ANALIZA LETNICH POŻYTKÓW PYŁKOWYCH MIERZEI WIŚLANEJ
tekst: Zofia Demianowicz, Zofia Warakomska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVII, 1973 — Zofia Demianowicz, Zofia Warakomska
strona 39PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVII GRUDZIEŃ 1973
Zofia Demianowicz, Zofia Warakomska
Instytut Przyrodniczych Podstaw Produkcji Roślinnej Wydział Ogrodniczy Akademia Rolnicza w Lublinie
WSTĘP
Znajomość bazy pyłkowej pszczół w różnych regionach Polski może być dużą pomocą w planowej gospodarce pasiecznej, ale tylko tereny rolnicze środkowego pasa kraju są pod tym względem na ogół dobrze poznane.
Celem tej pracy było zbadanie pyłkowej bazy pokarmowej Mierzei Wiślanej w odmiennych od reszty kraju warunkach geobotanicznych.
Przy okazji prowadzonych tam doświadczeń pszczelarskich w latach 1962 i 1964 przez dr Zofię Konopacką^1, wykorzystano do badań pierzgę zebraną przez pszczoły z ulików weselnych.
PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA
Analizę pyłkową pierzgi, jako źródło poznania głównych roślin pyłkodajnych, po raz pierwszy zastosował Andrejew (1926). Autor ten opracował dokładnie metodę wykonywania preparatów mikroskopowych z pierzgi. Ustalił też eksperymentalnie, jak zmienia się wielkość ziarn pyłku w wodzie i glicero-żelatynie, co odgrywa ważną rolę przy ich poprawnej identyfikacji. Andrejew (1926) zbadał pierzgę gromadzoną przez pszczołę miodną na okres zimy i przedstawił graficznie skład botaniczny warstw pyłku w poszczególnych komórkach plastra. Ze względu na stopień udziału ziarn pyłku w rozmazie, podzielił ją na 4 grupy: dominanty, liczne, nieliczne i pojedyncze. Ułożył on też kluczyk do oznaczenia 25 gatunków
^1 Zofia Konopacka (1970) — Zachowanie się matek i trutni pszczoły miodnej w czasie lotów godowych i wynikające stąd konsekwencje w hodowli pszczół. IX Nauk. Konfer. Pszczel., 8—9.IV.1970, Puławy. Streszcz. Referatów: 7—8.
strona 40bądź rodzajów głównych roślin pyłkodajnych obwodu charkowskiego na Ukrainie. Andrejew stwierdził, że procentowy skład pyłku miodu i pierzgi w próbkach z danego ula jest identyczny. Stwierdzenie to jest szczególnie ważne dla ustalenia metod badania bazy pożytkowej pasieki na podstawie analizy mikroskopowej produktów ula.
W następnych latach metodami Andrejewa posłużyli się też inni badacze radzieccy. Kulijew (1952) w ciągu wieloletnich badań zespołowych opisał roślinność pożytków nektarowych i pyłkowych Azerbajdżanu. Podobną pracę w ZSRR dla obwodu tomskiego wykonała Kartaszowa (1952). Smaragdowa (1956) na podstawie analizy pyłkowej pierzgi określiła rolę pszczół przy zapylaniu roślin motylkowych. Wprowadziła tylko w metodzie pewną modyfikację, bo zamiast rozgotowywania wydobytej pierzgi, rozcierała ją z gliceryną. Bezpiatych (1958) zbadał skład gatunkowy pierzgi pobranej z pasiek w okręgu permskim.
Letni wziątek pyłkowy z terenu Gaskonii w rejonie Grand Land analizował Louveaux (1963), znajdując tam głównie pyłek Zea i Calluna.
Opis głównych roślin pożytkowych, występujących też i na wybranym przez nas terenie badań znajdujemy u Demianowiczowej (1953) i Lipińskiego (1958). Demianowiczowa (1953) podaje gatunki z rodzaju Solidago jako rośliny pyłkodajne i miododajne, a Lipiński (1958) wymienia Jasione montana jako dobrą roślinę miododajną oraz wskaźnik gleb bezwapiennych.
Zander (1937) opisuje miód nawłociowy z doliny Renu a Maurizo, Louveaux (1963), przedstawiając morfologię pyłku Solidago, wspominają o miodach z doliny Dunaju zawierających ten pyłek. Podkreślają oni, że pyłek Solidago jest w miodach europejskich na ogół rzadki. Miody z Solidago są znacznie częstsze w Ameryce Północnej, a pochodzą głównie z dolin wielkich rzek.
Dokładną morfologię pyłku Jasione opisują Maurizio, Louveaux (1964). Podają oni, że jest to typowy pyłek towarzyszący w miodach z północy i wschodu Eropy. Szczególnie często spotyka się go też we francuskich i portugalskich miodach wrzosowych pochodzących z wybrzeży Atlantyku. Niekiedy znajdowano go w miodach z Danii, we Francji zaś w miodach z wrzośca.
Roślinność pożytkową Mierzei Wiślanej porównano z bazą pożytkową Belgii, opracowaną na podstawie próbek miodów przez Martensa i in. (1964). Do terenów pszczelarskich Belgii należą również diuny i poldery u wybrzeży Morza Północnego. W próbkach miodów z tamtych terenów występował jednak pyłek wrzosu i roślin motylkowych, zaś pyłku Solidago i Jasione nie notowano. W zacytowanej pracy spotykamy w formie skali barw zestawienie zależności pomiędzy barwą miodu a zawartością dominującego pyłku.
strona 41TEREN BADAŃ
Geobotaniczny opis Mierzei oparto na monografii Wojterskiego (1964) i na klasyfikacji roślinnej Matuszkiewicza (1967). Roślinność porastająca Mierzeję w okresie badań była zgodna z ich opracowaniami.
Obserwacjami objęto Mierzeję Wiślaną na odcinku od Krynicy Morskiej do wschodniego pasa przygranicznego. Według klasyfikacji geobotanicznej Mierzeja należy do prowincji europejskiej, obszaru holarktycznego i działu bałtyckiego. Kraina brzegu i pobrzeża ciągnie się wąskim pasem wzdłuż Bałtyku i znajduje pod wyraźnym wpływem klimatu morskiego. Występuje tu charakterystyczna roślinność plaż i wydm, słonorośla nadmorskie, a wśród pasów boru atlantyckiego tworzą się torfowiska wrzosowiskowe. Do elementu atlantyckiego należą tu: Eryngium maritimum, Carex arenaria i Lonicera periclymenum.

Ryc. 1. Szkic sytuacyjny badanego terenu Le plan de terrain éxaminé
Kraina pobrzeża u nasady Mierzei graniczy z żyzną krainą Żuław o charakterze wybitnie rolniczo-łąkowym.
Badany teren tworzy garb wydmowy z ułożonymi równolegle do linii brzegowej strefami roślinności. Szczyt garbu jest porośnięty borem sosnowym, zaliczanym według Matuszkiewicza (1967) do nadmorskich
strona 42borów bażynowych. Zostały one pod względem fitosocjologicznym dokładnie opisane przez Wojterskiego (1964). W borach tych spotyka się torfowiska śródleśne, dostarczające pożytków również pszczołom. Od strony morza ciągną się wydmy porośnięte charakterystyczną roślinnością nadmorską, zaś od strony zatoki występują duże połacie trzciny (Phragmites communis). W pobliżu zabudowań leżą dość zachwaszczone pola uprawne. W zagłębieniach terenu spotyka się olesy z Evonymus, Sambucus nigra i Ribes.
Na plażach morskich rosną typowe dla nich gatunki roślin jak: Arabis arenosa, licznie Anthyllis vulneraria, Cacile maritima, Honckenya peploides, Lathyrus maritimus, Linaria odora i z rzadka Lonicera periclymenum.
Na wydmach występują obficie Hieratium umbellatum var. liniifolia, Jasione montana var. litoralis i rzadko rozproszone Eryngium maritimum, Sedum acre, Chamaenerion angustifolium oraz inne typowe gatunki wydmowe.
Wśród rosnących na badanym terenie drzew i krzewów o znaczeniu pszczelarskim można wymienić Berberis vulgaris, Frangula alnus, różne gatunki Rubus, Robina pseudacacia, Sorbus aucuparia. Jasieniec piaskowy (Jasione montana) rósł bardzo obficie na wydmach i na pobrzeżach lasu. tworząc płaty zespołu Helichryso — Jasionetum litoralis (Wojterski — 1964).
Według informacji miejscowych pszczelarzy najlepsze zbiory miodu można uzyskać w miejscowości Siekierki i Borowo. Są to dwie wsie położone wśród borów sosnowych na W od Krynicy Morskiej. Pszczelarze uważają, że „głównych pożytków na tym terenie dostarczają: robinia akacjowa, klony, kruszyna, jarząb, lnica lekarska, wrzosy, obie borówki — brusznica i czarna i częściowo koniczyna biała. W czasie nektarowania lnicy pszczoły oblatują tę roślinę chętniej od wrzosów”. Przy niedoborze pyłku pszczelarze zauważyli, że pszczoły zbierają masowo obnóża z trzciny występującej przy brzegach Mierzei od strony Zalewu Wiślanego i wchodzącej jako chwast w nadbrzeżne uprawy. Na E od Krynicy Morskiej w okolicy Piask pszczelarze określali tereny jako głodne, nie dające pożytków pszczołom.
Dane co do zjawisk fenologicznych badanego terenu zaczerpnięto z Rocznika Fenologicznego 1960 (1967).
METODYKA BADAŃ
Analizowany materiał pochodził z trutowiska położonego w odległości 8 km od granicy ZSRR w 1962 r. i 5 km w 1964 r. Za próbkę przyjęto piegrzę pchodzącą z 6 komórek plastra jednego ulika weselnego.
W 1962 r. pobrano w ten sposób próbki z 17 ulików za okres od 8 do 23 lipca, a w 1964 r. z 53 ulików za okres od 30 lipca do 4 września. Każdą
strona 43próbkę pierzgi rozcierano w mieszaninie wody z gliceryną 1:1, wzorując się na pracy Smaragdowej (1956). Tak zakonserwowaną pierzgę etykietowano we fiolkach i gromadzono w pracowni.
Z każdej próbki robiono preparat mikroskopowy w formie jednorodnego rozmazu, po uprzednim dokładnym wymieszaniu pierzgi w konserwującym płynie z dodatkiem 2% KOH. Pod wpływem tego ługu eksyna ziarn pyłku poszczególnych gatunków roślin przybierała charakterystyczny odcień: żółtawy, cielisty, różowy, cytrynowy itp. (Warakomska 1962), co ułatwiało szybkie liczenie ziarn pyłku w polu widzenia przy określaniu składu procentowego próbki. Metoda ta ułatwiała też oznaczanie pyłku.
W preparacie liczono 200 do 300 ziarn pyłku, określając ich przynależność systematyczną z możliwą dokładnością. W trakcie analiz okazało się, że wystarczyło przeliczyć w jednorodnym rozmazie 5 kolejnych pól widzenia, w których nie następowałby już przyrost liczby nowych gatunków. Dalsze analizowanie materiału było niecelowe, gdyż skład procentowy danej próbki nie ulegał już istotnej zmianie. Tabela 1 jest przykładem analizy dwóch wybranych próbek pierzgi z głównymi roślinami pyłkodajnymi.
Tabela 1 Przykład zestawienia wyników analizy pyłkowej dwóch próbek pierzgi z głównymi roślinami pyłkodajnymi z 1962 r. i 1964 r. L’éxemple d’analyse pollinique des échantillons du pollen de rayon avec de principales plantes polliniques des années 1962 et 1964
| Nr próbki rok | Nazwa gatunku | Liczba ziarn pyłku | % |
|---|---|---|---|
| Jasione montana L. var litoralis Fr. | 342 | 91,92 | |
| Symphytum officinale L. | 21 | 5,65 | |
| Chamaenerion angustifolium (L.) Scop. | 2 | 0,54 | |
| Vicia sp. | 2 | 0,54 | |
| 1 | Campanulaceae | 1 | 0,27 |
| 1962 | Salix sp. | 1 | 0,27 |
| Gramineae | 1 | 0,27 | |
| Trifolium repens L. | 1 | 0,27 | |
| nieznany | 1 | 0,27 | |
| Razem | 372 | 100,00 | |
| Solidago sp. | 198 | 74,44 | |
| Rosa sp. | 30 | 11,28 | |
| 46 | Rubus sp. | 19 | 7,14 |
| 1964 | Jasione montana L. var. litoralis Fr. | 10 | 3,76 |
| Cirsium typ | 6 | 2,25 | |
| Chamaenerion angustifolium (L.) Scop. | 3 | 1,13 | |
| Razem | 266 | 100,00 |
Przy oznaczaniu ziarn pyłku posługiwano się kluczami i opisami zawartymi w publikacjach Andrejewa (1926), Fegriego, Iversena (1950), Maurizio, Loveaux (1963, 1964) i Zandera (1937).
W celu zorientowania się w składzie roślinności tworzącej bazę paszową pszczół, na badanym terenie wykonano we wrześniu 1963 roku 31 spisów florystycznych w różnych punktach. Szkic sytuacyjny Mierzei ilustruje ryc. 1. Ponadto z okolic trutowiska i wydm nadmorskich zebrano zielnik, który posłużył do wykonania glicero-żelatynowych, porównawczych preparatów pyłkowych, ułatwiających określanie ziarn pyłku w pierzdze.
Wyniki analizy pyłkowej przedstawiono tabelarycznie (tab. 2) określając udział procentowy ziarn pyłku w całości zbiorów, obliczony na podstawie analiz poszczególnych próbek. Udział pyłku głównych roślin pyłkodajnych Jasione i Solidago w seriach próbek z dwóch lat przedstawiono graficznie (ryc. 2). Ponadto podano procent frekwencji pyłku roślin w obu seriach pierzgi (tab. 2)^2.
OMÓWIENIE WYNIKÓW
W poszczególnych próbkach zwykle występowała jedna lub kilka roślin dostarczających głównego wziątku pyłkowego i kilkanaście gatunków stanowiących tylko nieznaczne domieszki. Wykazuje to tabela 1, przytoczona jako przykład dominacji pyłku Solidago i Jasione.
Obrazy pyłkowe pierzgi w obu badanych latach różniły się nieco ilościowo i jakościowo, co przedstawiono w tab. 2. W 1962 roku pszczoły oblatywały dla zbioru pyłku ponad 30 gatunków roślin, a w 1964 roku ponad 40 gatunków, a więc o 10 więcej. Jest to zrozumiałe, gdyż zbiór tej serii pochodził z 53 ulików zaś w 1962 roku z 17 ulików i trwał krócej. W obu latach prawie połowa pyłku w całości zbiorów pochodziła z Jasione montana, zaś frekwencja tej rośliny w obu seriach przekroczyła 90% (tab. 2). W 1964 roku jako druga główna roślina pyłkodajna wystąpiła Solidago sp., której nie udało się na podstawie ziarn pyłku określić do gatunku. W ogólnej liczbie ziarn Solidago osiągnęła 29% udziału, jednak frekwencja jej również przekroczyła 90% (tab. 2). Seria próbek z 1964 roku objęła dłuższy okres czasu, a mianowicie od 30 lipca do 4 września. Tym samym zbiory pyłku pokryły się z pełnią kwitnienia Solidago, co wpłynęło na obfitość wystąpienia tego pyłku. W 1962 roku drugie miejsce pod względem liczebności i frekwencji zajął rodzaj Vicia, której również nie udało się określić do gatunku.
Jasieniec piaskowy tworzy w warunkach nadmorskich odrębną odmianę — Jasione montana var. litoralis. Odmiana ta różni się od nizinnej
^2 Tabele robocze i analizy pyłkowe poszczególnych próbek pierzgi są do wglądu u autorek. Lublin, Akademia Rolnicza, Instytut Przyrodniczych Podstaw Produkcji Roślinnej, ul. Akademicka 15.
strona 45Tabela 2 Wyniki analizy pyłkowej pierzgi pochodzącej z 17 ulików weselnych w roku 1962 i z 53 ulików w roku 1964 Les resultats d’analyse pollinique de pollen de rayon provenant de 17 ruchettes de fécondation de 1962 et de 53 ruchettes de 1964
| Lp. | Gatunek rośliny | Ogółem % ziarn pyłku w pierzdze: 1962 | Ogółem % ziarn pyłku w pierzdze: 1964 | Frekwencja w serii próbek w %: 1962 | Frekwencja w serii próbek w %: 1964 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Jasione montana var. litoralis Fr. | 50,18 | 41,83 | 94,12 | 98,11 |
| 2 | Vicia sp. | 11,95 | 2,75 | 88,23 | 43,39 |
| 3 | Robinia pseudacacia L. | 8,86 | 5,06 | * | 47,16 |
| 4 | Umbelliferae | 7,59 | 0,78 | 76,47 | * |
| 5 | Salix sp. | 6,92 | 0,40 | 70,58 | 13,20 |
| 6 | Rubus sp. | 4,80 | 5,05 | 29,41 | 39,62 |
| 7 | Trifolium repens L. | 2,60 | 2,85 | 70,58 | 32,07 |
| 8 | Symphytum officinale L. | 2,58 | 0,19 | 58,32 | * |
| 9 | Chamaenerion angustifolium (L.) Scop. | 1,07 | 0,60 | 82,35 | 43,39 |
| 10 | Frangula alnus Mill. | 0,48 | 0,03 | 23,52 | * |
| 11 | Taraxacum typ | 0,39 | 0,75 | 23,52 | 47,16 |
| 12 | Rumex sp. | 0,35 | 0,51 | * | 20,75 |
| 13 | Cirsium typ | 0,32 | 0,04 | 29,41 | * |
| 14 | Genista typ | 0,28 | — | * | — |
| 15 | Filipendula ulmaria (L.) Maxim. | 0,27 | 0,96 | * | * |
| 16 | Lamium typ | 0,27 | 4,52 | * | * |
| 17 | Gramineae | 0,12 | 0,11 | 23,52 | 15,09 |
| 18 | Fragaria sp. | 0,12 | 0,01 | 17,64 | * |
| 19 | Caryophyllaceae | 0,11 | — | * | — |
| 20 | Rosaceae | 0,11 | 1,37 | 23,52 | 16,98 |
| 21 | Dipsacaceae | 0,08 | — | * | — |
| 22 | Trifolium hybridum L. | 0,07 | 0,04 | 11,75 | * |
| 23 | Plantago sp. | 0,06 | — | * | — |
| 24 | Solidago sp. | 0,05 | 28,90 | 11,76 | 90,56 |
| 25 | Oenothera sp. | 0,04 | — | * | — |
| 26 | Sedum sp. | 0,04 | — | * | — |
| 27 | Echium vulgare L. | 0,04 | — | * | — |
| 28 | Compositae | 0,03 | — | * | — |
| 29 | Convolvulus arvensis L. | 0,03 | — | * | — |
| 30 | Campanulaceae | 0,02 | 0,03 | * | * |
| 31 | Melampyrum sp. | — | 0,78 | — | 15,09 |
| 32 | Raphanus raphanistrum L. | — | 0,66 | — | * |
| 33 | Melilotus officinalis (L.) Lam. | — | 0,62 | — | * |
| 34 | Geum sp. | — | 0,28 | — | * |
| 35 | Lotus sp. | — | 0,81 | — | * |
| 36 | Papilionaceae | — | 0,13 | — | * |
| 37 | Achillea typ | — | 0,08 | — | * |
| 38 | Pinus silvestris L. | — | 0,07 | — | * |
| 39 | Calystegia sepium (L.) R. Br. | — | 0,07 | — | 11,32 |
| 40 | Linaria vulgaris (L.) Mill. | — | 0,06 | — | * |
| 41 | Carduus sp. | — | 0,04 | — | * |
| 42 | Allium sp. | — | 0,03 | — | * |
c.d. tab. 2
| Lp. | Gatunek rośliny | Ogółem % ziarn pyłku w pierzdze: 1962 | Ogółem % ziarn pyłku w pierzdze: 1964 | Frekwencja w serii próbek w %: 1962 | Frekwencja w serii próbek w %: 1964 |
|---|---|---|---|---|---|
| 43 | Phaseolus vulgaris L. | — | 0,03 | — | * |
| 44 | Stachys sp. | — | 0,02 | — | * |
| 45 | Cruciferae | — | 0,02 | — | * |
| 46 | Lycopsis arvensis | — | 0,01 | — | * |
| 47 | Impatiens parviflora BC | — | 0,01 | — | * |
| 48 | Centaurea cyanus L. | — | 0,01 | — | * |
| 49 | Labiatae | — | 0,01 | — | * |
| 50 | Nieznane | 0,13 | 0,67 | * | * |
| Ogółem | 100,00 | 100,00 |
- frekwencja w serii próbek mniejsza niż 10%.
wytwarzaniem płożących się pędów. Jasione jest rośliną dwuletnią z rodziny Campanulaceae. Na terenie środkowej Polski gatunek ten kwitnie od czerwca do września, jednak na wybrzeżu zakwita później, gdyż wegetacja roślinna jest tam opóźniona w stosunku do centrum kraju prawie o 2 tygodnie (Rocznik Fenologiczny 1960—1967). Jasione w warunkach nizinnych występuje zwykle obficie na piaszczystych zrębach leśnych, piaszczystych nieużytkach, wśród widnych, suchych zarośli i jest chętnie oblatywana przez pszczoły.
Pewne znaczenie pożytkowe mają tam też Robinia pseudacacia i różne gatunki Vicia. Pochodzenie pyłku Salix, który w 1962 roku osiągnął 70% frekwencji nie zostało wyjaśnione, ponieważ nie udało się oznaczyć go do gatunku. Mógł pochodzić z przywiezionego zapasu pyłku w plastrach, bądź z kwitnącej późno, bo do czerwca Salix pentandra. Wierzba ta, typowa dla wilgotnych łąk i nizinnych zalewisk rzecznych, mogła jeszcze kwitnąć na początku lipca w warunkach nadmorskich i wejść w skład lokalnego pożytku.
W 1962 roku znaczną frekwencją, choć niewielkim udziałem liczbowym w poszczególnych próbkach, odznaczały się Chamaenerion angustifolium, Symphytum officinale, Salix, Trifolium repens i nieznane gatunki Umbelliferae. Pyłek roślin z tej rodziny pochodził przypuszczalnie z Anthriscus silvestris, który masowo rósł w wilgotniejszych miejscach podleśnych. Gatunki te wystąpiły w ponad połowie badanych próbek.
W 1964 roku wysoką frekwencją odznaczały się Vicia, Chamaenerion angustifolium, Salix, Fragaria, nieznane Labiatae oraz pyłek Taraxacum-typ. Ziarna tego pyłku były bardzo podobne do ziarn pyłku rosnącego masowo na wydmach Hieratium umbellatum var. liniifolia, charakterystycznej rośliny wydmowej z rodziny Compositae. Z roślin rzadko spotykanych w pierzdze należy wymienić Calystegia sepium, gatunek występujący
strona 47w wilgotnych zaroślach i olesach nad Zalewem Wiślanym. Jego udział wynoszący 11% frekwencji wskazuje na oblatywanie tych siedlisk przez pszczoły. W jednej z próbek spotkano pyłek Impatiens parviflora notowany w analizach pyłkowych miodów belgijskich (Martens i in. — 1964).
Solidago, druga podstawowa, letnia roślina pyłkodajna, występowała tam w dwóch gatunkach: Solidago serotina i apofit S. virga-aurea. Ten drugi gatunek jest pospolitym składnikiem naszych borów sosnowych. Pierwszy zadomowił się na stałe w Europie, stając się uporczywym chwastem plantacji wikliny i nasadzeń leśnych (Demianowicz Z., 1953).

Ryc. 2. Udział procentowy pyłku z Jasione montana var. litoralis i Solidago sp. w pierzdze z lat 1962 i 1964 La participation du pollen de Jasione montana var. litoralis et de Solidago dans le pollen de rayon pour les années 1962 et 1964
Rycina 2 przedstawia udział dwóch głównych roślin pyłkodajnych Mierzei w próbkach pierzgi letniej z roku 1962 i 1964. Widać wyraźnie, że w obu latach główny pożytek pyłkowy pochodził z Jasione. W 1962 roku połowa zbiorów była zebrana z tej rośliny, druga zaś połowa z innych gatunków roślin; natomiast w 1964 roku, w próbkach o malejącej ilości pyłku Jasione, wzrasta udział pyłku Solidago.
W badanym materiale nie spotkano pyłku innych, charakterystycznych roślin dla plaż i wydm morskich. Można to tłumaczyć ich dużym rozproszeniem i działaniem wiatrów utrudniających obloty. Nad morzem wieją często silne wiatry z N i NW, co ilustruje w postaci róży wiatrów Wojterski (1964) w swej obszernej monografii tego terenu.
Na zakończenie autorki składają serdeczne podziękowanie dr Zofii Konopackiej za pobranie i udostępnienie plastrów z pierzgi w czasie prowadzonych przez nią doświadczeń na Mierzei Wiślanej.
strona 48PODSUMOWANIE WYNIKÓW
- Głównymi roślinami pyłkodajnymi pasieki doświadczalnej na terenie Mierzei Wiślanej były w lecie Jasione montana var. litoralis Fr. i gatunki z rodzaju Solidago.
- Jako częstsze gatunki towarzyszące wystąpiły w pierzdze: Chamaenerion angustifolium, Vicia sp., Symphytum officinale i Trifolium sp., osiągając niewielki tylko udział w zbiorach.
- Udział ziarn pyłku gatunków dominujących w pierzdze wahał się od 40% do 97%.
- Niektóre gatunki towarzyszące, jak Salix i przedstawiciele Umbelliferae, wykazały wysoką frekwencję.
- Teren Mierzei Wiślanej, wybrany na pszczelarskie doświadczenia hodowlane ma dość obficie zróżnicowaną bazę pyłkową.
LITERATURA
Andrejew W. N. (1926) — Pylca rastienij sobirajemaja pczełami. Charków.
Bezpiatych N. (1958) — O widowom sostawie piergi na pasiekie uczchoza Lipowaja Gora. XIV Naucznaja Stud. Konfer. Permskij Sielskochaz. Inst. Perm.
Demianowicz Z. (1953) — Rośliny miododajne. PWRiL.
Faegri K., Iversen J. (1950) — Text-book of modern pollen analysis. Kopenhaga.
Kulijew A. M. (1952) — Zadaczi izuczenija miodonosnych i piergonosnych rastienij Azerbajdżana. Izd. Akad. Nauk SSSR. Leningrad.
Lipiński M. (1958) — Pożytki pszczele, zapylanie i miododajność roślin. PWRiL.
Louveaux J. (1963) — Letnij wziatok pylcy w rajonie Grand Land. XIX Mieżdunarodnyj Kongress po Pczełowodstwu, Praga.
Kartaszowa N. N. (1952) — Miodosnyje i piergonosnyje rastienja Tomskoj obłasti i puti razwitja pczełowodstwa. Trudy Tomskowo Gosudarstwiennowo Universitieta im. W. W. Kujbyszewa, tom 117.
Martens N., Laere van O., Pelerents C. (1964) — Studije van de bijenflora in Belgie. Biologisch Jarboek 1964: 292—323.
Matuszkiewicz W. (1967) — Przegląd systematyczny zbiorowisk roślinnych Polski (w:) A. Scamoni — Wstęp do fitosocjologii praktycznej. PWRiL: 175 do 229.
Maurizio A., Louveaux J. (1963, 1964) — Plantes melliféres d’Europe. Pollen et Spores, 5 (IV): 213—232; 6 (V): 5—43.
Rocznik Fenologiczny 1960 (1967) — Wyd. Min. Komunikacji i Łączności, Warszawa.
Smaradowa N. P. (1956) — Izbiratielnaja sposobnost pczeł pri opylenii rastienij. Trudy Agrobiołog. Stancii Biołogo-poczwiennowo Fakultieta, 180, (2); 97—102.
Taliew W. I. (1927) — Naucznyje osnowy uczenija o miodonosach w swiazi s ich rajonizacjej. Moskwa.
Warakomska Z. (1962) — Badania nad zbiorem pyłku przez pszczołę miodną (Apis mellifica L.) w rolniczych okolicach Polski. Annales UMCS, sectio E, 17, (5): 67—106.
Wodehouse R. P. (1959) — Pollen Grains. New York.
strona 49Wojterski T. (1964) — Bory sosnowe na wydmach nadmorskich na Polskim Wybrzeżu. , Poznańskie Tow. Przyjaciół Nauk. Prace Komisji Biologicznej, 28 (2): 1—127.
Zander E. (1937) — Pollengestaltung und Herkunftbestimmung bei Blütenhonig. Vol. II, Leipzig.
ПЫЛЬЦЕНОСНАЯ РАСТИТЕЛЬНОСТЬ МЕЖЕИ ВИСЛЯНОЙ
Зофия Демянович, Зофия Варакомска
Резюме
Авторы исследовали растительность Межеи (Косы) на протяжении от Крыницы Морской до восточной, приграничной полосы.
Летом 1962—64 г. собирали образцы перги из 73 нуклеусов Отдела Пчеловодства Института Садоводства, установленных на опытных точках. В ближайшей окрестности был собран гербарий, а из пыльцы найденных видов приготовлено микроскопические препараты в глицерин-желатине. В 24 пунктах местности сделано флористические описания.
На основании пыльцевого анализа 73 образцов перги, определено как главные пыльценосы: Jasione montana var. litoralis, Solidago virga-aurea или другие виды этого рода, а как сопутствующие Rubus, Chamaenerion angustifolium, Vicia, Symphytum и разные виды Trifolium.
Пыльцы растений произрастающих на приморских дюнах, в образцах перги не обнаружено. Можно это объяснить большим рассеянием скудной растительности дюн, действием сильных ветров, мешающих работе пчел.
Содержание пыльцы самых главных пыльценосов в образцах перги колебалось в границах от 40% до 97%.
Результаты исследований подтвержают, что растительность на Косе гарантирует достаточную пыльцевую базу для проводимых там опытов в области разведения пчел.
LA FLORE POLLINIFÈRE DE MIERZEJA WIŚLANA
Zofia Demianowicz, Zofia Warakomska
Resumé
Le presqu’ile Mierzeja Wiślana a été examiné sur la distance de Krynica Morska — jusqu’a la region de la frontière d’ouest .Les échantillons du pollen de rayon, on y été ramassés durant les étés 1962—1964 des 73 ruchettes de fécondation, placées sur les terrains expérimentaux de la Section Apicole de l’Institut d’Horticulture. On a fait le herbair des environs les plus proches de la rucher et on a preparé des preparats microscopiques en glicérino-gélatine de pollen de plantes réunies. On a preparé les 24 listes floristiques dans les différetes places de la region examinée. Les principales plantes pollinifères ont été determinées d’après analyse pollinique de 73 échantillons des rayons à pollen, de même on a calculé leur participation et fréquence. Ce furent: Jasione montana var. litoralis, les differentes éspeces de genre Solidago et comme accompagnant: Chamaenerion angustifolium, Rubus, Vicia, Symphytum et des éspeces de Trifolium. Les plantes de diunes n’ont pas été apperçues, ce qui peut-être expliqué par leur grande dispercion et par la présence des vents violents de la côte, qui sont défavorables au vol des abeilles.
La participation du pollen des éspeces dominantes variait de 40 à 97 pour cent, D’après le travail representé, on peut constater, que le terrain choisi pour l’élevage des abeilles possède une base pollinifère suffisante et bien differentiée.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 40: „Maurizo” → Maurizio
- s. 40: „Eropy” → Europy
- s. 41, ryc. 1: „éxaminé” → examiné
- s. 42: „Cacile maritima” → Cakile maritima
- s. 42, 46: „Hieratium” → Hieracium
- s. 42: „Robina pseudacacia” → Robinia pseudacacia
- s. 42: „piegrzę” → pierzgę
- s. 42: „pchodzącą” → pochodzącą
- s. 43, tab. 1: „L’éxemple” → L’exemple
- s. 44: „Fegriego” → Faegriego
- s. 44: „Loveaux” → Louveaux
- s. 45, tab. 2: „Les resultats” → Les résultats
- s. 45, tab. 2, poz. 8 (frekwencja 1962): „58,32″ → 58,82
- s. 45, tab. 2, poz. 22 (frekwencja 1962): „11,75″ → 11,76
- s. 46, tab. 2: „Impatiens parviflora BC” → Impatiens parviflora DC
- s. 48, bibliografia: „Miodosnyje” → Miodonosnyje
- s. 48, bibliografia: „Studije” → Studie
- s. 48, bibliografia: „Jarboek” → Jaarboek
- s. 48, bibliografia: „melliféres” → mellifères
- s. 48, bibliografia: „Smaradowa” → Smaragdowa
- s. 49, резюме: „подтвержают” → подтверждают
- s. 49, résumé: „Resumé” → Résumé
- s. 49, résumé: „presqu’ile” → presqu’île
- s. 49, résumé: „jusqu’a” → jusqu’à
- s. 49, résumé: „region” → région
- s. 49, résumé: „herbair” → herbier
- s. 49, résumé: „preparé” → préparé
- s. 49, résumé: „glicérino-gélatine” → glycérino-gélatine
- s. 49, résumé: „différetes” → différentes
- s. 49, résumé: „determinées” → déterminées
- s. 49, résumé: „differentes” → différentes
- s. 49, résumé: „éspeces” → espèces
- s. 49, résumé: „diunes” → dunes
- s. 49, résumé: „apperçues” → aperçues
- s. 49, résumé: „dispercion” → dispersion
- s. 49, résumé: „representé” → représenté
