WYDAJNOŚĆ MIODOWA WAŻNIEJSZYCH ROŚLIN MIODODAJNYCH W WARUNKACH POLSKI (Część I)
tekst: Zofia Demianowicz, Maria Hłyń, Bolesław Jabłoński, Irena Maksymiuk, Janina Podgórska, Barbara Ruszkowska, Kazimiera Szklanowska, Jadwiga Zimna
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok IV, Nr 2, czerwiec 1960 — Zofia Demianowicz, Maria Hłyń, Bolesław Jabłoński, Irena Maksymiuk, Janina Podgórska, Barbara Ruszkowska, Kazimiera Szklanowska, Jadwiga Zimna
strona 87PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK IV. NR 2 CZERWIEC 1960
(Część I)
Zofia Demianowicz, Maria Hłyń, Bolesław Jabłoński, Irena Maksymiuk, Janina Podgórska, Barbara Ruszkowska, Kazimiera Szklanowska i Jadwiga Zimna
Zakład Pszczelnictwa I. S. Skierniewice, Katedra Botaniki W.S.R. Lublin, Pracownia Hodowli Zbóż IHAR — Puławy i Zakład Dendrologii i Pomologii Kórnik
WSTĘP
Praca niniejsza przedstawia wyniki badań nad wydajnością miodową ważniejszych roślin miododajnych w warunkach Polski. Zostały one zapoczątkowane przez Zofię Demianowicz w Zakładzie Pszczelnictwa I. S. w Lublinie w 1952 r. i z jej inicjatywy oraz pod jej kierunkiem kontynuowane na coraz obszerniejszym materiale.
PRZEGLĄD LITERATURY
Sprengel pierwszy zwrócił uwagę na znaczenie nektaru jako substancji przywabiającej owady już w 1783 r. Caspary (1848), Liebieg (1864) i Goebel (1882) — cyt. Beutler (1936) uważali wydzielanie nektaru za wynik pewnych procesów przemiany materii u roślin. Po nich cały szereg naukowców zajmował się ilością i jakością wydzielanego nektaru przez różne gatunki roślin, badając jednocześnie czynniki wpływające na ten proces, jak warunki pogody, gleba, zabiegi agrotechniczne itp. Niewielu natomiast zajmowało się stroną gospodarczą tego zagadnienia. Kierunek ten zapoczątkowali uczeni radzieccy, którzy opracowali metodę określania wydajności miodowej dla roślin nektarodajnych (Gubin 1948). Termin „wydajność miodowa” oznacza ilość miodu, jaką można osiągnąć z 1 ha uprawy względnie jakiegoś innego zbiorowiska roślin w ciągu sezonu wegetacyjnego.
strona 88METODA BADAŃ
Historia metodyki polskich badań w tej dziedzinie jest powtórzeniem w dużym skrócie historii badań nektarowania roślin w ogóle.
Ze względu na to, że w 1952 r. nie było odpowiednich przyrządów ani dostępnej literatury naukowej ograniczono się do określania ilości nektaru wydzielanego przez kwiaty kilku odmian jabłoni bez oznaczania zawartych w nim cukrów. Nektar pobierano rurkami włoskowatymi cienko i grubościennymi własnoręcznie sporządzonymi (fot. 1).
W celu zwiększenia dokładności badań Demianowiczowa wprowadziła w 1953 r. oddzielne pobieranie nektaru dla różnych stadiów fenologicznych kwiatu oraz zapoczątkowała kilkakrotne jego pobieranie w ciągu doby z tych samych kwiatów. W tym czasie zebrane próbki nektaru suszyła w temperaturze 105° C w ciągu półtorej godziny w celu uzyskania suchej masy, którą przyjmowała za cukry (Beutler 1936). Chociaż w tym okresie nektar pobierała z 15 gatunków roślin, procent suchej masy a więc i wydajność miodową oznaczyła jedynie u 7 gatunków.

Począwszy od 1954 r. procent cukrów zaczęto oznaczać przy pomocy refraktometru Abbe’go. Oszczędziło to dużo czasu, ponieważ wyeliminowało jedno ważenie i poza tym zwiększyło dokładność badań.
W latach 1954-56 Maksymiuk wykonała pracę nad nektarowaniem lipy drobnolistnej w rezerwacie lipowym koło Muszyny. Podgórska w latach 1954 — 1957 przeprowadziła porównawcze badania nad nektarowaniem 4 gatunków lip pod Lublinem, Zimna w 1954-57 określiła wydajność miodową 4 gatunków facelii w Lublinie i Pszczelej Woli, Szklanowska zaś w latach 1955-56 pszczelnika mołdawskiego również w Pszczelej Woli. Ruszkowska zajęła się w 1956-57 porównawczym badaniem zawartości cukrów w nektarze 9 odmian i populacji gryki w Puławach.
W latach 1954, 1957-58 Demianowiczowa i Hłyniowa badały nektarowanie lip rosnących w Arboretum Kórnickim, Maksymiuk zaś w latach 1956-58 — nektarowanie rzepaku ozimego w Rogowie, Końskowoli i Skierniewicach.
strona 89W latach 1956-59 Demianowiczowa, Jabłoński i Maksymiuk opracowali wydajność miodową 24 gatunków roślin w Skierniewicach.
W okresie od 1953 do 1957 r. technika pobierania nektaru ulegała ciągłemu doskonaleniu. W 1955 r. Podgórska zastosowała sporządzone przez siebie pipetki z rozszerzeniem w kształcie banieczki, w której zbierał się nektar. Szybowski, pszczelarz i botanik zarazem, w trakcie opracowywania nektarowania maliny i wierzbówki w Muszynie w 1958 r. używał zmodyfikowanej przez siebie pipetki z zabezpieczeniem uniemożliwiającym przedostanie się nektaru do gumowego wężyka (fot. 2). Wadą tej pipetki są trudności przy wydmuchiwaniu nektaru oraz myciu. W latach 1957-59 Jabłoński opracował i sporządził parę modeli pipetek (fot. 3), z których ostatni o 2 kulistych rozszerzeniach oraz zagiętych końcach okazał się najlepszy i jest już przyjęty do badań nad nektarowaniem w innych krajach (Sanduleac 1960). W środkowej części tej pipetki zbiera się nektar a drugie kuliste rozszerzenie i zagięty koniec nie dopuszczają do przedostania się nektaru do gumowego wężyka.

Po przeniesieniu w 1956 r. Zakładu Pszczelnictwa do Skierniewic i uzyskaniu nowego terenu

doświadczalnego zaczęto gromadzić na większą skalę różne rośliny pszczelarskie, rozmnażając je z nasion lub wegetatywnie, względnie przenosząc je w całości bezpośrednio w dzikiego stanu. Dzięki temu liczba badanych roślin znacznie wzrosła.
Ogółem badaniami objęto kilkadziesiąt gatunków roślin. W pracy niniejszej podajemy wyniki, dotyczące nektarowania i wydajności miodowej 30 gatunków roślin zielnych, 1 gatunku rośliny krzewiastej i 4 gatunków drzew. Najwięcej uwagi poświęcono facelii błękitnej, nad którą badania trwały 6 lat i były prowadzone na 4 typach gleb.
Opisujemy poniżej metodykę badań, którą posługujemy się przy oznaczaniu nektarowania i wydajności miodowej roślin.
Nektar pobiera się przez kilka do kilkunastu dni w okresie kwitnienia roślin. Na okres jednej doby przed każdorazowym pobraniem nektaru, kwiaty izoluje się gazą, by zabezpieczyć je od odwiedzin owadów. Izolowanie kwiatów oraz pobieranie nektaru wykonuje się w godzinach najsilniejszego ich oblotu przez pszczoły. Unika się zakładania izolatorów w dni, w które pszczoły nie odwiedzają kwiatów. Jest to ważne zwłaszcza przy tych roślinach, których kwiaty kwitną i nektarują dłużej niż jedną dobę. Jeżeli kwiaty przed zaizolowaniem nie byłyby odwiedzane przez pszczoły, nektar nagromadzałby się z dłuższego okresu czasu niż jedna doba i wyniki byłyby prawdopodobnie wyższe. U tych gatunków roślin, u których łatwo można zaobserwować stadia fenologiczne kwiatu, nektar pobiera się oddzielnie dla każdego stadium.

Dziennie pobiera się przynajmniej 3 próby z danego gatunku czy odmiany rośliny. Jedną próbę stanowi nektar zebrany z 10 kwiatów, jeżeli roślina posiada kwiaty duże (wydzielające dużo nektaru), natomiast z 20, 30, a nawet z większej liczby — jeżeli roślina ma drobne kwiaty (wydzielające małe ilości nektaru).
Nektar pobiera się pipetkami typu sporządzonego przez Jabłońskiego (fot. 4). Do ważenia pipetek pustych i z nektarem używa się w laboratorium wagi analitycznej (automatycznej lub półautomatycznej), w terenie zaś wagi torsyjnej. Procent suchej masy oznacza się przy pomocy refraktometru Abbe’go. Z ilości nektaru zebranego z określonej liczby kwiatów w ciągu doby oraz procentu zawartych w nim cukrów wylicza się ilość cukrów z 1 kwiatu, czyli tzw. wartość cukrową. Dla
strona 91oznaczania cukrów u gryki użyto zmodyfikowanej fotokolorymetrycznej metody Folin-Wu — Demianowicz i Ruszkowska — 1959.
Liczenie kwiatów zależnie od gatunku roślin wykonuje się w różny sposób. U takich roślin jak gryka, rzepak, gorczyca, facelia i podobne, pobiera się na 1 m² poletka wszystkie rośliny, a następnie liczy się kwiaty na poszczególnych roślinach. Takich prób bierze się kilka (najczęściej 3) z typowych miejsc na poletku. Przeciętna liczba kwiatów na 1 m² z tych prób służy za podstawę do wyliczenia wydajności miodowej z 1 ha.
U roślin takich jak serdecznik, prawoślaz, szałwia, hyzop i podobne, które sadzimy w regularnych odstępach, a więc zajmujących określoną powierzchnię, bierze się kilka do kilkunastu reprezentatywnych egzemplarzy z różnych miejsc poletka. Na egzemplarzach tych liczy się kwiaty, a po uzyskaniu średniej ze wszystkich egzemplarzy przemnaża się ją przez ilość roślin mieszczących się na 1 m² i otrzymuje się w ten sposób liczbę kwiatów na 1 m².

Ocenę liczby kwiatów na drzewie rozpoczyna się od wyboru najbardziej charakterystycznych gałęzi 1—3 dla danego drzewa. Na wytypowanych gałęziach liczy się wszystkie kwiatostany oraz kwiaty w 100 kwiatostanach. Następnie 3 osoby niezależnie od siebie oszacowują ile takich typowych gałęzi zmieściłoby się w całej koronie drzewa. Przez przemnożenie średniej liczby kwiatów w kwiatostanie, liczby kwiatostanów na gałęzi oraz średniej oszacowanej liczby gałęzi w koronie drzewa otrzymuje się w przybliżeniu liczbę kwiatów na drzewie.
Przez cały okres prowadzi się obserwacje długości kwitnienia kwiatów. W tym celu znaczy się kolorowymi nićmi rozwijające się pąki kwiatowe i codziennie notuje zachodzące w nich zmiany.
Mając określoną: 1. średnią wartość cukrową (ilość cukrów wydzieloną w ciągu doby przez kwiat), 2. średnią długość kwitnienia kwiatów danego gatunku rośliny i 3. liczbę kwiatów na 1 ha — oblicza się wydajność cukrową z 1 ha. Natomiast wydajność miodową uzyskuje się z wydajności cukrowej przyjmując, że w dojrzałym miodzie znajduje się 80% cukrów.
Jeżeli w pobliżu nie ma stacji meteorologicznej przez cały okres badań prowadzi się i notuje ważniejsze obserwacje pogody.
strona 92PRZEBIEG BADAŃ I WYNIKI
Badania w Polsce nad wydajnością miodową roślin zielnych prowadzono w 1953 r. w Lublinie na glebie lessowej w ogródku mieszczącym się koło Zakładu Pszczelnictwa. Ze względu na to, że teren był trochę ocieniony przez pobliskie kamienice i rosnące na nim drzewa kwitnienie roślin opóźniało się, jak również liczba wytworzonych kwiatów na roślinach była niższa w stosunku do egzemplarzy rosnących na odkrytej przestrzeni.
W latach 1954—1956 badania były przeprowadzane na roślinach zielnych rosnących na otwartym polu na 3 typach gleb: lessowej, madzie i bielicy. Począwszy od 1957 r. po zagospodarowaniu przydzielonego terenu większość gatunków miododajnych roślin zielnych badano już w Skierniewicach na lekkiej glebie bielicowej.
Badania wydajności miodowej lip prowadzono na 20—130-letnich drzewach rosnących w lesie, w parku i przy drodze. Wydajność miodową robinii akacjowej badano na 6—8-letnich egzemplarzach stanowiących zwarte zarośla.
Wyjątkowo u 3 gatunków roślin — ogórecznika, wielosiłu i rzepaku nektar pobierano 2—3-krotnie w ciągu dnia z tych samych kwiatów i na tej podstawie obliczono średnią wartość cukrową (ilość cukrów wydzieloną przez 10 kwiatów w ciągu doby), a następnie wydajność miodową.
Z przebadanych roślin uprawnych najbardziej nektarodajna była gryka i rzepak (tab. 1). Gryka zwłaszcza w 1957 r. wykazała wysoką wydajność miodową wynoszącą 494 kg z 1 ha. W 1956 r. wydajność jej była przeszło 4 razy mniejsza niż w 1957 r. na skutek niesprzyjających warunków pogody, na które gryka jest bardzo wrażliwa. Rzepak dobrze nektaruje i wytwarza dużą liczbę kwiatów na glebach żyznych lub słabszych, lecz dobrze uprawionych i nawożonych.
Dobrą wydajnością miodową odznaczały się 3 gatunki sparcety oraz rukiew siewna i koniczyna biała. Wszystkie 3 gatunki sparcety były uprawiane na wapnowanej bielicy. Najlepsze nektarowanie wykazała sparceta piaskowa, dla której te warunki uprawy były najwłaściwsze, podczas gdy dla sparcety siewnej i zakaukaskiej były one nieodpowiednie.
Rukiew jest stosunkowo mało wrażliwa na warunki pogody, chociaż podczas suszy reaguje zniżką nektarowania. Poza tym zaobserwowano, że masowy na niej pojaw słodyszka podobnie jak u rzepaku znacznie obniża wydajność miodową.
Gorczyca biała w warunkach Skierniewic okazała się najmniej miododajną rośliną.
strona 93Machorka dobrze nektarowała i dość dobrze była oblatywana przez pszczoły. Jeden kwiat za okres doby wydzielił średnio w 1958 r. — 3,15 mg, a w 1959 r. — 2,28 mg cukrów. Wydajności miodowej dla machorki nie obliczano, ponieważ praktycznie biorąc na plantacjach nie dopuszcza się do wytwarzania kwiatów.
Malina właściwa odmiana Preussen odznacza się dość dobrą wydajnością miodową — ponad 100 kg/ha. Słaba jej wydajność w 1959 r. była spowodowana wystąpieniem szkodnika, kistnika maliniaka.
Z przebadanych roślin leczniczych najpewniejszy pod względem pożytkowym w naszych warunkach okazał się hyzop lekarski, ponieważ plantacja jednoroczna jak i dwuletnia wykazała prawie tę samą wydajność miodową — około 450 kg. Szałwia lekarska dopiero w drugim roku po posadzeniu zakryła całą powierzchnię poletka i kwitła obficie. Bardzo wysoką wydajność miodową (609 kg) tej rośliny w tym czasie należy przypisać nie tylko dużej liczbie rozwiniętych kwiatków, ale również sprzyjającym warunkom pogody. Podobnie zachowała się ruta. Prawoślaz lekarski wytwarza mało kwiatów, jednak dzięki temu, że ilość nektaru w jednym kwiecie jest duża, wydajność miodowa tej rośliny jest dość dobra. Słaba pod względem wydajności miodowej była melisa lekarska. Należy zaznaczyć, że melisa jest słabo oblatywana przez pszczoły ze względu na głębokie rurki korony.
Pszczelnik mołdawski jest bardzo dobrą rośliną miododajną zwłaszcza na glebach żyznych i przewiewnych. Korzystnie jest uprawiać go równocześnie z facelią, ponieważ w ten sposób uzyskuje się ciągłość pożytku. Jego wydajność miodowa wyniosła w 1955 r. 231 kg a w 1956 r. nawet 496 kg. Ogórecznik lekarski jest dobrą rośliną miododajną, chociaż kwiatów wytwarza na ogół mało. Jego wydajność miodowa w 1958 r. wyniosła 211 kg, a w 1959 r. — 153 kg. Facelia błękitna w różne lata i na różnych glebach wykazywała znaczne wahania w wydajności miodowej od 183 kg do 1130 kg z 1 ha. Im gleba była żyźniejsza tym wydajność miodowa facelii była wyższa głównie dzięki większej liczbie rozwiniętych kwiatów na 1 m². Pogoda słoneczna zwłaszcza w okresie kwitnienia facelii wpłynęła wyraźnie korzystnie na nektarowanie i co się z tym wiąże — na wydajność miodową.
Większość badanych chwastów, to chwasty ruderalne nie mające szkodliwego znaczenia gospodarczego. Chociaż na ogół wszystkie są dobrymi roślinami miododajnymi, wyróżniają się wśród nich szanta zwyczajna i serdecznik kosmaty. Ich wydajność miodowa wyniosła w 1959 r. — 534 kg i 429 kg. Słabo natomiast pod tym względem przedstawia się kocimiętka wielkokwiatowa i mierznica czarna. Rośliny te są poza tym mało wykorzystywane przez pszczoły, ze względu na głębokie rurki korony.
strona 94Wydajność miodowa ważniejszych roślin nektarodajnych
| Lp | Gatunek | Miejscowość | Rok badań | Rodzaj gleby | Liczba roślin na 1 m² lub wiek drzewa | Liczba kwiatów na 1 m² lub na 1 drzewie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| Rośliny uprawne | ||||||
| 1 | Gryka (Fagopyrum esculentum Mnch.) | Puławy | 1956 | bielica | 125,0 | 104625 |
| 1957 | „ | 125.0 | 231875 | |||
| 2 | Rzepak ozimy (Brassica napus L. var oleifera Metzger f. biennis Thel) | Rogów | 1956 | bielica lekka | 43,0 | 7102 |
| Końskowola | 1957 | lessowa | 46,0 | 13561 | ||
| 1957 | „ | 46,0 | 13561 | |||
| Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 153,0 | 10472 | ||
| 1958 | „ | 153,0 | 10472 | |||
| 3 | Sparceta piaskowa (Onobrychis arenaria Ser.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | — |
| 1959 | „ | — | 34937 | |||
| 4 | Sparceta siewna (Onobrychis viciaefolia Scop.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | — |
| 1959 | „ | — | 15777 | |||
| 5 | Sparceta zakaukaska (Onobrychis transcaucasica Grosch.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | — |
| 1959 | „ | — | 19512 | |||
| 6 | Rukiew siewna (Eruca sativa DC.) | Skierniewice | 1957 | bielica lekka | 218,0 | 6130 |
| 1958 | „ | 226,0 | 6950 | |||
| 1959 | „ | 320,0 | 9660 | |||
| 7 | Koniczyna biała (Trifolium repens L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | 63997 |
| 8 | Gorczvca biała (Sinapis alba L.) | Skierniewice | 1957 | bielica lekka | 145,0 | 11628 |
| 1958 | „ | 113,0 | 10208 | |||
| 9 | Tytoń bakun (Nicotiana rustica L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 2,8 | — |
| 1959 | „ | 6,3 | — | |||
| 10 | Malina właściwa (Rubus idaeus L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | 588 |
| 1959 | „ „ | — | 399 | |||
| Rośliny lekarskie | ||||||
| 11 | Szałwia lekarska (Salvia officinalis L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 9,0 | 7938 |
| 1959 | „ „ | 9,0 | 19128 | |||
| 12 | Hyzop lekarski (Hyssopus officinalis L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 14,2 | 163006 |
| 1959 | „ „ | 14,2 | 119348 | |||
| 13 | Ruta zwyczajna (Ruta graveolens L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 7,1 | 1793 |
| 1959 | „ „ | 7,1 | 62[?]2 |
Tabela 38
| Liczba dni pobierania nektaru | Liczba przebadanych kwiatów | Średnia dług. kwitn. 1 kwiatu dni | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | % cukrów w nektarze: śred. | % cukrów w nektarze: min. | % cukrów w nektarze: maks. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | Wydajność miodowa w kg/ha lub kg z 1 drzewa | Autor |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 18 | 5400 | 1,0 | — | — | — | — | — | — | 0,86 | 0,34 | 1,14 | 113 | B. R. |
| 26 | 7800 | 1,0 | — | — | — | — | — | — | 1,70 | 0,29 | 2,68 | 494 | „ |
| 10 | 400 | 1,5 | 9,3 | 1,5 | 22,1 | 32,3 | 21 0 | 38,2 | 2,92 | 0,57 | 6,72 | 40 | I. M. |
| 10 | 400 | 1,5 | 11,7 | 5,1 | 19,6 | 38,7 | 13,8 | 56,7 | 4,55 | 1,20 | 8,39 | 115 | „ |
| 10 | 400 | 1,5 | 26,7 | 15,3 | 37,4 | 34,9 | 20,2 | 50,7 | 9,03 | 3,76 | 12,93 | 237* | „ |
| 5 | 150 | 1,3 | 11,7 | 8.6 | 18,4 | 59,1 | 42,3 | 65,5 | 7.02 | 3,61 | 11,35 | 120 | „ |
| 5 | 150 | 1,3 | 30,7 | 12,6 | 60,1 | 43,8 | 35,0 | 58 8 | 12,69 | 4,40 | 21,02 | 216* | „ |
| 5 | 140 | 1,5 | 8,4 | 4,0 | 19,8 | 26,4 | 9,5 | 48,4 | 2,22 | 1,50 | 3,56 | — | Z. D |
| 5 | 140 | 1,5 | 6,3 | 1,7 | 12,4 | 45 1 | 46,7 | 71,7 | 2,84 | 1,15 | 6,22 | 186 | „ |
| 5 | 160 | 1,5 | 9,3 | 4.5 | 26,8 | 30,6 | 9,0 | 42,0 | 2,85 | 1,70 | 3,70 | — | „ |
| 5 | 150 | 1,5 | 6,4 | 1,2 | 5,0 | 40,2 | 36,2 | 79 ,2 | 2.57 | 1,02 | 3,57 | 76 | „ |
| 5 | 140 | 1,5 | 9,7 | 5,0 | 22,2 | 26,5 | 19,5 | 47,5 | 2,57 | 1,39 | 4,33 | — | „ |
| 5 | 130 | 1,5 | 3,4 | 0,6 | 8,4 | 52,6 | 24.7 | 74,4 | 1,79 | 0,42 | 5,67 | 65 | „ |
| 4 | 1440 | 2,0 | 12,9 | 7,1 | 15,7 | 56,1 | 44,3 | 67,9 | 7,24 | 2,11 | 9,15 | 111 | B. J |
| 25 | 410 | 2,0 | 13,7 | 4,2 | 2[?],8 | 36,4 | 18,0 | 58,6 | 4,98 | 1,93 | 11,31 | 87 | „ |
| 29 | 860 | 2,0 | 10,3 | 3,8 | 18,2 | 50,3 | 32,8 | 75,7 | 5,18 | 1,47 | 10,25 | 125 | „ |
| 5 | 150 | 1,8 | 1,0 | 0,5 | 1,6 | 64,0 | 42,3 | [?]8,0 | 0,64 | 0,25 | 1,05 | 92 | I. M |
| 10 | 300 | 1,8 | 4,5 | 0,2 | 15,6 | 19,3 | 8,3 | 71.0 | 0,87 | 0,07 | 2,64 | 23 | „ |
| 6 | 180 | 1,8 | 1,4 | 0,2 | 2,3 | 67,9 | 32,3 | 76,4 | 0,95 | 0,07 | 2,01 | 22 | „ |
| 4 | 55 | 1,5 | 76,4 | 40,0 | 150,8 | 41,2 | 30,0 | 57,2 | 31,50 | 16,20 | 49,80 | — | B. J. |
| 6 | 80 | 1,5 | 78,0 | 42,8 | 108,2 | 29,3 | 20,0 | 44,4 | 22,84 | 16,72 | 33,10 | — | „ |
| 5 | 150 | 2,5 | 134,0 | 32,8 | 289,9 | 41,9 | 24,0 | 67,3 | 56,10 | 22,07 | 89,00 | 103 | I. M |
| 8 | 240 | 2,0 | 100,6 | 56,4 | 152,0 | 38,4 | 22,7 | 66,9 | 38,66 | 18,55 | 81,55 | 39 | „ |
| 5 | 100 | 2,0 | 22,8 | 9,0 | 60,3 | 42,8 | 19,6 | 74,0 | 9,76 | 6,41 | 14,15 | 194 | B J. |
| 7 | 210 | 2,0 | 26,9 | 6,0 | 64,0 | 47,4 | 12,3 | 73,0 | 12,74 | 3,85 | 33,70 | 609 | „ |
| 11 | 440 | 2,0 | 2,7 | 1,2 | 4,8 | 42,6 | 24,8 | 64,8 | 1,15 | 0,29 | 2,06 | 469 | „ |
| 18 | 740 | 2,0 | 3,1 | 1,4 | 4,7 | 47,7 | 22,6 | 74,0 | 1,48 | 0,74 | 2,86 | 442 | „ |
| 5 | 100 | 3.0 | 16,1 | 2,6 | 46,8 | 70,4 | 52,0 | 76,7 | 11.33 | 1,86 | 33,09 | 76 | „ |
| 5 | 150 | 3,0 | 22,8 | 10,0 | 34,3 | 74.4 | 68,2 | 78.0 | 16,96 | 7,34 | 26,75 | 400 | „ |
| Lp | Gatunek | Miejscowość | Rok badań | Rodzaj gleby | Liczba roślin na 1 m² lub wiek drzewa | Liczba kwiatów na 1 m² lub na 1 drzewie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 14 | Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 1,6 | 1950 |
| 1959 | „ „ | 1,6 | 2186 | |||
| 15 | Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) | Lublin | 1953 | lessowa | 6,0 | 12708 |
| Rośliny pszczelarskie | ||||||
| 16 | Pszczelnik mołdawski (Dracocephalum moldavicum L.) | Lublin | 1953 | lessowa | 30,0 | 17280 |
| Pszczela Wola | 1955 | „ „ | 30,0 | 21120 | ||
| 1956 | „ „ | 30,0 | 36300 | |||
| 17 | Facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia Benth.) | Lublin | 1953 | lessowa | 103,0 | 54458 |
| 1954 | less typowy | 41,0 | 165230 | |||
| Pszczela Wola | 1955 | less spiaszcz. | 124,0 | 75957 | ||
| 1956 | „ „ | 109,0 | 59269 | |||
| 1955 | mada | 129,0 | 152220 | |||
| Skierniewice | 1957 | bielica lekka | 166.2 | 43910 | ||
| 1958 | „ „ | 150,0 | 38800 | |||
| 1959 | „ „ | 93,3 | 34430 | |||
| 18 | Ogórecznik lekarski (Borago officinalis L.) | Lublin | 1953 | lessowa | 12,0 | 3144 |
| 1953 | „ „ | 12,0 | 3144 | |||
| Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 42,0 | 8659 | ||
| 1959 | „ , | 41,0 | 8456 | |||
| Chwasty ruderalne | ||||||
| 19 | Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 14,3 | 157132 |
| 1959 | „ „ | 14,3 | 113546 | |||
| 20 | Serdecznik kosmaty (Leonorus villosus Desf.) | „ | 1958 | bielica lekka | 6,3 | 39629 |
| 1959 | „ „ | 6,3 | 31169 | |||
| 21 | Żmijowiec zwyczajny (Echium vulgare L.) | Lublin | 1953 | lessowa | 4,0 | 42318 |
| 22 | Jasnota biała (Lamium album L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | 4883 |
| 1959 | „ „ | — | 6498 | |||
| 23 | Kocimiętka wł. odmiana cytrynowa (Nepeta cataria L. v. citriodora Balbis) | „ | 1958 | bielica lekka | 3,6 | 54060 |
| 1959 | „ „ | 3,6 | 37556 | |||
| 24 | Kocimiętka wielkokwiatowa (Nepeta grandiflora M. B.) | Lublin | 1953 | lessowa | — | — |
| Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 3,0 | 14749 |
| Liczba dni pobierania nektaru | Liczba przebadanych kwiatów | Średnia dług. kwitn. 1 kwiatu dni | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | % cukrów w nektarze: śred. | % cukrów w nektarze: min. | % cukrów w nektarze: maks. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | Wydajność miodowa w kg/ha lub kg z 1 drzewa | Autor |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 4 | 40 | 1,5 | 60,4 | 10,0 | 141,2 | 43,7 | 27,4 | 66,5 | 26,41 | 6,52 | 52,12 | 97 | B. J. |
| 14 | 180 | 1,5 | 58,8 | 18,0 | 120,0 | 49,0 | 19,0 | 61,8 | 28,79 | 21,6[?] | 56,86 | 118 | „ |
| 28 | 280 | 3,0 | 2,5 | 0,5 | 4,8 | 27,2 | 15,5 | 48,6 | 0,68 | 0,18 | 0,85 | 32 | Z. D. |
| 14 | 140 | 2,5 | 5,9 | 1,1 | 17,6 | 40,5 | 28,6 | 47,6 | 2,39 | 0,32 | 7,60 | 129 | Z. D. |
| 12 | 1500 | 2,5 | 8,5 | 3,4 | 13,8 | 41,2 | 37,8 | 58,3 | 3,50 | 1,80 | 5,40 | 231 | K. S. |
| 15 | 2000 | 3,0 | 8,5 | 3,2 | 18,6 | 42,9 | 26,5 | 42,2 | 3,65 | 1,64 | 5,34 | 496 | K. S |
| 13 | 130 | 1,0 | 7,9 | 3,3 | 14,5 | 39,7 | 15,2 | 70,5 | 3,14 | 2,05 | 7,32 | 214 | Z. D. |
| 13 | 1300 | 1,0 | 15,2 | 5,3 | 28,3 | 36,0 | 11,2 | 50,8 | 5,47 | 0,66 | 14,40 | 1130 | J Z. |
| 10 | 1000 | 1,0 | 11,1 | 3,1 | 17,5 | 27,1 | 17,8 | 61,6 | 3,01 | 1,10 | 7,09 | 286 | „ |
| 14 | 1400 | 1,0 | 16,2 | 4,6 | 24,4 | 15,4 | 8,6 | 33,6 | 2,49 | 0,69 | 4,24 | 184 | „ |
| 10 | 1000 | 1,0 | 13,3 | 5,7 | 20.5 | 19,8 | 8,8 | 38,8 | 2,64 | 0,75 | 6,70 | 502 | „ |
| 16 | 3840 | 1,0 | 12,3 | 3,6 | 21,2 | 41,5 | 15,5 | 68,8 | 5,10 | 3,11 | 9,80 | 280 | B. J. |
| 20 | 2400 | 1,0 | 10,6 | 5,5 | 18,6 | 35,5 | 14,0 | 72,0 | 3,76 | 2,24 | 7,06 | 183 | „ |
| 26 | 780 | 1,0 | 10,1 | 3,0 | 18,4 | 43,7 | 15,0 | 75,2 | 4,41 | 2,21 | 8,15 | 190 | , |
| 46 | 580 | 1,5 | 25,8 | 7,2 | 76,6 | 39,1 | 11,4 | 60,2 | 10,08 | 2,00 | 26,14 | 59 | Z. D. |
| 25 | 185 | 1,5 | 45,3 | 9,2 | 99,7 | 32,1 | 11,6 | 55,3 | 14,54 | 2,98 | 49,85 | 86* | „ |
| 5 | 150 | 1,5 | 25,4 | 13,4 | 37,1 | 51,1 | 24,5 | 61,0 | 12,97 | 5,35 | 20.11 | 211 | I. M. |
| 7 | 210 | 1,3 | 21,4 | 11,8 | 55,9 | 52,1 | 40,2 | 59,8 | 11,15 | 5,17 | 22,47 | 153 | „ |
| 5 | 200 | 2,0 | 2,6 | 1,8 | 3,8 | 38,1 | 28.5 | 45,0 | 0,99 | 0,62 | 1,31 | 389 | B. J. |
| 12 | 720 | 2,0 | 3,5 | 1,6 | 6,7 | 53,7 | 18,0 | 74,4 | 1,88 | 0,48 | 2,73 | 534 | „ |
| 6 | 120 | 2,0 | 8,7 | 3,8 | 15,0 | 51,9 | 34,5 | 67,1 | 4,52 | 2,28 | 8,56 | 448 | „ |
| 16 | 410 | 2,0 | 10,3 | 8,3 | 24,8 | 53,5 | 32,0 | 76,8 | 5,51 | 2,18 | 13,32 | 429 | „ |
| 37 | 370 | 1,5 | 5,3 | 1,0 | 17,8 | 43,4 | 26,3 | 61,3 | 2,30 | 0,88 | 9,25 | 182 | Z. D |
| 7 | 140 | 2,0 | 27,0 | 7,8 | 49,2 | 52,6 | 41,3 | 67,9 | 14,20 | 3,51 | 23,76 | 173 | B. J. |
| 20 | 550 | 2,0 | 24,2 | 10,0 | 40,0 | 53,0 | 31,8 | 75,1 | 12,83 | 5.00 | 19,80 | 208 | „ |
| 4 | 160 | 1,5 | 2,7 | 0,7 | 4, 4 | 59,3 | 31,4 | 70,0 | 1,60 | 0,71 | 3,08 | 162 | „ |
| 10 | 500 | 1,5 | 3,4 | 1,6 | 5,8 | 61,2 | 41,6 | 75,4 | 2,08 | 0,64 | 3,65 | 146 | „ |
| 23 | 230 | — | 3,2 | 1,0 | 8,0 | 23,7 | 11,2 | 33,3 | 0,76 | 0,22 | 1,70 | — | Z. D. |
| 4 | 80 | 2,0 | 8,4 | 5,9 | 12,0 | 37,4 | 25,0 | 60,1 | 3,14 | 2,03 | 4,51 | 103 | B. J. |
| Lp | Gatunek | Miejscowość | Rok badań | Rodzaj gleby | Liczba roślin na 1 m² lub wiek drzewa | Liczba kwiatów na 1 m² lub na 1 drzewie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 25 | Mierznica czarna (Ballota nigra L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | — | 3946 |
| 1959 | „ „ | — | 6217 | |||
| Rośliny lasów i zarośli | ||||||
| 26 | Trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa L.) | Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 4,9 | 4213 |
| 1959 | „ „ | 4,9 | 7919 | |||
| 27 | Szałwia omszona (Salvia nemorosa L.) | „ | 1958 | bielica lekka | 5,0 | 139910 |
| 1959 | „ „ | 5,0 | 92387 | |||
| 28 | Wierzbówka kiprzyca (Chamaenerion angustifolium L.) | „ | 1958 | bielica lekka | — | 4804 |
| 1959 | „ „ | — | 3536 | |||
| 29 | Jasnota plamista (Lamium maculatum L.) | „ | 1958 | bielica lekka | — | 7269 |
| 1959 | „ „ | — | 4151 | |||
| Rośliny mokrych łąk | ||||||
| 30 | Krwawnica pospolita (Lythrum salicaria L.) | „ | 1958 | bielica lekka | 9,0 | 54329 |
| 1959 | „ „ | 9,0 | 28080 | |||
| 31 | Wielosił błękitny (Polemonium coeruleum L.) | Lublin | 1953 | lessowa | 10,0 | 2718 |
| Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 12,0 | 2220 | ||
| 1959 | „ „ | 12,0 | 2356 | |||
| 31a | Wielosił błęk. odm. biała (Polemonium coeruleum var. album hort.) | Lublin | 1953 | lessowa | 10,0 | 2718 |
| 1953 | „ „ | 10,0 | 2718 | |||
| Skierniewice | 1958 | bielica lekka | 12,0 | 2431 | ||
| 1959 | „ „ | 12,0 | 2356 | |||
| Rośliny drzewiaste | ||||||
| 32 | Robinia akacjowa (Robinia pseudacacia L.) | Winna Góra k. Skierniewic (zarośla) | 1956 | bielica lekka | ok. 8 | 43400 |
| Skierniewice (zarośla) | 1958 | „ „ | ok. 6 | 53353 | ||
| 1959 | „ „ | „ | 16669 | |||
| 33 | Lipa drobnolistna (Tilia cordata Mill.) | Obrożyska k. Muszyny (las lipowy) | 1954 | gliniasta | ok. 130 | 63571 |
| 1955 | „ „ | „ | 67282 | |||
| 1956 | „ „ | „ | 36044 | |||
| Poczekajka k. Lublina (park) | 1955 | biel. piaski glin | ok. 20 | 400000 |
| Liczba dni pobierania nektaru | Liczba przebadanych kwiatów | Średnia dług. kwitn. 1 kwiatu dni | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | % cukrów w nektarze: śred. | % cukrów w nektarze: min. | % cukrów w nektarze: maks. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | Wydajność miodowa w kg/ha lub kg z 1 drzewa | Autor |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 7 | 110 | 1,5 | 6,6 | 0,8 | 12,1 | 44,7 | 33,5 | 53,6 | 2,95 | 0,32 | 6,24 | 22 | B. J. |
| 10 | 260 | 1,5 | 10,2 | 3,5 | 22,8 | 47,9 | 32,5 | 76,8 | 4,89 | 1,64 | 6,89 | 57 | „ |
| 9 | 135 | 2,0 | 138,8 | 41,0 | 270,0 | 35,9 | 15,5 | 67,3 | 49,82 | 26,50 | 77,50 | 525 | B. J. |
| 9 | 270 | 2,0 | 178,4 | 37,8 | 244,4 | 25,5 | 17,5 | 57,3 | 45,42 | 11,80 | 72,80 | 899 | „ |
| 5 | 200 | 2,0 | 2,7 | 2,1 | 3,6 | 46,7 | 29,0 | 68,2 | 1,26 | 0,88 | 1,73 | 441 | „ |
| 8 | 480 | 2,0 | 3,4 | 1,7 | 5,7 | 59,4 | 35,4 | 70,2 | 2,02 | 1,09 | 2,82 | 467 | „ |
| 5 | 150 | 3,0 | 22,0 | 9,2 | 34,5 | 60,1 | 36,0 | 73,7 | 13,23 | 5,64 | 25,39 | 238 | I. M. |
| 8 | 240 | 2,5 | 20,7 | 9,2 | 36,0 | 63,0 | 50,9 | 71,7 | 13,04 | 4,64 | 42,67 | 144 | „ |
| 7 | 140 | 2,0 | 20,7 | 11,4 | 38,0 | 49,3 | 37,4 | 69,6 | 10,20 | 4,62 | 14,21 | 185 | B. J. |
| 14 | 350 | 2,0 | 16,4 | 4,7 | 38,4 | 56,1 | 36 9 | 73,7 | 9.20 | 3,18 | 20,76 | 95 | „ |
| 5 | 150 | 2,0 | 2,7 | 1,1 | 5,4 | 72,2 | 58,6 | 70,0 | 1,95 | 0,70 | 3,46 | 265 | I. M. |
| 6 | 180 | 2,0 | 6,4 | 1,8 | 11,1 | 56,7 | 40,3 | 71,1 | 3,63 | 0,72 | 6,27 | 255 | „ |
| 7 | 70 | 2,5 | 6,2 | 3,0 | 9,0 | 64,5 | 48,6 | 73,1 | 4,00 | 2,70 | 6,60 | 34 | Z. D. |
| 4 | 110 | 2,5 | 12,8 | 6,0 | 23,0 | 58,6 | 39,1 | 71,8 | 7,50 | 4,12 | 12,19 | 52 | „ |
| 7 | 260 | 2,5 | 33,3 | 4,2 | 39,8 | 35,2 | 27,1 | 73,5 | 11.72 | 3,84 | 14,82 | 86 | „ |
| 8 | 120 | 2,5 | 12,8 | 4,7 | 16,7 | 53,0 | 42,1 | 72,0 | 6,79 | 2,70 | 8,60 | 58 | „ |
| 4 | 70 | 2,5 | 20,0 | 8,2 | 28,4 | 54,5 | 48,6 | 73,1 | 10,90 | 8,90 | 13,00 | 93** | „ |
| 4 | 110 | 2,5 | 15,5 | 4,0 | 25,4 | 48,3 | 26,5 | 70,1 | 7,48 | 2,80 | 12,51 | 57 | „ |
| 7 | 260 | 2,5 | 33,5 | 2,2 | 46,2 | 40,4 | 28,2 | 76,8 | 13,55 | 3,71 | 15,57 | 100 | „ |
| 7 | 70 | 4,0 | 29,7 | 24,3 | 37,8 | 34,3 | 27,4 | 52,3 | 10,19 | 8,55 | 14,07 | 0,22 | I. M. |
| 6 | 180 | 5,0 | 22,0 | 8,7 | 35,6 | 59,6 | 46,5 | 64,8 | 13,12 | 4,53 | 23,07 | 0,44 | „ |
| 7 | 210 | 4,0 | 17,2 | 5,6 | 29,5 | 39,7 | 23,2 | 67,4 | 6,82 | 2,29 | 15,65 | 0,06 | „ |
| 13 | 1250 | 5,5 | 13,4 | 1,3 | 37,5 | 24,7 | 11,4 | 68,2 | 3,31 | 0,30 | 7,00 | 0,14 | I. M. |
| 18 | 2590 | 5,5 | 25,7 | 1,0 | 118,0 | 15,8 | 2,8 | 65,2 | 4,07 | 0,30 | 17,90 | 0,19 | „ |
| 12 | 990 | 5,0 | 25,6 | 0,7 | 58,5 | 14,9 | 3,3 | 56,0 | 3,82 | 0,12 | 10,70 | 0,09 | „ |
| 15 | 500 | 5,0 | 35,8 | 12,2 | 98,7 | 20,9 | 10,5 | 67,4 | 7,48 | 2,40 | 13,37 | 1,87 | J. P. |
| Lp | Gatunek | Miejscowość | Rok badań | Rodzaj gleby | Liczba roślin na 1 m² lub wiek drzewa | Liczba kwiatów na 1 m² lub na 1 drzewie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| Lipa drobnolistna (Tilia cordata Mill.) | Poczekajka k. Lublina (park) | 1956 | biel. piaski gl. | ok. 20 | 403000 | |
| 1957 | „ „ | „ | 420000 | |||
| Kórnik k. Poznania (park) | 1957 | gliniasta podmokła | ok 50 | 269150 | ||
| 1958 | „ „ | „ | 10835 | |||
| L-ctwo Stępniewo k. Pasłęka (las lipowy) | 1959 | gliniasta podmokła | — | — | ||
| Łukszty k. Pasłęka (drzewa przydrożne) | 1959 | gliniasta | — | — | ||
| 34 | Lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos Scop.) | Kórnik k. Poznania (park) | 1957 | gliniasta podmokła | ok. 30 | 72800 |
| 1958 | „ | 76928 | ||||
| Łukszty k. Pasłęka (drzewa przydrożne) | 1959 | gliniasta | — | — | ||
| 35 | Lipa krymska (Tilia euchlora K. Koch.) | Poczekajka k. Lublina (park) | 1955 | biel. piaski glin. | ok. 20 | 121000 |
| 1956 | „ „ | „ | 129000 | |||
| 1957 | „ „ | „ | 130000 | |||
| Kórnik k. Poznania (park) | 1957 | gliniasta podmokła | ok 35 | 30000 | ||
| 1958 | „ „ | „ | 90328 |
*) Nektar pobierano trzykrotnie w ciągu doby z tych samych kwiatów
**) Nektar pobierano dwukrotnie w ciągu doby z tych samych kwiatów
Rośliny lasów i zarośli w warunkach otwartego pola okazały się bardzo dobrymi roślinami miododajnymi zwłaszcza trędownik bulwiasty, którego wydajność miodowa w pierwszym roku po przesadzeniu wynosiła 525 kg, a w drugim, kiedy rośliny zakryły powierzchnię poletka — 899 kg/ha. Jasnota plamista jakkolwiek dobrze nektarowała (jej wydajność miodowa w 1958 r. wyniosła 185 kg, a w 1959 r. — 95 kg/ha), była słabo oblatywana przez pszczoły ze względu na długie rurki korony.
strona 101| Liczba dni pobierania nektaru | Liczba przebadanych kwiatów | Średnia dług. kwitn. 1 kwiatu dni | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość nektaru z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | % cukrów w nektarze: śred. | % cukrów w nektarze: min. | % cukrów w nektarze: maks. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: śred. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: min. | Ilość cukrów z 10 kwiatów na dobę w mg: maks. | Wydajność miodowa w kg/ha lub kg z 1 drzewa | Autor |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 16 | 960 | 5,0 | 50,4 | 14,4 | 75,1 | 15,4 | 4,9 | 42,1 | 7,75 | 2,45 | 13,60 | 1,95 | J. P |
| 4 | 120 | 5,0 | 66,1 | 28,0 | 88,0 | 14,1 | 11,6 | 27,7 | 9,33 | 7,76 | 10,56 | 2,45 | „ |
| 12 | 480 | 7,5 | 29,8 | 11,4 | 85,7 | 16,5 | 4,3 | 37,5 | 4,80 | 1,40 | 12,00 | 1,05 | M. H |
| 9 | 270 | 7,5 | 16,4 | 2,0 | 45,1 | 14,6 | 7,5 | 25,5 | 2,40 | 0,16 | 5,66 | 0,02 | Z. D. |
| 7 | 900 | 5,0 | 7,6 | 1,0 | 30,0 | 48,6 | 17,5 | 75,2 | 3,69 | 0,66 | 12,56 | — | I. M. |
| 11 | 1380 | 4,5 | 18,1 | 1,0 | 56,0 | 41,8 | 18,2 | 76,2 | 7,56 | 0,69 | 25,23 | — | „ |
| 18 | 720 | 7,5 | 68,7 | 30,6 | 194.2 | 17,0 | 7,6 | 35,6 | 11,61 | 3,80 | 25,60 | 0,79 | M. H. |
| 9 | 460 | 5,5 | 117,7 | 45,2 | 268,0 | 12,3 | 8,5 | 35,2 | 14,42 | 6,43 | 28,5 | 0,76 | Z. D. |
| 4 | 450 | 4,5 | 32,7 | 13,0 | 60,0 | 25,7 | 15,2 | 69,5 | 8,40 | 3,15 | 20,64 | — | I. M. |
| 11 | 220 | 6,5 | 63,4 | 23,0 | 109,8 | 15,6 | 9,6 | 21,8 | 9,86 | 3,01 | 15,70 | 0,97 | J. P. |
| 16 | 780 | 6,5 | 52,7 | 16,9 | 87,8 | 18,3 | 10,2 | 49,2 | 9,63 | 2,35 | 17,11 | 1,01 | „ |
| 6 | 280 | 6,0 | 104,2 | 23,9 | 181,9 | 12,3 | 8,4 | 44,5 | 12,8 | 5,95 | 19,23 | 1,25 | „ |
| 12 | 480 | 7,0 | 98,0 | 18,5 | 253,6 | 12,8 | 7,3 | 28,3 | 12,57 | 4,70 | 29,40 | 0,33 | M. H. |
| 7 | 190 | 8,0 | 46,5 | 12,4 | 122,9 | 15,3 | 8,4 | 32,5 | 7,10 | 3,13 | 14,39 | 0,64 | Z. D. |
Z roślin łąkowych zbadano tylko 2 gatunki: krwawnicę pospolitą i wielosił błękitny. Krwawnica okazała się dobrą rośliną miododajną pomimo tego, że rosła na nietypowym dla siebie stanowisku, zbyt suchym. Jej wydajność miodowa w 1958 r. wyniosła 265 kg, a w 1959 r. 255 kg/ha. Wielosił błękitny nektaruje słabiej niż jego biała odmiana. Charakteryzuje się średnią, ale dość stałą wydajnością miodową.
Z 3 gatunków lip podanych w tablicy najwyższą ilością wydzielonego przez kwiaty nektaru, jak i cukrów w nim zawartych odznacza się lipa szerokolistna. Lipa krymska chociaż nektarowała dobrze w obu miejscowościach, przez pszczoły była oblatywana tylko pod Lublinem. Trudno ustalić przyczynę zjawiska nieoblatywania lipy krymskiej w wielu okolicach. W każdym razie wśród pszczelarzy ustalił się pogląd,
strona 102że gatunku tego nie warto sadzić. Lipa drobnolistna lepiej nektarowała w centralnej Polsce niż w górach. Wpłynęły na to prawdopodobnie warunki pogody.
Przy obliczaniu wydajności miodowej 3 gatunków roślin zielnych (rzepaku, ogórecznika i wielosiłu) na podstawie 2 i 3-krotnego pobierania nektaru z tych samych kwiatów w ciągu doby uzyskano od 50% do 100% wyższe wartości niż na podstawie jednokrotnego pobierania.
DYSKUSJA WYNIKÓW
Wyniki naszych badań nad wydajnością miodową roślin dla 6 gatunków: gryki, rzepaku ozimego, hyzopu, szałwi leśnej, serdecznika kosmatego i szanty zwyczajnej są wyższe około 2 i więcej razy od danych radzieckich; dla 7 gatunków: lipy drobnolistnej, robinii akacjowej, wierzbówki, wielosiłu, gorczycy białej, sparcety zakaukaskiej i melisy lekarskiej są znacznie niższe, dla pozostałych są podobne.
Bardzo wysoką wydajnością miodową w warunkach uprawy polowej odznaczał się trędownik bulwiasty, którym o ile nam wiadomo nikt bliżej się nie zajmował.
WNIOSKI
- Wyniki naszych badań nad wydajnością miodową roślin dla 6 gatunków są wyższe około 2 i więcej razy od danych radzieckich, dla 7 gatunków znacznie niższe, dla pozostałych zaś podobne.
- Wśród roślin o wysokiej wydajności miodowej (ponad 400 kg/1 ha) wyróżnia się trędownik bulwiasty, facelia błękitna uprawiana na bardzo żyznej glebie, a ponadto pszczelnik mołdawski, szałwia lekarska, szanta zwyczajna, hyzop lekarski, serdecznik kosmaty oraz szałwia omszona.
- Stwierdzono, że jasnota plamista, kocimiętka wielkokwiatowa, melisa lekarska i mierznica czarna dość dobrze nektarują, ale są słabo oblatywane przez pszczoły ze względu na długie rurki korony ich kwiatów.
- Przy badaniu wydajności miodowej facelii błękitnej i rzepaku ozimego stwierdzono, że rośliny te wytwarzały 2—3-krotnie więcej kwiatów, jeżeli uprawiano je na glebach żyznych.
- Przy obliczaniu wydajności miodowej na podstawie danych z 2 lub 3-krotnego pobierania nektaru w ciągu jednej doby z tych samych
kwiatów, uzyskiwano wartości o 50—100% wyższe niż przy pobieraniu jednokrotnym. Wydaje się, że wartości te należy uważać za bardziej zbliżone do tych, jakie są do dyspozycji pszczół w kwiatach.
LITERATURA
Beutler R. (1936) — Wie stellt man den Wert einer Pflanze als Nektarspenderin. Deutsch. Imkerführer. 3.
Beutler R. (1953) — Nectar. Bee World. 34 (6): 106-116, (7): 128-136, (8), 156-162.
Demianowicz Z. (1953) — Rośliny miododajne. Warszawa.
Demianowicz Z. i Ruszkowska B. (1959) — Gryka jako roślina pożytkowa. Pszczel. Zesz. Nauk. 3 (1): 11-24.
Ewert R. (1936) — Das Honigen der Linden in Landsberg/Warthe 1937. Deutsch. Imkerführer. 12.
Ewert R. (1938a) — Das Honigen der Linden in Landsberg/Warthe 1937. Deutsch. Imkerführer. 9.
Ewert R. (1938b) — Das Honigen der Linden in Landsberg/Warthe 1938. Deutsch. Imkerführer. 9.
Głuchow M. M. (1935) — Miedonosnyje rastienija. Moskwa.
Jabłoński B. (1960) — Wpływ gęstości i terminów siewu na zmianę wartości cech użytkowych facelii błękitnej. Pszczel. Zesz. Nauk. 3 (1).
Kuliew A. M. (1952) — Zadaczi izuczenja miedonosnych i piergonosnych rastienij. Moskwa — Leningrad.
Maksymiuk I. (1958) — Nektarowanie rzepaku ozimego. Pszczel. Zesz. Nauk. 2 (2): 49-54.
Maksymiuk I. (1959) — Wydajność nektarowa rzepaku ozimego w świetle nowych badań. Pszczelarstwo. 10(4): 106—108.
Rozow S. S., Gubin A,F. i inni (1948) — Pczełowodstwo. Moskwa.
Sanduleac E. (1960) — Modul de determinare a valorii melifere a platelor. Apicultura (2): 11-19.
Szafer R., Kulczyński St., Pawłowski B. (1953) — Rośliny polskie. Warszawa. PWN.
Szklanowska K. (1957) — Wstępne badania nad wydajnością nektarową pszczelnika mołdawskiego (Dracocephalum moldavicum L.). Pszczel. Zesz. Nauk. 1 (3): 129-138.
Zimna J. (1959) — Facelia błękitna jako roślina miododajna. Pszczel. Zesz. Nauk. 3 (2): 77-102.
МЕДОПРОДУКТИВНОСТЬ ГЛАВНЫХ МЕДОНОСНЫХ РАСТЕНИЙ В УСЛОВИЯХ ПОЛЬШИ
З. Демянович, М. Глынь, Б. Яблонски, И. Максимюк, Я. Подгурска, Б. Рушковска, К. Шкляновска и Я. Зимна
Резюме
В этой работе представлены собранные от 1953 до 1959 г. данные о количестве нектара и сахаров в цветах 35 видов растений. На основание этих данных высчитано медопродуктивность травянистых растений и малины в кг/га и медопродуктивность древесных пород в кг/эгземпляр.
strona 104THE HONEY YIELD OF MAIN HONEY PLANTS IN POLISH CONDITIONS
Z. Demianowicz, M. Hłyń, B. Jabłoński, I. Maksymiuk, J. Podgórska, B. Ruszkowska, K. Szklanowska, i J. Zimna
Summary
This elaborate shows results of experiments which were made in 1953 — 1959. The quantity of nectar and sugars secreted by 35 species of plants was investigated. On these results it was calculated the honey yield in kg/ha for herb and raspberry plants and in kg for an individual tree plant (tab. 1, col. 20).
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 94, tab.: „Gorczvca” → Gorczyca
- s. 96, tab.: „Leonorus villosus” → Leonurus villosus
- s. 98, tab.: „Robinia pseudacacia” → Robinia pseudoacacia
- s. 103, Literatura: „a platelor” → a plantelor
- s. 103, streszczenie: „На основание” → На основании
- s. 103, streszczenie: „кг/эгземпляр” → кг/экземпляр
