PRODUKCJA MIODU W RODZIANCH PORAŻONYCH PRZEZ GRZYBICĘ WAPIENNĄ

tekst: Małgorzata Bieńkowska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLIII, 1999 — Małgorzata Bieńkowska

strona 113

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999

Małgorzata Bieńkowska

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

Na podstawie liczby zmumifikowanych larw, wyodrębniono 5 grup rodzin: I- bez objawów grzybicy, II- bardzo słabo porażone (1 – 10 mumii), III- słabo porażone (11 – 100 mumii), IV- średnio porażone (101 – 500 mumii) i V- silnie porażone (powyżej 500 mumii). Stwierdzono występowanie istotnej, ujemnej korelacji między wielkością porażenia rodzin przez grzybicę wapienną i ilością odwirowanego miodu w tych rodzinach ( w 1997 roku r = -0,380; w 1998 r = -0,450). Zbiory miodu były największe w grupie rodzin, w których nie znaleziono ani jednej mumii (13,57 kg). W rodzinach porażonych przez grzybicę wapienną zmniejszały się one średnio o 13% do 60%, w stosunku do rodzin bez objawów grzybicy.

Słowa kluczowe: grzybica wapienna, produkcja miodu

WSTĘP

Do niedawna grzybica wapienna nie była traktowana jako choroba mająca wpływ na wyniki ekonomiczne pasiek. W zależności jednak od nasilenia infekcji, w rodzinie ginie mniej lub więcej czerwiu, co wpływa w różnym stopniu na wyniki produkcyjne rodzin pszczelich. W badaniach Nelsona i Gochnauera (1976) przy niższym porażeniu czerwiu, kiedy straty larw wskutek infekcji sięgały od 0,04 do 4%, nie zauważono zmian w produkcji miodu. Duża liczba zainfekowanych larw może jednak tak zredukować liczbę pszczół dorosłych, że rodzina nie jest zdolna do produkcji miodu (Mehr i in. 1976). Wg Moosbeckhofera i Huttingera (1992) porażenie 30% (i powyżej) czerwiu przez grzybicę wapienną powoduje brak produkcji miodu w tych rodzinach. Ci sami autorzy (1993) stwierdzili, że w rodzinach zarażonych odwirowano o 3,9 kg do 4,6 kg miodu mniej niż w rodzinach bez infekcji. Rosenthal i in. (1992) podaje, że w rodzinach zdrowych tzn. takich, w których nie stwierdzono obecności zmumifikowanych larw w plastrach ani mumii na dnie ula, produkcja miodu była wyższa niż w rodzinach z objawami grzybicy przy czym różnica wynosiła od 19 do 82%. Z danych tych wynika, że przy silnym porażeniu rodziny pszczele produkują mniej lub w ogóle nie

strona 114

produkują miodu, a czasem wymagają dokarmienia syropem cukrowym, co w konsekwencji obniża opłacalność utrzymywania pasieki.

Celem badań była ocena produkcji miodu w rodzinach pszczelich w różnym stopniu porażonych przez grzybicę wapienną w przeciętnych warunkach pożytkowych Polski.

Rys. 1. A. Widok z przodu; B. Przekrój poprzeczny "werandki - pułapki" na mumie
Rys. 1. A. Widok z przodu; B. Przekrój poprzeczny „werandki – pułapki” na mumie
strona 115

MATERIAŁ I METODA

Badania prowadzono w 1997 i 1998 roku w pasiece stacjonarnej Oddziału Pszczelnictwa ISK w Puławach, w 30 rodzinach pszczelich z matkami siostrami naturalnie unasienionymi. Pasieka zlokalizowana była w okolicach o umiarkowanym pożytku i prowadzona była metodą tradycyjną bez ograniczania matek w czerwieniu. Stopień porażenia rodzin przez grzybicę oceniano na podstawie liczby mumii znalezionych na wkładkach dennicowych i w werandkach pułapkach zawieszanych na wylotach uli, a utrudniających pszczołom wynoszenie mumii na zewnątrz ula (Rys. 1). Zmumifikowane larwy, w każdym roku badań liczono 2 razy w tygodniu w okresie od końca maja do końca sierpnia. Ilość wyprodukowanego miodu towarowego oceniano na podstawie różnicy masy plastrów z miodem przed wirowaniem i pustych plastrów po odwirowaniu miodu.

WYNIKI

Porażenie pasieki przez grzybicę wapienną w 1997 roku wahało się w rodzinach od 0 do 3180 mumii, a w 1998 roku od 0 do 2987 mumii, a średnie porażenie w 1997 roku było prawie o połowę wyższe niż w 1998 roku (Tab.1). Stwierdzono występowanie istotnej, ujemnej korelacji między wielkością porażenia rodzin przez grzybicę wapienną i ilością odwirowanego miodu w tych rodzinach co świadczy o ujemnym wpływie grzybicy wapiennej na produkcję miodu.

Tabela 1 Porażenie pasieki przez grzybicę wapienną a średnia produkcja miodu Infection of apiary with chalkbrood and honey production

Rok badań Years n Średnia liczba mumii (zakres) Mean number of mummies (Range) Średnia produkcja miodu Mean honey yield (kg) Współczynniki korelacji Corelation coefficients r
1997 29 405 (0 – 3180) 10,15 – 0,380*
1998 29 188 (0 – 2987) 9,56 – 0,450*
Razem Total 58 296 9,85 – 0,390**
  • – korelacja istotna przy p=0,05

** – korelacja wysoko istotna przy p=0,01

Na podstawie liczby zmumifikowanych larw, wyodrębniono 5 grup rodzin:

strona 116

I – bez objawów grzybicy

II – bardzo słabo porażone – od 1 do 10 mumii

III- słabo porażone – od 11 do 100 mumii

IV – średnio porażone – od 101 do 500 mumii

V – silnie porażone – powyżej 500 mumii

Stwierdzono, że wraz ze wzrostem liczby mumii znalezionych w rodzinach, maleje ilość odwirowanego miodu. Zbiory miodu były największe w grupie rodzin, w których nie znaleziono ani jednej mumii i istotnie wyższe (przy p=0,05) niż w grupach rodzin średnio i silnie porażonych (Tab. 2). Obecność w rodzinach od 1 do 100 mumii (grupy II i III) w nieznacznym stopniu zmniejszała produkcję miodu, a różnice między tak porażonymi rodzinami, a rodzinami bez objawów choroby nie były istotne. Tendencje te w obu latach były podobne.

Tabela 2 Wielkość porażenia rodzin przez grzybicę wapienną i wydajność miodowa Infection intensity with chalkbrood and honey output of the colonies

Grupy Groups Liczba mumii Number of mummies 1997: n 1997: Średni zbiór miodu Mean honey yield Kg (zakres range) 1998: n 1998: Średni zbiór miodu Mean honey yield Kg (zakres range) Razem 2 lata: n Razem 2 lata: Średni zbiór miodu Mean honey yield Kg (zakres range)
I 0 5 13,91 b (8,7 – 22,8) 5 13,24 c (6,3 – 23,1) 10 13,57 b
II 1 – 10 6 11,32 ab (6,4 – 17,8) 9 12,08 c (6,8 – 19,5) 15 11,77 b
III 11 – 100 6 12,24 ab (5 – 22,6) 6 9,8 bc (4,4 – 13,9) 12 11,92 b
IV 101 – 500 5 7,00 a (3,2 – 12,0) 7 6,08 b (0 – 11,8) 12 6,46 a
V Powyżej 500 Over 500 7 6,93 a (3,3 – 10,3) 2 0,55 a (0 – 1,1) 9 5,51 a

Różne litery obok średnich oznaczają różnice istotne przy p=0,05 dla każdego roku oddzielnie

W pasiekach produkujących miód towarowy zmniejszenie produkcji ma istotne znaczenie, ponieważ straty miodu wskutek porażenia przez grzybicę mogą być duże. W 1998 roku z najsilniej porażonej rodziny nie odwirowano wcale miodu. Zmniejszenie produkcji miodu, w stosunku do rodzin nie porażonych, wyrażone w kg i procentach sięgało w omawianych badaniach nawet 95,8% (Tab. 3 – rok 1998). Ponieważ jednak wynik ten uzyskano tylko z dwóch rodzin, bardziej wiarygodne będzie przyjęcie wyniku średnich z obu

strona 117

lat, t.j. zmniejszenie produkcji miodu w rodzinach silnie porażonych o około 60%.

Tabela 3 Zmniejszenie produkcji miodu w grupach rodzin porażonych przez grzybicę wapienną w porównaniu do rodzin bez objawów grzybicy Reduction of honey yield in groups of colonies infected witch chalkbrood in relation to not infected colonies (group I)

Grupa Group (Liczba mumii Number of mummies) 1997 Mniej miodu o Less honey: n 1997: kg 1997: % 1998 Mniej miodu o Less honey: n 1998: kg 1998: % Razem 2 lata Mniej miodu o Less honey: n Razem 2 lata: kg Razem 2 lata: %
II (1 – 10) 6 2,59 18,7 9 1,16 9,8 15 1,8 13,3
III (11 – 100) 6 1,67 12,0 6 3,44 26,0 12 2,55 18,8
IV (101 – 500) 5 6,91 49,5 7 7,16 54,0 12 7,11 52,4
V Powyżej 500 7 6,98 50,0 2 12,69 95,8 9 8,06 59,4

WNIOSKI

Porażenie rodzin pszczelich przez grzybicę wapienną ma istotny wpływ na wielkość produkcji miodu. Im wyższy stopień porażenia tym niższa produkcja miodu. Dążyć zatem należy do ograniczenia występowania choroby w pasiekach

LITERATURA

Mehr Z., Menapace M., Wilson W., Sackett R. (1976)- Studies on the initiation and spread of chalkbrood within an apiary. Am. Bee J. 116: 266-268.

Nelson L., Gochnauer T.A. (1982)- Field and laboratory studies on chalk brood disease of honey bees. Am.Bee J. 122: 29-34.

Rosenthal C., Kamer I., Efrat H. (1992)- L’influence de l’ascospherose. Sante’ de l’Abeille 127:14-20.

Moosbeckhofer M., Huttinger E. (1992)- Wie wirksam ist das Kunstschwarmverfahren bei der Sanierung Kalkbrutbefallener Bienenvolker ? Bienenvater 10: 348-351.

Moosbeckhofer M., Huttinger E. (1993)- Untersuchungen uber das verstarkte Auftreten der Kalkbrut und Erprobung von Bekampfungsverfahren. Bienenvater 5: 208-211.

strona 118

HONEY PRODUCTION IN BEE COLONIES INFECTED WITH CHALKBROOD

M. Bieńkowska

Summary

The aim of presented investigations was to estimate the honey production by colonies infected to various extent with Ascosphaera apis. The investigations vere performed in 30 honey bee colonies of the stationary apiary in Puławy, Poland. The intensity of infection was estimated by counting chalkbrood mummies on the bottom boards and in the dead bee traps twice a week from last days of May to the end of August. The amount of produced honey was estimated by weighing the honey combs before and after extraction.

The infection of the apiary in 1997 was almost twice as high (x=392 mummies per colony) as in 1998 (x=182 mummies per colony). The intensity of infection with chalkbrood and the level of honey production in bee colonies were related to each other which is proved by the significant negative correleton (Table 1).

According to the number of mummified larvae the colonies were divided into 5 groups: I-colonies without symphtoms of disease , II- colonies from 1 to 10 mummies, III- from 11 to 100 mummies, IV- from 101 to 500 mummies. and V- colonies severely infected (over 500 mummies).

The honey production was the highest in group 1 in which no mummies were found (x=13.57 kg), and was significantly higher (p=0.05) than in groups IV and V considerably more infected (Table 2).

The moderate infection in groups II and III (from 1 to 100 mummies per colony) reduced the honey yield only slightly, and the differences between these groups and group I were not statistically proved.

Keywords: chalkbrood disease, honey production.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • tytuł: „RODZIANCH” → RODZINACH
  • s. 115, tab. 1: „Corelation” → Correlation
  • s. 117, tab. 3: „infected witch” → infected with
  • s. 118, streszczenie: „vere performed” → were performed
  • s. 118, streszczenie: „correleton” → correlation
  • s. 118, streszczenie: „symphtoms” → symptoms

Podobne wpisy