ZAWARTOŚĆ ZWIĄZKÓW MINERALNYCH W CIELE PSZCZOŁY MIODNEJ (APIS MELLIFICA L.)

tekst: Krystyna Szymanowska Bielawska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXV, 1981 — Krystyna Szymanowska-Bielawska

strona 43

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXV 1981

(APIS MELLIFICA L.)

СОДЕРЖАНИЕ МИНЕРАЛЬНЫХ ВЕЩЕСТВ В ОРГАНИЗМЕ МЕДНОСНОЙ ПЧЕЛЫ

CONTENTS OF MINERAL COMPOUNDS IN BEE WORKER BODY A. MELLIFICA L.

Krystyna Szymanowska-Bielawska

Zakład Higieny Weterynaryjnej w Warszawie

WSTĘP

Związki mineralne są niezbędne do wzrostu i funkcjonowania każdego żywego organizmu. Niektóre z nich stanowią składniki elementów strukturalnych komórek i tkanek a inne spełniają funkcję aktywatorów lub inhibitorów w przemianach metabolicznych. Nie tylko bezwzględne stężenie składników mineralnych ma znaczenie dla organizmu lecz także ich wzajemne zależności, których dotychczas poznano 70 (2). Oprócz korzystnego działania należy uwzględnić ich ujemny wpływ z uwagi na wzrost zawartości wielu pierwiastków w środowisku, wynikający z uprzemysłowienia i chemizacji rolnictwa (3).

Dla pszczół naturalnym źródłem pierwiastków mineralnych jest pyłek, nektar, miód, woda, a niekiedy ścieki i gnojówka. Z badań radzieckich wynika, że kobalt i mangan mają dodatni wpływ na rozwój rodzin pszczelich (1). Jednak zawartość i przemiany mikro i makroelementów w organizmie pszczół nie są dostatecznie poznane. W dostępnej literaturze nie spotkano prac dotyczących tego tematu.

CEL PRACY

Celem pracy było określenie zawartości wybranych pierwiastków w głowie, tułowiu i odwłoku 3 ras pszczoły miodnej (Apis mellifica L.).

strona 44

MATERIAŁ I METODY

Z każdej rodziny do analiz mineralnych użyto 200 pszczół, które rozdzielono na głowę, tułów, odwłok i suszono w temperaturze +100°C a następnie ważono i mineralizowano w piecu muflowym w temperaturze +450°C. Uzyskany popiół rozpuszczono w 2N kwasie solnym, a następnie rozcieńczono sześciokrotnie wodą cztery razy destylowaną o oporności 1 Mohma. 1 głowie odpowiadało 0,045 ml 0,33 N roztworu, 1 tułowiowi 0,12 ml a 1 odwłokowi 0,15 ml. Standard macierzysty zawierał: 5000 ppm sodu, 10 000 ppm potasu, 800 ppm magnezu, 400 ppm wapnia, 200 ppm cynku, 100 ppm żelaza, 50 ppm miedzi, 5 ppm manganu, 1 ppm kobaltu, 1 ppm chromu, 5 ppm ołowiu, 1 ppm kadmu, 10 000 ppm fosforu i 160 ppm siarki siarczanowej. Zawartość metali w pszczołach oznaczono metodą spektrofotometrii atomowo-absorpcyjnej w płomieniu powietrzno-acetylenowym. Stosunek objętości powietrza do acetylenu był o 10% niższy od stechiometrycznego, dzięki czemu uzyskano płomień lekko redukujący. Granica wykrywalności w poszczególnych częściach ciała wynosiła w μg:

pierwiastek głowa tułów odwłok
Fe 0,00023 0,00062 0,00075
Cu 0,00013 0,00037 0,00045
Mn 0,00013 0,00037 0,00045
Zn 0,00009 0,00025 0,00030
Co 0,00032 0,00087 0,00105
Pb 0,00091 0,00250 0,00300
Cr 0,00023 0,00062 0,00075
Cd 0,00003 0,00008 0,00009
K 0,00013 0,00037 0,00045
Na 0,00001 0,00004 0,00005
Mg 0,00001 0,00004 0,00005
Ca 0,00002 0,00006 0,00008
P 0,0045 0,0125 0,0150

WYNIKI

Zawartość związków mineralnych wyrażono w mikrogramach pierwiastka zawartych w głowie, tułowiu i odwłoku.

Zawartość mikroelementów w ciele badanych ras pszczół przedstawia tabela 1. W ich zawartości nie stwierdzono istotnych różnic między głowami, tułowiami i odwłokami poszczególnych ras.

Zawartość mikroelementów w głowach u wszystkich ras można uszeregować następująco: Zn>Fe>Cu>Mn. Największą ilość żelaza 0,11 μg stwierdzono w głowach rasy kaukaskiej, najmniejszą ilość 0,09 μg u rasy

strona 45

Tabela 1 Zawartość mikroelementów w pszczołach

Mikroelementy Rasa pszczół: Kraińska × kraińska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: głowa Rasa pszczół: Kraińska × kraińska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: tułów Rasa pszczół: Kraińska × kraińska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: odwłok Rasa pszczół: Kaukaska × kaukaska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: głowa Rasa pszczół: Kaukaska × kaukaska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: tułów Rasa pszczół: Kaukaska × kaukaska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: odwłok Rasa pszczół: Kaukaska × nieznana: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: głowa Rasa pszczół: Kaukaska × nieznana: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: tułów Rasa pszczół: Kaukaska × nieznana: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: odwłok
Fe 0,09±0,44 0,68±0,36 1,10±0,46 0,11±0,14 0,77±0,39 1,32±0,51 0,10±0,14 0,74±0,38 1,17±0,48
Cu 0,04±0,08 0,25±0,22 0,46±0,30 0,04±0,08 0,28±0,23 0,46±0,29 0,04±0,08 0,28±0,23 0,47±0,30
Mn 0,01±0,04 0,10±0,14 1,70±0,58 0,01±0,04 0,10±0,14 1,70±0,58 0,01±0,04 0,10±0,02 1,80±0,60
Zn 0,20±0,20 0,50±0,31 1,50±0,54 0,20±0,20 0,60±0,35 1,40±0,52 0,20±0,20 0,60±0,34 1,50±0,54
Co —0,001± ±0,001 0,004±0,003 0,009±0,004 —0,001± ±0,001 0,005±0,003 0,008±0,004 <0,001± ±0,001 0,005±0,003 0,009±0,004
Pb 0,002±0,006 0,01±0,04 0,05±0,01 0,002±0,006 0,02±0,06 0,05±0,01 0,002±0,006 0,01±0,04 0,05±0,01
Cr 0,007±0,003 0,01±0,04 0,02±0,06 0,006±0,003 0,01±0,04 0,01±0,04 0,004±0,002 0,01±0,04 0,01±0,05
Cd <0,001± ±0,001 <0,001± ±0,001 0,006±0,003 <0,001± ±0,001 <0,001± ±0,001 0,004±0,002 <0,001± ±0,001 0,002±0,002 0,006±0,003

Tabela 2 Zawartość makroelementów w pszczołach

Makroelementy Rasa pszczół: Kraińska × kraińska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: głowa Rasa pszczół: Kraińska × kraińska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: tułów Rasa pszczół: Kraińska × kraińska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: odwłok Rasa pszczół: Kaukaska × kaukaska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: głowa Rasa pszczół: Kaukaska × kaukaska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: tułów Rasa pszczół: Kaukaska × kaukaska: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: odwłok Rasa pszczół: Kaukaska × nieznana: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: głowa Rasa pszczół: Kaukaska × nieznana: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: tułów Rasa pszczół: Kaukaska × nieznana: Zawartość w μg/1 pszczołę ± odch. standard.: odwłok
K 7,9±1,25 31,1±2,49 38,8±2,78 7,4±1,23 29,5±2,42 34,1±2,61 7,6±1,23 29,3±2,42 45,0±3,00
Na 7,2±1,20 21,6±2,24 21,6±2,07 8,5±1,30 11,4±1,50 21,3±2,06 6,6±1,14 16,1±1,14 17,5±1,87
Mg 6,6±1,17 22,3±2,11 32,7±2,55 6,6±1,14 22,6±2,12 32,5±2,54 6,6±1,14 23,3±2,15 42,9±2,99
Ca 1,7±0,58 4,3±0,92 23,4±2,61 1,7±0,58 4,6±0,95 19,0±1,94 1,7±0,58 4,3±0,92 24,5±2,21
P 0,7±0,37 2,5±0,70 3,3±0,81 0,7±0,37 2,8±0,74 2,2±0,66 0,7±0,37 2,6±0,72 2,8±0,74
strona 46

kraińskiej. Nie uzyskano różnic w zawartości miedzi, manganu i cynku u badanych 3 ras. Kobalt i kadm został stwierdzony w głowach wszystkich ras w ilościach mniejszych niż 0,001 μg a ołów w ilościach 0,002 μg na głowę pszczoły. Poziom chromu był u poszczególnych ras różny. W największych ilościach występował ten metal w głowach rasy kraińskiej — 0,007 μg a w ilościach najmniejszych u mieszańców rasy kaukaskiej z nieznaną — 0,004 μg.

Nieco inaczej kształtowała się zawartość mikroelementów w tułowiach. Według malejących wartości można je uszeregować następująco: Fe>Zn>Cu>Mn. Największą ilość żelaza stwierdzono w tułowiach rasy kaukaskiej 0,77 μg, najmniejszą 0,68 μg u rasy kraińskiej. Miedź występowała w jednakowych ilościach 0,28 μg u rasy kaukaskiej i jej mieszańców a nieco mniejszej u kraińskiej — 0,25 μg. Podobnie jak miedź również i cynk stwierdzono w najmniejszej ilości u rasy kraińskiej. Ołów i chrom u rasy kraińskiej i mieszańców rasy kaukaskiej z nieznaną wykryto w ilościach 0,01 μg, natomiast u rasy kaukaskiej 0,02 μg. Kadm stwierdzono w tułowiach w takich samych ilościach jak w głowach tj. 0,001 μg z tym, że tylko u mieszańców rasy kaukaskiej z nieznaną było go więcej bo 0,002 μg. Zawartość kobaltu w tułowiach rasy kaukaskiej i jej mieszańców wynosiła 0,005 μg a u rasy kraińskiej 0,004 μg.

Największe ilości mikroelementów stwierdzono w odwłokach wszystkich ras. Zawartość ich przedstawia się następująco: Mn>Zn>Fe>Cu pozostałe mikroelementy można uszeregować Pb>Cr> oraz Co>Cd. Poziom manganu, cynku, miedzi i ołowiu był taki sam lub podobny u wszystkich ras.

Zawartość makroelementów w ciele badanych ras pszczół przedstawiono w tabeli 2. Biorąc pod uwagę ich ilości uszeregowano je następująco: K, Na, Mg>Ca>P. Wapń i fosfor stwierdzono w głowach wszystkich ras w jednakowych ilościach 1,7 μg i 0,7 μg na pszczołę. Poziom magnezu u badanych ras był bardzo zbliżony, 6,6—6,9 μg na pszczołę. Natomiast zawartość sodu w głowach poszczególnych ras była różna; największa 8,5 μg u rasy kaukaskiej, najmniejsza u jej mieszańców 6,6 μg a u rasy kraińskiej wynosiła 7,2 μg. Ilość potasu była prawie jednakowa w głowach 3 badanych ras. U rasy kaukaskiej i mieszańców z nieznaną wynosiła 7,6 μg a u kraińskiej 7,9 μg na pszczołę.

Podobnie jak w przypadku mikroelementów ilości makroelementów w tułowiach były większe w porównaniu z głowami. Nie było też większych różnic w uszeregowaniu: K>Mg>Na>Ca>P. Wapń, magnez i fosfor stwierdzono w jednakowych lub przybliżonych ilościach. Zawartość sodu była największa w tułowiach rasy kraińskiej 21,6 μg a najmniejsza u rasy kaukaskiej 11,4 μg. Potas stwierdzono w największych ilościach u rasy kraińskiej — 31,1 μg a u kaukaskiej i jej mieszańców znaleziono bardzo zbliżone ilości tego metalu.

Zawartość makroelementów w odwłokach kształtowała się zupełnie inaczej w porównaniu z głowami i tułowiami. Według malejącej ilości

strona 47

można je uszeregować: K>Mg>Na, Ca>P. Potas i magnez i stwierdzono w największych ilościach — 45,0 μg i 42,9 μg w odwłokach mieszańców kaukaskiej z nieznaną a prawie w jednakowych ilościach u rasy kaukaskiej i kraińskiej. Natomiast najmniejszą ilość — 19,0 μg wapnia stwierdzono u rasy kaukaskiej a przybliżone wartości u pozostałych dwóch ras. Wahania w zawartości fosforu były niewielkie i wynosiły 2,2 μg do 2,8 μg na pszczołę.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

W dostępnym piśmiennictwie nie spotykano prac dotyczących zawartości mikro i makroelementów w różnych częściach ciała pszczoły miodnej lub innych owadów. Jedynie praca Gołoskokowa i Pimienowa (1) omawia przemiany kobaltu, magnezu, miedzi, molibdenu, niklu, ołowiu, boru i strontu oraz ich zawartości w pyłku, glebie, wodzie i ciele pszczół w różnym okresie rozwoju. Według Rudolfa, Markosiana, Danielina (cyt. za 1) istnieje współzależność między podawanym pokarmem a ilością mikroelementów w ciele pszczół i czerwiu w różnym okresie rozwoju. Gołoskokow i Pimienow (1) stwierdzili, że 3 dniowe larwy posiadają więcej kobaltu, manganu, miedzi, molibdenu i boru niż 6 dniowe, co tłumaczy się karmieniem ich przez pierwszy okres życia, wyłącznie mleczkiem pszczelim, które posiada duże zawartości tych mikroelementów. Natomiast w ciele poczwarek robotnic jest różna koncentracja tych metali: kobaltu jest 0,8 μg a miedzi 80,0 μg w 100 g świeżej masy. W 14 dniowych pszczołach kobalt, mangan, miedź i bor odkładały się w mięśniach w ilościach 62, 182, 1920, 3250 μg a w hemolimfie — 9, 240,, 400 i 1900 μg na pszczołę.

W badaniach własnych nie stwierdzono istotnych różnic międzyrasowych w zawartości poszczególnych mikro i makroelementów w głowach, tułowiach i odwłokach rasy kraińskiej, kaukaskiej i mieszańcach kaukaskiej z nieznaną. Wyraźnie różnice zanotowano natomiast w ich zawartości w poszczególnych częściach ciała pszczoły. Średni stosunek zawartości mikroelementów u badanych ras pszczół przedstawia się następująco: w głowach — Zn(200):Fe(100):Cu(40):Mn(10):Cr(10):Pb(2):Co(1): :Cd(1), w tułowiach — Fe(730:Zn(570):Cu(270):Mn(100):Cr(10):Co(5):Cd(1): :Pb(1), w odwłokach — Mn(346):Zn(293):Fe(239):Cu(90):Pb(10):Cr(2):Co(1): :Cd(1) oraz w ciele całej pszczoły — Zn(294):Fe(267):Mn(242):Cu(100):Pb(7): :Cr(3):Co(1):Cd(1).

Natomiast zawartość makroelementów można uszeregować: w głowach — K(10,8):Na(10,6):Mg(9,6):Ca(2,4):P(1), w tułowiach — K(11,4): :Mg(8,6):Na(6,2):Ca(1,7):P(1), w odwłokach — K(14,2):Mg(13,0):Ca(8,1): :Na(7,3):P(1) oraz w ciele całej pszczoły — K(12,6):Mg(10,7):Na(7,2):Ca(4,7): :P(1).

Różnice w bezwzględnych ilościach pierwiastków w poszczególnych częściach ciała wiążą się również z różnicą w ich masie kształtującej się


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 43, tytuł rosyjski: „МЕДНОСНОЙ” → МЕДОНОСНОЙ
  • s. 47: „Potas i magnez i stwierdzono” → Potas i magnez stwierdzono
  • s. 47: „Wyraźnie różnice” → Wyraźne różnice
  • s. 47: „Fe(730:Zn(570)” → Fe(730):Zn(570)

Podobne wpisy