NIEKTÓRE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA PROCENT SAMIC W POPULACJI MIESIARKI LUCERNÓWKI — Megachile rotundata (F.)
tekst: Janina Gosek, Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXV, 1991 — Janina Gosek, Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński
strona 139PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXV 1991
Janina Gosek, Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński
Oddział Pszczelnictwa ISK w Puławach
Streszczenie
Badania prowadzono w Puławach w latach 1985—1988, a częściowo także 1974—1977. Wpływ na zwiększenie procentu samic u potomstwa mają: dłuższe i cięższe kokony. prowadzenie hodowli na nostrzyku białym, duże rozmiary ciała samicy matki. Więcej też samic występuje w niektórych liniach hodowlanych (np. w linii pochodzącej z okolic Puław) i w pierwszych komórkach każdego z gniazd. Nieopłacalne jest przedłużanie hodowli ponad 40 dni, a także sprowadzanie kokonów o średniej wadze poniżej 85 mg. Optymalna głębokość kanału gniazdowego i wpływ lucerny jako rośliny pokarmowej — wymagają jeszcze dokładniejszego zbadania.
WSTĘP
Chów miesiarki lucernówki — Megachile rotundata (F.) umożliwia uzyskiwanie wysokich plonów nasion lucerny, a w szklarniach i izolatorach także i innych roślin np. ogórków (Ruszkowski i Biliński 1984ab). Lucernę zapylają, praktycznie biorąc, tylko samice miesiarki, których według literatury (Bohart, Knowlton 1967, Hobbs 1973, Richards 1984) potrzeba 5000—15 000 na 1 hektar, aby uzyskać 200 kg nasion
Udział samic w populacji miesiarki lucernówki dziko żyjącej wynosi w Polsce około 50%, podczas gdy w warunkach sztucznego chowu waha się od 0 do 87%, przy średniej 41—45% (w Ameryce około 37%). Różni autorzy (według Piesienko 1982) jako przyczynę obniżonego procentu samic podają zbyt małą średnicę kanału gniazdowego lub zbyt małą jego głębokość.
Uzyskanie optymalnego procentu samic (wynoszącego według naszych badań 40—60% w polu, a 75—85% w izolacji) umożliwiłoby szybszy przyrost populacji i zwiększyłoby efektywność zapylania przez nią lucerny.
strona 140Dlatego podjęliśmy próbę ustalenia, jakie czynniki wpływają na zmienność procentu samic miesiarki lucernówki, mając nadzieję, że pozwoli to w przyszłości uzyskać optymalny stosunek ilościowy samców do samic. Wstępne wyniki tych badań zostały już częściowo opublikowane (Gosek 1987, Gosek i in. 1988).
METODYKA
Ścisłe badania eksperymentalne prowadzono w latach 1985—1988 w Oddziale Pszczelnictwa ISK w Puławach na Górnej Niwie na hodowanej tu od 1974 r. — na facelii, nostrzyku i (w 1988 r.) lucernie — populacji miesiarki lucernówki otrzymanej z Węgier (z Kompolt), a pochodzącej z USA. Wykorzystano również wyniki wcześniejszych badań z lat 1974—1977 (Ruszkowski i in. 1979), prowadzonych na populacji pochodzącej z okolic Puław, hodowanej na lucernie. Metodykę prowadzenia hodowli opisano we wcześniejszej pracy (Gosek i in. 1988). W jednych hodowlach różnicowano średnicę (4—10,5 mm) w innych głębokość (3—20 cm) kanału gniazdowego, przy czym w jednych latach dawano pszczołom możliwość wyboru średnicy i głębokości oraz rośliny pokarmowej, w innych — nie.
Mierzono długość kokonów i komórek larwalnych, a także długość ciała samic i samców z wybranych hodowli i z różnych linii hodowlanych, a w 1989 r. ważono również poszczególne kokony. We wszystkich badanych hodowlach obliczano też procent wylęgniętych kokonów i udział procentowy samic, a także współczynnik rozmnożenia netto (wrn), czyli średnią liczbę samic potomnych pochodzących od jednej samicy matecznej (Gosek i in. 1988).
WYNIKI
1. Typy gniazd
Stwierdziliśmy, że samica miesiarki lucernówki może założyć 1—12 gniazd, przy czym można wyróżnić co najmniej 5 typów gniazd (opisanych przy tab. 1), różniących się kolejnością składania jaj zapłodnionych (z których powstają samice) i niezapłodnionych (z których powstają samce).
Najwięcej było gniazd typowych (50%) i zamarłych (23%), z tym, że typowe występowały najliczniej jako gniazdo 1 i 2 (62—66%), a zamarłe najliczniej jako 6—12 (58—61%), najmniej zaś licznie (3—5%) jako gniazda 1—2. Gniazda przemienne występowały głównie (w 14 i 11%) jako gniazda 1—2, a odwrócone — głównie (13%) jako 1. Natomiast gniazda niezapłodnione występowały najliczniej (31%) jako gniazdo 4, a najmniej licznie (9%) jako 1. Podobnie Woyke (1990) stwierdził,
strona 141Tabela 1 Typy gniazd (w %) zakładanych w latach 1985—1988 przez samice miesiarki lucernówki ¹ Nest types which were found during 1985—1988 by Megachile rotundata females ¹
| Kolejne gniazdo / Alternate nest | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: T n | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: T % | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: P n | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: P % | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: O n | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: O % | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: N n | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: N % | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: Z n | Procent różnego typu gniazd / Per cent of individual nest types ¹: Z % | Ogółem / Total: n | Ogółem / Total: % ² |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 58 | 62 | 13 | 14 | 12 | 13 | 8 | 9 | 3 | 3 | 94 | 24,0 |
| 2 | 58 | 66 | 10 | 11 | 5 | 6 | 11 | 13 | 4 | 5 | 88 | 22,5 |
| 3 | 38 | 53 | 1 | 2 | 2 | 3 | 7 | 10 | 24 | 33 | 72 | 18,4 |
| 4 | 18 | 40 | 1 | 2 | 4 | 9 | 14 | 31 | 8 | 18 | 45 | 11,5 |
| 5 | 11 | 29 | 0 | 0 | 2 | 5 | 7 | 18 | 18 | 47 | 38 | 9,7 |
| 6 | 5 | 22 | 0 | 0 | 1 | 4 | 3 | 13 | 14 | 61 | 23 | 5,9 |
| 7—12 | 7 | 23 | 0 | 0 | 1 | 3 | 5 | 16 | 18 | 58 | 31 | 8,0 |
| Ogółem / Total | 195 | 50 | 25 | 6 | 27 | 7 | 55 | 14 | 89 | 23 | 391 | 100,0 |
| % ♀ | 48,0 | 35,7 | 26,2 | 0 | — | 33,4 | ||||||
| n imagines | 857 | 207 | 194 | 346 | 0 | 1604 |
Odnośniki — Notes: ¹ Typy gniazd (typy kolejności zakładania komórek): Nest types (types of cell founding alternation): T — typowe — najpierw kokony samic, potem samców typical — first the female cocoons then male cocoons P — przemienne — samice, samce, samice, samce changeable — females, males, females, males O — odwrócone — najpierw samce, potem samice reversed — first the males, then the females N — niezapłodnione — tylko samce unfertilized — the males only Z — zamarłe — brak owadów dorosłych dead — no imago ² Udział procentowy kolejnego gniazda (1, 2 itd.) w ogólnej liczbie gniazd Participation (per cent) of the altternate nest (1, 2 etc.) in total number of nests
że zapłodnione matki pszczoły miodnej często zaczynały składanie jaj od jaj niezapłodnionych, co odpowiada typowi „gniazd odwróconych”.
Ogólnie biorąc gniazda 1—2 stanowiły połowę, a gniazda 1—4 trzy czwarte ogółu gniazd założonych.
2. Wpływ kolejności gniazd
Kolejność zakładania gniazd nie wpływała w sposób wyraźny na procent samic u potomstwa (tab. 2), który wynosił 42—44% w gniazdach 1—4 i 7—12, a nieco tylko więcej (50—51%) w gniazdach 5—6. Inne jednak było rozłożenie płci w kolejnych komórkach. W gnieździe pierwszym przewaga samic występowała w pierwszych 5 komórkach, a brak ich w komórkach 13—16; w drugim — przewaga samic w 4 pierwszych, a brak w 10—16; w trzecim — przewaga w 2 pierwszych, a brak w 5—10; w
strona 142Tabela 2 Wpływ kolejności gniazda na procent samic u potomstwa miesiarki lucernówki Per cent of females in progeny of Megachile rotundata in dependence on alternation of the nest
| Liczba komórek / Number of cells | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 1 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 2 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 3 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 4 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 5 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 6 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 7 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 8 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 9 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 10 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 11 | Liczebność kolejnych gniazd / Number of alternate nests: 12 | Kolejna komórka / Alternate cell | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 1 | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 2 | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 3 | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 4 | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 5 | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 6 | % samic w kolejnych komórkach kolejnych gniazd / Per cent of females from alternate cells of alternate nests — gniazdo — nests: 7—12 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 1 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 2 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 3 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 4 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 5 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 6 | % zamarłego potomstwa / Per cent of dead progeny — gniazdo — nest: 7—12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 16 | 2 | 1 | 1 | 80 | 81 | 82 | 55 | 62 | 50 | 64 | 16 | 15 | 39 | 27 | 58 | 65 | 66 | ||||||||||
| 15 | 4 | — | 2 | 85 | 74 | 62 | 57 | 27 | 50 | 40 | 29 | 19 | 39 | 36 | 42 | 82 | 44 | ||||||||||
| 14 | 14 | 1 | 3 | 71 | 76 | 36 | 30 | 50 | 50 | 0 | 23 | 16 | 39 | 41 | 45 | 60 | 44 | ||||||||||
| 13 | 8 | 2 | 4 | 72 | 53 | 39 | 25 | 63 | 50 | 0 | 20 | 23 | 38 | 33 | 40 | ||||||||||||
| 12 | 10 | 3 | 5 | 59 | 27 | 0 | 20 | — | — | 18 | 17 | 14 | 29 | 33 | |||||||||||||
| 11 | 6 | 7 | 6 | 44 | 14 | 0 | 30 | 20 | 18 | 0 | 0 | ||||||||||||||||
| 10 | 7 | 10 | 3 | 1 | 7 | 36 | 6 | 0 | 11 | 30 | 13 | 18 | 0 | 0 | |||||||||||||
| 9 | 8 | 7 | — | — | 1 | 8 | 15 | 3 | 0 | 0 | 31 | 14 | 14 | 0 | 100 | ||||||||||||
| 8 | 12 | 6 | 3 | 2 | — | 9 | 9 | 4 | 0 | 0 | 33 | 26 | 67 | 0 | — | ||||||||||||
| 7 | 3 | 14 | 6 | 1 | — | 10 | 2 | 0 | 0 | 29 | 43 | 67 | 100 | ||||||||||||||
| 6 | 2 | 8 | 4 | 1 | 2 | — | 1 | 11 | 3 | 0 | 33 | 40 | |||||||||||||||
| 5 | 1 | 5 | 7 | 4 | 1 | 2 | — | 12 | 3 | 0 | 25 | 43 | |||||||||||||||
| 4 | 1 | 5 | 6 | 4 | 2 | 3 | 1 | 1 | 13 | 0 | 0 | 27 | 50 | ||||||||||||||
| 3 | 2 | 7 | 15 | 6 | 5 | 2 | 2 | — | — | 2 | 14 | 0 | 0 | 32 | 0 | ||||||||||||
| 2 | 3 | — | 11 | 17 | 9 | 6 | 1 | 1 | 1 | — | 15 | 0 | 0 | 33 | 0 | ||||||||||||
| 1 | — | 1 | 12 | 9 | 15 | 11 | 4 | 4 | 5 | 1 | 3 | 2 | 16 | 0 | 0 | 50 | 0 | ||||||||||
| Ogółem / Total | 83 | 77 | 67 | 45 | 35 | 24 | 9 | 6 | 6 | 3 | 3 | 2 | 44 | 42 | 42 | 43 | 51 | 50 | 43 | 26 | 20 | 35 | 31 | 49 | 50 | 58 |
szóstym samice wylęgały się tylko z pierwszych 4 komórek, a w 7—12 z pierwszych 2.
Stwierdzono natomiast, że z pierwszych trzech gniazd pochodzi 90% wszystkich wylęgniętych imago i 97—99% ogółu samic. Nasuwa to wniosek, że nie warto przedłużać hodowli poza czas (ca 40 dni) potrzebny do założenia pierwszych trzech gniazd. Potwierdza to wyniki wcześniejszych jednorocznych badań (Gosek 1987).
Kolejne gniazda miały też coraz mniejszą liczbę komórek (tab. 2): gniazda 1—2 do 16 komórek, gniazda 3—4 do 10, a gniazda 11—12 tylko po 1 komórce. Zamarłych jaj i dalszych stadiów (tab. 2) najmniej było w gniazdach 1—2 (20—26%), najwięcej w 5—6 (49—50%) i 7—12 (58%).
3. Wpływ kolejności komórek i liczby ich w gnieździe
Kolejność komórek w gnieździe wyraźnie wpływała na procent wylęgających się z nich samic, który wynosił w pierwszych dwu komórkach 65—94%, a w ostatnich kilku — 0% (tab. 3). Zagadnienie to omówiono obszerniej we wcześniejszej pracy (Gosek 1987).
Zaznaczyła się pewna tendencja do zmniejszania się procentu samic wraz ze wzrostem liczby komórek w gnieździe (tab. 3). Wiąże się to niewątpliwie z wpływem kolejności komórki w gnieździe, gdyż z najwcześniej założonych komórek (gniazda o większej liczbie komórek) lęgnie się przeciętnie większy procent samic niż z później założonych, a z komórek ostatnich wylęgają się wyłącznie samce. Natomiast mała liczba komórek w gnieździe występuje zarówno w gniazdach porzuconych przez samicę, jak też pod koniec życia samicy. W pierwszym wypadku często występuje wysoka przewaga samic, gdyż powstają one z jaj zapłodnionych, które samica-matka składa głównie na początku swego życia i głównie w pierwszych komórkach każdego gniazda; w drugim wypadku — gniazdo może zawierać nawet same niezapłodnione jaja, z których rozwijają się wyłącznie samce. Nakładanie się tych dwu zjawisk powoduje zacieranie się różnic w procencie samic.
4. Wpływ głębokości gniazda
Według wcześniejszych badań (które zestawił Piesienko 1982) z płytkich kanałów gniazdowych wylęgały się wyłącznie samce, z głębokich głównie samice.
Nasze badania potwierdziły początkowo pewną tendencję do zwiększania się procentu samic wraz ze wzrostem głębokości gniazda (od 3 cm do 20 cm). W doświadczeniach tych samice miały do wyboru gniazda o jednakowej średnicy a różnych głębokościach. Podejrzewając, że różnice procentu samic mogą tu wynikać z faktu, iż samica w głębszych kanałach zakłada pierwsze gniazda, a dopiero zająwszy głębsze kanały, dalsze gniazda zakłada w płytszych — dawaliśmy w jednych hodowlach wyłącznie głębokie kanały, a w innych wyłącznie płytkie. Podejrzenia nasze
strona 144Tabela 3 Wpływ głębokości kanału gniazdowego oraz kolejności i liczby komórek w gnieździe na procent samic u potomstwa i na współczynnik rozmnożenia netto ¹ The per cent of females in progeny and netto reproduction coefficient in dependence on depth of the nest canal and on alternation and number of cells in the nest ¹
| Kolejność komórek / Cells alternation ²: Nr komórki / No of cell | Kolejność komórek / Cells alternation ²: % ♀ ² A | Kolejność komórek / Cells alternation ²: % ♀ ² B | Liczba komórek / Number of cells ⁴: Liczba komórek / Number of cells | Liczba komórek / Number of cells ⁴: % ♀ ² A | Liczba komórek / Number of cells ⁴: % ♀ ² B | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Z wyborem / With choice ⁵: cm | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Z wyborem / With choice ⁵: % ♀ K | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Z wyborem / With choice ⁵: % ♀ P | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Bez wyboru / Without any choice ⁶: cm | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Bez wyboru / Without any choice ⁶: % ♀ K | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Bez wyboru / Without any choice ⁶: % ♀ P | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Bez wyboru / Without any choice ⁶: wrn ³ K | Głębokość kanału — Depth of nest canal (w cm) (in cm): Bez wyboru / Without any choice ⁶: wrn ³ P |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| — | — | — | — | — | — | 15—20 | 39 | 43 | 15 | 35 | — | 6,4 | — |
| 1 | 70 | 94 | 16 | 22 | — | 14 | 44 | — | — | — | — | — | — |
| 2 | 65 | 92 | 15 | 41 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| 3 | 63 | 73 | 14 | 37 | — | 13 | 45 | 47 | — | — | — | — | — |
| 4 | 57 | 59 | 13 | 36 | — | 12 | 40 | 58 | 12 | — | 49 | — | 0,9 |
| 5 | 38 | 27 | 12 | 44 | — | 11 | 36 | 51 | 10—12 | 43 | — | 4,3 | — |
| 6 | 30 | 4 | 11 | 47 | — | 10 | 39 | 39 | 10 | 44 | — | 4,6 | — |
| 7 | 24 | 0 | 10 | 40 | 48 | — | — | — | — | — | — | — | — |
| 8 | 11 | 0 | 9 | 44 | 28 | 8 | 47 | — | 8 | 32 | — | 5,0 | — |
| 9 | 8 | 0 | 8 | 55 | 58 | — | — | — | 6—8 | 46 | — | 4,9 | — |
| 10 | 2 | 0 | 7 | 47 | 53 | 6 | 43 | — | — | — | — | — | — |
| 11 | 2 | — | 6 | 48 | 52 | 5 | 37 | — | — | — | — | — | — |
| 12 | 3 | — | 5 | 52 | 52 | — | — | — | — | — | — | ||
| 13 | 0 | — | 4 | 54 | 59 | — | — | — | — | — | — | — | — |
| 14 | 0 | — | 3 | 42 | 3 | 0 | 33 | — | — | — | — | — | |
| 15 | 0 | — | 2 | 44 | — | — | — | — | — | — | — | — | |
| 16 | 0 | — | 1 | 50 ⁷ | — | — | — | — | — | — | — | — | |
| x̄ % | 44 | 52 | — | 43 | 51 | — | 39 | 50 | — | 40 | 49 | 2,6 | 0,9 |
| n ⁸ | 1595 | 112 | — | 1113 | 254 | — | 2048 | 560 | — | 2195 | 45 | — | — |
Odnośniki — Notes: ¹ Średnica kanału gniazdowego 6 mm — The diameter of nest canal of 6 mm ² Populacja z Kompolt — Population from Kompolt A — głębokość kanału 15 cm — the depth of nest canal of 15 cm (1986—1988) B — Głębokość kanału 10 cm — the depth of nest canal of 10 cm (1988) ³ Współczynnik rozmnożenia netto (liczba samic potomnych od 1 samicy—matki) Netto reproduction coefficient (number of progeny females from 1 mother—female) ⁴ Liczba komórek w gnieździe — Number of cells in the nest ⁵ K — populacja z Kompolt — population from Kompolt (1985—1987) P — populacja z Puław — population from Puławy (1974—1977) ⁶ Jak ⁵ ale K z 1976, a P z 1987—1988 As ⁵ but K from 1976 and P from 1987—1988 ⁷ Poniżej 20 komórek — Less than 20 cells ⁸ Liczba zbadanych gniazd — Number of investigated nests
potwierdziły się, gdyż przy braku możliwości wyboru przez samicę głębokości kanału procent samic u potomstwa wylęgającego się z głębszych gniazd nie był wyższy niż z płytkich (tab. 3). Równocześnie stwierdziliśmy, że w latach 1974—1976 w kanałach o głębokości 6—9 cm żadna samica nie założyła żadnego z dwu pierwszych gniazd, lecz dopiero gniazda 3—5.
strona 145Współczynnik rozmnożenia netto w hodowlach o głębokich kanałach (15—20 cm) był znacznie wyższy (6,4) niż przy płytszych (6—12 cm), jednakże wynik ten wymaga potwierdzenia na większym materiale.
W płytszych kanałach samice nie mogą oczywiście założyć dużej liczby komórek i tak gniazdo o głębokości 3 cm miało przeciętnie 1,6 komórki, 5 cm — 2,6 komórki, 10 cm — 4,5 do 6 komórek. Natomiast przy dalszym zwiększaniu głębokości gniazda nie wzrastała już liczba komórek (przy 15 cm było ich 5,5 a przy 17 cm — 5,7).
5. Wpływ średnicy kanału gniazdowego
Gdy chodzi o średnicę kanału gniazdowego, to z wcześniejszych badań (Piesienko 1982) wynikało, że z gniazd o średnicy 4 mm wylęgały się głównie samce, a o średnicy 5 mm — głównie samice. Podobnie i w naszych hodowlach, w których samice miały możliwość wyboru średnicy kanału (4 mm, 5 mm, 6 mm i 7 mm), najwięcej (51%) samic wylęgało sięześrednicy 7 mm, a najmniej (24%) ze średnicy 4 mm (tab. 4). W hodowlach natomiast, gdzie dawano pszczołom tylko jedną średnicę, zaznaczyła się nawet nieznaczna tendencja do niższego procentu samic u potomstwa z gniazd o średnicy 7 mm niż o średnicy 5 mm. Natomiast współczynnik rozmnożenia netto wyższy był w gniazdach o średnicy 6 mm niż o średnicy 5 mm i 7 mm.
Analizując zasiedlanie gniazd w hodowli z lat 1974—1976, stwierdziliśmy, że pierwsze gniazdo zakładały samice głównie (w 73%) w kanałach o średnicy 5 mm, podobnie jak drugie i trzecie (w 67%), ale już czwarte gniazdo tylko w połowie wypadków (w 50 %), piąte tylko w 33%. Natomiast szóste i siódme zakładane już było wyłącznie w kanałach o średnicy 4 mm (w 67%) i 6 mm (w 33%). Średnica 5 mm wybierana więc była najchętniej i dopiero w miarę wyczerpywania się gniazd o tej średnicy, zasiedlane były także inne średnice (przy czwartym gnieździe głównie 6 mm — w 36%), przy piątym i szóstym — 4 mm odpowiednio: 50% i 67%).
Różnice procentu samic u potomstwa wynikają więc tutaj nie z wpływu średnicy, lecz stąd, że dla założenia pierwszych gniazd (do których składane są głównie jaja zapłodnione) wybiera samica kanały o większej średnicy.
6. Wpływ długości i wagi kokonu oraz długości komórki
Procent samic u potomstwa miesiarki lucernówki wyraźnie wzrastał (od 0 do 60%) wraz ze wzrostem długości kokonu larwalnego (od 4 do 10 mm) i komórki larwalnej (od 6 do 12 mm). Długość kokonów mierzyliśmy w gniazdach o średnicy 6 mm. W wypadku większej średnicy (7 mm) kokony są przeciętnie nieznacznie krótsze, a mniejszej (5 mm) nieznacznie dłuższe. Przeciętna długość kokonu nie była zależna także
strona 146Tabela 4 Wpływ średnicy kanału gniazdowego na procent samic u potomstwa ¹ miesiarki lucernówki oraz na współczynnik rozmnożenia netto Per cent of females in progeny ¹ of Megachile rotundata and netto reproduction coefficient in dependence on diameter of the nest canal
Przy możliwości wyboru średnicy — With possibility to choose the diameter
| Średnica / Diameter (mm) | Populacja polska / Polish bee: 1974—1976 n | Populacja polska / Polish bee: 1974—1976 % ♀ | Populacja polska / Polish bee: 1977 n | Populacja polska / Polish bee: 1977 % ♀ | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1986 I n | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1986 I % ♀ | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1986 II n | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1986 II % ♀ | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1986 III n | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1986 III % ♀ | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1987 n | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: 1987 % ♀ | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: Ogółem — Total n | Populacja amerykańska z Kompolt / American bee from Kompolt: Ogółem — Total % ♀ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | 32 | 28 | — | — | 115 | 27 | 23 | 17 | 39 | 16 | 37 | 27 | 246 | 24,4 |
| 5 | 241 | 48 | 70 | 50 | 233 | 38 | 162 | 28 | 62 | 74 | 69 | 64 | 837 | 45,0 |
| 6 | 105 | 55 | 6 | 100 | 208 | 41 | 128 | 45 | 4 | 75 | 44 | 64 | 495 | 48,1 |
| 7 | — | — | — | — | 154 | 49 | 6 | 83 | 4 | 25 | 10 | 70 | 174 | 51,1 |
| 8 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 0 | — | 0 | — |
| 10,5 | — | — | — | — | 0 | — | — | — | — | — | — | — | 0 | — |
Bez możliwości wyboru średnicy — Without any possibility of diameter choice
| Średnica / Diameter (mm) | Polska / Polish bee: 1977 n | Polska / Polish bee: 1977 % ♀ | Polska / Polish bee: 1977 wrn | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1985 n | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1985 % ♀ | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1985 wrn | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1987 n | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1987 % ♀ | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1987 wrn | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1988 n | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1988 % ♀ | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: 1988 wrn | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: Ogółem — Total n | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: Ogółem — Total % ♀ | Amerykańska z Kompolt — American bee from Kompolt: Ogółem — Total wrn |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 5 | 161 | 52 | 1,1 | — | — | — | 307 | 37 | 1,1 | 87 | 38 | 3,7 | 555 | 48,6 | 1,4 |
| 6 | — | — | — | 186 | 40 | 1,9 | 491 | 46 | 2,2 | 151 | 31 | 4,6 | 828 | 47,3 | 2,5 |
| 7 | — | — | — | — | — | — | 313 | 50 | 1,6 | 98 | 26 | 3,4 | 411 | 44,3 | 1,9 |
Odnośniki — Notes: ¹ Uwzględniono tylko wylęgnięte pszczoły (n = liczba wylęgniętych pszczół) There were counted the emerged bees only (n = number of emerged bees) ² Samice: I — różnej wielkości, II — małe, III — duże I — the various females, II — the little females, III — the big females
od tego czy kokony pochodziły od małych, średnich czy dużych samic i samców (tab. 5).
Także i długość ciała dorosłych miesiarek wyraźnie zależy od długości kokonu, przy czym z tej samej długości kokonu wylęgające się samce są średnio o 1 mm krótsze niż samice (tab. 5).
Także wzrost wagi kokonu wyraźnie wpływał (tab. 6) na wzrost procentu samic u potomstwa, który przy wadze kokonu 51—80 mg wynosił 10—33%, przy 81—85 mg — 47%, a przy 86—105 mg — 71—86%. Nie należy więc kupować kokonów, których średnia waga jest niższa niż 85 mg.
Wystąpiła też wyraźna zależność między długością kokonu, a jego wagą. Najdłuższe kokony (9—10 mm) ważyły przeciętnie 91—96 mg a najkrótsze (5,5—6,5 mm) tylko 51—66 mg, przy czym różnica ta nie była raczej zależna od płci (tab. 6).
strona 147Tabela 5 Wpływ długości kokonu na płeć i długość ciała owada dorosłego oraz zależność długości kokonu od średnicy kanału gniazdowego The sex and body length of bee imago in dependence on cocoon length and the cocoon length in dependence on diameter of nest canal
| Długość komórki / Cell length ² (mm) | Procent samic — Per cent of females ¹: 1985 n | Procent samic — Per cent of females ¹: 1985 % | Procent samic — Per cent of females ¹: 1986 n | Procent samic — Per cent of females ¹: 1986 % | Procent samic — Per cent of females ¹: 1987 n | Procent samic — Per cent of females ¹: 1987 % | Procent samic — Per cent of females ¹: 1988 n | Procent samic — Per cent of females ¹: 1988 % | Procent samic — Per cent of females ¹: 1985—1988 n | Procent samic — Per cent of females ¹: 1985—1988 % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 6 | 7 | 0 | — | — | 1 | 0 | — | — | 8 | 0 |
| 7 | 54 | 17 | 1 | 0 | 35 | 23 | — | — | 90 | 20 |
| 8 | 164 | 35 | 80 | 18 | 301 | 27 | 1 | 0 | 626 | 28 |
| 9 | 61 | 30 | 107 | 34 | 343 | 46 | 33 | 21 | 544 | 40 |
| 10 | 6 | 33 | 76 | 47 | 41 | 51 | 38 | 29 | 171 | 47 |
| 11 | — | — | 1 | 100 | 2 | 0 | 15 | 60 | 18 | 56 |
| 12 | — | — | 1 | 100 | — | — | 2 | 50 | 3 | 67 |
| Długość kokonu / Cocoon length ² (mm) | Długość ciała / Body length ³: Samica / Female (mm) | Długość ciała / Body length ³: Samiec / Male (mm) | Procent samic — Per cent of females: 1986 n | Procent samic — Per cent of females: 1986 % | Procent samic — Per cent of females: 1987 n | Procent samic — Per cent of females: 1987 % | Procent samic — Per cent of females: 1988 n | Procent samic — Per cent of females: 1988 % | Procent samic — Per cent of females: 1986—1988 n | Procent samic — Per cent of females: 1986—1988 % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | — | 5,5 (2) | — | — | 2 | 0 | — | — | 8 | 37 |
| 5 | 6,3 (3) | 5,0 (3) | — | — | 6 | 50 | — | — | ||
| 6 | 7,9 (4) | 6,8 (35) | 2 | 0 | 19 | 16 | 17 | 6 | 38 | 11 |
| 7 | 8,6 (61) | 7,5 (283) | 85 | 11 | 237 | 15 | 107 | 24 | 429 | 16 |
| 8 | 8,8 (280) | 7,8 (496) | 149 | 36 | 582 | 35 | 155 | 30 | 886 | 38 |
| 9 | 9,0 (158) | 8,4 (96) | 32 | 63 | 190 | 55 | 74 | 72 | 296 | 60 |
| 10 | 8,9 (6) | 9,1 (4) | 2 | 50 | 4 | 25 | 6 | 83 | 12 | 58 |
| Średnica kanału / Canal diameter ⁴ (mm) | Długość kokonu w zależności od średnicy kanału / Cocoon length in dependence on canal diameter ⁵: Liczba — Number: gniazd / of nests | Długość kokonu w zależności od średnicy kanału / Cocoon length in dependence on canal diameter ⁵: Liczba — Number: kokonów / of cocoons | Długość kokonu w zależności od średnicy kanału / Cocoon length in dependence on canal diameter ⁵: Długość kokonu — Cocoon length (mm): m | Długość kokonu w zależności od średnicy kanału / Cocoon length in dependence on canal diameter ⁵: Długość kokonu — Cocoon length (mm): s | Długość kokonu w zależności od średnicy kanału / Cocoon length in dependence on canal diameter ⁵: Długość kokonu — Cocoon length (mm): d ⁶ | Długość kokonu w zależności od średnicy kanału / Cocoon length in dependence on canal diameter ⁵: Długość kokonu — Cocoon length (mm): Ogółem — Total |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 5 | 77 | 539 | 8,0 | 8,7 | 8,5 | 8,4 (6—10) |
| 6 | 49 | 405 | 8,2 | 8,5 | 8,2 | 8,3 (5—9) |
| 7 | 9 | 668 | — | 8,4 | 8,1 | 8,1 (7—9) |
Odnośniki — Notes: ¹ Populacja amerykańska z Kompolt — American population from Kompolt ² Średnica kanałów gniazdowych 6 mm — Diameter of nest canals of 6 mm ³ 1986—1988 (w nawiasie liczba osobników — in parenthesis number of specimens) ⁴ Z możliwością wyboru średnicy — With possibility to choose the diameter ⁵ 1989 (terminy zbioru gniazd — dates of nest collection: 7.VII, 14.VII, 4.VIII) W nawiasie liczba kokonów — In parenthesis number of cocoons ⁶ Pszczoły rodzicielskie: m — małe, s — średnie, d — duże The parental bees: m — little, s — middle, d — big
strona 148Tabela 6 Wpływ wagi kokonu na płeć i długość ciała owada dorosłego oraz zależność wagi kokonu od jego długości (1988 r.) ¹ The sex and body length of bee imago in dependence on cocoon weight and the cocoon weight in dependence on its length (1988) ¹
| Waga kokonu / Cocoon weight (mg) | % ♀ | Średnia długość ciała / Average body length: samicy / of female n | Średnia długość ciała / Average body length: samicy / of female mm | Średnia długość ciała / Average body length: samca / of male n | Średnia długość ciała / Average body length: samca / of male mm | Długość kokonu / Cocoon length (mm) | Waga kokonu / Cocoon weight: samice / females n | Waga kokonu / Cocoon weight: samice / females mg | Waga kokonu / Cocoon weight: samce / males n | Waga kokonu / Cocoon weight: samce / males mg |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 51—55 | 33,3 | 2 | 6,2 | 4 | 5,6 | 4 | — | — | — | — |
| 56—60 | 25,0 | 2 | 7,0 | 6 | 6,6 | 5 | — | — | — | — |
| 61—65 | 10,0 | 2 | 7,0 | 18 | 6,9 | 5,5 | — | — | 1 | 51 |
| 66—70 | 10,6 | 5 | 7,5 | 42 | 7,2 | 6 | 2 | 53 (51—55) | 12 | 64 (54—83) |
| 71—75 | 18,2 | 10 | 7,9 | 45 | 7,5 | 6,5 | 7 | 66 (56—84) | ||
| 76—80 | 21,1 | 8 | 7,9 | 30 | 7,6 | 7 | 8 | 66 (59—80) | 65 | 71 (61—87) |
| 81—85 | 46,7 | 21 | 8,6 | 24 | 7,8 | 7,5 | 5 | 75 (68—85) | 39 | 73 (60—86) |
| 86—90 | 71,2 | 37 | 8,6 | 15 | 8,0 | 8 | 48 | 85 (71—100) | 52 | 81 (68—99) |
| 91—95 | 81,0 | 34 | 9,2 | 8 | 8,2 | 8,5 | 11 | 87 (71—97) | 14 | 81 (71—92) |
| 96—100 | 72,4 | 21 | 9,0 | 8 | 8,4 | 9 | 42 | 91 (67—103) | 11 | 91 (79—103) |
| 101—105 | 85,7 | 12 | 9,5 | 2 | 9,0 | 9,5 | 11 | 96 (89—105) | — | — |
| 106—112 | 100,0 | 3 | 10,0 | — | — | 10 | 26 | 95 (84—105) | — | — |
Odnośniki — Notes: ¹ Amerykańska populacja z Kompolt, 1988 r., średnica kanałów gniazd 6 mm American population from Kompolt, 1988, nest canal diameter of 6 mm
7. Wpływ długości ciała samicy oraz wpływ linii hodowlanej
Długość ciała samicy nie wpływała w latach 1986—1988 na procent samic u potomstwa. Natomiast płodność samic dużych była wyraźnie (o 30%) większa niż samic małych (tab. 7).
Badaliśmy różnice pomiędzy hodowanymi w Puławach 6 liniami miesiarki lucernówki: polską (Puławy), 2 z USA (Logan i Kompolt) oraz 3 z Kanady (Canada I, Canada II i Gödöllö). Z linii pozakrajowych tylko jedną (Logan) otrzymaliśmy bezpośrednio z Ameryki, pozostałe zaś poprzez Węgry (patrz także: Gosek i in. 1988).
Przeciętny udział samic w populacji najwyższy był (46—47%) w liniach Puławy i Gödöllö, czemu towarzyszył również najwyższy (2,8—3,2) współczynnik rozmnożeniowy (wrn); najniższy (30%) — w linii Canada I (wrn = 1,1); a pośredni (37—40%, przy wrn = 2,4—2,6) w trzech pozostałych liniach. Różnic tych nie można tłumaczyć różnicą w wymiarach samic, gdyż większość linii posiadała jednakową długość ciała (średnio 9,3—9,4 mm), a z dwu linii o wyraźnie mniejszych samicach (średnio 9,0 mm), jedna miała najniższy procent samic (Canada I), ale druga (Gödöllö) najwyższy .
strona 149Tabela 7 Wpływ linii hodowlanej oraz długości ciała samicy miesiarki lucernówki na płeć jej potomstwa i na współczynnik rozmnożenia netto The sex of progeny and the netto reproduction coefficient of Megachile rotundata in dependence on origin of bees and on body lenght of female
| Pochodzenie pszczół / Origin of bees | Procent samic / Per cent of females: 1985 | Procent samic / Per cent of females: 1986 | Procent samic / Per cent of females: 1987 | Procent samic / Per cent of females: 1985—1987 | Współczynnik rozmnożenia netto / Netto reproduction coefficient: 1985 | Współczynnik rozmnożenia netto / Netto reproduction coefficient: 1986 | Współczynnik rozmnożenia netto / Netto reproduction coefficient: 1987 | Współczynnik rozmnożenia netto / Netto reproduction coefficient: 1985—1987 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Puławy | 62 | 43 | 34 | 46 | 3,2 | 3,2 | 2.5 | 2,9 |
| Gödöllö | 28 | 61 | 53 | 47 | — | 2,8 | 1,5 | 2,1 |
| Logan | 42 | 39 | 37 | 39 | 2,1 | 3,2 | 3,2 | 2,8 |
| Canada II | 48 | 19 | 52 | 40 | 2,4 | — | 1,6 | 2,0 |
| Kompolt | 33 | 35 | 43 | 37 | 1,2 | 2,4 | 3,8 | 2,5 |
| Canada I | 18 | 33 | 40 | 30 | — | 4,8 | 2,0 | 3,4 |
| Pochodzenie pszczół / Origin of bees | Długość ciała / Body length: Samice — Females n | Długość ciała / Body length: Samice — Females mm | Długość ciała / Body length: Samce — Males n | Długość ciała / Body length: Samce — Males mm | Wpływ długości ciała samicy / Influence of body length of female ¹: Matka — Mother mm | Wpływ długości ciała samicy / Influence of body length of female ¹: Matka — Mother n | Wpływ długości ciała samicy / Influence of body length of female ¹: Potomstwo — Progeny % ♀ | Wpływ długości ciała samicy / Influence of body length of female ¹: Potomstwo — Progeny wrn |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Puławy | 63 | 9,4 | 77 | 8,1 | 10 | 16 | 37 | 7,4 |
| Logan | 144 | 9,4 | 161 | 8,2 | ||||
| Canada II | 66 | 9,3 | 65 | 8,6 | 9 | 40 | 35 | 6,9 |
| Kompolt | 348 | 9,3 | 560 | 7,8 | ||||
| Gödöllö | 81 | 9,0 | 23 | 7,7 | ||||
| Canada I | 41 | 9,0 | 13 | 8,3 | 7—8 | 26 | 38 | 5,7 |
Odnośniki — Notes: ¹ Z Kompolt — From Kompolt
8. Wpływ rośliny pokarmowej oraz niektórych innych czynników
Płodność samic (tab. 9) hodowanych na nostrzyku białym oraz procent samic u ich potomstwa (tab. 8) były wyraźnie wyższe niż u samic hodowanych na facelii. Natomiast w hodowlach gdzie występowały równocześnie facelia i nostrzyk — procent samic i płodność były pośrednie. Jeśli chodzi o hodowle prowadzone na lucernie, to zebrane dotąd dane są zbyt skąpe, żeby można rozstrzygnąć jaki jest wpływ tej rośliny na płodność i procent samic.
Badaliśmy również wpływ odległości komórki od wylotu gniazda (chodziło tu o wpływ dostępu światła), wpływ temperatury i opadów w okresie zakładania gniazd, terminu zakończenia budowy gniazda, terminu przenoszenia gniazd do chłodziarki, a także okresowego podnoszenia (do 40°C) lub obniżania (do 1°C lub 21°C) temperatury i zmian wilgotności powietrza podczas inkubacji kokonów, a także wpływ zagęszczenia miesiarek na jednostkę powierzchni w pomieszczeniach izolowanych.
Nie udało się jednak uchwycić żadnych wyraźnych zależności pomiędzy tymi czynnikami, a procentem samic u potomstwa.
strona 150Tabela 8 Wpływ rośliny pokarmowej na procent samic Per cent of females in dependence on food plant
| Roślina / Plant species | Polska 1979: n ⁸ | Polska 1979: % ⁹ | Polska 1982: n | Polska 1982: % | Kompolt 1981: n | Kompolt 1981: % | Kompolt 1982: n | Kompolt 1982: % | Pol. × Kom. 1982: n | Pol. × Kom. 1982: % | Ogółem / Total: n | Ogółem / Total: % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| nostrzyk ¹ | 247 | 64 | — | 1845 | 55 | 1017 | 55 | — | 3109 | 56 | ||
| facelia ² | 357 | 64 | — | 97 | 57 | 4610 | 45 | — | 5064 | 47 | ||
| nostrzyk | — | 867 | 61 | 1845 | 55 | 1017 | 55 | 201 | 49 | 3930 | 56 | |
| fac. + nos. ³ | — | 496 | 50 | 3715 | 52 | 830 | 54 | 615 | 56 | 5656 | 53 |
| Kompolt 1980: n | Kompolt 1980: % | Kompolt 1981: n | Kompolt 1981: % | Kompolt 1982: n | Kompolt 1982: % | Kompolt 1987: n | Kompolt 1987: % | Kompolt 1988: n | Kompolt 1988: % | Kompolt 1980—1988: n | Kompolt 1980—1988: % | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| facelia | 94 | 55 | 97 | 57 | 4610 | 45 | 1527 | 41 | 1884 | 41 | 8212 | 44 |
| fac. + nos. | 1963 | 64 | 3715 | 52 | 830 | 54 | 2407 | 48 | 1811 | 42 | 10726 | 52 |
| USA 1986: n | USA 1986: % | USA 1987: n | USA 1987: % | Polska 1987: n | Polska 1987: % | Gödöllö 1987: n | Gödöllö 1987: % | Kanad. I 1987: n | Kanad. I 1987: % | Ogółem / Total: n | Ogółem / Total: % | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| facelia | 920 | 45 | 705 | 39 | 448 | 36 | 161 | 56 | 217 | 62 | 10663 | 44 |
| fac. + nos. | 730 | 33 | 533 | 40 | 718 | 43 | 793 | 50 | 344 | 39 | 13844 | 50 |
| Polska 1975—1978: n | Polska 1975—1978: % | Polska 1979—1980 ⁶: n | Polska 1979—1980 ⁶: % | Polska 1981: n | Polska 1981: % | Kompolt 1981—1982: n | Kompolt 1981—1982: % | Kompolt 1988: n | Kompolt 1988: % | Ogółem / Total ¹⁰: n | Ogółem / Total ¹⁰: % | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lucerna ⁴ | 1623 | 44 | — | — | — | 111 | 55 | 1734 | 45 | |||
| luc. + nos. ⁵ | — | — | 752 | 58 | — | — | 752 | 58 | ||||
| luc. + nos. + fac. ⁷ | — | — | — | 733 | 35 | — | 733 | 35 | ||||
| nostrzyk | — | — | — | 2862 | 55 | — | 3930 | 56 | ||||
| facelia | — | 1048 | 55 | — | — | 1171 | 35 | 5656 | 53 |
Odnośniki — Notes: ¹ Melilotus albus Med. ² Phacelia tanacaetifolia Bentn. ³ facelia + nostrzyk ⁴ Medicago media Pers. ⁵ lucerna + nostrzyk ⁶ + 1987 ⁷ lucerna + nostrzyk + facelia ⁸ Liczba wylęgniętych pszczół — The number of emerged bee imagines ⁹ Procent samic — Per cent of females ¹⁰ Uzupełnione danymi z innych hodowli The sum completed with data from other rearings
WNIOSKI
- Wyższy procent samic u potomstwa miesiarki lucernówki występuje w pierwszych komórkach każdego gniazda oraz w dłuższych i cięższych kokonach, a także wyższy u miesiarek z okolic Puław i u amerykańskich, otrzymanych z Gödöllö — niż u innych pochodzących z Kanady i USA.
Tabela 9 Wpływ rośliny pokarmowej na płodność samic Prolificacy of the females in dependence on food plant
| Roślina / Plant species | Polska 1979: n ⁸ | Polska 1979: wrn ⁹ | Polska 1982: n | Polska 1982: wrn | Kompolt 1981: n | Kompolt 1981: wrn | Kompolt 1982: n | Kompolt 1982: wrn | Pol. × Kom. 1982: n | Pol. × Kom. 1982: wrn | Ogółem / Total: n | Ogółem / Total: wrn |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| nostrzyk ¹ | 257 | 0,5 | 100 | 5,3 | 175 | 5,8 | 150 | 3,7 | — | 682 | 3,3 | |
| facelia ² | 229 | 1,5 | 57 | 4,3 | 50 | 1,1 | 568 | 3,6 | — | 904 | 3,0 | |
| nostrzyk | — | — | 175 | 5,8 | 150 | 3,7 | 100 | 1,0 | 425 | 3,9 | ||
| fac. + nos. ³ | — | — | 546 | 3,6 | 300 | 3,3 | 78 | 4,4 | 924 | 3,6 |
| Kompolt 1980: n | Kompolt 1980: wrn | Kompolt 1981: n | Kompolt 1981: wrn | Kompolt 1982: n | Kompolt 1982: wrn | Kompolt 1987: n | Kompolt 1987: wrn | Kompolt 1988: n | Kompolt 1988: wrn | Kompolt 1980—1988: n | Kompolt 1980—1988: wrn | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| facelia | 230 | 0,2 | 50 | 1,1 | 568 | 3,6 | 200 | 3,1 | 300 | 2,6 | 2317 | 2,3 |
| fac. + nos. | 478 | 1,4 | 546 | 3,6 | 300 | 3,3 | 300 | 3,8 | 200 | 3,8 | 2176 | 2,9 |
| USA 1986: n | USA 1986: wrn | USA 1987: n | USA 1987: wrn | Polska 1987: n | Polska 1987: wrn | Gödöllö 1987: n | Gödöllö 1987: wrn | Kanad. I 1987: n | Kanad. I 1987: wrn | Ogółem / Total: n | Ogółem / Total: wrn | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| facelia | 102 | 4,1 | 81 | 3,4 | 88 | 1,8 | 90 | 1,0 | 73 | 1,8 | 434 | 2,5 |
| fac. + nos. | 104 | 2,3 | 81 | 2,6 | 92 | 3,3 | 110 | 3,6 | 70 | 1,9 | 457 | 2,8 |
| Polska 1975—1978: n | Polska 1975—1978: wrn | Polska 1979—1980 ⁶: n | Polska 1979—1980 ⁶: wrn | Polska 1981: n | Polska 1981: wrn | Kompolt 1981—1982: n | Kompolt 1981—1982: wrn | Kompolt 1988: n | Kompolt 1988: wrn | Ogółem / Total ¹⁰: n | Ogółem / Total ¹⁰: wrn | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lucerna ⁴ | 299 | 2,4 | — | — | — | 20 | 3,1 | 319 | 2,4 | |||
| luc. + nos. ⁶ | — | — | 176 | 2,9 | — | — | 176 | 2,9 | ||||
| luc. + nos. + fac. ⁷ | — | — | — | 128 | 2,0 | — | 128 | 2,0 | ||||
| nostrzyk | — | — | — | 325 | 4,8 | — | 682 | 3,3 | ||||
| facelia | — | 617 | 1,1 | — | — | 104 | 3,9 | 904 | 3,0 |
Odnośniki — Notes: ¹⁻⁷, ¹⁰ Jak w tab. 8 — As in the table 8 ⁸ Liczba samic matecznych — The number of parental females ⁹ Współczynnik rozmnożenia netto — Netto reproduction coefficient
- Wyższy współczynnik rozmnożenia netto (liczba samic potomnych od 1 samicy matecznej (występował w gniazdach głębokich (15—20 cm) i o średnicy 6 mm, niż w gniazdach płytszych i o średnicy 4—5 mm lub 7 mm; jak również wyższy u samic dużych (9—11 mm) niż u małych (6—7 mm) i u pochodzących z okolic Puław i z Gödöllö niż u innych linii.
- Miesiarki hodowane na nostrzyku wykazywały większą płodność i wyższy procent samic u potomstwa niż hodowane na facelii. Wpływ lucerny wymaga jeszcze przebadania na większym materiale.
- Samice, jeśli mają możność wyboru, zakładają pierwsze gniazda w kanałach o średnicy 5 mm i głębokości co najmniej 10 cm.
- Nieopłacalne jest przedłużanie hodowli ponad 40 dni, to znaczy poza czas potrzebny na założenie pierwszych trzech gniazd, z których pochodzi 97—99% ogółu potomnych samic, a 90% ogółu imago.
- Nie należy kupować kokonów o średniej wadze poniżej 85 mg, gdyż wylęga się z nich zbyt mała liczba samic.
- Optymalna głębokość kanału gniazdowego wymaga dalszych badań, gdyż gniazda głębsze niż 12 cm nie zwiększają liczby komórek w gnieździe, ale wydaje się że zwiększają współczynnik rozmnożenia.
LITERATURA
Bohart G. E., Knowlton G. F. (1967) Managing the alfalfa leaf-cutting bee for higher alfalfa seed yields. Agr. Ext. Serv., Ext. Leaflet Utah 104 (cit. Mc Gregor 1976)
McGregor S. E. (1976) Insect pollination of cultivated crop plants. Agric. Res. Service, US Dept. of Agr., Agr. Handbook No 496:1—411
Gosek J. (1987) Wstępne badania nad zależnością płci potomstwa miesiarki lucernówki — Megachile rotundata (F.) od kolejności składanych jaj i zakładanych komórek. Pszczeln. Zesz. Nauk., 31:239—254
Gosek J. i in. (1988) Zależność procentu samic u potomstwa miesiarki lucernówki — Megachile rotundata (F.) od procentu samic w pokoleniu matecznym oraz od linii hodowlanej i zagęszczenia. Pszczeln. Zesz. Nauk., 32:99—110
Hobbs G. A. (1973) Alfalfa leaf-cutter bees for pollinating alfalfa in western Canada. Publ. Canad. Dep. Agr., 1495
Piesienko J. A. (1982) Lucernowaja pczeła-listoriez — Megachile rotundata i jego razwiedienije dla opylenija lucerny. Leningrad
Ruszkowski A., Biliński M. (1984a) Próba wykorzystania trzmieli (Bombus Latr.) i miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) do zapylania materiału hodowlanego ogórków. Pszczeln. Zesz. Nauk., 28:175—184
Ruszkowski A., Biliński M. (1984b) Próby wykorzystania miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) do zapylania lucerny w warunkach polowych. Pszczeln. Zesz. Nauk.. 28:185—189
Ruszkowski A. i in. (1979) The search for the methods to increase population of insect pollinating alfalfa. Final research report (maszynopis — duplicated typescript)
Woyke J. (1990) Sztucznie unasienione matki pszczele ze sprawdzonym czerwieniem. 27 Naukowa Konferencja Pszczelarska, Puławy
SOME FACTORS INFLUENCING ON PER CENT OF FEMALES OF ALFALFA LEAF-CUTTER BEE — MEGACHILE ROTUNDATA (F.)
J. Gosek, A. Ruszkowski, M. Biliński
Summary
The investigations were carried out at Puławy in the years 1985—1988, and partially also ealier — in 1974—1977. The following factors have an influence on increasing of per cent of females in progeny of Megachile rotundata (F.): the length and weight of larval cocoon, the body size of mother-female, the rearing-line, the food-plant. It is not payable to prolong the rearing over 40 days and also to buy the cocoons with average individual weight lower than 85 mg. Some more precisely investigations on the optimal depth of nest canals and on the influence of alfalfa as the food plant are needed.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 141, tab. 1: „altternate” → alternate
- s. 145: „sięześrednicy” → się ze średnicy
- s. 149, tab. 7: „lenght” → length
- s. 150, tab. 8: „tanacaetifolia” → tanacetifolia
- s. 150, tab. 8: „Bentn.” → Benth.
- s. 152, streszczenie: „ealier” → earlier
