WPŁYW TEMPERATURY W OKRESIE INKUBACJI NA ŚMIERTELNOŚĆ POCZWAREK MIESIARKI LUCERNÓWKI — MEGACHILE ROTUNDATA (F.) ORAZ NA PRZEBIEG JEJ WYLĘGU
tekst: Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXI, 1987 — Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński, Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
strona 223PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXXI 1987
Andrzej Ruszkowski, Mieczysław Biliński Janina Gosek, Krystyna Kaczmarska
Oddział Pszczelnictwa ISK w Puławach
WSTĘP
Podczas badań nad miesiarką lucernówką — Megachile rotundata (F.), prowadzonych w latach 1974—1982 (Ruszkowski, Biliński 1984, Ruszkowski i in. 1979) okazało się, że często z powodu opóźniającego się kwitnienia lucerny lub nagłego pogorszenia pogody, powodującego duże straty wśród wypuszczanych w pole wylęgających się miesiarek, konieczne jest opóźnienie wylęgu o kilka dni poprzez okresowe obniżanie temperatury.
Niekiedy opóźnienie wylęgu konieczne jest również ze względów technicznych. Badania kanadyjskie (Rank, Goerzen 1981) zdawały się wskazywać, że takie okresowe obniżanie temperatury może zwiększać śmiertelność poczwarek.
Zaobserwowaliśmy również w 1983 r. w Radzikowie k. Warszawy bardzo dużą (do 80%) śmiertelność poczwarek w szklarni, co wiązaliśmy ze zbyt wysoką temperaturą i zbyt niską wilgotnością (Biliński 1985). Dlatego przeprowadziliśmy w latach 1983—1986 badania nad wpływem okresowego obniżania i podwyższania temperatury podczas inkubacji na śmiertelność poczwarek miesiarki lucernówki. Próbowaliśmy także (w 1986 r.) wylęgnięte już miesiarki przetrzymać przez jakiś czas w chłodziarce.
strona 224METODYKA
Wyjęte z gniazd komórki, zawierające kokony z poczwarkami miesiarki lucernówki, zimowano w chłodziarce w temperaturze 0—5°C. Następnie przenoszono je wiosną (między 28.V a 17.VI) do cieplarki o temperaturze 29—30°C i wilgotności względnej 70%, gdzie pozostawały do chwili wylęgu ostatniej pszczoły. Po zakończeniu inkubacji kokony, z których nie wylęgły się pszczoły, analizowano w celu ustalenia, w jakim stadium zamarły. Każda kombinacja doświadczenia obejmowała 3 powtórzenia po 25 kokonów. Kombinacja kontrolna pozostawała cały czas w cieplarce. Badania prowadzono w Puławach na Górnej Niwie.
Kokony użyte do doświadczeń pochodziły z hodowli miesiarki lucernówki, prowadzonej przez nas w Puławach na Górnej Niwie od 1974 r. Większość powtórzeń oparta była na rozmnażanej do 1973 r. na Węgrzech populacji pochodzącej z USA; jedno powtórzenie w 1985 r. oparto na otrzymanej z Węgier populacji kanadyjskiej, a jedno w 1986 r. na populacji otrzymanej przez nas w 1980 r. bezpośrednio z USA. W różnych powtórzeniach jednego doświadczenia używano często kokonów różnego pochodzenia lub z różnych terminów zbioru gniazd, jednak we wszystkich kombinacjach danego powtórzenia zawsze kokony pochodziły z jednej hodowli i jednego terminu.
a) Badanie wpływu oziębiania
W kombinacjach oziębianych kokony przenoszono na pewien czas z cieplarki o temperaturze 29—30°C do chłodziarki o 0—10°C, do cieplarki o 17—24°C lub też (w 1983 r.) do wilgotnej piwnicy o 16,5—17,5°C — a następnie powtórnie do 29—30°C. Inkubację kokonów rozpoczęto w 1983 r. — 3.VI, w 1984 r. — 5.VI, a w 1985 i 1986 r. — 28.V.
W 1983 r. oziębiano kokony przez 1 lub 2 dni, poczynając od 15, 17 lub 19 dnia inkubacji, przez 2 razy po 2 dni (od 17 i 21 dnia) lub 3 razy po 2 dni (od 15, 19 i 23 dnia) — w temperaturze: 7—9°C, 16,5—17,5°C lub 19—23°C.
W 1984 r. oziębiano kokony przez 1, 2 lub 7 dni, poczynając od 14 dnia inkubacji lub przez 2+3 dni (od 14 i 18 dnia) — w 4—9,5°C lub 18—20,5°C, przy czym obok normalnej wilgotności (ok. 70%), stosowano równolegle wilgotność zwiększoną do ok. 100%.
W 1985 r. oziębianie stosowano przez 3 dni (od 11 lub 18 dnia), 10 dni i 17 dni (od 18 dnia) oraz 2 razy po 3 dni (od 11 i 18 dnia) — w 1—6°C (wilgotność 40—60%) i 17—22°C (wilgotność 85—100%).
W 1986 r. oziębiano przez 3, 10, 17 lub 24 dni (poczynając od 17 dnia inkubacji) — w 0—6°C (wilgotność 30—40%) oraz w 20—24°C (wilgotność 50—70%).
Oprócz tego przetrzymywano w 1986 r. przez 13 dni w chłodziarce wylęgnięte samce (55 osobników) i samice (3) miesiarki lucernówki, notując
strona 225procent żywych po upływie 4, 5, 8, 9, 11 i 13 dni, przy czym część samców wystawiano co dzień na 2 godziny do 20°C, aby stwierdzić jak wpływa zmienna temperatura chłodzenia.
b) Badanie wpływu ogrzewania do 40°C
W kombinacjach przegrzewanych kokony przenoszono na pewien czas do cieplarki o temperaturze 40°C, po czym powtórnie do 30°C. Inkubację rozpoczęto w 1984 r. 11.VI, w 1985 r. — 17.VI, a w 1986 r. — 30.V.
W 1984 r. ogrzewano kokony w 40°C przez 1, 2, 2 razy 2, 5 oraz 2 razy 5 godzin, poczynając od 16 dnia inkubacji. Przy tym wszystkie kombinacje miały dwie wersje: o normalnej (ok. 70%) i obniżonej (ok. 30%) wilgotności, a kombinacja 5-godzinna — także i wersję o zwiększonej wilgotności (ok. 100%).
W 1985 r. ogrzewano przez 5, 7 lub 9 dni po 8 godzin od 17 dnia przy dwu wilgotnościach: 30% i 70%. W 1986 r. ogrzewano przez 3 lub 9 dni po 8 godzin od 11 lub 17 dnia inkubacji przy wilgotności 30% (tylko od 11 do 14 dnia inkubacji — 60%). W latach 1985—1986, podczas ogrzewania do 40°C, wystawiano kokony na noc (godz. 15—7) do temperatury pokojowej.
Temperaturę odczytywano na termometrach, leżących w każdym pomieszczeniu (cieplarce, chłodziarce, piwnicy itd.); wilgotność — na hygrometrach włosowych.
Dla określenia przeciętnego terminu wylęgu samic i samców w poszczególnych kombinacjach posługiwano się medianą, nie średnią arytmetyczną, gdyż na tę ostatnią zbyt silnie może wpłynąć nawet jeden osobnik odchylający się od normy.
WYNIKI
WPŁYW OZIĘBIANIA NA ŚMIERTELNOŚĆ POCZWAREK
W kombinacji kontrolnej pszczoły wylęgły się średnio z 77,3% kokonów (1983 r. i 1985 r. po 77,3%, 1984 r. — 81,3%, 1986 r. — 73,3%). Wylęg pszczół we wszystkich kombinacjach przedstawia tabela 1.
Widać z niej, że przerwanie inkubacji na 1—17 dni i przeniesienie na ten okres kokonów do temperatury pokojowej (ok. 20°C) nie tylko nie zwiększało śmiertelności, ale nawet zwykle obniżało ją o kilka procent. Dopiero przy 24 dniach chłodzenia w tej temperaturze śmiertelność wzrosła o 7%. W nieco niższej temperaturze (16,5—17,5°C) w wilgotnej piwnicy (1983 r.), już przy 4—6 dniach chłodzenia śmiertelność wzrosła o 9%. Być może miała tu wpływ duża wilgotność (której niestety w 1983 r. nie mieliśmy możliwości zmierzyć w %), choć w temperaturze pokojowej (w 1984 r.) zwiększona wilgotność nie powodowała zwiększenia śmiertelności.
strona 226Tabela 1 Wpływ okresowego obniżania temperatury inkubacji miesiarki lucernówki (Megachile rotundata) na procent jej wylęgu The influence of temporary abatement of incubation temperature of Megachile rotundata on per cent of emergence
| Czas oziębiania / Time of cooling: Liczba dni / Number of days | Czas oziębiania / Time of cooling: Od dnia / from day⁴ | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 0—9,5°C¹: 1983 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 0—9,5°C¹: 1984 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 0—9,5°C¹: 1985 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 0—9,5°C¹: 1986 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 16,5—17,5°C²: 1983 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 17—24°C³: 1983 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 17—24°C³: 1984 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 17—24°C³: 1985 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 17—24°C³: 1986 | % wylęgu w stosunku do kontroli / Per cent of emergence in relation to control: 0—9°C | % wylęgu w stosunku do kontroli / Per cent of emergence in relation to control: 16,5—17,5°C | % wylęgu w stosunku do kontroli / Per cent of emergence in relation to control: 17—24°C |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 0⁵ | — | 58 | 61 | 58 | 55 | 58 | 58 | 61 | 58 | 55 | 100,0 | 100,0 | 100,0 |
| 1 | 14⁶ | — | — | — | — | — | — | 69 | — | — | — | — | 113,1 |
| 1 | 14 | — | 61 | — | — | — | — | 70 | — | — | 100,0 | — | 114,8 |
| 1 | 15 | 60 | — | — | — | 57 | 55 | — | — | — | 103,4 | 98,3 | 94,8 |
| 1 | 17 | 55 | — | — | — | 55 | 61 | — | — | — | 94,8 | 94,8 | 105,2 |
| 1 | 19 | 54⁷ | — | — | — | 55 | 58 | — | — | — | 93,1 | 94,8 | 100,0 |
| 2 | 14⁶ | — | — | — | — | — | — | 67 | — | — | — | — | 109,8 |
| 2 | 14 | — | 63⁸ | — | — | — | — | 68 | — | — | 103,2 | — | 111,5 |
| 2 | 15 | 55 | — | — | — | 60 | 50 | — | — | — | 96,1 | 103,4 | 86,2 |
| 2 | 17 | 55 | — | — | — | 59 | 52 | — | — | — | 94,8 | 101,7 | 89,7 |
| 2 | 19 | 53⁷ | — | — | — | 59 | 56 | — | — | — | 91,4 | 101,7 | 96,6 |
| 3 | 11 | — | — | 61 | — | — | — | — | 58 | — | 105,1 | — | 100,0 |
| 3 | 17 | — | — | — | 51 | — | — | — | — | 60 | 92,7 | — | 109,1 |
| 3 | 19 | — | — | 63 | — | — | — | — | 61 | — | 108,6 | — | 105,2 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2+3 | 14+18⁶ | — | — | — | — | — | — | 62 | — | — | — | — | 101,6 |
| 2+3 | 14+18 | — | 64⁸ | — | — | — | — | 61 | — | — | 104,9 | — | 100,0 |
| 2+2 | 17+21 | 56 | — | — | — | 54 | 59 | — | — | — | 96,6 | 93,1 | 101,7 |
| 3+3 | 11+18 | — | — | 61 | — | — | — | — | 65 | — | 105,1 | — | 112,1 |
| 2+2+2 | 11+18 | 51⁷ | — | — | — | 52 | 52 | — | — | — | 87,9 | 89,7 | 89,7 |
| 7 | 14⁶ | — | — | — | — | — | — | 59 | — | — | — | — | 96,7 |
| 7 | 14 | — | 63⁸ | — | — | — | — | 69 | — | — | 103,2 | — | 113,1 |
| 10 | 17 | — | — | — | 51 | — | — | — | — | 64 | 92,7 | — | 116,4 |
| 10 | 18 | — | — | 56 | — | — | — | — | 50 | — | 96,5 | — | 86,2 |
| 17 | 17 | — | — | — | 35 | — | — | — | — | 60 | 63,6 | — | 109,1 |
| 17 | 18 | — | — | 33 | — | — | — | — | 57 | — | 56,8 | — | 98,3 |
| 24 | 17 | — | — | — | 4 | — | — | — | — | 51 | 7,2 | — | 92,7 |
Odnośniki — Notes:
¹ w chłodziarce (patrz “Metodyka”) — in a refrigerator
² w wilgotnej piwnicy — in a wet cellar
³ na półce w pokoju (patrz „Metodyka”) — on the shelf in a laboratory
⁴ od którego dnia inkubacji oziębiano — from which day of the incubation it was begun the cooling
⁵ kontrolne — the control
⁶ wilgotność 100% — 100% of humidity
⁷ przez pół dnia było 21°C — there was 21°C during half a day
⁸ przez 1 dzień było 17°C — there was 17°C during one day
strona 228Również przenoszenie inkubowanych kokonów do chłodziarki na: 1—7 dni nie podnosiło (przeciętnie biorąc) procentu śmiertelności, 10 dni — zwiększało ją o 5%, 17 dni — o 40%, a 24 dni chłodzenia praktycznie likwidowało populację.
Wyniki z 1983 r. zdają się wskazywać na to, że im późniejsze stadium rozwoju poczwarki, tym szkodliwsze może być okresowe przenoszenie kokonów do chłodziarki, ale i to chłodzenie, które rozpoczęto w 19 dniu inkubacji nie spowodowało podwyższenia śmiertelności większego niż o 7—9%. Okres chłodzenia nie przekraczał tu jednak 6 dni.
Podobnie w Kanadzie (Rank, Goerzen 1981) nie stwierdzono zwiększenia śmiertelności poczwarek przy chłodzeniu ich przez 5 dni w temperaturach 8—20°C w II fazie (15—19 dzień) inkubacji, o ile temperatura w 20 dniu została podniesiona do 25—30°C, a temperatura inkubacji w I fazie (1—14 dzień) wynosiła 20—30°C. Jednak obniżenie w II fazie (na 5 dni) temperatury do 0°C obniżało procent wylęgu dorosłych miesiarek o 10—25%, z wyjątkiem jednego niejasnego wypadku (20°C w I fazie), gdzie obniżenia tego zupełnie nie obserwowano. Z poczwarek zaś trzymanych w I fazie w 30°C wylęgały się pszczoły także i przy 20°C, choć liczba ich była mniejsza przy 30°C w II fazie — o 24%, przy 8—15°C — o 51—56%, a przy 0°C — o 64% (Rank, Goerzen 1981). Badacze kanadyjscy nie stosowali jednak chłodzenia dłuższego niż 5 dni, z wyjątkiem chłodzenia w 20°C, które sięgało 19 dni (I i II faza), lub nawet 30 dni (III faza).
WPŁYW OZIĘBIANIA NA ŚMIERTELNOŚĆ DOROSŁYCH MIESIAREK
3 samice miesiarek (pochodzenia USA) przeżyły w chłodziarce (w 6°C) 8 dni, po czym wypuszczono je w pole. Z 26 samców przetrzymywanych cały czas w chłodziarce, po 5 dniach zginęło 12%, po 9 dniach — 31%, a po 13 dniach — 75%. Inne 29 samców były, podczas trzymania w chłodziarce, przenoszone co dzień na 2 godziny do 20°C. Z tych samców po 13 dniach zginęło tylko 34,5%.
Z tego wstępnego doświadczenia, które na pewno trzeba jeszcze powtórzyć, widać, że przetrzymanie wylęgniętych miesiarek jest o wiele trudniejsze niż opóźnienie ich wylęgu i prawdopodobnie nie może trwać dłużej niż tydzień — nawet przy stosowaniu zmiennej temperatury chłodzenia, która wydaje się sprzyjać ich przeżyciu.
WPŁYW PRZEGRZANIA NA ŚMIERTELNOŚĆ POCZWAREK
W kombinacji kontrolnej doświadczenia z podgrzewaniem kokonów do 40°C pszczoły wylęgły się średnio z 77,3% kokonów — identycznie więc jak przy doświadczeniu z oziębianiem. Procent ten wahał się w zależności od roku (1984 r. — 88%, 1985 r. — 71% i 1986 r. — 72%). Wyniki doświadczenia przedstawia tab. 2.
strona 229Tabela 2 Wpływ okresowego podwyższania (do 40°C) temperatury inkubacji miesiarki lucernówki (Megachile rotundata) na procent jej wylęgu The influence of temporary increasing (to 40°C) of incubation temperature of Megachile rotundata on per cent of emergence
| Czas grzania w 40°C / Time of warming in 40°C: Liczba godzin / Number of hours | Czas grzania w 40°C / Time of warming in 40°C: Od dnia / From day³ | Wilgotność / Humidity % | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 1984 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 1985 | Liczba wylęgniętych pszczół (na 75 kokonów) / Number of emerged bees (of 75 cocoons): 1986 | % wylęgu w stosunku do kontroli / Per cent of emergence in relation to control |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 0¹ | — | 70 | 66 | 54 | 54 | 100,0 |
| 0 | — | 100 | 56 | — | — | 84,8 |
| 1 | 16 | 30 | 69 | — | — | 104,5 |
| 1 | 16 | 70 | 68 | — | — | 103,0 |
| 2 | 16 | 30 | 60 | — | — | 90,9 |
| 2 | 16 | 70 | 62 | — | — | 93,9 |
| 2+2 | 16 | 30 | 72 | — | — | 109,0 |
| 2+2 | 16 | 70 | 70 | — | — | 106,0 |
| 5 | 16 | 30 | 72 | — | — | 109,0 |
| 5 | 16 | 70 | 59 | — | — | 89,3 |
| 5 | 16 | 100 | 65 | — | — | 98,4 |
| 5+5 | 16 | 30 | 65 | — | — | 98,4 |
| 5+5 | 16 | 70 | 64 | — | — | 101,5 |
| 3×8 | 17 | 30 | — | — | 58 | 107,4 |
| 3×8 | 11 | 60 | — | — | 52 | 96,3 |
| 5×8 | 17 | 30 | — | 58 | — | 107,4 |
| 5×8 | 17 | 70 | — | 63 | — | 116,6 |
| 7×8 | 17 | 30 | — | 57 | — | 105,5 |
| 7×8 | 17 | 70 | — | 59 | — | 109,2 |
| 9×8 | 17 | 30 | — | 67 | — | 124,0 |
| 9×8 | 17 | 70 | — | 63 | — | 116,6 |
| 9×8 | 17 | 30 | — | — | 57 | 109,2 |
| 9×8 | 11 | 30—60² | — | — | 59 | 105,5 |
Odnośniki — Notes:
¹ Kombinacja kontrolna — The control combination
² Przez 3 dni wilgotność wynosiła 60%, a przez 6 dni — 30% The humidity was there 60% during 3 days, and 30% during 6 days
³ W którym dniu inkubacji przenoszono kokony do 40°C In which day of incubation the cocoons were transfered to 40°C
strona 230Tabela 3 Przebieg wylęgu samic i samców miesiarki lucernówki (Megachile rotundata) w kombinacjach kontrolnych The process of emergence of Megachile rotundata females and males in the control objects
| Dzień inkubacji / Day of incubation | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1983, 3.VI, Z | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1984, 5.VI, Z | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1984, 11.VI, G | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1985, 28.V, Z | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1985, 17.VI, G | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1986, 28.V, Z | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: 1986, 30.V, G | Liczba wylęgniętych samców / Number of emerged males: Ogółem — Total | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1983, 3.VI, Z | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1984, 5.VI, Z | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1984, 11.VI, G | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1985, 28.V, Z | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1985, 17.VI, G | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1986, 28.V, Z | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: 1986, 30.V, G | Liczba wylęgniętych samic / Number of emerged females: Ogółem — Total |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 20 | 1 | — | — | — | — | — | 1 | — | — | — | — | — | — | — | — | |
| 21 | 7 | 1 | 1 | 10 | 2 | — | — | 22 | — | — | — | 1 | — | — | — | 1 |
| 22 | 9 | 4 | 3 | 4 | 6 | 1 | 4 | 31 | — | — | — | — | — | — | — | — |
| 23 | 6 | 8 | 11 | 6 | 4 | 9 | 12 | 56 | 10 | — | — | 3 | 3 | 1 | — | 17 |
| 24 | 2 | 8 | 13 | 9 | 11 | 15 | 9 | 67 | 10 | 3 | 2 | 3 | 5 | 1 | 2 | 26 |
| 25 | 2 | 8 | 5 | 4 | 7 | 9 | 5 | 40 | 5 | 4 | 9 | 7 | — | 3 | 6 | 34 |
| 26 | 1 | 2 | 5 | — | 3 | 2 | 2 | 15 | 3 | 3 | 2 | 2 | 6 | 7 | 10 | 33 |
| 27 | 1 | 2 | 3 | — | 2 | 1 | — | 9 | — | 10 | 3 | 1 | 2 | 2 | — | 18 |
| 28 | — | — | 1 | 1 | — | — | — | 2 | — | 4 | — | 3 | 1 | 2 | 3 | 13 |
| 29 | — | — | — | — | — | 1 | — | 1 | — | 1 | 2 | 1 | 1 | — | 1 | 6 |
| 30 | — | 1 | — | 1 | — | — | — | 2 | — | — | 5 | 1 | — | 1 | — | 7 |
| 31 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 1 | — | — | 1 | — | — | 2 |
| 32 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 1 | — | — | — | — | 1 |
| 33 | 1 | — | — | — | — | — | — | 1 | — | 1 | — | — | — | — | — | 1 |
| 34 | — | — | 1 | — | — | — | — | 1 | ||||||||
| 35 | — | — | — | — | — | — | — | — | ||||||||
| 36 | — | — | — | — | — | — | — | — | ||||||||
| 37 | — | — | — | — | — | — | — | — | ||||||||
| 38 | — | — | — | — | — | — | — | — | ||||||||
| 39 | — | — | — | — | — | — | — | — | ||||||||
| 40 | — | — | — | 1 | — | — | — | 1 | ||||||||
| Razem Total | 30 | 34 | 43 | 36 | 35 | 38 | 32 | 249 | 28 | 27 | 24 | 22 | 19 | 17 | 22 | 159 |
| % wylęgniętych samic — % of emerged females | 47,5 | 39,8 | 36,6 | 35,8 | 39,0 |
Odnośniki — Notes:
Z — Kombinacja kontrolna doświadczenia z obniżaniem temperatury inkubacji The control object of experiments with abatement of incubation temperature decreasing
G — Kombinacja kontrolna doświadczenia z podwyższaniem temperatury inkubacji The control object of experiments with increasing of incubation temperature
Daty oznaczają początek inkubacji The dates indicated the beginning of incubation
strona 231Ogrzewanie do 40°C stosowane przez 1—10 godzin nie wpływało na procent śmiertelności poczwarek, a stosowane przez 40—72 godzin zmniejszało nawet tę śmiertelność o 0,5—24%. Nie stwierdzono przy tym wyraźnego wpływu wilgotności.
Nie potwierdziły się więc nasze przypuszczenia, że obserwowana w niektórych latach wysoka śmiertelność poczwarek w szklarni, spowodowana była zbyt wysoką temperaturą lub przesuszeniem kokonów. Jest bowiem wątpliwe, żeby temperatura kokonów w dużej, dobrze wietrzonej szklarni była dużo wyższa niż 40°C.
PRZEBIEG WYLĘGU PSZCZÓŁ W KOMBINACJACH KONTROLNYCH
Przy sposobności tych badań uzyskaliśmy (na podstawie kombinacji kontrolnych) ogólny obraz typowego przebiegu wylęgu miesiarki lucernówki w warunkach inkubacji w cieplarce.
Wylęg samic i samców w kombinacjach kontrolnych doświadczeń z oziębianiem i przegrzewaniem przedstawia tabela 3.
Kontrolne samce wylęgały się w okresie od 20 do 40 dnia inkubacji, a samice — od 21 do 33 dnia; przy czym 86,7% samców wylęgło się między 21 a 25 dniem, a 84,9% samic — między 23 a 28 dniem, tak że w ciągu 8 dni (21—28 dzień inkubacji) wylęgło się 94% ogółu miesiarek. Ogólna mediana wylęgu (moment zakończenia wylęgu połowy ogólnej liczby osobników) kontrolnych samców wynosiła 23 dni (1983 r. — 22, 1985 r. — 23, a 1984 i 1986 r. po 24), samic zaś 25 dni (1983 r. — 24, 1985 r. — 25, 1986 r. — 26 oraz 1984 r. — 27). Przez 28 dni — licząc od początku inkubacji — wylęgało się przeciętnie 95% pszczół. Podobnie w badaniach kanadyjskich (Rank, Goerzen 1981) przy 30°C średni czas inkubacji wynosił 24 dni (przy wahaniach od 20 do 28 dni).
Data rozpoczęcia inkubacji nie wpływała na przebieg wylęgu, wystąpiły natomiast różnice pomiędzy poszczególnymi powtórzeniami. Różnice te wydają się wskazywać, że z kokonów, które przebywały w wyższych temperaturach jesienią, miesiarki wylęgają się wiosną wcześniej. Zagadnienie to wymaga jednak jeszcze dokładnego zbadania.
WPŁYW OZIĘBIANIA NA TERMIN WYLĘGU
Chłodzenie kokonów miesiarek w temperaturze 0—10°C (tab. 4) przez 1—6 dni opóźniało przeciętnie wylęg samców i samic o tyleż dni, chłodzenie przez 7—17 dni — opóźniało wylęg samców o tyleż dni, a samic zwykle o 1 dzień więcej; 24 dni chłodzenia opóźniło zaś wylęg samic o 28 dni.
W badaniach kanadyjskich (Rank, Goerzen 1981) 5 dni chłodzenia w 0—8°C (w II fazie inkubacji) opóźniało wylęg miesiarek o 6 dni.
Przy temperaturach chłodzenia 16,5—23°C (tab. 5) 1 dzień chłodzenia
strona 232Tabela 4 Wpływ okresowego przenoszenia inkubowanych kokonów do chłodziarki na opóźnienie wylęgu miesiarki lucernówki M.rotundata) The influence of temporary transfer of incubated cocoons to refrigerator on delay of M.rotundata emergence
| Czas oziębiania / Time of cooling: Liczba dni / Number of days | Czas oziębiania / Time of cooling: Od dnia / From the day⁴ | Przeciętny termin wylęgu (mediana) — w nawiasie pierwszy i ostatni dzień wylęgu⁹ / The average time of emergence (median) — in parenthesis the first and the last day of emergence⁹: Samce — males: 1983 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1984 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1985 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1986 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1983—86 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1983 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1984 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1985 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1986 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1983—86 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 0⁵ | — | 22(20—33) | 24(21—30) | 23(21—40) | 24(21—29) | 23(20—40) | 24(23—26) | 27(24—33) | 25(21—30) | 26(23—30) | 25(21—33) |
| 1 | 14—15 | 23(22—28) | 24,5(22—46) | — | — | 25(24—29) | 27(23—31) | — | — | ||
| 1 | 17 | 23,5(21—28) | — | — | — | 24(21—46) | 25(23—28) | — | — | — | 25(22—31) |
| 1 | 19 | 23(21—31) | — | — | — | 25(22—28) | — | — | — | ||
| 2 | 14—15 | 25(23—29) | 25(23—37) | — | — | 26(25—31) | 29(25—32) | — | — | ||
| 2 | 17 | 25(23—36) | — | — | — | 25(22—37) | 26(24—29) | — | — | — | 27(24—32) |
| 2 | 19⁷ | 25(22—33) | — | — | — | 26(24—27) | — | — | — | ||
| 3 | 11 | — | — | 26,5(23—45) | — | — | — | 28(26—36) | — | ||
| 3 | 17 | — | — | — | 26(24—29) | 27(23—45) | — | — | — | 29(27—32) | 29(26—36) |
| 3 | 19 | — | — | 27(23—36) | — | — | — | 29(26—36) | — | ||
| 2+2 | 17+21 | 27(25—30) | — | — | — | 28(27—35) | — | — | — | ||
| 2+3 | 14+17 | — | 29(26—43) | — | — | — | 32(29—36) | — | — | ||
| 3+3 | 11+18 | — | — | 28(26—36) | — | 28(26—43) | — | — | 31(28—39) | — | 31(28—39) |
| 2+2+2 | 15+19⁷+23 | 28(27—31) | — | — | — | 30(28—33) | — | — | — | ||
| 7 | 14 | — | 31(29—36) | — | — | 31(29—36) | — | 35(32—38) | — | — | 35(32—38) |
| 10 | 17—18 | — | — | 34(29—37) | 34(33—37) | 34(29—37) | — | — | 36(32—43) | 37(33—40) | 36(32—43) |
| 17 | 17—18 | — | — | 40(37—45) | 40(38—47) | 40(37—47) | — | — | 43(36—47) | 43(41—45) | 43(36—47) |
| 24 | 17 | — | — | — | 46 | 46 | — | — | — | 54(50—54) | 54(50—54) |
Odnośniki — Notes: ¹—⁸ jak w tab.1 — as in the table 1
⁹ Dni liczono od początku inkubacji — The days were counted from begun of incubation
strona 233Tabela 5 Wpływ okresowego przenoszenia inkubowanych kokonów do temperatury ok. 20°C na opóźnienie wylęgu miesiarki lucernówki (M.rotundata) The influence of temporary transfer of incubated cocoons to temperature of ca 20°C on delay of M.rotundata emergence
| Czas oziębienia / Time of cooling: Liczba dni / Number of days | Czas oziębienia / Time of cooling: Od dnia / From the day⁴ | Przeciętny termin wylęgu (mediana) — w nawiasie pierwszy i ostatni dzień wylęgu⁹ / The average time of emergence (median) — in parenthesis the first and the last day of emergence⁹: Samce — males: 1983², 16,5—17,5°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1983, 19—23°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1984, 18—21°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1985, 17—22°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1986, 21—27°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1983—86 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1983², 16,5—17,5°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1983, 19—23°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1984, 18—21°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1985, 17—22°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1986, 21—27°C | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1983—86 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 0⁵ | — | 22(20—33) | 22(20—33) | 24(21—30) | 23(21—40) | 24(22—29) | 23(20—40) | 24(23—26) | 24(23—26) | 27(24—33) | 25(21—30) | 26(23—30) | 25(21— 33 |
| 1 | 14⁶ | — | — | 24(22—28) | — | — | — | — | 27(24—32) | — | — | ||
| 1 | 14—15 | 23(21—35) | 23(21—25) | 25(22—44) | — | — | 24(21—44) | 25(23—38) | 25(23—29) | 27(24—31) | — | — | 25(23—38) |
| 1 | 17 | 23(22—27) | 23(22—34) | — | — | — | 25(23—29) | 25(23—28) | — | — | — | ||
| 1 | 19 | 24(21—32) | 23(21—27) | — | — | — | 25(23—31) | 25(23—34) | — | — | — | ||
| 2 | 14⁶ | — | — | 26(24—32) | — | — | — | — | 28(24—32) | — | — | ||
| 2 | 14—15 | 24(23—33) | 24(22—31) | 25(23—31) | — | — | 25(22—36) | 26(25—29) | 25(24—29) | 29(25—32) | — | — | 26(23—32) |
| 2 | 17 | 24,5(23—30) | 24(22—36) | — | — | — | 26(24—30) | 26(23—29) | — | — | — | ||
| 2 | 19⁷ | 24(22—27) | 24(22—33) | — | — | — | 26(24—30) | 25(23—27) | — | — | — | ||
| 3 | 11 | — | — | — | 25(23—33) | — | — | — | — | — | 28(24—35) | ||
| 3 | 17 | — | — | — | — | 25(23—37) | 25(23—37) | — | — | — | — | 27,5(24—31) | 28(24—35) |
| 3 | 19 | — | — | — | 25(23—36) | — | — | — | — | 28(26—31) | — | ||
| 2+2 | 17+21 | 26(24—33) | 24,5(23—28) | — | — | — | 25(23—33) | 28(26—31) | 27(25—34) | — | — | — | 28(25—34) |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2+3 | 14+18⁶ | — | — | 27(25—40) | — | — | — | — | 30(27—35) | — | — | ||
| 2+3 | 14+18 | — | — | 28(24—46) | — | — | — | — | 30(27—31) | — | — | ||
| 3+3 | 11+18 | — | — | — | 27,5(24—32) | — | 27(23—46) | — | — | — | 30,5(26—41) | — | 30(25—35) |
| 2+2+2 | 15+19+23 | 28(26—31) | 25(23—31) | — | — | — | 29(27—33) | 28(26—31) | — | — | — | ||
| 7 | 14⁶ | — | — | 30(27—43) | — | — | 29(27—43) | — | — | 31(28—39) | — | — | 32(28—39) |
| 7 | 14 | — | — | 29(27—35) | — | — | — | — | 32(29—35) | — | — | ||
| 10 | 17—18 | — | — | — | 31(28—37) | 29(27—32) | 29(27—37) | — | — | — | 33(31—41) | 31(29—33) | 32(29—41) |
| 17 | 17—18 | — | — | — | 35(29—42) | 34(31—40) | 34(29—42) | — | — | — | 39(35—46) | 37(35—39) | 38(35—46) |
| 24 | 17 | — | — | — | — | 34(31—41) | 34(31—41) | — | — | — | — | 41(34—43) | 41(34—43) |
Odnośniki — Notes: jak w tab. 4 — as in the table 4
strona 235opóźniał wylęg samców przeciętnie o 1 dzień, 2—4 dni chłodzenia — o 2 dni, 5—6 dni chłodzenia — o 4 dni, 7—10 dni — o 6 dni, a 17—24 dni chłodzenia — o 9 dni. Wylęg samic przy 1 dniu chłodzenia — w 1983 r. był opóźniony o 1dzień natomiast w 1984 r. nie opóźniał się wcale. 2 dnichłodzenia opóźniały wylęg samic o 1—2 dni, 3 dni chłodzenia — o 3 dni, 4 dni — o 3—4 dni, 5—6 dni — o 3—5 dni, 7 dni — o 4—5 dni, 10 dni — o 5—8 dni, 17 dni — o 11—14 dni, a 24 dni chłodzenia — o 15 dni.
W badaniach kanadyjskich (Rank, Goerzen 1981) miesiarki trzymane przez 5 dni w 15°C wylęgały się przeciętnie o 5 dni później niż kontrolne (trzymane cały czas w 30°C); trzymane przez 19 dni (I i II faza inkubacji) w 20°C — o 17 dni później, a trzymane przez 30 dni (III faza) w 20°C — o 15 dni później.
Widzimy, że przedłużanie chłodzenia w 15—20°C w coraz mniejszym stopniu wpływa na opóźnienie przeciętnego wylęgu, przy czym długie chłodzenie silniej opóźnia wylęg samic niż wylęg samców.
Wydaje się, że podwyższona wilgotność podczas oziębiania zwiększała zwykle opóźnienie wylęgu.
WPŁYW PRZEGRZANIA NA TERMIN WYLĘGU PSZCZÓŁ
Przebieg wylęgu w doświadczeniach z przegrzewaniem kokonów ujęto w tab. 6. Jak widać z niej, podniesienie temperatury nie przyspieszało wylęgu, ani różnice wilgotności względnej powietrza nie wpływały w sposób wyraźny na jego przebieg. Także i płodność przegrzanych samic (15 kokonów pełnych na 1 samicę) była podobna jak samic kontrolnych.
Można więc powiedzieć, że czasowe podniesienie temperatury z 30°C do 40°C, nie ma znaczenia dla wylęgu miesiarek, niezależnie od tego, czy towarzyszy temu normalna wilgotność (70%), czy też wilgotność ta jest obniżona (do 30%) lub podwyższona (prawie 100%).
PODSUMOWANIE WYNIKÓW I WNIOSKI
- Przenoszenie inkubowanych w 29—30°C kokonów miesiarki lucernówki na 1—17 dni do temperatury ok. 20°C, lub na 1—7 dni do temperatury 0—10°C, czy też na 9×8 godzin do temperatury 40°C — nie zwiększało śmiertelności poczwarek, a nawet ją często zmniejszało. Wydaje się więc, że zmienna temperatura inkubacji nie tylko nie jest szkodliwa, ale nawet zwiększa przeżywalność poczwarek.
- Oziębianie inkubowanych kokonów nie może jednak przekraczać 10 dni przy stosowaniu temperatur 0—10°C, a 3 tygodni przy 20°C, gdyż po tym okresie śmiertelność wzrasta.
Tabela Wpływ okresowego przegrzania (do 40°C) na termin wylęgu miesiarki lucernówki (M.rotundata) The influence of temporary overheating (to 40°C) on time—limit of emergence of M.rotundata
| Czas grzania w 40°C / Time of warming in 40°C: Liczba godzin / Number of hours | Czas grzania w 40°C / Time of warming in 40°C: Od dnia / From the day | Wilgotność / Humidity % | Przeciętny termin wylęgu (mediana) — w nawiasie pierwszy i ostatni dzień wylęgu / The average time of emergence (median) — in parenthesis the first and last day of emergence: Samce — males: 1984 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1985 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samce — males: 1986 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1984 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1985 | Przeciętny termin wylęgu (mediana) … / The average time of emergence (median) …: Samice — females: 1986 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 0 | — | 100 | 25(22—39) | — | — | 26(25—29) | — | — |
| 5 | 16 | 100 | 24(21—28) | — | — | 26(24—30) | — | — |
| 0 | — | 70 | 24(21—34) | 24(21—27) | 23,5(22—26) | 26(24—32) | 26(23—31) | 26(24—29) |
| 1 | 16 | 70 | 25(21—36) | — | — | 25,5(24—30) | — | — |
| 2 | 16 | 70 | 24,5(21—38) | — | — | 25(23—31) | — | — |
| 2×2 | 16 | 70 | 25(21—30) | — | — | 26(24—30) | — | — |
| 5 | 16 | 70 | 25(22—35) | — | — | 27(25—32) | — | — |
| 2×5 | 16 | 70 | 24(21—37) | — | — | 26(23—33) | — | — |
| 3×8 | 11 | 60 | — | — | 24(21—29) | — | — | 26,5(23—30) |
| 5×8 | 17 | 70 | — | 26(23—36) | — | — | 28(25—31) | — |
| 7×8 | 17 | 70 | — | 26(21—31) | — | — | 29(26—40) | — |
| 9×8 | 17 | 70 | — | 25(22—31) | — | — | 28,5(24—33) | — |
| 9×8 | 11 | 30—60 | — | — | 26(23—30) | — | — | 28(27—30) |
| 1 | 16 | 30 | 24(21—27) | — | — | 27(24—31) | — | — |
| 2 | 16 | 30 | 25(21—37) | — | — | 26,5(24—31) | — | — |
| 2×2 | 16 | 30 | 24(22—30) | — | — | 26(23—29) | — | — |
| 5 | 16 | 30 | 23(21—37) | — | — | 26(23—30) | — | — |
| 2×5 | 16 | 30 | 24(22—32) | — | — | 25(23—29) | — | — |
| 3×8 | 17 | 30 | — | — | 24(22—27) | — | — | 27(24—33) |
| 5×8 | 17 | 30 | — | 25(21—31) | — | — | 28(25—37) | — |
| 7×8 | 17 | 30 | — | 27(23—30) | — | — | 28(26—32) | — |
| 9×8 | 17 | 30 | — | 25(22—31) | 23,5(21—29) | — | 28,5(24—36) | 27(23—32) |
Objaśnienia — Explanations: Patrz odnośniki do tab. 1, 2 i 4 — See notes to tables 1, 2 and 4
strona 237- Przetrzymywanie w chłodziarce świeżo wylęgniętych dorosłych miesiarek nie może przekraczać 5—7 dni. Choć wniosek ten wymaga jeszcze sprawdzenia.
- Krótsze chłodzenie (przez 1—5 dni) inkubowanych kokonów opóźnia wylęg miesiarek przeciętnie o liczbę dni równą liczbie dni chłodzenia, dłuższe w niższych temperaturach (0—10°C) — o coraz większą liczbę dni (u samic przy 24 dniach chłodzenia — o 28 dni), w wyższych (17—20°C) — o coraz mniejszą liczbę dni.
- Możliwe do uzyskania (ale raczej nieprzekraczalne) opóźnienie wylęgu samic wynosi 28 (samców 22) dni w chłodziarce i 15 ( samców 10) dni w temperaturze pokojowej.
- Wilgotność względna powietrza podczas obniżania i podwyższania temperatury nie wpływała w wyraźnym stopniu na śmiertelność poczwarek lub przebieg wylęgu.
- Z kokonów inkubowanych w stałej temperaturze 29—30°C samce miesiarki lucernówki wylęgają się przeciętnie po 24 (pierwsze po 20, ostatnie po 40) dniach inkubacji, a samice po 25 (pierwsze po 21, ostatnie po 33). Wylęg samic w cieplarce rozciąga się więc najwyżej na 13 dni, a samców najwyżej na 21 dni. Po 4 tygodniach od początku inkubacji (a 8 dniach od początku wylęgu) wylęga się 95% wszystkich zdrowych poczwarek. Przebieg wylęgu nie zależy od daty rozpoczęcia inkubacji (przynajmniej między 28.V, a 17.VI).
- Wyniki tych badań pozwalają na lepsze dostosowanie terminu wylęgu miesiarek do terminu kwitnienia zapylanych przez nie roślin. Inkubację należy rozpocząć 25 dni przed spodziewanym początkiem pełni kwitnienia, zapylanej rośliny. W wypadku opóźniania się tego kwitnienia, można opóźnić (nawet o 3 tygodnie) wylęg miesiarek poprzez chłodzenie, a przy niespodziewanym nadejściu złej pogody w dniu wylęgu można wylęgnięte już pszczoły przetrzymać kilka dni w chłodziarce.
LITERATURA
Biliński M. (1985) — Wykorzystanie miesiarek (Megachile Latr.) do zapylania lucerny pod izolatorami i w szklarni. Pszczeln. Zesz. Nauk., 29 : 293—299.
Rank G. H., Goerzen D. W. (1981) — Effect of incubation temperatures of emergence of Megachile rotundata (Hymenoptera, Megachilidae). J. econ. Entomol., October 1981.
Ruszkowski A., Biliński M. (1984) — Próby wykorzystania miesiarki lucernówki (Megachile rotundata F.) do zapylania lucerny w warunkach polowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 28 : 185—189.
Ruszkowski A., Jabłoński B., Biliński M,. Gosek J., Kuna K., Cybula A. (1979) — The search for the methods to increase population of insect pollinating alfalfa. Final research report, Puławy (powielony maszynopis — duplicated typescript).
strona 238ВЛИЯНИЕ ТЕМПЕРАТУРЫ ВО ВРЕМЯ ИНКУБАЦИИ НА ГИБЕЛЬ КУКОЛОК ЛЮЦЕРНОВОЙ ПЧЁЛЫ ЛИСТОРЕЗА (MEGACHILE ROTUNDATA F.) И НА ПРОЦЕСС ВЫХОДА ИМАГО
Анджей Рушковски, Мечислав Билиньски, Янина Госэк, Кристина Качмарска
Резюме
Исследования были проведены в 1983—1986 гг. Перенос инкубированных (в темп. 29—30°C) коконов Megachile rotundata до 40°C (в течение 9×8 часов) не увеличивало гибели куколок и не ускоряло выхода имаго пчёл. Выход имаго самок из коконов инкубированных в 29—30°C наступал после 21—33 дней инкубации (в среднем после 25 дней), а самцов после 20—40 дней (в среднем после 24 дней). После 28 дней в среднем наступал выход 95% имаго пчёл. Понижение температуры на 1—17 дней до 17—20°C или на 1—7 дней до 0—10°C не увеличивало гибели куколок, более продолжительное понижение увеличивало гибель. 1—5-дневное охлаждение задерживало выход имаго пчёл листорезов на число дней соответствующее числу дней охлаждения, более продолжительное в 0—10°C — задерживало на бо́льшее число дней (24 дня охлаждения задерживало выход имаго самок на 28 дней), а в 17—20°C — задерживало на число дней меньшее чем число дней охлаждения.
Влажность воздуха не оказывала влияния на срок выхода имаго ни на гибель куколок.
Инкубацию следует начинать на 25 дней до ожидаемого полного цветения запыляемого вида растения. В случае опоздания цветения можно задержать выход имаго пчёл листорезов, но не больше чем на 3 недели. Можно также хранить имаго цчёл в холодильнике, но не больше чем 5—7 дней.
THE INFLUENCE OF TEMPERATURE DURING INCUBATION ON MORTALITY OF THE PUPAE OF ALFALFA LEAF—CUTTING BEE (MEGACHILE ROTUNDATA F.) AND ON PROCESS OF ITS EMERGENCE
A. Ruszkowski, M. Biliński, J. Gosek, K. Kaczmarska
Summary
The investigations were carried out in 1983—1986. The transfer of incubated at 29—30°C cocoons of M. rotundata to 40°C (for 8 hours a day during 9 days) didn’t increase the morfality of pupae and didn’t accelerate the emergence of this bee. The females from cocoons incubated at 29—30°C emerged after 21—33 days of incubation (average ofter 25 days), but the males emerged after 20—40 days (average after 24 days). 95 per cent of the bees emerged after 28 days of incubation. The decreasing of temperature to 17—20°C during 1—17 days or to 0—10°C during 1—7 days didn’t increase the mortality of pupae, but a longer cooling induced an increased mortality. The cooling continued for 1—5 days induced the delay of bee emergence of just the same number of days. A longer cooling delayded the emergence: more than the number of cooling days at temperature of 0—10°C or less than the number of these days at temperature of 17—20°C.
strona 239The relative air humidity didn’t influence the date of emergence or the mortality.
The incubation of cocoons should be start 25 days before beginning of full blooming of the crop to be pollinated. It is possible to delay the emergence of M. rotundata (e.g. in case of blooming delay), but not more than of 3 weeks. It is also possible to preserve the emerged leaf-cutter bees in a refrigerator, but not longer than during 5—7 days.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 227, tab. 1, wiersz 2+2+2: „11+18″ → 15+19+23
- s. 229, tab. 2: „transfered” → transferred
- s. 232, tab. 4, wiersz 2+3: „14+17″ → 14+18
- s. 235: „1dzień” → 1 dzień
- s. 235: „dnichłodzenia” → dni chłodzenia
- s. 237, piśmiennictwo: „temperatures of emergence” → temperatures on emergence
- s. 238, streszczenie: „ПЧЁЛЫ” → ПЧЕЛЫ
- s. 238, streszczenie: „цчёл” → пчёл
- s. 238, streszczenie: „morfality” → mortality
- s. 238, streszczenie: „ofter” → after
- s. 238, streszczenie: „delayded” → delayed
