WYDAJNOŚĆ PYŁKOWA NIEKTÓRYCH OZDOBNYCH DRZEW I KRZEWÓW Z RODZINY RÓŻOWATYCH (ROSACEAE)
tekst: Kazimiera Szklanowska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVI, 1992 — Kazimiera Szklanowska
strona 65PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVI 1992
Kazimiera Szklanowska
Katedra Botaniki AR, Wydział Ogrodniczy ul. Akademicka 15, 20-950 Lublin
Streszczenie
Badania wydajności pyłkowej 17 gatunków i odmian drzew oraz krzewów ozdobnych z rodziny różowatych (Rosaceae) prowadzono w Lublinie i okolicy w latach 1988-1990. Stosowano zmodyfikowaną metodę eterowo-wagową Warakomskiej.
Stwierdzono, że wiśnie (Prunus) dostarczają pożytku pyłkowego w okresie od 20.04-10.05, jabłonie (Malus) od 25.04-20.05, irgi (Cotoneaster) od 15.05-20.06, głóg (Crataegus) od 15-30.05 i róże (Rosa) przeważnie od 15.05-20.06.
Wszystkie badane elementy składające się na wydajność pyłkową (liczba kwiatów na określonej jednostce powierzchni, liczba pylników w kwiatach, ilość pyłku wytwarzana w pylnikach) wykazują bardzo dużą rozpiętość wartości. Biorąc to pod uwagę stwierdzono, że w przeliczeniu na 1 ha monokultury, w średnim zwarciu rosnących drzew lub krzewów, wydajność pyłkowa kształtuje się w granicach 8-12(14) kg/ha dla najobficiej kwitnących odmian wiśni, jabłoni i irg. W przypadku tych samych rodzajów roślin ale słabiej kwitnących oraz głogu jednoszyjkowego pożytek pyłkowy jest znacznie niższy od 2-5 kg/ha. Spośród róż natomiast najdłużej kwitnące krzewy Rosa rugosa mogą owadom dostarczyć pyłku około 20 kg/ha, a wytwarzające najwięcej kwiatów – Rosa multiflora aż 160-500 kg z 1 ha.
Słowa kluczowe: rośliny różowate, wydajność pyłkowa, pożytek pyłkowy, pyłek sterylny.
WPROWADZENIE
Rodzina Rosaceae jest w warunkach Polski reprezentowana przez wiele rodzajów drzew i krzewów. Poza odmianami owocowymi szeregu gatunków z rzędu Rosales sadzi się również liczne ozdobne wiśnie i jabłonie, a także irgi, głogi i dzikie róże, zwłaszcza te obficie i długo kwitnące. Kwiaty tych roślin są łatwo dostępne dla pszczół miodnych i stanowią ważne, wiosenne źródło nektaru i pyłku lub tylko pyłku.
Ocena atrakcyjności wziątku nektarowego drzewiastych roślin różowatych interesowała dotychczas pszczelarzy bardziej niż ich pożytek pyłkowy. Stąd też w literaturze krajowej jest niewiele danych o wydajności pyłkowej tych roślin (Warakomska 1972). Ten temat badań wymaga ponadto znacznie precyzyjniejszych metod i jest bardziej pracochłonny niż oznaczanie ilości nektaru wydzielanego przez kwiaty.
Dane o masie pyłku wytwarzanego w kwiatach ważniejszych roślin miododajnych, określone przez różnych autorów, uwzględnił w najnowszym wydaniu swojej książki Lipiński (1982). Wyniki późniejszych badań prowadzonych w
strona 66Polsce, równocześnie nad nektarowaniem i wydajnością pyłkową wielu sadowniczych odmian wiśni, jabłoni, malin i truskawek zostały również już opublikowane (Szklanowska i inni 1984, 1985, 1987, 1989, 1990; Skowronek i inni 1985).
Niniejsza praca ma na celu rozszerzenie wiadomości o roli niektórych ozdobnych drzew i krzewów z rodziny różowatych dostarczających pyłku. Gatunki te wcześniej badano tylko pod kątem wartości ich nektaru (Szklanowska 1978). Obecnie uznano, że określenie także wydajności pyłkowej tych roślin, może wpłynąć na większe zainteresowanie się nimi pszczelarzy i szersze rozpowszechnienie.
METODYKA
W latach 1988-1990 badano 17 gatunków lub odmian z rodziny Rosaceae. Głównie były to ozdobne drzewa i krzewy z rodzaju Cotoneaster Med., Crataegus L., Malus Mill., Prunus L. i Rosa L. Wszystkie egzemplarze od kilku lat rosły swobodnie, najczęściej grupami w parkach i ogrodach okolic Lublina. Badano je przez trzy sezony wegetacyjne na tym samym stanowisku.
Rokrocznie kwiaty na 1 m powierzchni danego egzemplarza ustalano sumując ich liczbę z 10 dowolnych punktów korony do których przykładano kółko z drutu o średnicy 36,7 cm, odpowiadające 0,1 m . Sposób ten zastosowano wcześniej (Szklanowska 1978) porównując koronę danego krzewu lub drzewa do odpowiedniej bryły geometrycznej i przy pomocy działania matematycznego obliczono ich powierzchnię.
Ilość pyłku wytwarzaną przez kwiaty badano w trzech kolejnych fazach okresu kwitnienia roślin. Dla każdego gatunku stanowiło to w jednym roku 18 prób czyli po 6 powtórzeń z kwiatów rozkwitających najwcześniej, w fazie pełni i pod koniec kwitnienia. Jedna próba zawierała pylniki, w zależności od ich wielkości, z 10-30 kwiatów. Pyłek z nich wypłukiwano metodą eterową Warakomskiej (1972) w wersji zmodyfikowanej przez Szklanowską (1984).
Pomiaru wielkości ziaren dokonywano w preparatach zamkniętych w glicerożelatynie. Procent sterylnych ziaren pyłku ustalano przy pomocy barwienia acetokarminem.
Wyniki przedstawiono w postaci wartości średnich z 3 lat, w zależności od fazy kwitnienia danego rodzaju oraz porównano między sobą gatunki pod względem poszczególnej badanej cechy. Wykaz roślin w tabelach uszeregowano według kolejności ich kwitnienia.
WYNIKI
Kwitnienie i oblot roślin przez pszczoły. Badane gatunki i odmiany ozdobnych drzew różowatych kwitły w sumie przez okres około 2 miesięcy, od 20 kwietnia do 20 czerwca (Tab. 1).
Najpierw, już około 20.04 zakwitły wiśnie następnie jabłonie – po 25.04, irgi i niektóre róże – 10.05, a najpóźniej głóg i pozostałe gatunki róż – około 15.05. Długość okresu kwitnienia Crataegus wynosiła przeciętnie 15 dni, Prunus i Malus – 20 dni, Cotoneaster – 30 dni, a Rosa – 40 dni. Liczba kwiatów na 1 m powierzchni korony drzewa lub krzewu wahała się od około 300 (Rosa) do 12-17 tysięcy (Cotoneaster i Prunus).
strona 67Najbardziej efektownie w okresie kwitnienia wyglądały japońskie wiśnie oraz jabłonie ozdobne (Ryc. 1).

Wszystkie badane drzewa i krzewy różowate były podczas sprzyjającej pogody odwiedzane bardziej lub mniej licznie w ciągu całych dni przez pszczoły miodne, które zbierały z kwiatów pyłek i nektar bądź, jak w przypadku róż, tylko pyłek. Na kwiatach Rosa rugosa częściej spotykano jednak trzmiele niż pszczoły miodne. Z pyłku wiśni, jabłoni i róż owady te formowały duże obnóża barwy ceglastobrunatnej, oliwkowożółtej, jasnopomarańczowej, a z głogu mniejsze i jasnooliwkowe, zaś z irg bardzo małe, barwy ceglastej.
Obfitość pylenia kwiatów i jakość pyłku. Dane na ten temat zestawiono w środkowych kolumnach tabeli 1. Liczba pylników w kwiatach trzech badanych
strona 68Tabela 1 Pora i obfitość kwitnienia oraz obfitość pylenia i wydajność pyłkowa 17 gatunków i odmian roślin ozdobnych z rodziny różowatych, badanych w Lublinie w latach 1988-1990 (wartości średnie z 3 lat) Period and abundance of blooming, also abundance of pollinating and pollen yield of the 17 species and cultivars of the ornamental plants from Rosaceae family, in years 1988-1990 examined in Lublin (3-year mean)
| Gatunek i odmiana badanej rośliny / Species and cultivar of the plant examined | Pora kwitnienia / Period of blooming | Kwiaty/1m» pow.korony w tys. / Flowers/1m» on surface of crown in thous. | Liczba pylników w kwiecie / Anthers in one flower | Pyłek w mg/10 kwiatów / Pollen mg/10 flowers | Pyłek w mg/100 pylników / Pollen mg/100 anthers | Wielkość pyłku w Ìm / Size of pollen in Ìm | Procent płonych ziaren / Sterile grains % | Pyłek – Pollen: z 1m2 korony / From 1 m» surface of crown in g | Pyłek – Pollen: z pow. 1 ha / From 1 ha in kg |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Prunus L. | |||||||||
| ’Moerheimii’ Ruys. | 11,70-16,90 | 27,4 | 4,2 | 1,5 | 31,7 | 1,4 | 4,9- 7,1 | 9,8- 14,2 | |
| ’Okame’ Ingram | 20.04-10.05 | 8,70-15,70 | 28,4 | 3,3 | 1,1 | 32,8 | 15,8 | 2,8- 5,0 | 5,6- 10,0 |
| subhirtella v.asc.Wils. | 8,00-12,10 | 26,4 | 1,4 | 0,5 | 33,2 | 56,4 | 1,1- 1,7 | 2,2- 3,4 | |
| ’Automnalis’ Koehne | 10,00-13,50 | 48,3 | 2,1 | 0,4 | 33,0 | 84,8 | 2,1- 2,8 | 4,2- 5,6 |
| Malus Mill. | |||||||||
| ’Szafer’ Wróbl. | 1,70- 2,00 | 18,3 | 6,5 | 3,6 | 32,8 | 29,1 | 1,1- 1,3 | 3,3- 3,9 | |
| ’Hopa’ Hansen | 25.04-20.05 | 0,70- 1,00 | 19,6 | 10,7 | 5,5 | 33,5 | 21,7 | 0,8- 1,1 | 1,6- 2,2 |
| zumi v.caloc. Rehd. | 0,80- 1,20 | 22,9 | 12,1 | 5,3 | 31,6 | 5,6 | 1,1- 1,4 | 2,2- 2,8 | |
| sieboldii v.arb. Rehd. | 3,80- 5,30 | 18,7 | 6,8 | 3,6 | 31,7 | 5,6 | 2,6- 3,6 | 7,8- 10,8 | |
| Cotoneaster Med. | |||||||||
| lucidus Szlecht. | 9,70-10,80 | 18,5 | 1,5 | 0,8 | 30,0 | 11,0 | 1,5- 1,6 | 11,2- 12,0 | |
| divaricatus Rehd.(Wils.) | 10.05-20.06 | 6,50- 8,00 | 11,6 | 1,1 | 0,9 | 31,5 | 10,5 | 0,7- 0,9 | 5,2- 6,7 |
| horizontalis Decne | 9,50-12,50 | 11,5 | 1,2 | 1,0 | 33,0 | 9,7 | 1,1- 1,5 | 8,2- 11,2 | |
| dammeri Schn. | 2,20- 3,80 | 19,8 | 2,1 | 1,0 | 32,0 | 11,7 | 0,5- 0,8 | 3,7- 6,0 | |
| Crataegus L. | |||||||||
| monogyna Jacq. | 15.05-30.05 | 2,00- 3,80 | 19,4 | 4,3 | 2,2 | 38,1 | 2,5 | 0,8- 1,5 | 2,4- 4,5 |
| Rosa L. | |||||||||
| rugosa Thunb. | 0,06- 0,09 | 269,8 | 191,0 | 7,1 | 32,3 | 84,7 | 1,5- 2,0 | 15,0- 20,0 | |
| odorata Sweet | 10.05-20.06 | 0,04- 0,07 | 175,0 | 125,6 | 7,2 | 31,0 | 81,8 | 0,9- 1,1 | 9,0- 11,0 |
| multiflora Thunb. | 1,90- 6,80 | 78,7 | 175,0 | 2,2 | 27,3 | 93,6 | 33,2-119,0 | 166,0-510,0 | |
| damascena Mill. | 0,03- 0,06 | 90,8 | 46,7 | 5,1 | 33,1 | 62,9 | 0,3- 0,6 | 3,0- 6,0 |
odmian wiśni wynosiła blisko 30, u Prunus 'Autumnalis’ prawie 50. W kwiatach głogu i wszystkich odmian jabłoni oraz dwu gatunków irgi (C. lucidus i C. dammeri) liczba pylników sięgała 20, zaś pozostałe irgi (C. horizontalis i C. divaricatus) miały ich nieco ponad 10. W kwiatach Rosa multiflora i R. damascena pylników było 80-90, dwukrotnie więcej miała R. odorata – 175, a R. rugosa – aż 270.
Ilość pyłku w kwiecie zależy nie tylko od liczby pylników, ale także od masy pyłku w jednym pylniku. Pod względem tej ostatniej cechy zaznaczyło się duże zróżnicowanie, nie tylko między rodzajami badanych drzew i krzewów różowatych, ale także między gatunkami i odmianami co widać w tabeli 1. Najwięcej pyłku w 100 pylnikach stwierdzono w kwiatach Rosa rugosa i R. odorata – ponad 7 mg, a najmniej u Prunus 'Autumnalis’ – 0,4 mg. W rezultacie masa pyłku w 10 kwiatach badanych róż wynosiła od 47 do 191 mg, jabłoni – od 6,5 do 12,1 mg, wiśni – od 1,4 do 4,2 mg, głogu 4,3 mg, a irg – od 1 do 2 mg.
Wielkość ziaren pyłku badanych gatunków i odmian roślin różowatych była mało zróżnicowana, bowiem średnica ich wahała się najczęściej od 30 do 33 μm. Ogromnie natomiast pyłek tych roślin różnił się żywotnością. Na przykład pyłek Prunus 'Moerheimii’ zawierał tylko 1,4% ziaren sterylnych, a odmiana 'Autumnalis’ aż 84,8%. Wśród jabłoni ozdobnych M. 'Szafer’ i M. 'Hopa’ wykazały 20-30% sterylnego pyłku, zaś M. zumi var. calocarpa i M. sieboldii var. arborescens – po 5,6%. Kwiaty wszystkich gatunków irgi wytwarzały około 10% płonych ziaren pyłku, róże natomiast aż 60-80(94)%. Trudno powiedzieć, jaką wartość odżywczą dla owadów mają sterylne ziarna pyłku roślin różowatych, ponieważ zagadnienia tego nie badano.
Wydajność pyłkowa roślin. Cecha ta zależy od obfitości pylenia poszczególnych kwiatów i od ich liczby na jednostce powierzchni uprawy. W przedostatniej kolumnie tabeli 1 obliczono masę pyłku, dostarczaną przez drzewa lub krzewy z 1 m powierzchni korony. Największy pożytek pyłkowy wyliczony w ten sposób stwierdzono dla Rosa multiflora, który wynosił od 33 do 119 gramów. Stosunkowo dużą wydajność pyłkową wykazały dwie odmiany wiśni P. 'Moerheimii’ i P. 'Okame’ , wynoszącą 3-7 g/1 m . Wartość ta dla pozostałych badanych roślin różowatych mieściła się w granicach 0,5-2(3) g/1 m pow. korony.
W ostatniej kolumnie tabeli 1 zamieszczono także wydajność pyłkową z 1 ha, którą określono w przybliżeniu po przyjęciu, że badane rośliny różowate rosły na dużych monokulturowych powierzchniach, w średnim zwarciu (500 drzew lub 2500 krzewów na 1 ha). Okazało się, że uzyskane wartości są dość proporcjonalne do wartości z 1 m powierzchni korony. Ilość pyłku dostarczanego owadom przez wszystkie badane rośliny różowate mieściła się w granicach od kilku do kilkunastu kg z 1 ha. Jedynie tak obliczona wydajność pyłkowa dla bardzo obficie kwitnącej Rosa multiflora sięgała kilkuset kg z 1 ha.
Zmienność niektórych cech kwiatów w zależności od różnych faz ich kwitnienia. Dzięki temu, że zasadniczy kierunek zmienności badanych cech kwiatów u poszczególnych odmian był w obrębie rodzaju podobny, w tabeli 2 podano tylko wartości średnie dla rodzajów.
Okazało się, że kwiaty Prunus, Malus i Cotoneaster, w miarę późniejszego rozkwitania charakteryzowały się coraz mniejszą liczbą pylników. Kwiaty natomiast Crataegus i Rosa z początkowej fazy kwitnienia miały mniej pylników niż kwiaty z okresu pełni kwitnienia, ale więcej niż kwiaty z fazy końcowej.
strona 71Tabela 2 Zróżnicowanie ilości i jakości pyłku w kwiatach badanych roślin ozdobnych z rodziny Rosaceae, w zależności od fazy ich kwitnienia (średnie z lat 1988-1990) Differentiation of the amount and quality of pollen in the flowers of ornamental plants from Rosaceae family, depending on their periods of blooming (average from years 1988-1990)
| Badana cecha / The features examined | Rodzaj rośliny / Kind of plant | Faza okresu kwitnienia / Phase of the florescence: początek / start | Faza okresu kwitnienia / Phase of the florescence: pełnia / full | Faza okresu kwitnienia / Phase of the florescence: koniec / end |
|---|---|---|---|---|
| Liczba pylników w jednym kwiecie / Number of anthers in one flower | Prunus | 32,9 | 30,9 | 29,7 |
| Malus | 21,5 | 20,2 | 18,1 | |
| Cotoneaster | 16,1 | 15,4 | 15,2 | |
| Crataegus | 18,8 | 19,4 | 18,4 | |
| Rosa | 155,8 | 164,3 | 139,0 | |
| Masa pyłku w mg z 10 kwiatów / Quantity of pollen in mg 10 flowers | Prunus | 2,9 | 3,1 | 2,4 |
| Malus | 14,2 | 13,6 | 7,6 | |
| Cotoneaster | 1,5 | 1,9 | 1,8 | |
| Crataegus | 3,5 | 4,3 | 3,7 | |
| Rosa | 88,5 | 103,9 | 93,2 | |
| Masa pyłku w mg w 100 pylnikach / Quantity of pollen in mg 100 anthers | Prunus | 0,9 | 1,0 | 0,8 |
| Malus | 6,6 | 6,7 | 4,2 | |
| Cotoneaster | 0,9 | 1,2 | 1,2 | |
| Crataegus | 1,8 | 2,2 | 2,0 | |
| Rosa | 5,7 | 6,3 | 6,7 | |
| Średnica ziaren pyłku w Ìm / Diameter of pollen in Ìm | Prunus | 34,7 | 33,1 | 32,5 |
| Malus | 32,5 | 32,4 | 32,2 | |
| Cotoneaster | 31,5 | 31,3 | 31,1 | |
| Crataegus | 39,1 | 38,1 | 37,9 | |
| Rosa | 27,8 | 32,6 | 32,3 | |
| % sterylnych ziaren pyłku / % sterile grains | Prunus | 18,0 | 13,1 | 29,8 |
| Malus | 16,5 | 16,9 | 14,7 | |
| Cotoneaster | 7,4 | 8,1 | 9,2 | |
| Crataegus | 0,3 | 2,5 | 4,8 | |
| Rosa | 78,7 | 79,8 | 82,7 |
Co do masy pyłku, to kwiaty rozkwitające w środkowej fazie okresu kwitnienia wszystkich badanych roślin produkowały go najwięcej, głównie dzięki większej zawartości pyłku w pylnikach.
Nie stwierdzono większych różnic w średnicy ziaren pyłku w kwiatach w zależności od różnych faz ich kwitnienia, z wyjątkiem róż, których pierwsze kwiaty dostarczały nieco drobniejszych ziaren. Najniższy procent sterylnego pyłku występował zawsze w pąkach Prunus rozkwitłych w środkowej fazie kwitnienia, Malus – w końcowej, a Cotoneaster, Crataegus i Rosa – w początkowej.
Omówione powyżej dane zasługują na uwagę, jednak najbardziej miarodajne są wartości uzyskane z okresu pełni kwitnienia, ponieważ one charakteryzują największy procent kwiatów ogólnej ich liczby na roślinach.
strona 72WNIOSKI
Stwierdzono, że w warunkach Lublina i okolicy wiśnie ozdobne (Prunus 'Moerheimii’, P. 'Okame’, P. subhirtella var. ascendens, P. 'Autunalis’) mogą dostarczać pożytku pyłkowego pszczołom w okresie od około 20.04 do 10.05, jabłonie (Malus 'Szafer’, M. 'Hopa’, M. zumi var. calocarpa i M. sieboldii var. arborescens) od 25.04 do 20.05, irgi (Cotoneaster lucidus, C. divaricatus, C. horizontalis, C. dammeri) od 10.05 do 20.06, Crataegus monogyna od 15-30.05, róże (Rosa rugosa, R. odorata, R. multiflora, R. damascena) najczęściej od 15.05 do 20.06.
Badane gatunki roślin ozdobnych wykazują dużą rozmaitość nie tylko pod względem liczby kwiatów na 1 m powierzchni korony drzewa lub krzewu (od kilkuset u róż, kilku tysięcy u jabłoni i głogu do kilkunastu tysięcy u irgi i wiśni), ale także pod względem liczby pylników w kwiecie (od 10-20 u irgi, prawie 20 u jabłoni i głogu, około 30 u wiśni do ponad 200 u róży) i ilości pyłku w 100 pylnikach (od 0,5 do 2,0 mg u wiśni, irgi i głogu do około 5 mg u jabłoni i 7 mg u róży).
Biorąc pod uwagę wszystkie elementy składające się na wydajność pyłkową stwierdzono, że 1 m powierzchni korony badanych gatunków i odmian jabłoni, irgi, głogu oraz większości róż i wiśni, dostarcza owadom w okresie kwitnienia najczęściej 1-2 mg pyłku. Natomiast 1 m powierzchni korony drzew Prunus 'Moerhemii’ i P. 'Okame’ może wytworzyć podczas kwitnienia 3-7 g pyłku, zaś krzewów Rosa multiflora aż 30-120 g. W przeliczeniu na 1 ha monokultury, w średnim zwarciu rosnących drzew i krzewów, wydajność pyłkowa badanych roślin różowatych mieści się w granicach od kilku do kilkunastu kg, a dla Rosa multiflora sięga kilkaset kg.
Kwiaty badanych roślin różowatych mają pyłek o podobnej średnicy ziaren (około 30 μm), ale poszczególne gatunki i odmiany w obrębie rodzaju wykazują bardzo dużą zmienność pod względem procentowego udziału ziaren sterylnych, mieszczącą się w granicach 1-94%. Największy procent ziaren płonych (nie kiełkujących) ma pyłek róż (60-90%) i niektórych wiśni, znacznie mniej natomiast jabłoni i irgi – około 10%, a najmniej głogu – do 3%. Nie wiadomo jaką wartość odżywczą dla pszczół ma pyłek sterylny w porównaniu z żywotnym.
Kwiaty z początku, pełni i końca kwitnienia drzew i krzewów różnią się nieco liczbą pylników, ilością w nich pyłku oraz udziałem ziaren płonych. Potwierdza to konieczność brania do badań kwiatów tylko z okresu pełni kwitnienia, ponieważ stanowią one największy procentowy udział ogólnej liczby na roślinach.
LITERATURA
Lipiński M. (1982) – Zapylanie i miododajność roślin. PWRiL, W-wa.
Skowronek J., Jabłoński B., Szklanowska K. (1985) – Wpływ owadów zapylających na owocowanie 6 odmian truskawki (Fragaria grandiflora Ehrah.). Pszczeln.Zesz.Nauk. 29:205-228
Szklanowska K. (1978) – Nektarowanie i wydajność miodowa niektórych drzew i krzewów w warunkach Polski. Pszczeln.Zesz.Nauk. 22:117-127
Szklanowska K., Pluta S. (1984) – Wydajność pyłkowa sadu wiśniowego odmian Kerezer, Nefris i Łutówka. Pszczeln.Zesz.Nauk. 28:163-173
Szklanowska K., Wieniarska J. (1985) – Wartość pszczelarska i plonowanie 10 odmian malin (Rubus idaeus L.). Pszczeln.Zesz.Nauk. 29:231-250
Szklanowska K. (1987) – Pszczelarska wartość jabłoni ozdobnych stosowanych jako zapylacze w sadach. Pszczeln.Zesz.Nauk. 31:189-205
strona 73Szklanowska K, Bożek M. (1989) – Wartość pszczelarska i owocowanie 11 nowych odmian malin (Rubus idaeus L.). Pszczeln.Zesz.Nauk. 33:77-87
Szklanowska K. (1991) – The influence of some factors on pollen yield of flowers. Acta Hort. 288:452-457
Warakomska Z. (1972) – Badania nad wydajnością pyłkową roślin. Pszczeln.Zesz.Nauk. 16:63-89
POLLEN YIELD OF SOME ORNAMENTAL TREES AND BUSHES FROM ROSACEAE FAMILY
Kazimiera Szklanowska
Summary
During the years 1988-1990 in Lublin, pollen productivity of 17 species and cultivars of ornamental trees and bushes from Rosaceae family was investigated, using the Warakomska ether – weight method, modified by Szklanowska (1984).
It was stated, that ornamental cherries (Prunus 'Moerheimii’, P. 'Okame’, P. subhirtella var. ascendens, P. 'Autumnalis’), crabapples (M. 'Szafer’, M. 'Hopa’, M. zumi var. calocarpa i M. sieboldii var. arborescens), cotoneasters (C. lucidus, C. divaricatus, C. horizontalis, C. dammeri), hawthorn (Crataegus monogyna) and roses (Rosa rugosa, R. odorata, R. multiflora, R. damascena) supplied honey – bees with pollen mainly in the periods from 20.04-20.06.
Flowers’ amount per 1 m» of surface of crown differed very much, depending on species – (from several hundred for roses, several thousand for crabapples and hawthorn, to a dozen or so thousand for cotoneaster and cherries), just as an amount of anthers in a flower (10 – cotoneasters, 20 – crabapples and hawthorn, 30 – cherries, over 200 – roses) and mass of pollen from 100 anthers (from 0,5 to 2,0 mg for cherries, cotoneasters, hawthorn to approx. 5 mg for crabapples and 7 mg for roses did).
Considering all that data, it was stated, that during flowering 1 m» of surface of crown of investigated crabapples, cotoneasters, hawthorn and the most of roses and cherries supplied insects with 1-2 g of pollen whereas one of Prunus 'Moerheimii’ i P. 'Okame’ 3-7 g and R. multiflora 30-120 g.
Pollen productivity of the most abundant flowering cherries and crabapples ranged from 8 to 14 kg per 1 ha of monoculture of trees growing in average density. It was approx. 50% lower for poorly flowering species. Pollen productivity of 1 ha of Cotoneaster divaricatus, C. dammeri and Crataegus monogyna ranged from 2 to 5 kg while for Cotoneaster lucidus and C. hirizontalis came up 12 kg. Flowers of roses could suffer 3-10 kg of pollen per 1 ha, depending on species, for example the amount for Rosa rugosa was higher twice and for Rosa multiflora came up 150-500 kg/ha.
Flowers from Rosaceae family had pollen grains with a similar diameter (approx. 30 Ìm) but the share of sterile grain ranged from 1 to 94%, depending on species or cultivars within the genus. The highest percent of sterile grains had the pollen of roses – approx. 80-90% and some cherries. The lower one had the pollen of crabapples and cotoneasters – 10% and the lowest – the pollen of hawthorn – 3%. But it wasn’t know if sterile pollen differed from vital in the nutritive value for honeybees.
Flowers taken during the beginning, full and end of blooming differed in the number of anthers, amount of pollen in anthers and percent of sterile grains.
This changeability suggest that flower samples should be collected only in the stage of full flowering. The average values of pollen productivity was most representative in this period of blooming.
Keywords: rosaceae plants, pollen productivity, sterile grains.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 65, streszczenie: „irgi (Cotoneaster) od 15.05-20.06″ → irgi (Cotoneaster) od 10.05-20.06
- s. 68, tab. 1, 2×: „1m»” → 1m2
- s. 68, tab. 1: „1 m»” → 1 m2
- s. 68, tab. 1, 2×: „Ìm” → μm
- s. 68, tab. 1: „’Automnalis'” → 'Autumnalis’
- s. 69, tab. 1, Rosa multiflora, mg/100 pylników: „2,2″ → 22,2
- s. 71, tab. 2, 2×: „Ìm” → μm
- s. 72: „1-2 mg pyłku” → 1-2 g pyłku
- s. 72: „’Moerhemii'” → 'Moerheimii’
- s. 72: „’Autunalis'” → 'Autumnalis’
- s. 73, streszczenie, 2×: „1 m»” → 1 m2
- s. 73, streszczenie: „30 Ìm” → 30 μm
- s. 73, streszczenie: „hirizontalis” → horizontalis
- s. 73, streszczenie: „wasn’t know” → wasn’t known
