OBRAZ PYŁKOWY MIODÓW SPADZIOWYCH ROZTOCZA

tekst: Zofia Warakomska, Teresa Jaroszyńska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVI, 1992 — Zofia Warakomska, Teresa Jaroszyńska

strona 149

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVI 1992

Zofia Warakomska, Teresa Jaroszyńska

Katedra Botaniki AR, Wydział Ogrodniczy ul. Akademicka 15, 20-950 Lublin

Streszczenie

W światowym handlu miody odmianowe uzyskują wyższe ceny, ważna więc jest znajomość rejonów ich produkcji w Polsce. Miody spadziowe pochodzą głównie z terenów górzystych, do których należy też pasmo Roztocza na Lubelszczyźnie. W 1979 roku, w czasie obfitego spadziowania jodeł, zebrano 44 próbki miodów z pasiek 15 miejscowości położonych na terenie i obrzeżach Roztoczańskiego Parku Narodowego. Poddano je analizie pyłkowej według wskazań Międzynarodowej Komisji Botaniki Pszczelarskiej IUSB (1970) oraz zmierzono ich przewodność elektryczną. W osadzie określono procent pyłku roślin nektarodajnych i nienektarodajnych (wiatropylne i owadopylne nienektarujące) oraz wskaźniki spadzi: glony, zarodniki grzybów, grzybnię. Obliczono wskaźnik mikroskopowy spadzi IM:P. Barwy miodów określono na podstawie klucza do barw Maerza i Paul (1950).

Stwierdzono zgodność obrazu pyłkowego miodów z ich cechami organoleptycznymi i przewodnością elektryczną, wskazującą na ich spadziowe pochodzenie. Roztocze jest terenem produkcji odmianowych miodów spadziowych w latach obfitego spadziowania jodeł.

Słowa kluczowe: miód spadziowy, analiza pyłkowa, Roztocze.

WPROWADZENIE

Znajomość rejonów produkcji odmianowych miodów handlowych jest ważna ze względu na ich wyższe ceny. W Polsce oprócz takich 6 miodów nektarowych objęto normą (PN-75) również i miody spadziowe. Pochodzą one głównie z terenów górzystych, porośniętych jodłą lub świerkiem, a do regionów takich należy też pasmo Roztocza na Lubelszczyźnie (Jaroszyńska 1982). Jest to teren lesisty z rozrzuconymi wioskami, przecięty kilkoma niewielkimi rzekami. Według pszczelarzy, pożytków dostarczają spadziujące jodły, drzewa liściaste, pola uprawne i łąki. W 1966 roku utworzono tam Roztoczański Park Narodowy (RPN).

MATERIAŁ I METODA

W 1979 roku pod koniec lata, w czasie obfitego spadziowania drzew, w 15 miejscowościach położonych na obrzeżu i terenie RPN (Ryc. 1) zebrano próbki miodów określanych przez pszczelarzy jako spadziowe. Barwy płynnych miodów oznaczono według klucza do barw Maerza i Paul (1950). Zmierzono przewodność elektryczną według PN-75. Zalecana tam metoda octanowa nie znalazła w tym wypadku zastosowania, gdyż w osadach często pojawiała się gryka i wrzos o bardzo charakterystycznym pyłku. Domieszka miodu z tych roślin powoduje

strona 150

zmętnienie próby podobnie jak spadź. Analizę pyłkową wykonano według Louveaux i in. (1970), uwzględniając wyniki pracy Moara (1985), który udowodnił eksperymentalnie, że liczenie w osadzie 300 ziarn pyłku jest wystarczające. Potwierdził tym samym wskazania Dyakowskiej (1959). Wskaźnik spadzi IM:P ustalono na podstawie sumy glonów, zarodników i grzybni w stosunku do pyłku roślin nektarodajnych. Obliczono też procent pyłku roślin nienektarujących (wiatropylnych i owadopylnych pyłkodajnych). Wynik analizy mikroskopowej przedstawiono graficznie. Zarodniki grzybów porównano z tablicami zarodników grzybów rosnących na spadzi (tzw. sadzaki) z prac Barth (1971), Borowskiej (1971), Borowskiej, Demianowicz (1972) i Demianowicz i in. (1972). Oznaczenie ziarn pyłku oparto o dostępne klucze i preparaty porównawcze (Faegri, Iversen 1950; Brian 1957; Basset i in. 1978; Kuprijanova, Aliośina 1978).

napis w ramce: ROZTOCZE; strzałka w prawo z napisem: Zamość

Ryc. 1 Lokalizacja miejsc próbek miodów na Roztoczu w roku 1979 Place of site of colection the samples of honeys in Roztocze region in 1979

strona 151

OMÓWIENIE WYNIKÓW

Większość zebranych miodów charakteryzowała się barwą o odcieniach oliwkowo-musztardowych i oliwkowo-brunatnych, a w smaku wyraźnie wyczuwało się obecność spadzi. Wskaźnik IM:P tych miodów wahał się znacznie, bo od 0,15 do 20,5 (Ryc. 2). Jak wykazała Warakomska (1985), liczba elementów spadzi w osadach jest zawodna jako miernik wskaźnika spadzi. Przy wirowaniu miodu fragmenty grzybni mogą skupiać się, a z kolei kolonie glonów rozpadać. Zarodniki grzybów również nie tworzą trwałych skupień (Borowska 1971).

Ryc. 2 Porównanie niektórych cech badanych miodów zebranych w roku 1979: Comparision of some features of investigated honeydew honeys of Roztocze in 1979: 1 – wskaźniki spadzi IM (glony, zarodniki i grzybnia) – honeydew indicators IM (alge, spores and mycelium) 2 – pyłek roślin nektarodajnych (P) – pollen of nectarious plants (P) 3 – pyłek roślin nienektarodajnych – pollen of no-nectarious plants 4 – wskaźnik spadzi IM:P – indicators of honeydew IM:P 5 – przewodność elektryczna (S⁻⁴cm⁻¹) – electr. conductivity (S⁻⁴cm⁻¹)

strona 152

W wielu przypadkach stwierdzono zgodność pomiędzy podwyższoną przewodnością elektryczną miodów, wzrostem zawartości w nich pyłku roślin nienektarodajnych i spadkiem nektarodajnych. Frekwencję pyłku obu grup przedstawia wykres (Ryc. 3). Wysoki udział (70-95%) wykazał pyłek zarówno roślin uprawianych na Roztoczu – Fagopyrum, Nicotiana, jak i dziko rosnących – Calluna, Trifolium repens. Z chwastów częste również były Sinapis, Raphanus i Taraxacum – typ należący prawdopodobnie do Leontodon automnalis i Cichorium intybus – częstych na łąkach i przydrożach pod koniec lata. Pyłek Rumex mógł dostać się do badanych miodów zarówno z nawiania, jak i z obnóży. Z roślin tej grupy znaczną frekwencję wykazały ponadto Urtica, Gramineae, Chenopodium, Plantago – nieco mniej Papaver i Hypericum.

Z roślin nektarodajnych w grupie wysokiej frekwencji znalazły się Salix, Centaurea cyanus, drzewa owocowe, Rubus, Frangula, Anthriscus typ i Labiatae M-typ. Tak zróżnicowany obraz pyłkowy wskazuje na pożytek prawie z całego sezonu lub też wymieszanie miodu zebranego wcześniej z późniejszym wziątkiem, co jest zgodne z informacją miejscowych pszczelarzy.

Na kolejnym wykresie (Ryc. 4) przedstawiono stosunki ilościowe pomiędzy głównymi składnikami osadu miodowego. W prawie połowie miodów wskaźnik IM:P wskazywał na znaczny udział pożytku spadziowego, przy tym przewodność ich była również bardzo wysoka (10-20 S⁻⁴cm⁻¹). W 8 miodach IM:P przekraczał 4,5 co wskazuje na bardzo dużą ilość spadzi. Na specjalną uwagę zasługuje miód nr 11 pochodzący z nadstawki. Pozostałe miody były gniazdowe. Miód ten można uznać za wzorcowy przykład korelacji dodatniej wszystkich wskaźników spadzi: dużo pyłku roślin nienektarodajnych, mało nektarodajnych, wysoki IM:P i wysoka przewodność. W miodach gniazdowych pyłek mógł pochodzić zarówno z nektaru, jak i wtórnie z obnóży.

Jako pyłek przewodni, przy jednoczesnej obecności elementów spadzi spotkano Calluna, Fagopyrum, Nicotiana, Trifolium pratense i Phacelia. W jednym miodzie wystąpił pyłek Prunus typ. Miody takie należy uznać za nektarowo-spadziowe.

strona 153

Ryc. 3 Frekwencja pyłku w 44 miodach i jego udział procentowy w obrazie mikroskopowym: Pollen frequency in 44 honeys and their percent contribution in microscopic spectrum: 1 – pyłek bardzo częsty >45% – pollen very often >45% 2 – pyłek częsty 45-16% – pollen often 45-16% 3 – pyłek rzadki 16-3% – pollen rare 16-3% 4 – pyłek pojedynczy <3% – pollen single <3% 5 – pyłek roślin nienektarodajnych owadopylnych (E) – pollen of no-nectarious entomophillous plants (E) 6 – pyłek roślin nienektarodajnych wiatropylnych i owadopylnych (A/E) – pollen of no-nectarious anemo- and entomophillous plants (A/E)

strona 154

Wśród zarodników występowały charakterystyczne dla spadzi Capnophialophora, Triposporium, Stemphylium, Fumago, Torula (Ryc. 5). Ponadto spotkano Epicoccum, Altemaria, Helminthosporium; uredospory i chlamydospory rdzy i śnieci spotykano rzadko i nielicznie w osadach. Glonów również było mało.

cztery rysunki oznaczone 1., 2., 3., 4.

Ryc. 5 Typy zarodników i grzybni spotykane w miodach spadziowych (wg Borkowskiej, Demianowicz 1972): Spores and mycelium types find in honeydew honeys (after Borkowska, Demianowicz 1972):

  1. Triposporium pinophilum Neger. 2. Capnophialophora pinophila (Ness) Borkowska. 3. Stemphylium botryosum Wallr. 4. Fumago vagans Pers.
strona 155

WNIOSKI

Teren Roztocza, w świetle przeprowadzonych analiz, można uznać za rejon produkcji odmianowych miodów spadziowych. Ich gwarantowaną jakość zapewnią miody nadstawkowe z lat obfitego spadziowania drzew zarówno iglastych jak i liściastych.

LITERATURA

Barth O. M. (1971) – Mikroskopische Bestandteil brasilianischer Honigtauhonige. Apidologie 2(2):157-167.

Basset I. J., Crompton C. W., Parmelee J. A. (1978) – An atlas of airborne pollen grains and common fungus spores of Canada. Res. Branch Dep. of Agric. Monograph No 18, pp. 321.

Borowska A. (1971) – Capnophialophora pinophila (Nees) comb. nov. Acta Myc. 7(1):99-103.

Borowska A., Demianowicz Z. (1972) – Grzyby na spadzi jodłowej. Acta myc. 8(2):175-189.

Brian A. (1957) – A key to the pollen grains of some of the commonar wild and cultivated plants growing in Britain which are visited by bees (Apoidea). Gr. Brit., Cambrige, pp. 18 (maszynopis).

Demianowicz Z., Borowska A., Dubik G., Pielka J. (1972) – Grzyby w spadziowych miodach jodłowych. Ann.UMCS, Sect.E 25(15):203-212.

Dyakowska J. (1959) – Palynologia. Wyd. Geolog., pp. 323.

Faegri K., Iversen J. (1950) – Text-book of modern pollen analysis. Ed. E. Munksgaard, Copenhagen, pp. 168.

Jaroszyńska J. (1982) – Miody spadziowe i ich pochodzenie. Wszechświat 8-9:153-157.

Kuprijanova L. A. (1969) – Palinologija sierezkocvietnych. Izd. Nauka, pp. 214.

Kuprijanova L. A., Aliośina L. A. (1978) – Pylca dwudolnych rastienij. Izd. Nauka, pp. 168.

Louveaux J., Maurizio A., Vorwohl G. (1970) – Les m thodes de la m lisso-palynologie. Apidologie 1(2):212-227.

Maerz A., Paul M. (1950) – A dictionary of color. Mc Graw-Hill Book Co., pp. 208.

Moar N. T. (1985) – Pollen analysis of New Zealand honey. NZ J.Agricult.Res. 28:39-70. Polska Norma, Miód pszczeli (1976) – Wyd. Normalizacyjne, PN-75, A 77626.

Warakomska Z. (1985) – Obraz pyłkowy miodów i pierzgi Kotliny Jeleniogórskiej. Pszczeln.Zesz.Nauk. 29:235-263.

ANALYSIS OF THE HONEYDEW HONEY’S OF ROZTOCZE

Zofia Warakomska, Teresa Jaroszyńska

Producing of honeydew honey are very profitable from the point view of commerce. The origin of thesa honeys of Poland come generally from hilly regions with Abies and Picea trees. In this region is our Roztocze country, where the National Park become originated in 1966 year.

In 1979 they collected 44 honey samples from 15 places which belong to this Park or area neighbouring to this Park and were considered by beekeepers as honeydew honeys.

On the basis of Maerz and Paul (1950) glossary, their colour was determinated and electrical conductivity was measured according to the Polish Standard 1975. Then according to Louveaux et al. (1970) and Moar supplements (1985) pollen analysis was performed. Honeydew ratio (IM:P) was evaluated i.e. the sum of algae, spores and mycelium to the pollen of nectarious plants. Also, the percent of no-nectarious (anemophilous and enthomophilous) plants was calculated.

The olive-brown or mustard like colour and taste of honey samples showed their honeydew origin, but IM:P ratio oscillated considerably (0,15-20,5) – see table 1. The electrical conductivity in majority of honeys was above 10 S⁻⁴cm⁻¹ i.e. over the limit value for honeydew honey.

strona 156

It was found in honey samples the high frequency of pollen (70-90%) of nectarious plants (Fagopyrum, Nicotiana), wild (Calluna, Trifolium) and weeds (Sinapis, Raphanus, Taraxacum-typ). Among no-nectarious plants Rumex, Artemisia, Urtica, Chenopodium and Plantago predominated – table 2. Among the fungi characteristic for honeydew spores: Fumago, Capnophialophora, Triposporium, Stemphylium and Torula were found. Algaes occured rather rarely. The honey sample No 11 from the super worth of special notice. It is an exemple of all indicators which define honeys as honeydews.

Pollen spectrum of tested honey samples indicate that honey was collected from whole summer, what agrees with the information taken from beekeepers.

Honey samples in which honeydew elements and dominant pollen (Calluna, Nicotiana, Trifolium, Phacelia) were found, are to be recognized as mixed honey received from nectar and honeydew.

Majority of obtained honey samples show high electrical conductivity (10-20 S⁻⁴cm⁻¹) and 8 of them show high honeydew ratio.

The number of honeydew elements in uncertain, because when centrifugated, the fungi spown parts, spores and algaes colonies may create a conglomeration or may be desintegrated form (Borowska 1971, Warakomska 1985).

Roztocze may by considered as a honeydew production region, where the high quality honey in supers can be produced in the years of abundance of honeydew flow.

Keywords: honeydew honeys, pollen analysis, Roztocze.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 150, ryc. 1: „colection” → collection
  • s. 151, ryc. 2: „Comparision” → Comparison
  • s. 151, ryc. 2: „alge” → algae
  • s. 152: „automnalis” → autumnalis
  • s. 153, ryc. 3, 2×: „entomophillous” → entomophilous
  • s. 154: „Altemaria” → Alternaria
  • s. 154, ryc. 5: „Borkowskiej” → Borowskiej
  • s. 154, ryc. 5, 2×: „Borkowska” → Borowska
  • s. 154, ryc. 5: „(Ness)” → (Nees)
  • s. 155, piśmiennictwo: „Bestandteil brasilianischer” → Bestandteile brasilianischer
  • s. 155, piśmiennictwo: „commonar” → commoner
  • s. 155, piśmiennictwo: „Cambrige” → Cambridge
  • s. 155, piśmiennictwo: „Les m thodes de la m lisso-palynologie” → Les méthodes de la mélisso-palynologie
  • s. 155, streszczenie: „HONEY’S” → HONEYS
  • s. 155, streszczenie: „thesa” → these
  • s. 155, streszczenie: „enthomophilous” → entomophilous
  • s. 156, streszczenie: „occured” → occurred
  • s. 156, streszczenie: „exemple” → example
  • s. 156, streszczenie: „elements in uncertain” → elements is uncertain
  • s. 156, streszczenie: „spown” → spawn
  • s. 156, streszczenie: „desintegrated” → disintegrated
  • s. 156, streszczenie: „may by considered” → may be considered

Podobne wpisy