WPŁYW POZYSKIWANIA OBNÓŻY TRZEMA RODZAJAMI POŁAWIACZY PYŁKU NA ROZWÓJ I PRODUKCYJNOŚĆ RODZIN PSZCZELICH

tekst: Jerzy Bobrzecki, Jerzy Wilde

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXV, 1991 — Jerzy Bobrzecki, Jerzy Wilde

strona 19

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXV 1991

Jerzy Bobrzecki, Jerzy Wilde

Akademia Rolniczo-Techniczna w Olsztynie

Streszczenie

Przy pomocy poławiaczy pyłku: wylotowych, dennicowych i powałkowych pozyskiwano obnóża pyłkowe w rodzinach pszczelich, określając wpływ tego zabiegu na rozwój i produkcyjność rodzin w warunkach gospodarki wędrownej. Krótki, około 3 tyg. okres pozyskania obnóży nie spowodował zmniejszenia produkcji miodu, a zmniejszenie powierzchni czerwiu stwierdzono tylko w grupie rodzin z poławiaczami powałkowymi, które okazały się najbardziej przydatne w gospodarce wędrownej.

WPROWADZENIE

W wyniku intensyfikacji rolnictwa baza pożytkowa w kraju ulega ciągłemu zmniejszeniu, co pogarsza ekonomiczne warunki prowadzenia pasiek. W celu poprawienia rentowności gospodarki pasiecznej pszczelarze coraz częściej interesują się produkcją ubocznych produktów pszczelich. Pozyskiwanie obnóży za pomocą poławiaczy pyłku jest produkcją najmniej pracochłonną i może dać największe efekty.

Znane są 3 zasadnicze typy poławiaczy: wylotowe, dennicowe i powałkowe. W wędrownych pasiekach towarowych używane są najczęściej dwa ostatnie. Umożliwiają one bowiem wybieranie obnóży z szuflad 1—2 razy w tygodniu. Ze względu na konieczność codziennego opróżniania pojemników na pyłek w poławiaczach wylotowych, nadają się one do użytkowania w pasiekach w pobliżu miejsca zamieszkania pszczelarza.

Brak jest dotychczas badań dotyczących porównania wydajności poszczególnych typów poławiaczy. Wiele prac poświęcono natomiast wpływowi tej produkcji na rozwój i produkcyjność rodzin. Badania większości autorów dowodzą, że przy dłuższym okresie odławiania zmniejsza się ilość czerwiu w rodzinach z poławiaczami (Webster i inni — 1985, Gransier — 1984, Duff i Furgala — 1986). Dość zaskakujące

strona 20

wyniki uzyskał Nelson i inni (1987). Przez 2 lata nie stwierdził różnic w ilości czerwiu między rodzinami z poławiaczami a kontrolnymi, mimo, że odebrano rodzinom średnio po 12,7 i 8,4 kg pyłku. Różnica na korzyść rodzin kontrolnych wystąpiła tylko w 1984 r., kiedy odebrano rodzinom najmniej pyłku (7,2 kg). Villeneuve i inni (1988) nie uzyskali różnic w ilości czerwiu w rodzinach z poławiaczami, przy pozyskiwaniu obnóży przez ponad 60 dni, wobec rodzin kontolnych. Bobrzecki i Wilde (1987) natomiast stwierdzili więcej czerwiu w rodzinach z poławiaczami po pozyskiwaniu przez krótki okres (20,5 dnia) w porównaniu do pni kontrolnych. Zgodne są na ogół wyniki badań co .do obniżenia produkcji miodu w rodzinach z poławiaczami Nelson i inni (1987) w ciągu około 3 miesięcy uzyskali średnio 9,4 kg pyłku od 0,9 kg pakietu co spowodowało zmniejszenie produkcji miodu o 20%. Mniejsze straty w produkcji miodu uzyskał Poliščuk (1984) — 6,5 kg — 13,4% oraz Villenuve i inni (1988) — 5,7%. Wszyscy ci autorzy jednak dzięki pozyskiwaniu obnóży zwiększyli dochodowość pasiek od 21% (Nelson i inni, 1987) do 33% (Poliščuk — 1984).

Celem badań była ocena przydatności w wędrownej gospodarce pasiecznej 3 rodzajów poławiaczy: wylotowego, dennicowego i powałkowego, jak również określenie wpływu pozyskiwania obnóży przy ich użyciu na ilość czerwiu i produkcyjność rodzin pszczelich.

MATERIAŁ I METODY

Doświadczenie przeprowadzono w 1986 i 1987 r. w pasiece wędrownej Zakładu Pszczelnictwa AR-T w Olsztynie. Badaniami objęto 40 rodzin w ulach wielokorpusowych, podzielonych na 4 grupy: I — kontrolna, II — z poławiaczami wylotowymi z 0,5 mm grubości płytkami strącającymi, posiadającymi 7 rzędów okrągłych otworów o średnicy 5 mm, III — z poławiaczami dennicowymi konstrukcji Bobrzeckiego i Łutowicza, posiadały one 0,5 mm grubości płytkę strącającą o okrągłych oczkach, średnicy 4,8 mm na całej powierzchni dennicy (40 rzędów), IV — z poławiaczami powałkowymi konstrukcji Bobrzeckiego i innych, zastosowano w nich 3 mm grubości płytkę strącającą z 5 rzędami otworów o średnicy 5,2 mm.

Poławiacze założono w końcowej fazie kwitnienia rzepaku ozimego, 8 czerwca 1986 r. i 2 czerwca 1987 r. Pozyskiwanie obnóży rozpoczęto 2 dni później a zakończono odpowiednio 4 lipca oraz 22 czerwca. Co kilka dni opróżniano szufladki z obnóżami, określając każdorazowo masę obnóży z każdej rodziny. Następnie pyłek suszono w suszarce w temperaturze około 42°C.

W 1986 r. w końcowym okresie pozyskiwania pyłku, między 25 czerwca a 4 lipca, zostały wykonane pomiary skuteczności odławiania płytek strącających obnóża. W każdej rodzinie kilkakrotnie przez 10 minut liczono pszczoły powracające z obnóżami do ula, po czym wyjmowano

strona 21

szufladę i liczono znajdujące się w niej obnóża. Efektywność odławiania obliczono przez wyliczenie procentowego stosunku między połową liczby obnóży w szufladzie a liczbą pszczół z obnóżami powracających do ula w ciągu 10 minut.

Powierzchnię czerwiu oceniono na podstawie 2 pomiarów przed założeniem poławiaczy i po ich zdjęciu, w 21 dni od I pomiaru..

Produkcję miodu ustalono indywidualnie dla każdej rodziny, określając ilość miodu odwirowanego i pozostawionego w gniazdach. Ogólną wartość miodu przeliczeniowego obliczono posługując się przelicznikami opracowanymi przez Bornusa. Pyłek przeliczono na miód stosując przelicznik wartościowy 5:1.

Ocenę istotności różnic uzyskanego materiału liczbowego dokonano w oparciu o analizę wariancji i nowy wielokrotny test rozstępu Duncana.

WYNIKI I DYSKUSJA

1. Pozyskiwanie obnóży

Ilość pozyskiwanych obnóży przy użyciu poławiaczy uzależniona jest od wielu czynników, wśród których najważniejsze to: obfitość pożytków pyłkowych, warunki atmosferyczne, siła i stan rodzin pszeczelich oraz efektywność odławiania.

Ilość pozyskanego pyłku w ciągu 24 dni 1986 r. była wyraźnie większa w porównaniu do 18 dni 1987 r. W I roku badań wysoko istotnie najwięcej pyłku odebrano rodzinom grupy III (poławiacze dennicowe) — x̄ — 2,47 kg (tab. 1). Ponad 3,5 krotnie mniej obnoży pozyskano od rodzin grupy IV (poławiacze powałkowe) — x̄ — 0,70 kg oraz grupy II (poławiacze wylotowe) — x̄ — 0,69 kg. Wielkość zbiorów zależała przede wszystkim od skuteczności pozyskiwania obnóży zróżnicowanej rodzajem płytek strącających, w badanych rodzajach poławiaczy. Ilość pozyskanych obnóży była odwrotnie proporcjonalna do średnicy oczek w płytkach strącających. W przypadku poławiaczy dennicowych, przy średnicy oczek 4,8 mm była najwyższa i wynosiła średnio 42,7% (tab. 1). W grupie poławiaczy wylotowych przy średnicy oczek 5,0 mm skuteczność poławiania wynosiła 29,6%. Najniższą skuteczność uzyskano w grupie z poławiaczami powałkowymi przy średnicy oczek 5,2 mm (25,9%). W II roku badań wystąpiły podobne proporcje między grupami, pozyskano także około 3 krotnie więcej pyłku w grupie III (poławiacze dennicowe — 1,58 kg) w stosunku do pozostałych grup.

2. Wpływ pozyskiwania pyłku na powierzchnię czerwiu w rodzinach

Przed założeniem poławiaczy ilość czerwiu była w rodzinach większa w 1986 r. co spowodowane było później wykonanym pomiarem i silniejszym rozwojem rodzin. Między poszczególnymi grupami cecha ta była

strona 22

Tabela 1 Wpływ pozyskiwania obnóży na wychów czerwiu w rodzinach pszczelich (po 10 pni w grupie) The influence of pollen trapping upon the brood rearing of honeybee colonies (10 colonies in group)

Rok Year Grupa Group Średnia powierzchnia czerwiu dm² / Average area of brood in dm²: przed założeniem poławiaczy / before traps installation: x̄ Średnia powierzchnia czerwiu dm² / Average area of brood in dm²: przed założeniem poławiaczy / before traps installation: wartości graniczne / range Średnia powierzchnia czerwiu dm² / Average area of brood in dm²: po zdjęciu poławiaczy / after take trops off: x̄ Średnia powierzchnia czerwiu dm² / Average area of brood in dm²: po zdjęciu poławiaczy / after take trops off: wartości graniczne / range Pozyskano obnóży w kg / Total pollen collected in kg Skuteczność pozyskiwania obnóży w % / Effectivity of pollen trapping in %
1986 I K 49,31 a 36,40—60,43 60,09 a 43,42—87,02 — —
II pW 49,82 a 25,68—72,09 68,89 a 50,71—84,43 0,69 A 29,6
III pD 47,83 a 16,23—50,21 70,08 a 39,33—91,92 2,47 B 42,7
IV pP 52,24 a 20,62—83,73 58,74 a 01,91—87,84 0,70 A 25,9
1987 I K 37,12 a 11,94—62,93 68,92 b 58,03—79,33 — —
II pW 42,73 a 25,71—59,52 66,03 b 52,91—84,71 0,50 A —
III pD 31,34 a 14,82—48,81 64,01 b 46,82—85,12 1,58 B —
IV pP 35,71 a 14,83—52,14 52,44 a 29,64—71,83 0,41 A —

K — kontrola control pW — poławiacze wylotowe entrance traps pD — poławiacze dennicowe bottom traps pP — poławiacze powałkowe board traps

wyrównana i nie różniła się istotnie. W 1987 r. wyraźnie więcej czerwiu miały rodziny z poławiaczami wylotowymi (gr. II) — 42,73 dm². Najmniej było go w rodzinach gr. III z poławiaczami dennicowymi — 31,34 dm². Różnice te jednak ze względu na duże zróżnicowanie tej cechy wewnątrz grupy nie zostały potwierdzone statystycznie.

Ilość czerwiu po zakończeniu pozyskiwania pyłku w obu latach badań była podobna. W 1986 roku nie różniła się istotnie w poszczególnych grupach doświadczalnych. Jednak rodziny grupy III (poławiacze dennicowe) i II (poławiacze wylotowe) miały o około 10 dm² czerwiu więcej niż pozostałe grupy. W drugim roku badań istotnie najmniej czerwiu posiadały rodziny z poławiaczami powałkowymi (gr. IV) — 52,44 dm². W pozostałych grupach wartość była zbliżona i nie różniła się istotnie.

Biorąc pod uwagę tendencję zmniejszania czerwienia w grupie rodzin z poławiaczami powałkowymi (gr. IV) w 1986 r. potwierdzoną obliczeniami statystycznymi w II roku badań, można wnioskować o ujemnym wpływie na czerwienie użytkowania tego typu poławiacza. Prawdopodobnie na takie wyniki miał wpływ krótki okres pozyskiwania obnóży. Zakładanie poławiaczy bowiem wiąże się z radykalną zmianą wewnątrz

strona 23

gniazda rodziny pszczelej, powodowaną przeniesieniem wylotu pszczół z dołu na górę gniazda. Nie bez znaczenia na wyniki miały obserwowane naloty pszczół, które z poławiaczy powałkowych nalatywały na inne rodziny.

Pozyskiwanie pyłku przy użyciu poławiaczy dennicowych i wylotowych przez około 3 tygodnie nie obniża czerwienia w rodzinach pszczelich i to zarówno przy odbiorze niewielkich ilość obnóży (0,50 — 0,69 kg). jak i kilkakrotnie większych (1,58 — 2,47 kg).

Uzyskane wyniki są sprzeczne z badaniami własnymi autorów z lat poprzednich (Bobrzecki i Wilde — 1987), gdzie stwierdzono intensywniejsze czerwienie w rodzinach z poławiaczymi. Jednak na podstawie badań obecnych porównując grupę kontrolną z poławiaczami dennicowymi można stwierdzić, że rodziny w bardzo różny sposób reagują na pozyskiwanie obnóży. W 1986 r. przy odbiorze w grupie III 2,47 kg pyłku rodziny po zakończeniu odławiania miały o ponad 10 dm² więcej czerwiu w porównaniu do kontrolnych. W następnym zaś roku przy pozyskaniu tylko 1,53 kg o 4,92 dm² mniej czerwiu.

3. Wpływ pozyskiwania obnóży na produkcyjność rodzin pszczelich

Większą produkcję miodu uzyskano od rodzin w 1986 r., w porównaniu do 1987 r., niekorzystnego pod względem warunków atmosferycznych (tab. 2). Różnice między poszczególnymi grupami rodzin były niewielkie i mieściły się w granicach błędu doświadczenia. W 1987 r. więcej miodu wyprodukowały rodziny w grupie kontrolnej (I — 8,2 kg) i z poławiaczami wylotowymi (II — 7,1 kg), w porównaniu do grupy IV (poławiacze dennicowe — 4,0 kg). Różnice te, ze względu na dużą zmienność wewnątrz grup doświadczalnych, nie zostały potwierdzone statystycznie. Fakt nie zmniejszenia tej produkcji w rodzinach z poławiaczami wylotowymi, od których zebrano podobną ilość pyłku co w rodzinach z poławiaczami powałkowymi, można tłumaczyć zbyt krótkim okresem pozyskiwania. Założenie poławiaczy powałkowych powoduje zmiany w układzie gniazda rodziny pszczelej. Podczas pozyskiwania pyłku w pierwszym okresie przy zamkniętych wylotach dolnych, pszczoły przenoszą miód do dolnych partii ula, w pobliżu znajdującego się tam czerwiu. Dopiero po otwarciu dolnego wylotu pszczoły przywracają w rodzinie normalny układ gniazda. Dlatego też ten rodzaj poławiacza powinien być użytkowany przy otwartych wylotach zasadniczych, a w związku z tym przez dłuższy okres czasu.

W 1986 r. przy pozyskaniu o 1 kg więcej pyłku średnio przez rodzinę w grupie III z poławiaczami dennicowymi, w porównaniu do drugiego roku badań, nie uzyskano zmniejszenia produkcji miodu. Powodem tego były obserwowane naloty pszczół na poławiacze dennicowe. W drugim roku badań, przy lepszym odizolowaniu grup doświadczalnych, nastąpiło obniżenie produkcji miodu. Można więc wnioskować, że płytki strącają-

strona 24

Tabela 2 Wpływ pozyskiwania obnóży na produkcyjność rodzin pszczelich (po 10 pni w grupie) The influence of pollen trapping upon the productivity of honeybee colonies (10 colonies in group)

Rok Year Grupa Group Miód w kg / Honey in kg: wyprodukowany / produced: x̄ Miód w kg / Honey in kg: przeliczeniowy ogółem / calculated generally: x̄ Miód w kg / Honey in kg: przeliczeniowy ogółem / calculated generally: wartości graniczne / range
1986 I K 9,8 a 9,8 Aa 7,2—13,1
II pW 12,3 a 15,7 Ab 12,5—27,4
III pD 10,3 a 22,7 Bc 11,3—32,1
IV pP 11,3 a 14,7 Ab 4,9—23,2
1987 I K 8,2 a 10,6 A 0,8—11,2
II pW 7,1 a 12,6 A 3,2—15,5
III pD 4,0 a 17,0 B 4,4—25,5
IV pP 5,6 a 11,7 A 1,8—14,3

K — kontrola control pW — poławiacze wylotowe entrance traps pP — poławiacze powałkowe board traps pD — poławiacze dennicowe bottom traps

ce o otworach z najmniejszą średnicą (4,3 mm), zapewniają dużą skuteczność odławiania, jednak mogą wpływać ujemnie na produkcję miodu. Nie stwierdzenie statystycznie istotnych różnic w produkcji miodu między poszczególnymi grupami pozwala wnioskować o braku negatywnego wpływu krótkiego pozyskiwania obnóży na tę produkcję.

Uwzględniając wartość pozyskanych obnóży w miodzie przeliczeniowym wysoko największą jego prodkucję uzyskano w grupie III (poławiacze dennicowe) — 22,7 kg w 1986 r. i 17,0 kg w 1987. W I roku badań istotnie więcej miodu przeliczeniowego uzyskano w grupach z poławiaczami wylotowymi (15,7 kg) i powałkowymi (14,7 kg) w porównaniu do rodzin kontrolnych (9,8 kg). W 1987 r. omawiane 3 grupy rodzin miały produkcję mieszczącą się w granicach błędu doświadczenia.

4. Ocena przydatności badanych poławiaczy w gospodarce wędrownej

Wspomniano już o stwierdzonych nalotach pszczół, głównie z rodzin z poławiaczami powałkowymi, a częściowo także wylotowymi na dennicowe. Rodziny kontrolne (bez poławiaczy) wyraźnie izolowane od pozostałych nie uczestniczyły w wymianie pszczół lotnych. Pod względem błądzenia i nalotów najlepsze są poławiacze dennicowe. Ule wyposażone

strona 25

w ten sprzęt nie różnią się bowiem kształtem zewnętrznym od rodzin bez poławiaczy. Pszczoły wchodzą przez wylot do ula i dopiero potem napotykają przeszkodę w postaci płytki strącającej. Istniejący już kontakt zapachowy z rodziną powoduje, że przechodzą przez płytkę nie próbując jej omijać. Tego rodzaju różnice obserwuje się jednak tylko przy użytkowaniu kilku rodzajów poławiaczy. Jeśli zgodnie z zaleceniami przy pozyskiwaniu obnóży, używany jest 1 rodzaj poławiacza w rodzinach w całej pasiece, problemów z błądzeniem lub nalotami pszczół nie ma.

W gospodarce wędrownej najbardziej istotna jest konieczność niezbyt częstych dojazdów do pasieki, gdyż podraża to koszty produkcji. Najgorsze pod tym względem są poławiacze wylotowe, gdyż w zasadzie należałoby wybierać z nich pyłek codziennie. Pozostawienie obnóży na noc w szufladzie poławiacza powoduje, że w kontakcie z wilgocią bardzo szybko ulega on silnemu zawilgoceniu a nawet pleśnieniu. Obnóża zlepiają się w grudy, których po wysuszeniu nie można rozdzielić. W przypadku wystąpienia nagłych opadów deszczu pyłek tak silnie rozmazuje się, że nie nadaje się do celów handlowych. Na podstawie obserwacji uważamy, że poławiacze wylotowe można stosować w pasiece w miejscu zamieszkania pszczelarza lub należy codziennie dojeżdżać do pasieki.

Nieco lepsze pod tym względem są poławiacze dennicowe. Można w nich także ze względu na większą pojemność szuflady pozostawić pyłek na kilka dni. A przy braku opadów można wybierać go nawet raz na tydzień. Bezpośrednio przed deszczem należałoby opróżnić szuflady, gdyż zawsze do około 20% szuflad w poławiaczach dennicowych dostaje się woda z opadów, powodując zamakanie a w następstwie dyskwalifikację obnóży jako produktu handlowego. Pyłek pozyskiwany tym poławiaczem jest najbardziej zanieczyszczony także okruchami i płytkami woskowymi, co utrudnia dokładne oczyszczenie obnóży.

Ze względu na częstotliwość opróżniania szuflad najlepsze są poławiacze powałkowe. Ich konstrukcja bowiem umożliwia częściowe podsuszanie obnóży ciepłym wytwarzanym przez rodzinę pszczelą. Można więc w tych poławiaczach opróżnić szufladę raz na 1—2 tygodnie. Ze względu na ciepłe i suche powietrze istnieje w nich także ograniczona możliwość rozwoju szkodników pyłku na jego pozostałościach. Przy stosowaniu tego poławiacza istnieje możliwość pozyskiwania obnóży przy otwartym dolnym wylocie, co ułatwia pszczołom wentylację oraz pozwala na produkcję obnóży pozbawionych zanieczyszczeń.

WNIOSKI

Na podstawie przeprowadzonego doświadczenia można sformułować następujące wnioski:

  1. Pozyskiwanie obnóży przez okres około 3 tygodni nie powoduje zmniejszenia produkcji miodu, a przy użyciu poławiaczy dennicowych
strona 26

i wylotowych nie zmniejsza czerwienia w rodzinach. Zmniejszenie czerwienia w rodzinach z poławiaczami powałkowymi mogło zostać spowodowane zbyt krótkim okresem poławiania jak i utratą pszczół nalatujących do rodzin z poławiaczami dennicowymi.

  1. Dzięki pozyskiwaniu pyłku wzrastała dochodowość pasiek określona liczbą kg miodu przeliczeniowego.
  1. W gospodarce wędrownej najbardziej przydatne są poławiacze powałkowe. Używanie ich ogranicza konieczność częstych dojazdów po odbiór częściowo podsuszonych i najmniej zanieczyszczonych obnóży.

LITERATURA

Bobrzecki J., Wilde J. (1987) The influence of pollen trapping upon the development and productivity of weak and strong honeybee colonies. 31 Inter. Congr. Apicult. Warsaw. Abstracts: 178—179

Duff S. R., Furgala B. (1986) Pollen trapping honey bee colonies in Minnesota. Part I and Part II. Am. Bee J., 126(19):686—689 and 126(11):755—58

Gansier K. (1984) Die Auswirkungen permanenten Pollenfallen gebrauchs auf Bienenvöllker der Rasse Apis mellifica carnica. Apidologie, 15(3):265—266

Nelson D. L., Mckenna D., Zumwalt E (1987) The effect of countinous pollen trapping on sealed brood honey production and gross income in Norther Alberta. Am. Bee J., 127(8):648—650

Poliščuk W. P. (1984) Sbor pylcy w period medosbora. Pčelovodstwo, 61(11): 12—13

Villeneuve J. L., Houla E., Labute J. (1988) Pollen trapping versus honey production field raport. Am. Bee J., 127(9):612—113, 641

Webster T. L., Thorp W., Briggs D., Skinner J., Panasian T. (1985) Effect of pollen traps on honey bee (Hymenoptera: Apoidea) foraging and brood rearin during almond and prune pollination. Euviron. Entomol., 14(6): 683—686

THE INFLUENCE OF POLLEN TRAPPING OF 3 TYPES OF POLLEN TRAPS UPON THE DEVELOPMENT AND PRODUCTIVITY OF HONEYBEE COLONIES

Jerzy Bobrzecki, Jerzy Wilde

Summary

The aim of the investigation carried out in 1986 and 1987, was to evaluate of usefulness in wandering apiary management of 3 types of pollen traps: entrance, bottom and board, and also to quality an influence of pollen trapping by their use upon the quantity of brood and productivity of honeybee colonies.

The experiment was carried out in 40 honeybee colonies, which were divided into 4 experimental groups. From the control colonies (group I) pollen was not trapped. In the others groups pollen was trapped by use of entrace (group II), bottom (group III) and board (group IV) pollen traps.

Pollen trapping was begun in the end of the period of winter rape blooming and after it, and was continuated for 24 days in 1986 and 18 days in 1987. In the grou with bottom pollen traps highly significant more pollen (2.47 kgs in 1986 and 1.58 kgs in 1987) was collected comparing with the entrance and board pollen

strona 27

traps, which permited to collect almost even quantity of pollen. Reduction of area of brood after pollen trapping happened only in the group of colonies with board pollen traps (group IV). Pollen trapping did not decrease honey production. It was found that thanks to this pollen trapping profitability of apiaries increased which was qualified by a number of kgs of calculated honey. The board pollen traps were most useful in wandering apiary management.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 20: „kontolnych” → kontrolnych
  • s. 20: „Villenuve” → Villeneuve
  • s. 21: „pszeczelich” → pszczelich
  • s. 21: „obnoży” → obnóży
  • s. 22, tab. 1: „trops” → traps
  • s. 23: „niewielkich ilość” → niewielkich ilości
  • s. 23: „1,53 kg” → 1,58 kg
  • s. 23: „poławiaczymi” → poławiaczami
  • s. 24: „(4,3 mm)” → (4,8 mm)
  • s. 24: „prodkucję” → produkcję
  • s. 26, piśmiennictwo: „Bienenvöllker” → Bienenvölker
  • s. 26, piśmiennictwo: „countinous” → continuous
  • s. 26, piśmiennictwo: „Norther Alberta” → Northern Alberta
  • s. 26, piśmiennictwo: „field raport” → field report
  • s. 26, piśmiennictwo: „brood rearin” → brood rearing
  • s. 26, piśmiennictwo: „Euviron.” → Environ.
  • s. 26, streszczenie: „entrace” → entrance
  • s. 26, streszczenie: „grou with” → group with
  • s. 27, streszczenie: „permited” → permitted

Podobne wpisy