque jaune, ton 3) | grubo kryst. | nie występ. |
| 23 | Międzychód | 3 | 97 | ochrowy (Ocre de Ru, ton 3) | drobno kryst. | nie występ. |
Tabl. 2 Zestawienie wyników analizy miodów wrzosowych z 1956 r. na zawartość części roślinnych.
Główka w druku jest dwupoziomowa; w Markdownie spłaszczono ją, dopisując nazwę grupy przed nazwą kolumny (grupy: „Liczba ziarn pyłku w 200 polach widzenia”, „Ogółem w 200 polach widzenia”, „Średnio w 1 polu widzenia”, „Ilość w 10 g miodu”).
| Próbka miodu nr. | Liczba ziarn — Wrzosow. | Liczba ziarn — Innych | Liczba ziarn — Ogółem | Ogółem w 200 pól — Zar. i gl. | Ogółem w 200 pól — Części rośl. | Średnio w 1 polu — Wrzosow. | Średnio w 1 polu — Innych | Średnio w 1 polu — Ogółem | Średnio w 1 polu — Zarod- i glon. | Ilość w 10 g — Pyłków ogółem | Ilość w 10 g — Zarod. i gl. | Ogólny wzór miodu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | 1583 | 29 | 1612 | 1 | 1613 | 7,91 | 0,14 | 8,06 | 0,005 | 209882 | 130 | 209/01—II |
| 13 | 860 | 49 | 909 | 32 | 941 | 4,30 | 0,245 | 4,54 | 0,16 | 118221 | 4166 | 118/4 —III |
| 24 | 21 | 1 | 22 | — | 22 | 0,105 | 0,005 | 0,11 | — | 2864 | — | 2/0 —I |
| 3 | 43 | 12 | 55 | 10 | 65 | 0,21 | 0,06 | 0,27 | 0,05 | 7031 | 1302 | 7/1 —I |
| 1 | 361 | 249 | 610 | 7 | 617 | 1,805 | 1,25 | 3,05 | 0,035 | 79422 | 911 | 79/09—II |
| 9 | 192 | 138 | 330 | 6 | 336 | 0,96 | 0,69 | 1,65 | 0,03 | 42966 | 911 | 42/07—II |
| 18 | 166 | 140 | 306 | 2 | 308 | 0,83 | 0,70 | 1,53 | 0,01 | 39841 | 260 | 39/02—II |
| 19 | 178 | 156 | 334 | 11 | 345 | 0,89 | 0,78 | 1,67 | 0,055 | 43486 | 1432 | 43/1 —II |
| 7 | 58 | 85 | 143 | 5 | 148 | 0,29 | 0,42 | 0,71 | 0,025 | 18488 | 651 | 18/06—I |
| 20 | 78 | 124 | 202 | 6 | 208 | 0,39 | 0,62 | 1,01 | 0,03 | 26300 | 781 | 26/07—II |
| 17 | 6 | 10 | 16 | 2 | 18 | 0,03 | 0,05 | 0,08 | 0,01 | 2083 | 260 | 2/02—I |
| 8 | 216 | 360 | 576 | 3 | 579 | 1,08 | 1,80 | 2,88 | 0,015 | 74995 | 390 | 75/03—II |
| 12 | 114 | 237 | 351 | 7 | 358 | 0,57 | 1,18 | 1,75 | 0,035 | 45570 | 911 | 45/09—I |
| 2 | 196 | 437 | 633 | 19 | 652 | 0,98 | 2,18 | 3,16 | 0,095 | 82286 | 2083 | 82/2 —II |
| 16 | 48 | 107 | 155 | 19 | 174 | 0,24 | 0,535 | 0,775 | 0,095 | 20181 | 2473 | 20/2 —II |
| 5 | 86 | 204 | 290 | 1 | 291 | 0,43 | 1,02 | 1,45 | 0,005 | 37758 | 130 | 37/01—II |
| 22 | 167 | 436 | 603 | 5 | 608 | 0,835 | 2,18 | 3,015 | 0,025 | 78510 | 651 | 78/06—II |
| 6 | 53 | 140 | 193 | 6 | 199 | 0,26 | 0,70 | 0,96 | 0,03 | 24998 | 911 | 24/07—II |
| 21 | 55 | 161 | 216 | 15 | 231 | 0,275 | 0,805 | 1,08 | 0,075 | 28123 | 1953 | 28/1 —II |
| 11 | 15 | 50 | 65 | 40 | 105 | 0,07 | 0,25 | 0,32 | 0,20 | 8332 | 5208 | 8/5 —I |
| 10 | 110 | 460 | 570 | 1 | 571 | 0,55 | 2,30 | 2,85 | 0,005 | 74214 | 130 | 74/01—II |
| 14 | 9 | 41 | 50 | 21 | 71 | 0,045 | 0,205 | 0,25 | 0,105 | 6510 | 2734 | 6/2 —I |
| 15 | 14 | 92 | 106 | 4 | 110 | 0,07 | 0,46 | 0,53 | 0,02 | 13801 | 520 | 13/05—I |
| 23 | 25 | 915 | 940 | 6 | 946 | 0,125 | 4,575 | 4,70 | 0,03 | 122388 | 781 | 122/07—III |
przywieziono pszczoły z zapasem od 3—5 kg na pień, z miodem kwiatowym z lipy, ognichy, bławatu, rzepaku, facelii i gryki. Na wrzosowiskach oprócz wrzosu kwitła borówka brusznica, częściowo wierzbówka, a obok wrzosowisk gryka i łubin żółty. Spadziowania żadnych roślin nie zauważono. W czasie kwitnienia wrzosów pszczoły oblatywały inne rośliny kwitnące w pobliżu.
Dużą ilością osadu charakteryzują się próbki nr 4, 13 i 23 (tabl. nr. 2), odebrane z plastrów gniazdowych i przy pomocy rozluźniacza, jak to wynika z ankiet opisowych.
Próbki z małą ilością osadu nr 3, 11, 14, 15 i 17 wybrane były z plastrów nadstawkowych, względnie gniazdowych bez użycia rozluźniacza.
Większość przebadanych miodów (14 próbek — jak to wskazuje tabela nr. 2 — zawiera średnią ilość osadu od 20.000 do 100.000 ziarn pyłków w 10-ciu gramach miodu i według klasyfikacji Maurizio należy zaliczyć je do kl. II. Z pozostałych 9-ciu prób 3 należą do kl. III, a 7 do kl. I.
Pyłki wrzosowe występują w miodzie podobnie zresztą jak i wszystkie Ericaceae w tetradach. Przy przeliczaniu tetrady brano jako jednostki.
W 50%-ch przebadanych próbek spotykało się tetrady innych gatunków Ericaceae — Vaccinium vitis idaea i Vaccinium myrtillus w niedużej ilości, ca 2 — 8%, wynika to również i z obserwacji podanych w ankietach opisowych. W zestawieniu tetrady innych gatunków Ericaceae zaliczono do pyłków obcych.
Jeśli chodzi o procentowy stosunek pyłków wrzosowych do innych, był on różny. Z przebadanych próbek tylko 8 można zaliczyć do miodów czysto wrzosowych, gdyż zawierają od 53 do 98% pyłków wrzosowych. 14 próbek to miody mieszane mające od 18 do 40% pyłków wrzosowych; miód wrzosowy w tym wypadku uważać zatem należy jako domieszkę. Ostatnie 2 próbki, to znaczy miód nr. 15 i 23, zawierają małą ilość, bo tylko 3 i 13% pyłków wrzosowych.
Zawartość zarodników grzybów i komórek glonów w przebadanych miodach była niska, w stosunku do ilości pyłków ma się tak jak 1 do 50. Tylko w 5-ciu próbkach wystąpiły one w granicach 2—5 tys. w 10-ciu gramach miodu. Ponieważ zarodniki grzybów i komórki glonów spotyka się w dość dużej ilości w miodach spadziowych, wskazywało by to, że w miodach wrzosowych w r. 1956 było bardzo mało miodu spadziowego, lub nie było go wcale. Cechy fizyczne badanych miodów zestawiono w tabeli nr 1. Barwa badanych miodów była różna. Miody wrzosowe miały barwę od jasno-żółtej do ciemno-brązowej, z lekkim różowawym odcieniem. Miody mieszane posiadały bardziej rozpiętą skalę kolorów. Prawdopodobnie kolor zależny jest od domieszki miodów z innych roślin, gdyż
strona 64na przykład próbka nr. 14, pochodząca z Górnej Niwy koło Puław, zawierała w swoim składzie dość dużą ilość pyłków z gryki i miała kolor brązowy, podobnie jak miód gryczany. Dlatego w literaturze pszczelarskiej spotyka się różne zdania co do barwy niektórych miodów, a szczególnie jeśli chodzi o miód wrzosowy.
Rodzaj krystalizacji jest też różnorodny, zależny od wielu czynników. W każdym razie miody wrzosowe są raczej drobno krystaliczne lub dają tzw. krupiec niejednolity, natomiast miody mieszane są w większości grubokrystaliczne.
Najbardziej charakterystyczną cechą miodów wrzosowych jest ich galaretowatość. W badanych próbkach jak wskazuje tab. nr 1, galaretowatość zależna jest od stopnia wymieszania miodów wrzosowych z innymi miodami. Miody zawierające powyżej 70% pyłków wrzosowych są wyraźnie galaretowate, zaś poniżej 30% pyłków wrzosowych, galaretowatość nie występuje lub jest niewidoczna.
WNIOSKI
- Po przeanalizowaniu próbek miodu z roku 1956, przysłanych przez pszczelarzy jako wrzosowy, stwierdzono, że na 24 próbki tylko 8 było wrzosowych, co stanowi 33%, reszta natomiast, to miody mieszane z większą lub mniejszą domieszką miodu wrzosowego.
- Pod względem ilości osadu, miody te w większości należą do kl. II (wg klasyfikacji Maurizio).
- Zaprószenie miodu wrzosowego towarowego innymi pyłkami jest duże. Zależy ono nie tylko od pożytków lecz i od metod gospodarki pasiecznej i od sposobu odbierania tego miodu.
- Barwa i sposób krystalizacji towarowych miodów wrzosowych, jest niejednolita. Galaretowatość występuje wyraźnie w wrzosowych miodach natomiast w miodach mieszanych mniej wyraźnie lub może nie występować wcale.
Pani Doc. Dr Zofii Demianowiczowej składam gorące podziękowanie za zaproponowanie tematu, pokierowanie tokiem mojej pracy, oraz za cenne rady i wskazówki.
Literatura:
Armbruster L. i Jacobs J. (1934/35) Pollenformen und Honigherkunftsbestimmung. Berlin.
Demianowicz Z. i A. (1957) Nowe podstawy analizy pyłkowej miodów. Pszczelnicze Zeszyty Naukowe t. II.
Demianowicz Z. (1953) Rośliny Miododajne. Warszawa.
Hodges D. (1952)) The Pollen Loads of the Honeybee, London.
strona 65Lubliner-Mianowska K. (1956) Badania składu chemicznego pyłku. Acta Societatis Botanicorum Poloniae Vol. XXV. Nr. 3. Warszawa.
Lunder R. (1955) Der Einfluss von Honiglosapparaten auf das Pollenbild des Heidehonigs. Zeitschrift für Bienenforschung. Bd. 3 Heft 3. Norwegia.
Maurizio A. (1939) Untersuchungen zur quantitativen Pollenanalyse des Honigs. Separatabdruck aus den Mitteilungen aus dem Gebiete der Lebensmitteluntersuchung und Hygiene, Heft 1/2 Band XXX Bern.
Maurizio A. (1949) Pollenanalitische Untersuchungen an Honig und Pollenhöschen. Beih. z. Schweiz. Bienen-Zeitung. Bd.2 H.18.
Maurizio A. (1952) Woher stammen die in Honig enthaltenen pflanzlichen Bestandteilen. Archiv f. Bienenkunde. Bd. 29.
Szafer W. (1952) Zarys geografii roślin. PWN Warszawa.
Zander E. (1935) Beiträge zur Herkunftsbestimmung bei Honig. Pollengestaltung und Herkunftsbestimmung bei Blutenhonig Bd I. II. III. Berlin.
РЕЗУЛЬТАТЫ ПЫЛЬЦЕВОГО АНАЛИЗА ВЕРЕСКОВЫХ МЕДОВ С 1956 Г.
Ян Серватка
Резюме
Настоящая работа представляет результаты пыльцевых анализ 24 образцов товарных медов, которые пчеловоды считали вересковыми. Эти образцы были взяты в 1956 г. из 15 местностей Польши, в которых находятся наиболее посещаемые кочевыми пчеловодами верещатники.
Количественный пыльцевой анализ велся по методу Маврицио. При микроскопической обработке образцов принималось во внимание три группы растительных элементов: 1. тетрады вереска, 2. пыльцевые зерна, других видов растении, 3. споры грибов и клеточки водорослей.
Анализы показали, что только 8 медов, содержавшых от 53%—98% вересковых тетрад на общее число пыльцевых зерен, можно считать односортными вересковыми, остальные — это смешанные цветочные меда (Таб. 1).
С точки зрения количества осадка 62,5% этих медов принадлежит ко II классу (по Маврицио), так как содержит от 20 000 до 100 000 растительных элементов в 10 г (Таб. 2).
Цвет меда определялся при помощи атласа, а способ кристаллизации и студенистоть — на глаз.
Причина довольно большой разнородности образцов — это примесь медов с разных растений.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 59: „Rèpertoire” → Répertoire
- s. 61, tab. 1: „Marron de Inde” → Marron d’Inde
- s. 63: „pozostałych 9-ciu” → pozostałych 10-ciu
- s. 65, literatura: „Pollenanalitische” → Pollenanalytische
- s. 65, literatura: „Blutenhonig” → Blütenhonig
- s. 65, streszczenie: „пыльцевых анализ” → пыльцевых анализов
- s. 65, streszczenie: „растении” → растений
- s. 65, streszczenie: „содержавшых” → содержавших
- s. 65, streszczenie: „студенистоть” → студенистость
