WYSTĘPOWANIE GRZYBICY WAPIENNEJ W PASIEKACH WIELKOPOLSKI (1987 – 1997)
tekst: Marian Jeliński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Marian Jeliński
strona 107PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999
Marian Jeliński
Zakład Chorób Pszczół Państwowego Instytutu Weterynaryjnego, Oddział w Swarzędzu, ul. Poznańska 35, 62–020 Swarzędz
Streszczenie
Badano czerw pszczeli z pasiek wielkopolskich w latach 1987 – 1997. Czerw pochodził z województw: kaliskiego, konińskiego, leszczyńskiego, pilskiego i poznańskiego. Grzybicę wapienną rozpoznawano od maja do września. W 1997 r. stwierdzono wzrost odsetka pasiek dotkniętych tą chorobą. Do leczenia grzybicy wapiennej stosowano nystatynę. Omówiono niektóre czynniki usposabiające do wystąpienia tej choroby.
Słowa kluczowe: grzybica wapienna, Wielkopolska, występowanie.
WPROWADZENIE
Grzybica wapienna często występuje w rodzinach uprzednio osłabionych przez inne schorzenia (Gliński 1997). Chorobie tej sprzyjają cechy wrodzone, a metodę testowania pszczół w tym kierunku podał Taber (1986). Interesujące są dane Konopackiej (1998) dotyczące wrażliwości na grzybicę wapienną kilku linii pszczół kraińskich, gdyż jedna z nich była od niej wolna w 8%, a druga w 38%. Wtórne źródło zakażenia w tej chorobie stanowią plastry i gdy są one ciemne częściej się ta choroba pojawia (Koenig i inni 1986). Mniejsza liczba pszczół dorosłych w stosunku do czerwia, powoduje obniżenie jego temperatury, a to jak wiadomo sprzyja wystąpieniu grzybicy wapiennej (Koenig i inni 1987). Być może ma ona związek z zanieczyszczeniem środowiska (Gliński 1997).
Do leczenia grzybicy wapiennej czerwia pszczoły miodnej przydatna jest nystatyna (Gliński i Osipowski 1984).
Celem pracy było przedstawienie danych epizootiologicznych dotyczących występowania tej choroby w Wielkopolsce.
strona 108METODYKA
Badania nad występowaniem grzybicy wapiennej u pszczół przeprowadzono w latach 1987-1997 w wybranych pasiekach różnych właścicieli na terenie woj. poznańskiego (Jeliński 1995). W wielu przypadkach przeprowadzano z pszczelarzami wywiad. Liczba rodzin pszczelich stacjonujących w poszczególnych pasiekach wahała się od kilku do kilkudziesięciu sztuk. Dane z kilku województw (kaliskie, konińskie, leszczyńskie i pilskie, a częściowo też poznańskie) zebrano na podstawie ksiąg badań (oraz innych dokumentów), a więc materiału chorobowego dostarczonego do Pracowni Chorób Pszczół w Swarzędzu Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Poznaniu (funkcjonowała do stycznia 1990 r.), a później Zakładu Chorób Pszczół PIWet. w Swarzędzu. W większości przypadków towarzyszyło mu pismo przewodnie, które czasem zawierało dane o okolicznościach wystąpienia choroby. Do badań pobierano plaster z czerwiem lub jego wycinek. Grzybicę wapienną rozpoznawano w laboratorium (Hansen 1987). Zwracano uwagę na występowanie innych chorób (zgnilec amerykański) u pszczół i stosowane leki.
WYNIKI I DYSKUSJA
W 1997 r. zanotowano wzrost odsetka pasiek dotkniętych grzybicą wapienną w Wielkopolsce (tab. 1). W tym roku stwierdzono znaczną ilość opadów, a na południu Polski wystąpiła powódź (Winiarski 1997).
Tabela 1 Występowanie grzybicy wapiennej w pasiekach Wielkopolski (1987 – 1997) Occurence of chalk-brood in the Great Poland in 1987 – 1997
| Rok / Year | Liczba pasiek reprezentowanych przez próby czerwiu / Numbers of apiaries represented by brood of bees | Liczba i % pasiek dotkniętych grzybicą wapienną / Numbers and % of apiaries with chalk-brood |
|---|---|---|
| 1987 | 28 | 2 (7%) |
| 1988 | 44 | 6 (14%) |
| 1989 | 29 | 1 (3%) |
| 1990 | 13 | 2 (15%) |
| 1991 | 56 | 1 (2%) |
| 1992 | 9 | – 0 |
| 1993 | 23 | – 0 |
| 1994 | 21 | 1 (5%) |
| 1995 | 33 | 3 (10%) |
| 1996 | 23 | – 0 |
| 1997 | 18 | 7 (39%) |
| Ogółem / Total | 297 | 23 (8%) |
Grzybicy wapiennej nie zanotowano w Wielkopolsce w latach 1992 – 1993 i 1996. Mogło to mieć związek z liczbą przesłanych wycinków plastrów. W 1992 r. nie otrzymano prób czerwia z woj. pilskiego. W 1993 r. nie było ich z woj. kaliskiego i woj. konińskiego. Z tego terenu mało prób otrzymano także w 1996 r. Z woj. kaliskiego były wtedy 4 próby czerwia z 1 pasieki, a z woj. konińskiego 1 wycinek plastra z czerwiem.
Wykrycie grzybicy wapiennej w 2 pasiekach w Poznaniu 1997 r. wiązało się z ich przeglądem w kierunku zgnilca amerykańskiego. Na terenie gminy Swarzędz w 1994 r. w podobnej sytuacji grzybicy nie stwierdzono (Jeliński 1995). Także wywiady i próby dostarczone przez pszczelarzy wskazywały na nasilenie występowania tej choroby w woj. poznańskim w 1997 r. Usytuowanie Zakładu Chorób Pszczół w woj. poznańskim mogło w niewielkim stopniu zwiększać liczbę rozpoznawanych przypadków grzybicy wapiennej. Bywało bowiem tak, że pszczelarze z woj. poznańskiego dostarczali próby osobiście, interesując się przy tym leczeniem tej choroby i czasem zabierając receptę na lek.
W latach 1987-1997 grzybicę wapienną wykrywano od maja do września. Choroba ta pojawiała się nie tylko w dużych pasiekach, ale i małych – złożonych z kilku pni. Stwierdzono, że grzybica wapienna i zgnilec amerykański mogą występować u czerwia na tym samym plastrze. Wykrycie przez pszczelarza grzybicy wapiennej nie wykluczało zatem wystąpienia zgnilca amerykańskiego, bo czasem te choroby notowano w rodzinie pszczelej jednocześnie. Grzybicę wapienną podczas przeglądów stwierdzano w pojedynczych przypadkach lub w większej liczbie rodzin w pasiece.
Dane własne o notowaniu grzybicy wapiennej od maja do września, potwierdzają obserwacje terenowe Wnuszyńskiego (1981), który chorobę tę zauważył w ciągu maja i czerwca w 6 rodzinach na ogólną ich liczbę 90 szt., a we wrześniu jej objawy wystąpiły na jednym plastrze.
Część pszczelarzy leczyła pszczoły nystatyną, którą uznaje się za sprawdzony lek (Tomaszewska 1997). Z pozytywnym skutkiem stosowano ją już dawniej w rejonie Gorzowa Wlkp. (Dubiel 1976). Antybiotyk ten należy jednak podawać rozważnie aby nie był on w miodzie konsumpcyjnym. Należy dodać, że miód jako środek spożywczy dla ludzi powinien być wolny od antybiotyków zgodnie z art. 7, ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 29, poz. 245) – (Ustawa), w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 6 listopada 1992 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 91, poz. 456).
W okresie 1987-1997 na terenie Wielkopolski stwierdzono w 1997 r. wzrost odsetka pasiek dotkniętych grzybicą wapienną.
strona 110LITERATURA
Dubiel S. (1976)- Jak zwalczyliśmy grzybicę wapienną. Pszczelarstwo, 27(5):12–13.
Gliński Z. (1997)- Grzybice pszczół – rozpoznawanie i zwalczanie. Mat. XIII Nauk. Konf. „Warroza pszczół i gospodarka pasieczna” Olsztyn-Kortowo 12.05. 1997 r., 22–24.
Gliński Z., Osipowski T. (1984)- Wpływ nystatyny i zabiegów hodowlano-sanitarnych na zwalczanie grzybicy otorbielakowej czerwia pszczoły miodnej. Ann. Univ. Mariae Curie-Skłodowska, D. D. 39: 217-226
Hansen H. (1987)- Honey Bee Brood Diseases. Nationaltrykkeriet, Copenhagen.
Jeliński M. (1995)- Perlustracje pasiek w okręgu zagrożonym zgnilcem złośliwym (amerykańskim). Życie Weterynaryjne, 70(6):200-203.
Koenig P., Boush G. M., Erickson E. H. Jr (1986)- Effect of type of brood comb on chalk brood disease in honeybee colonies. J. apic. Res., 25(1):58–62.
Koenig P., Boush G. M., Erickson E. H. Jr (1987)- Effects of spore introduction and ratio of adult bees to brood on chalk brood disease in honeybee colonies. J. apic. Res., 26(3):191–195.
Konopacka Z. (1998)- Pszczoły odporne na grzybicę wapienną. w: IV. Polsko-Niemieckie Sympozjum, 43.
Taber S. (1986)- Breeding bees resistant to chalkbrood. Amer. Bee Jour., 126(12): 823–825.
Tomaszewska B. (1997)- Możliwości zwalczania grzybicy otorbielakowej. Pszczelarstwo, 48(4): 8–9.
Ustawa z dnia 25 listopada 1970 r.- o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. z 1970 r. Nr 29, poz. 245, z 1971 r. Nr 12, poz. 115, z 1985 r. Nr 12, poz. 49, z 1989 r. Nr 35, poz. 192, z 1992 r. Nr 33, poz. 144 i Nr 91, poz. 456).
Winiarski M. (1997)- Diariusz powodzi, lipiec 1997 r. Pszczelarstwo, 48(10):20–21.
Wnuszyński S. (1981)- Jak pomogłem pszczołom w zwalczaniu grzybicy wapiennej, Pszczelarstwo, 32(4):11–12.
strona 111OCCURENCE OF CHALK–BROOD IN THE GREAT POLAND IN 1987–1997
M. Jeliński
Summary
There were examined brood of bees from apiaries situated in the Great Poland in 1987 – 1997. The brood originated from voivodeships: Kalisz, Konin, Leszno, Pila and Poznan. Chalk–brood was diagnosed from May to September. This disease was most prevalent in 1997. There were used nystatin to cure chalk–brood. Possible predisposing factors were discussed.
Keywords: chalk-brood, Great Poland, occurence
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 108, tab. 1: „Occurence” → Occurrence
- s. 111: „OCCURENCE” → OCCURRENCE
- s. 111, słowa kluczowe: „occurence” → occurrence
