WYSTĘPOWANIE I ZASIĘG BŁĄDZENIA TRUTNI RÓŻNYCH RAS
tekst: Wojciech Skowronek, Cezary Kruk
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLII, 1998 — Wojciech Skowronek, Cezary Kruk
strona 51PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLII, Nr 1 1998
Wojciech Skowronek, Cezary Kruk
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Przeprowadzone trzyletnie obserwacje przeżywalności i błądzenia trutni ras: A.m.mellifera, A.m.carnica, A.m.caucasica i A.m.ligustica nie wykazały wyraźnych różnic w zachowaniu się trutni tych ras. Do wieku 21-28 dni pozostało żywych w ulach 20- 40% wyjściowego stanu trutni. Około 90% tych trutni przebywało w rodzinach macierzystych, pozostałe 10% stwierdzono w innych pniach, ale głównie na tym samym pasieczysku. Na inne pasieczyska, w tym sąsiednie odległe od macierzystego o około 100 m zaleciało tylko kilka trutni (0,3%). Nie odnotowano obecności znakowanych trutni w dalej usytuowanych pasieczyskach. Na tym samym pasieczysku najchętniej trutnie zalatywały do rodzin z dużą liczbą własnych trutni, do bezmatków oraz do rodzin w ulach sąsiednich. Nie stwierdzono wyraźnych różnic w długości życia i rozmiarach błądzenia trutni różnych ras.
Słowa kluczowe: trutnie, błądzenie, rasy, przeżywalność
WPROWADZENIE
Specyfika rozrodu pszczół i ogromna trudność w stworzeniu warunków do kontrolowanego naturalnego unasienienia matek pszczelich przyczyniły się w znacznym stopniu do zastosowania na szeroką skalę w hodowli sztucznej inseminacji. Dużym problemem pozostało jednak zapewnienie na czas inseminacji wystarczającej liczby wartościowych trutni z wybranych pni ojcowskich. Powszechnie uważa się, że trutnie zalatują do innych rodzin podczas lotów w znacznym stopniu. Jest to istotnym utrudnieniem w pozyskiwaniu trutni przy kontrolowanym doborze par rodzicielskich, praktykowanym w pracy hodowlanej. Opinie na temat rozmiarów błądzenia trutni są jednak różne. Według jednych autorów zalatuje do obcych uli tylko około 10% trutni (Butler 1939, Lewieniec 1954, Witherell 1965) inni twierdzą, że błądzi od 50 do 80% trutni (Free 1958). Przeprowadzone w Kanadzie obserwacje (Currie i Jay 1991a) wykazały, że błądzenie ma ograniczony zasięg, nie spotyka się zalatywania trutni do obcych rodzin znajdujących się w ulach odległych od macierzystego w odległości większej niż 150 m. Istotny wpływ na rozmiary błądzenia ma obecność znaków
strona 52orientacyjnych (Currie 1987), konfiguracja terenu (Ruttner 1959, Boettcher 1965) oraz znajdujące się w sąsiedztwie rodziny z matkami nieunasienionymi lub bezmatki (Currie 1987, Currie i Jay 1988, 1989 i 1991b).
Odmiennie oceniana jest także długość życia trutni. Według różnych opinii trutnie żyją średnio od 13-14 dni (Fukuda, Ohtani 1977), 21-24 dni (Drescher 1969, Kepena 1963, Witherell 1972) aż do 54 dni (Lavrekhin 1947). Celem przeprowadzonych badań była ocena długości życia oraz rozmiarów błądzenia w warunkach naszego kraju trutni różnych ras.
METODYKA
Doświadczenie przeprowadzono w pasiece Zakładu Hodowli Pszczół Oddziału Pszczelnictwa ISK w Puławach w latach 1994-1997. Szczegółowo obserwowano 48 rodzin pszczelich na czterech sąsiadujących ze sobą pasieczyskach: A, B (30 m oddalone od A), C (120 m) i D (200 m). W okolicy, w zasięgu lotu pszczół znajdowały się również 3 inne pasieki, w których także obserwowano obecność trutni (E-400 m , F-900 m i G-1000 m). Szczegółowe usytuowanie pasiek względem siebie ilustruje rys. 1. Obserwacje prowadzono w okresie od końca maja do początku lipca. Teren, na którym znajdowały się pasieki doświadczalne był bardzo urozmaicony (las, wzgórza, dużo znaków orientacyjnych). Ule na pasieczyskach stały luźno rozstawione i pomalowane były różnymi barwami rozróżnianymi przez pszczoły. Odstęp między ulami w rzędzie wynosił około 3 m, a między rzędami 6 m.

R y s. 1 Rozmieszczenie pasieczysk – Arrangement of apiaries
strona 53W latach 1994 i 96 rodziny doświadczalne zlokalizowano na pasieczysku (C) wraz z około 10 innymi rodzinami. Ule ustawiono w miejscu dobrze zacienionym. W roku 1997 trutnie znajdowały się w rodzinach losowo zlokalizowanych wraz z 25 innymi rodzinami ustawionymi na odkrytym, dobrze nasłonecznionym terenie (pasieczysko A).
Do badań wykorzystano trutnie 4 ras: A. m. mellifera, A. m. carnica, A. m. caucasica i A. m. ligustica. Aby uzyskać trutnie w tym samym wieku w końcu maja lub na początku czerwca w silnych rodzinach tych ras zamykano matki na plastrach trutowych w izolatorach z kraty odgrodowej. Pozostawały w nich przez 2-3 dni. Izolowano po 3 do 7 matek każdej rasy. Po 22-23 dniach od złożenia pierwszych jaj plastry z zasklepionym czerwiem trutowym przenoszono do 4 rodzin doświadczalnych, w których trutnie wygryzały się i pozostawały do zakończenia doświadczenia. W latach 1994 i 96 w rodzinach doświadczalnych znajdowały się pszczoły tej samej rasy co poddawane trutnie. W roku 1997 była inna, losowo wybrana rasa pszczół. Czerw trutowy poddawano do górnego korpusu ula między ramki z czerwiem pszczelim, ale całkowicie pozbawionego innego czerwiu trutowego i trutni. Górny i dolny korpus oddzielono kratą odgrodową. Po 7 dniach od planowanego terminu wygryzienia się pierwszych trutni znajdujące się w korpusie nad kratą trutnie poznakowano stosując różną barwę farby dla każdej rasy. Trutnie znakowano nanosząc ręcznie kropelkę farby na płytkę grzbietową tułowia. Znakowano do 1000 trutni każdej rasy jednak pełną taką liczbę zdołano uzyskać tylko w roku 1997, w latach wcześniejszych po tyle trutni liczyły dwie grupy, a w roku 1994 w ogóle nie uzyskano trutni rasy kaukaskiej. Na drugi dzień po znakowaniu liczono znajdujące się w korpusach nad kratą martwe trutnie i pomniejszono o tę liczbę stan wyjściowy trutni. Usuwano kraty odgrodowe oddzielające korpusy umożliwiając przemieszczanie się trutni po całym wnętrzu ula oraz swobodne wychodzenie przez wylot.
Po 21 dni od znakowania, a więc w dniu, gdy trutnie osiągnęły wiek 21-28 dni wyłapywano i liczono wszystkie znakowane trutnie znajdujące się w ulach doświadczalnych i pozostałych na pasieczysku. Obecność trutni znakowanych na innych pasieczyskach notowano przez cały okres obserwacji. W roku 1997 dodatkowo po 11 dniach od znakowania policzono w ulach na pasieczysku wszystkie błądzące trutnie. W rodzinach macierzystych, ze względu na dużą liczbę nie było możliwości liczenia trutni bez wyłapywania. W rodzinach tych stan trutni w tym dniu został oszacowany na podstawie symulacji zakładającej, że śmiertelność osobników tej samej rasy podczas trwania doświadczenia przebiegała proporcjonalnie do upływu czasu i w okresie od 20.06 do 11.07 dziennie ginęła podobna liczba trutni.
strona 54WYNIKI I DYSKUSJA
Do wieku 21-28 dni, kiedy wyłapywano w ulach wszystkie znakowane trutnie stwierdzono w rodzinach około 20-40% wyjściowego stanu trutni. Wyjątek stanowił rok 1997, w którym odzyskano zaledwie 8,3% poznakowanych trutni rasy kaukaskiej (tab.1). W latach 1994 i 96 zanotowano pewną prawidłowość w przeżywalności trutni. W najwyższym procencie przeżywały trutnie rasy kraińskiej i włoskiej, wyraźnie w niższym procencie dotrwały do wieku 21-28 dni trutnie rasy środkowoeropejskiej i kaukaskiej. Zależność ta nie powtórzyła się w roku 1997, najwięcej przetrwało trutni rasy środkowoeuropejskiej. Nie wyjaśnia braku początkowej prawidłowości zmieniona zasada zgodności rasy pszczół i przechowywanych trutni. W ostatnim roku trutnie rasy środkowoeuropejskiej i kraińskiej przechowywano w rodzinach z pszczołami rasy kaukaskiej, pierwsze przeżyły w zdecydowanie wyższym procencie, niż w latach poprzednich, a trutnie kraińskie w wyraźnie niższym. Trudny do wyjaśnienia pozostaje fakt bardzo dużej śmiertelności wśród trutni kaukaskich w roku 1997. Być może wpływ na to miała bardzo duża liczba wszystkich trutni w rodzinie, w której one pozostawały. Poza znakowanymi trutniami rasy kaukaskiej było tam bardzo wiele, więcej niż w innych rodzinach trutni nieznakowanych tej samej rasy.
T a b. 1
Przeżywalność trutni różnych ras w latach 1994-97 pozostających w rodzinach do wieku 21-28 dni Surviving of different races dornes kept in colonies to the age of 21-28 days in the years 1994 – 1997
| Rasa Race | 1994: Liczba – Number Znakowane Marke | 1994: Liczba – Number Przeżyło Surviv | 1994: % | 1996: Liczba – Number Znakowane Marke | 1996: Liczba – Number Przeżyło Surviv | 1996: % | 1997: Liczba – Number Znakowane Marke | 1997: Liczba – Number Przeżyło Surviv | 1997: % | Razem – Total: Liczba – Number Znakowane Marke | Razem – Total: Liczba – Number Przeżyło Surviv | Razem – Total: % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A.m.mellifera | 750 | 183 | 24.4 | 194 | 53 | 27.3 | 989 | 394 | 39.8 | 1933 | 630 | 32.6 |
| A.m.carnica | 1020 | 409 | 40.1 | 522 | 212 | 40.6 | 977 | 196 | 20.1 | 2519 | 817 | 32.4 |
| A.m.caucasica | – | – | – | 974 | 246 | 25.3 | 984 | 82 | 8.3 | 1958 | 328 | 16.7 |
| A.m.ligustica | 172 | 71 | 41.3 | 268 | 87 | 32.5 | 994 | 321 | 32.3 | 1434 | 479 | 33.4 |
| Razem | 1942 | 663 | 34.1 | 1958 | 598 | 30.5 | 3944 | 993 | 25.2 | 7844 | 2254 | 28.7 |
Rozmiary błądzenia trutni oceniane na podstawie ich obecności w rodzinach macierzystych i obcych w osiągniętym przez nie wieku 21-28 dni były bardzo różne w latach i grupach rasowych, wahały się od 0 do 27,3% (tab.2). W tych dużych wahaniach nie widać żadnej prawidłowości np trutnie rasy środkowoeuropejskiej w roku 1994 i 96 błądziły w najwyższym procencie, a trutnie rasy włoskiej w najniższym. W roku 1997 zależność była dokładnie przeciwna. Przeciętnie w każdy roku błądziło około 10% trutni.
strona 55T a b. 2
Błądzenie trutni różnych ras w latach 1994 – 1997 ocenione na podstawie liczby błądzących trutni w wieku 21-28 dni Drifting of different races drons by their presence in the parent and strenge colonies at the age of 21 – 28 days in the years of 1994 – 1997
| Rasa Race | Liczba – Number: Własny ul Parent col. | Liczba – Number: Obce ule Strenge col. | % Błądzących Drifted |
|---|---|---|---|
| 1994 | |||
| A. m. mellifera | 183 | 50 | 27.3 |
| A. m. carnica | 409 | 12 | 2.9 |
| A. m. caucasica | – | – | – |
| A. m. ligustica | 71 | 0 | 0 |
| Razem – Total | 663 | 62 | 9.3 |
| 1996 | |||
| A. m. mellifera | 47 | 6 | 12.8 |
| A. m. carnica | 212 | 14 | 6.6 |
| A. m. caucasica | 246 | 16 | 6.5 |
| A. m. ligustica | 87 | 2 | 2.3 |
| Razem – Total | 592 | 38 | 6.4 |
| 1997 | |||
| A. m. mellifera | 394 | 20 | 5.1 |
| A. m. carnica | 179 | 17 | 9.5 |
| A. m. caucasica | 82 | 11 | 13.4 |
| A. m. ligustica | 321 | 62 | 19.3 |
| Razem – Total | 976 | 110 | 113 |
T a b. 3
Rozmiary błądzenia trutni różnych raz na podstawie ich obecności w rodzinach macierzystych i obcych w wieku 11-18 dni i 21 – 28 dni w roku 1997 Drifting of different races drons by their presence in the parent and strong colonies at the age of 11 – 18 days and 21 – 28 days in the year of 1997
| Rasa Race | Wiek 11 – 18 dni Age of 11 – 18 days: Własny ul Parent col. | Wiek 11 – 18 dni Age of 11 – 18 days: Obce ule Strenge col. | Wiek 11 – 18 dni Age of 11 – 18 days: % Błądzących Drifted | Wiek 21 – 28 dni Age of 21 – 28 days: Własny ul Parent col. | Wiek 21 – 28 dni Age of 21 – 28 days: Obce ule Strenge col. | Wiek 21 – 28 dni Age of 21 – 28 days: % Błądzących Drifted |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A. m. mellifera | 691 | 22 | 3.2 | 554 | 76 | 13.7 |
| A. m. carnica | 586 | 38 | 6.5 | 774 | 43 | 5.6 |
| A. m. caucasica | 534 | 20 | 3.7 | 301 | 27 | 9.0 |
| A. m. ligustica | 657 | 74 | 11.3 | 415 | 64 | 15.4 |
| Razem – Total | 2468 | 154 | 6.2 | 2044 | 210 | 10.3 |
Powyżej oceniane rozmiary bładzenia dokonone zostały wówczas, kiedy w rodzinach pozostało żywych ¹/₄-¹/₃ wyjściowej liczby trutni. Równie interesujący jest udział młodszych trutni błądzących w wieku, kiedy osiągają już one dojrzałość płciową, a zdołały wykonać jeszcze niezbyt dużą liczbą lotów. Można przyjąć, że stan taki osiągały one w około 11 dni po znakowaniu w wieku 11-18 dni. Z tabeli 3 widać, że trutni młodszych w obcych rodzinach było przeciętnie wyraźnie mniej. W grupach rasowych zależności te kształtowała się jednak różnie, trutni młodszych rasy środkowoeuropejskiej błądziło czterokrotnie mniej, niż starszych, a trutni kraińskich nawet nieco więcej.
T a b. 4
Zasięg błądzenia trutni różnych ras na podstawie ich obecności stwierdzonej w różnych ulach w wieku 21 – 28 dni w latach 1994 – 1997 Distance of drifting of different races drons by their presence at age 21 – 28 days in parent and strenge colonies (years 1994 – 1997)
| Rasa Race | Liczba obserwowanych trutni Total number of drons | Pień macierzysty Parent colony: No | Pień macierzysty Parent colony: % | Sąsiednie ule Neighbourng col.: No | Sąsiednie ule Neighbourng col.: % | Oddalone 5 – 10 m At distance 5 – 10 m: No | Oddalone 5 – 10 m At distance 5 – 10 m: % | Ponad 10 m More than 10 m: No | Ponad 10 m More than 10 m: % | Ponad 100 m More than 100 m: No | Ponad 100 m More than 100 m: % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A. m. mellifera | 630 | 554 | 87.9 | 56 | 8.9 | 14 | 2.2 | 5 | 0.8 | 1 | 0.2 |
| A. m. carnica | 817 | 774 | 94.7 | 25 | 3.1 | 3 | 0.4 | 15 | 1.8 | 0 | 0.0 |
| A. m. caucasica | 328 | 301 | 91.8 | 9 | 2.7 | 3 | 0.9 | 12 | 3.7 | 3 | 0.9 |
| A. m. ligustica | 479 | 415 | 86.6 | 9 | 1.9 | 34 | 7.1 | 19 | 4.0 | 2 | 0.4 |
| Razem – Total | 2254 | 2044 | 90.7 | 99 | 4.4 | 54 | 2.4 | 51 | 2.3 | 6 | 0.3 |
Równie ważne, jak określenie rozmiarów błądzenia było sprawdzenie zasięgu błądzenia. Z przeprowadzonych w ciągu 3 lat badań wynika, że błądzenie trutni w zasadzie ograniczało sie do rodzin pszczelich zlokalizowanych na tym samym pasieczysku (tab.4). Z obserwowanych 2254 znakowanych trutni w wieku 21-28 dni poza ulami macierzystymi znaleziono 210 trutni (9,3%), ale tylko 6 z nich (0,3%) zaleciało do rodzin znajdujących się na innym, o około 100 metrów oddalonym pasieczysku. Na innych dalszych niż 100 m pasieczyskach znakowanych trutni nie stwierdzono. Skutecznie przed błądzeniem bronią wysokie naturalne osłony z drzew. Na pasieczysku B znajdującym się tylko około 30 m od skraju pasieczyska A, ale znajdującym się za szpalerem z drzew wysokości około 3-5 m (rys.1) nie stwierdzono błądzących trutni. W praktyce rzadko się zdarza, aby sąsiednie pasieki znajdowały się w oddaleniu mniejszym niż 150-200 od siebie, można więc twierdzić, że trutnie nie błądzą między pasiekami.
strona 57T a b. 5
Atrakcyjność rodzin dla trutni błądzących na podstawie obserwacji w 1997r. Attractiveness of strength colonies for drifting drones in the year of 1997
| Rodzaj rodziny Kind of colony | Liczba rodzin Number of colonies | Błądzących w wieku 11 – 18 dni Drifting at the age 11 – 18 days: Liczba trutni Number of drones | Błądzących w wieku 11 – 18 dni Drifting at the age 11 – 18 days: x̄ W rodzinie In colony | Błądzących w wieku 11 – 18 dni Drifting at the age 11 – 18 days: % Błądzących Drifting | Błądzących w wieku 21 – 28 dni Drifting at the age 21 – 28 days: Liczba trutni Number of drones | Błądzących w wieku 21 – 28 dni Drifting at the age 21 – 28 days: x̄ W rodzinie In colony | Błądzących w wieku 21 – 28 dni Drifting at the age 21 – 28 days: % Błądzących Drifting |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wszystkie na pasieczysku All in the apiary | 29 | 157 | 15.4 | 100.0 | 110 | 3.8 | 100.0 |
| Z dużą liczbą trutni With great number of drones | 4 | 61 | 5.2 | 38.8 | 77 | 19.2 | 70.0 |
| Bezmatek Queenless | 5 | 53 | 10.6 | 33.7 | 11 | 2.2 | 10.0 |
| W ulach sąsiednich In neignbore colonies | 5 | 21 | 4.2 | 13.4 | 13 | 2.6 | 11.8 |
| Ule skrajne w rzędach In hives extreme in rows | 6 | 4 | 0.7 | 2.5 | 0 | 0.0 | 0.0 |
| Pozostałe na pasieczysku Remaining in the apiary | 9 | 18 | 2.0 | 11.5 | 9 | 1.0 | 8.2 |
Na terenie jednej pasieki trutnie najczęściej zalatywały do sąsiednich uli (4,4%). Nie stwierdzono natomiast, aby odległość do dalej na pasieczysku ustawionych uli miała wpływ na rozmiary błądzenia. Występowały różnice w zasięgu błądzenia między badanymi rasami. Charakter tych różnic nie pozwala jednak na określenie jakiejś prawidłowości poza tym, że częściej w dalej oddalonych od macierzaka ulach stwierdzano obecność trutni rasy włoskiej. Analiza obecności trutni w obcych rodzinach na tym samym pasieczysku wykazała, że odległość od macierzaka nie jest najważniejszym warunkiem zalatywania trutni do obcych uli. W niektórych ulach stojących w znacznej odległości od uli macierzystych stwierdzano znacznie więcej znakowanych trutni niż w ulach sąsiednich. Przeprowadzone porównanie atrakcyjności rodzin dla błądzących trutni wykazało, że szczególnie chętnie zalatywały one do uli, w których znajdowały się trutnie znakowane innych ras, a więc z dużą liczbą własnych trutni (tab.5). W wieku, w którym trutnie osiągnęły 11-18 dni w rodzinach takich było blisko 40% wszystkich błądzących trutni, a w wieku
strona 5821-28 dni aż 70%. Oczekiwano raczej, że będzie występowało wyrównanie zagęszczenia trutni we wszystkich rodzinach na pasieczysku. Zachowanie to wskazuje, że powracające z lotu trutnie pociągają za sobą inne znajdujące się w powietrzu trutnie. Inny stan rodzin, który sprzyjał zlatywaniu do nich obcych trutni to brak w rodzinie matki. W bezmatkach, a dokładniej w rodzinach wychowujących matki w czasie, gdy znakowane trutnie osiągnęły wiek 11-18 dni znajdowała się ¹/₃ wszystkich błądzących trutni. Jest to zgodne z oczekiwaniem, zastanawia tylko fakt dlaczego udział w bezmatkach błądzących trutni w starszym wieku był już znacznie niższy. Innym zaskoczeniem była minimalna obecność lub całkowity brak błądzących trutni w ulach skrajnych w rzędach. W przypadku pszczół robotnic do skrajnych w rzędach uli zlatuje znacznie więcej obcych pszczół niż do uli pozostałych (Jay 1965).
WNIOSKI
- Po osiągnięciu przez trutnie wieku 21-28 dni pozostaje przy życiu w rodzinach około 20-40% osbników.
- Wśród 3-4 tygodniowych trutni około 90% przebywa w rodzinach macierzystych a około 10% zalatuje do rodzin obcych.
- Trutnie błądzą głównie w obrębie tego samego pasieczyska. Zdarzają się pojedyńcze zaloty trutni na inne pasieczyska, ale tylko na odległe do około 100 m. Osłony z drzew lub wysoki żywopłot ogranicza błądzenie nawet przy bliższych odległościach.
- Wraz z wiekiem trutni zwiększa się udział osobników znajdujących się poza rodziną macierzystą.
- Występują różnice w rozmiarach błądzenia trutni różnych ras w różne lata. Brak jednak podstaw do twierdzenia, że trutnie jednej rasy częściej i dalej błądzą od trutni innych ras.
- Do obcych uli najczęściej trutnie zalatują wówczas, gdy są to rodziny posiadające dużo własnych trutni, rodziny bez matek oraz rodziny w ulach sąsiednich.
LITERATURA
Boettcher F.K. (1965) – Wo stehen wir heute in der Frage der Belegstellen? Schweiz. Bienenztg. 88(12):577-584
Butler C.G. (1939) – The drifting of drones. Bee Wld. 20(12):140-142
Currie R.W. (1987) – The biology and behaviour of drones. Bee Wld. 68(3):129-143
strona 59Currie R.W., Jay S. C. (1988) – The influence of a colony s queen state, time of year and drifting behaviour on the acceptance and longevity of adult drone honeybees (*Apis mellifer*a L.). J. apic. Res. 27(4):2/9-226
Currie R.W., Jay S.C. (1989) – Sun position and a colony’s queen state as possible factors influencing the orientation and drift of drone honeybees (Apis mellifera L.) J. apic. Res. 28(3):142-149
Currie R.W., Jay S.C. (1991a) – Drifting behaviour of drone honey bees. (Apis mellifera L. in commercial apiaries) J. apic. Res. 30(2): 61-68
Currie R.W., Jay S.C. (1991b) – The influence of a colonys queen state on the drifting of drone honey bees (Apis mellifera L). Apidologie. 22(3):183-195
Drescher W. (1969) – Die Flugaktivität von Drohnen der Rasse Apis mellifica carnica L. und Apis mellifica ligustica L. in Abhängigkeit von Lebensalter und Witterung. Z. f. Bienenforsch. 9(9):390-409
Free J.B. (1958) – The drifting of honeybees. J. agric. Sci. 51(3):294-306
Fukuda H., Ohtani T. (1977) – Survival and life span of drone honeybees. Res. Popul. Ecol. 19(1):51-68
Jay S.C. (1965) – Drifting of honeybees in commercial apiaries. I. Effect of various environmental factors. J. apic. Res. 4(3):167-175
Kepena L. (1963) – On the biology of drones of the Tatranka breed. XIX Inter. Beekeep. Congress 138
Lavrekhin F.A. (1947) – K woprosu o biologii trutniej. Pchcelowodstvo 24(1):57-59
Lewieniec I.P. (1954) – O dalnosti lota trutniej. Pchcelovodstvo 31(8):36-38
Ruttner F. (1959′) – Drohnenflugweite und Drohnendichte. Dtsch. Bienenwirt. 10(3):42-47
Witherell P.C. (1965) – Drifting of drones. Am. Bee J. 105(5):107
Witherell P.C. (1972) – Flight activity and natural mortality of normal and mutant drone honeybees. *J. apic. Res.*11(2):65-75.
DRIFTING BEHAVIOUR OF DRONES OF DIFFERENT RACES
Wojciech Skowronek, Cezary Kruk
Summary
The observations were carried out using the following drone races: A.m. mellifera, A.m. carnica, A.m. caucasica and A.m. ligustica. Each apiary comprised of four bee colonies of all races were examined. Furthermore, about thousand drones of each race aged 0 to 7 days were marked in the years 1994, 1996 and 1997. Three weeks after marking the number of drones in the parent colony and in all colonies on the same and neighbouring apiaries were calculated. About a one third (20 to 40%) of marked drones were recaptured on the day of evaluation when the drones aged 21 to
strona 6028 days. Drone drifting was not marked, about 10% on average were found outside parent colonies, mainly in the colonies settled in the same apiary. Only 6 drones (0,3% of drifting) were found in one of the numerous neighbouring apiaries settled at the distance of about 100 m. In the apiary drifting drones occur mostly in colonies with a great number of own drones, in quenelles and neighbor colonies.
There were not found distinctly differences in longevity and drifting behaviour among drones of compared races.
Keywords: drones, drifting, longevity, races
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 54: „środkowoeropejskiej” → środkowoeuropejskiej
- s. 54: „w każdy roku” → w każdym roku
- s. 54, tab. 1: „dornes” → drones
- s. 55–56, tab. 2–4, 4×: „drons” → drones
- s. 55–56, tab. 2 i 4, 2×: „strenge” → strange
- s. 55, tab. 2 i 3, 3×: „Strenge” → Strange
- s. 55, tab. 2, 1997, Razem, % błądzących: „113″ → 11.3
- s. 55, tab. 3: „różnych raz” → różnych ras
- s. 56: „bładzenia” → błądzenia
- s. 56: „dokonone” → dokonane
- s. 56: „liczbą lotów” → liczbę lotów
- s. 56: „kształtowała się” → kształtowały się
- s. 56: „ograniczało sie” → ograniczało się
- s. 56: „150-200 od siebie” → 150-200 m od siebie
- s. 56, tab. 4: „Neighbourng” → Neighbouring
- s. 57, tab. 5: „neignbore” → neighbouring
- s. 58: „osbników” → osobników
- s. 58: „pojedyńcze” → pojedyncze
- s. 59, literatura: „2/9-226″ → 219-226
- s. 60, streszczenie: „quenelles” → queenless
