WPŁYW OWADÓW ZAPYLAJĄCYCH NA PLONOWANIE CZARNEJ PORZECZKI
tekst: Mieczysław Jabłoński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok X, 1966 — Mieczysław Jabłoński
strona 95PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK X NR 1—2—3—4 MAJ 1966
Mieczysław Jabłoński
Zakład Naukowo-Badawczy I. S. Brzezna
WSTĘP
Do podniesienia plonów uprawnych roślin obcopylnych, obok racjonalnej agrotechniki, konieczne jest dobre zapylenie przez owady. Znaczenie pszczół jako zapylaczy nie dla wszystkich roślin entomofilnych jest dostatecznie poznane.
Celem doświadczenia było zbadanie wpływu owadów zapylających, głównie pszczół, na plonowanie czarnej porzeczki.
Owoce jej ze względu na właściwości smakowe oraz wysoką w nich zawartość witaminy C są coraz bardziej poszukiwane przez przemysł spożywczy oraz bezpośrednio przez konsumentów.
MATERIAŁ I METODA
Doświadczenie przeprowadzono w latach 1960—1964 na pasie ochronnym czarnej porzeczki, plantacji porównawczo-odmianowej w ZNB Instytutu Sadownictwa w Brzeznej. Do doświadczenia wytypowano krzewy odmiany Boskoop.
W odległości około 200 m od plantacji znajdowała się pasieka składająca się z 41 pni. Oblot plantacji przez pszczoły był duży, co można tłumaczyć tym, że w Brzeznej zazwyczaj okres kwitnienia czarnej porzeczki nie zbiega się z okresem kwitnienia innych upraw.
W latach 1960—1961 do doświadczenia użyto 4 krzewy rosnące obok siebie, o wyrównanej wielkości i pokroju.
W latach 1962, 1963, 1964, prowadzono doświadczenie na 16-tu krzewach, po 4 w różnych miejscach plantacji. We wszystkich latach połowa krzewów była osłaniana izolatorami z gazy.
strona 96Izolatory zakładano na dwa ni przed początkiem i zdejmowano dwa dni po zakończeniu kwitnienia całej plantacji. W każdym roku zbierano i ważono plon owoców osobno, z każdego krzewu zarówno doświadczalnego jak i kontrolnego.
W latach 1962, 1963 i 1964 dokonywano następujących czynności:
- Losowo pobierano próbki około 100 gron z każdego krzewu
- Obliczano jagody w każdym gronie.
Ponadto w 1964 r. dokonano następujących pomiarów:
- przy pomocy zestawu sit o otworach 6, 7, 8, 9, 10, 11 mm przesiewano jagody, aby przekonać się jaka jest ich średnica, a następnie liczono je w każdej przesianej grupie.
- Na podstawie obserwacji liczono procentowy udział w zapyleniu czarnej porzeczki owadów wg grup: a) pszczoły, b) pszczołowate, c) trzmiele, d) inne owady.
Owady liczono przez 5 minut na 1 krzewie w odstępach dwugodzinowych (od godz. 7—17).
Obserwacje te były dokonywane przez cały okres kwitnienia.
- Mierzono graniczne obciążenia, przy którym następuje oderwanie się jagód od gron i gron od pędów.
Do tych pomiarów wzięto po 12 gron z każdej grupy krzewów od strony południowej. Pomiary wykonywano, obciążając ciężarkami grona i jagody.
WYNIKI BADAŃ
Plon. Jeszcze przed zbiorem jagód zauważono wyraźną różnicę w plonie. Krzewy zapylone przez owady wytworzyły więcej gron, a w gronach więcej jagód. Krzewy izolowane natomiast miały owoce nieliczne, grona przestrzelone (tabela 1).
Tabela 1 Plon czarnej porzeczki średnio z jednego krzewu w latach 1960—1964 w kg Average yield of black currant from one plant in the years of 1960 to 1964 in kg
| Lp. | Kombinacje / Combinations | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Zapylone przez owady / Pollinating by insects | 1,04 | 6,12 | 5,12 | 2,32 | 0,82 |
| 2 | Niezapylone przez owady / Unpollinating by insects | 0,19 | 1,42 | 1,12 | 1,04 | 0,20 |
| 3 | obniżka plonu w % / reduce of yield in % | 81,7 | 16,8 | 76,2 | 55,2 | 75,7 |
Najsilniejszy spadek plonu z powodu braku zapylania przez owady wynosił 81,7% w 1960 r. a najmniejszy 55,2% w 1963 r. W 1963 r. zaobserwowano niewielkie różnice w plonowaniu obu grup, ponieważ w tym sezonie zbiegły się okresy kwitnienia czarnej porzeczki i jabłoni. Zauważono, że pszczoły więcej oblatywały kwiaty jabłoni niż czarnej porzeczki. z czego można by wysunąć, że nektar jabłoni był dla pszczół atrakcyjniejszy niż nektar czarnej porzeczki.
Liczba jagód w gronach. W grupie porzeczek zapylonych grona miały większą liczbę jagód, były pełniejsze i nie tak rozstrzelone jak w grupie niezapylonej.
Tabela 2 Średnia liczba jagód w gronie z 1 krzewu Average number of berries in cluster from 1 plant
| Kombinacje / Combinations | Lata: 1962 | Lata: 1963 | Lata: 1964 |
|---|---|---|---|
| Grupa niezapylona przez owady / Group unpollinating by insects | 2,21 | 3,04 | 2,11 |
| Grupa zapylona przez owady / Group pollinating by insects | 7,08 | 5,07 | 6,02 |
Stwierdzono tu istotną różnicę między grupami.
Średnica jagód. Przeciętna średnica jagód w grupie niezapylonej wynosiła 9,23 mm, a w kontrolnej 9,6 mm. Między wymienionymi wielkościami nie stwierdzono istotnych różnic.
Udział owadów w zapylaniu czarnej porzeczki. Najliczniej pszczoły odwiedzały porzeczki między godziną 11,00—15,00, o godzinie 7,00 rano i 17,00 nad plantacji prawie wcale niespotykano pszczół.
Zbiór. W ciągu kilku lat doświadczenia zauważono, że z powodu wiatrów i deszczów w czasie dojrzewania owoców więcej było spadłych gron i jagód pod krzewami niezapylonymi niż pod krzewami zapylonymi przez owady.
Wydawało się więc, że na krzewach zapylonych przez owady, zarówno grona jak i jagody były bardziej wytrzymałe na zerwanie .
Dla potwierdzenia tego przypuszczenia obciążono stopniowo badane grono lub jagodę i określano ciężar, przy którym następowało oderwanie się gron od pędów i jagód od gron. Stwierdzono, że do oderwania 1-go grona w grupie zapylonej średnio potrzeba 478 g a w grupie niezapylonej 265 g.
strona 98Jak z tego wynika wytrzymałość osi owocostanów na zerwanie na krzewach izolowanych było prawie dwukrotnie mniejsze.
Tabela 3 Udział owadów w zapylaniu czarnej porzeczki Percent of insects which pollinate black currant
| Owady / insects | Liczba / Number | Udział % / Percent |
|---|---|---|
| Pszczoły honey bees | 142 | 81,60 |
| Pszczołowate solitary bees | 10 | 5,75 |
| Trzmiele bumble bees | 8 | 4,60 |
| Inne others | 14 | 8,05 |
| Razem | 174 | 100,00 |
Nie zdołano natomiast stwierdzić istotnej różnicy przy zrywaniu jagód od gron. Do zerwania jagody od grona w grupie zapylonej średnio potrzeba było 173 g a w grupie kontrolnej 150 g.
LITERATURA I DYSKUSJA
Schanderl (1956) podaje, że dzięki dobremu zapyleniu czarnej porzeczki przez pszczoły otrzymano znaczny wzrost plonu u odmiany Rosenthal. Mówi też, że zapylenie przez owady zwiększa liczbę jagód w gronie. Nie widzi natomiast różnicy w odwiedzaniu wanienek z syropem zwykłym i aromatyzowanym zapachem liści porzeczki. Zacharow (1958) stwierdza, że pszczoły chętniej oblatują ogrest i wiśnię niż czarną porzeczkę.
LITERATURA
Guderska J. (1957) — Hodowla Pszczół, rozdział VI: Użytkowość Pszczół (s. 258—266), PWRL, Warszawa.
Lipiński M. (1958) — Pożytki Pszczele, rozdział VII: Uprawne rośliny miododajne (s. 244—245), PWRiL, Warszawa.
Łucka M. (1964) Uprawa krzewów jagodowych: Wartość zdrowotna owoców jagodowych (s. 5) PWRiL, Warszawa.
Schanderl H. (1956) — Die Gartenbauwissenschaft (s. 284—291). Bonn, München — Wien.
Zacharow G. A. (1968) Pczeły w opylenii czornoj smorodiny i krzyżownika. Pczełowodctwo, 35 (5) : 29—33.
strona 99ВЛИЯНИЕ НАСЕКОМЫХ ОПЫЛИТЕЛЕЙ НА УРОЖАЙ ЧЕРНОЙ СМОРОДИНЫ
Мечислав Яблоньски
Резюме
В случае недопущения насекомых опылителей к цветущей черной смородине урожай ягод уменьшался на 55,2 до 81,7%. Если во время цветения смородины зацветали плодовые деревья, число посещающих ее пчел заметно уменьшалось. Ягоды на кустах опыленных насекомыми были крупнее и лучше держались на оси соплодия. Среди насекомых опылителей черной смородины чаще всего выступают пчелы.
INFLUENCE OF POLLINATING INSECTS ON THE CROP OF BLACK CURRANT
Mieczysław Jabłoński
Summary
Decrease of the crop of black currant because of lack pollinating insects fluctuated from 55,2 to 81,8%. If during the period of blooming of black currant start to bloom fruit trees honey bees visiting of black currant flowers decreased.
Fruits on the plants pollinated by insects were bigger and did not drop easly.
Among the insect pollinating black currant flowers honey bees were in majority.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 96: „dwa ni” → dwa dni
- s. 96, tab. 1, obniżka plonu 1961: „16,8″ → 76,8
- s. 97: „nad plantacji” → nad plantacją
- s. 97: „niespotykano” → nie spotykano
- s. 98, literatura (Guderska): „PWRL” → PWRiL
- s. 98, literatura (Zacharow): „1968″ → 1958
- s. 98, literatura (Zacharow): „Pczełowodctwo” → Pczełowodstwo
- s. 99, Summary: „81,8″ → 81,7
- s. 99, Summary: „easly” → easily
