O STABILIZACJI PRÓBEK MIODU
tekst: Zofia Fedorowska
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok VIII, Nr 1, czerwiec 1964 — Zofia Fedorowska
strona 20PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK VIII, Nr 1. CZERWIEC 1964
Zofia Fedorowska
Zakład Bromatologii Akademii Medycznej w Krakowie
Kierownik Zakładu: dr M. Rychlik
WSTĘP I LITERATURA
Dopuszczalną zawartość sacharozy przeważnie łącznie z melezytozą w miodach normują w różnych krajach bądź to postanowienia i przepisy prawa żywnościowego, bądź też wymagania normatywne o miodach.
Polska Norma o miodzie pszczelim (1962) określa zawartość sacharozy łącznie z melezytozą na nie więcej niż 5% dla miodu nektarowego i 10% dla miodu spadziowego. W literaturze fachowej o miodach spotyka się liczne prace i wzmianki o wpływie inwertazy miodowej na zawartość w nich sacharozy. Jednym z pierwszych badaczy, który zwrócił uwagę na ten fakt był Fellenberg (1911). Stwierdził on ogólnie, że miody pszczele wykazują we wszystkich wypadkach wyraźne działanie inwertazowe, co wpływa na zwiększenie w nich, w czasie ich przechowywania, zawartości cukrów redukujących. Badania polskich miodów (Rychlik, Fedorowska 1962, Zalewski 1963) wykazały, że inwertaza występuje w każdym miodzie, a tym samym może wykazywać mniejszy lub większy wpływ na obecną w nim sacharozę. Gontarski (1960) studiując enzymatykę miodu potwierdził wpływ inwertazy na sacharozę zawartą w miodzie.
Oddziaływanie czynnika termicznego na aktywność inwertazową miodu omawiają szeroko Kiermeier i Köberlein (1954). Do tego zagadnienia wracają również Duisberg i Gebelein (1958), Duisberg i Warnecke (1959) oraz inni badacze.
CEL PRACY
Celem pracy było ustalenie warunków inaktywizacji karbohydraz miodowych, zwłaszcza inwertazy, w sposób, który umożliwiłby osiągnięcie
strona 21powtarzalności wyników przy oznaczaniu sacharozy w dłużej przechowywanych miodach.
MATERIAŁ BADAWCZY
Do doświadczeń użyto typowe miody nektarowe i spadziowe. Do każdego miodu dodawano sacharozę w ilości około 20%, w postaci stężonego syropu, o zawartości wody odpowiadającej jej ilości w miodzie. Całość mieszano dokładnie w temperaturze pokojowej celem uzyskania jednolitej masy przeznaczonej do serii doświadczeń. Produktem takim napełniano do 2/3 probówki o objętości około 100 ml i średnicy 3 cm. Dodatek sacharozy zapewniał potrzebną jej ilość do wykazania działania i znaczenia inwertazy miodowej.
PLAN PRACY
Planem pracy objęto: a) opracowanie sposobu całkowitej inaktywacji inwertazy miodowej, b) kontrolę zawartości cukrów redukujących i sacharozy w próbkach tego samego miodu, poddanego i niepoddanego zabiegowi stabilizacji a przechowywanego w różnych warunkach termicznych, obejmujących temp. 0°C, +20°C, +30° i +40°C.
CZĘŚĆ DOŚWIADCZALNA
Wstępne próby inaktywacji enzymatycznej miodu przeprowadzono sposobem termicznym. Próbki miodu umieszczano w szklanych probówkach, zamykano każdą korkiem z waty i gazy i wstawiano do łaźni wodnej, którą następnie szybko ogrzewano do wrzenia. Czas utrzymania we wrzeniu poszczególnych próbek wynosił 5, 10, 15 i 30 minut. Po wyjęciu z łaźni i samoczynnym oziębieniu próbek, oznaczano w każdej z nich aktywność inwertazową, stosując metodę polarymetryczną (Rychlik, Fedorowska 1960). Na podstawie szeregu przeprowadzonych prób ustalono, że 5 minutowe ogrzewanie w opisanych warunkach zapewnia całkowitą stabilizację miodu i daje pełną inaktywację inwertazy miodowej. Sposób ten zastosowano w następnej części doświadczeń. Kontrolę zawartości cukrów redukujących, zmierzającą do stwierdzenia ubytków sacharozy, wykonywano metodą Lane-Eynona w kilkudniowych odstępach czasu. Szczegółowe wyniki, ilustrujące przebieg wykonanych badań z jednym miodem nektarowym i z jednym miodem spadziowym, zebrano w tabelach 1 i 2.
strona 22DYSKUSJA WYNIKÓW I WNIOSKI
Jak wynika z poczynionych spostrzeżeń i obserwacji, istnieją wpływ i zależność między karbohydrazami miodu a jego bilansem cukrowym. W poprzednich pracach, tematycznie powiązanych z obecną, wykazano konieczność pełnej inaktywacji enzymatycznej, jako jednego z głównych zadań wstępnego oczyszczania miodu przy sporządzaniu jego podstawowego roztworu (Fedorowska 1961, 1962). Enzymy miodowe, o ile nie zostaną przy tym zabiegu natychmiast unieczynnione, dokonują szybko dalekoidących zmian przede wszystkim w składzie ilościowym poszczególnych cukrów i powodują różnice w zawartości sacharozy do kilku procent (Fedorowska 1961).
Tabela 1 Zawartość w procentach wagowych cukrów redukujących w miodzie nektarowym (bławatowym)* przechowywanym w różnych temperaturach Gewichtprozentgehalt der reduzienden Zucker in dem in verschiedenen Temperaturen aufbewahrtenen Nektarhonig (Flockenblume)*)
| Dzień wykonania oznaczenia / Tag des Ausführen der Bezeichnung | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierte Honig: 0° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierte Honig: 20° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierte Honig: 30° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierte Honig: 40° | Miód stabilizowany / Stabilisierte Honig: 40° |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 50,53 | 50,53 | 50,53 | 50,53 | 51,02 |
| 4 | 50,53 | 52,70 | 55,92 | 61,17 | 51,02 |
| 7 | 50,53 | 55,62 | 58,75 | 63,22 | 51,02 |
| 10 | 50,53 | 57,46 | 62,27 | 66,25 | 51,02 |
| 13 | 50,53 | 58,75 | 64,08 | 67,78 | 51,02 |
| 16 | 50,53 | 60,99 | 66,04 | 69,14 | 51,02 |
| 19 | 50,53 | 62,64 | 67,11 | 69,61 | 51,02 |
| 22 | 50,53 | 62,93 | 67,11 | 69,61 | 51,02 |
| 25 | 50,53 | 63,80 | 67,33 | 69,61 | 51,02 |
| 28 | 50,53 | 64,08 | 68,23 | 69,85 | 51,02 |
| 45 | 50,53 | 68,91 | 70,33 | 70,31 | 51,02 |
| 58 | 50,53 | 69,61 | 71,55 | 70,57 | 51,02 |
| 70 | 50,53 | 70,81 | 71,81 | 70,57 | 51,02 |
| 94 | 50,53 | 72,04 | 72,04 | 70,81 | 51,02 |
*) Cukry redukujące po inwersji enzymatycznej (β-fruktozydazą) : 77,51% wag. Reduzierende Zucker nach der ensimatischer Inversion (β-Fructosidase) 77,51 Gewicht — %.
Hydroliza sacharozy, jak widać z podanych tabel, może mieć różny przebieg w miodzie, a na szybkość jej wpływają między innymi takie czynniki, jak: skład, temperatura i czas przechowywania produktu.
Rozpatrując zjawisko to na przykładzie dwóch różnych miodów obserwuje się charakterystyczną, niemal całkowitą, niezmienność procentowej zawartości cukrów redukujących, a tym samym i sacharozy,
strona 23Tabela 2 Zawartość w procentach wagowych cukrów redukujących w miodzie spadziowym*) przechowywanym w różnych temperaturach Gewichtprozentgehalt der reduzierenden Zucker in dem in verschiedenen Temperaturen aufbewahrten Tauhonig*)
| Dzień wykonania oznaczenia / Tag des Ausführens der Bezeichnung | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 0° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 20° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 30° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 04° | Miód stabilizowany / Stabilisierter Honig: 40° |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 47,87 | 47,87 | 47,87 | 47,87 | 48,42 |
| 4 | 47,96 | 50,53 | 53,08 | 59,09 | 48,42 |
| 7 | 47,96 | 52,16 | 55,92 | 60,99 | 48,42 |
| 10 | 48,08 | 53,76 | 58,75 | 63,41 | 48,42 |
| 13 | 48,21 | 55,04 | 60,81 | 64,08 | 48,42 |
| 16 | 48,21 | 56,22 | 61,72 | 65,41 | 48,42 |
| 19 | 48,21 | 56,83 | 62,84 | 66,04 | 48,42 |
| 22 | 48,29 | 57,46 | 62,84 | 66,25 | 48,42 |
| 25 | 48,29 | 57,78 | 62,93 | 66,25 | 48,42 |
| 28 | 48,29 | 57,78 | 64,00 | 66,46 | 48,42 |
| 45 | 48,31 | 61,36 | 65,21 | 66,90 | 48,42 |
| 58 | 48,31 | 62,84 | 65,90 | 66,68 | 48,42 |
| 70 | 48,31 | 63,41 | 66,47 | 67,78 | 48,42 |
| 94 | 48,31 | 65,01 | 66,47 | 67,78 | 48,42 |
*) Cukry redukujące po inwersji enzymatycznej (β-fruktozydazą) 72,57% wag, Reduzierende Zucker nach der ensimatischen Inversion (β-Fructosidase) 72,57 Gewicht — %.
w próbkach przechowywanych w temp. 0°C a także w próbkach termicznie stabilizowanych. Miody przechowywane w temp. 20°C, 30°C i 40°C wykazują wyraźne zmiany w bilansie cukrowym i zaznacza się przy tym stały przyrost cukrów redukujących, powstałych na skutek inwersji sacharozy. Przyrost ten w początkowym okresie przechowywania jest tym znaczniejszy im wyższą jest temperatura pomieszczenia. W miodzie nektarowym przyrost cukrów redukujących do zawartości około 70% nastąpił w próbce przechowywanej w temp. 40°C w ciągu 19 dni, w próbce przechowywanej w temp. 30°C w ciągu 45 dni a w próbce przechowywanej w temp. 20°C w ciągu 58 dni. Dla miodu spadziowego okres osiągnięcia około 65% cukrów redukujących wynosił odpowiednio dla tych samych temperatur: 16, 45 i 94 dni.
Liczby charakteryzujące miód spadziowy (tabela 2) rozpatrywane dla temp. 20°C, 30°C i 40°C w uszeregowaniu poziomym wykazują we wszystkich wypadkach przechowywania stale wzrost procentowej zawartości cukrów redukujących. Nieco odmiennie przedstawia się ta sprawa w miodzie nektarowym (bławatowym). Już w 45 dniu obserwacji zaznacza się pewne zahamowanie procesu hydrolizy sacharozy
strona 24w miodzie przechowywanym w temp. 40°C. Zjawisko to utrzymywało się do końca doświadczenia. Jednocześnie w tym czasie wyrównuje się zawartość cukrów redukujących w próbkach miodu przechowywanych w temp. 20°C i 30°C, która jest wyższa od zawartości tych cukrów w miodzie przechowywanym w temp. 40°C. Wytłumaczenie tego zjawiska znajdujemy w wynikach zestawionych w tabeli 3, dotyczących aktywności inwertazowej badanych miodów. Aktywność inwertazowa miodów przechowywanych w temp. 0° nie ulega zmianom, natomiast w miodach poddanych działaniu temperatur powyżej 0° ulega z czasem wyraźniejszemu obniżeniu. W związku z tym możnaby przyjąć, że spadek aktywności inwertazowej poniżej pewnej granicy powoduje zahamowanie dalszych procesów enzymatycznej inwersji sacharozy w miodzie.
Tabela 3 Zmiany w aktywności inwertazy miodów*) przechowywanych w różnych temperaturach Invertaseaktivitätsveränderungen der in verschiedenen Temperaturen aufbewahrten Honige*)
| Odmiana miodu / Honigsorte | Dzień wykonania oznaczeń / Tag des Ausführens der Bezeichnung | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 0° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 20° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 30° | Miód niestabilizowany / Nichtstabilisierter Honig: 40° | Miód stabilizowany / Stabilisierter Honig: 40° |
|---|---|---|---|---|---|---|
| spadziowy Tauhonig | 1 | 73,08 | 73,08 | 73,08 | 73,08 | 0 |
| 28 | 73,08 | 60,52 | 54,81 | 44,53 | 0 | |
| 94 | 73,08 | 50,24 | 43,39 | 22,84 | 0 | |
| nektarowy (bławatowy) Nektarhonig Flockenblume) | 1 | 50,24 | 50,24 | 50,24 | 50,24 | 0 |
| 28 | 50,24 | 41,11 | 36,54 | 27,40 | 0 | |
| 94 | 50,24 | 36,54 | 31,97 | 6,85 | 0 |
*) podano w gramach zhydrolizowanej sacharozy przez inwertazę miodową w ciągu 3 godzin w 100 g miodu, wg met. Rychlik, Fedorowska (1960) angegeben in Gramm hydrolysierte Sacharose durch Honiginvertase während 3 Stunden in 100 Gramm Honig nach Methode Rychlik, Fedorowska (1960)
W świetle przytoczonych faktów należy wziąć pod uwagę to, że sezonowość produkcji i skupu miodu pszczelego stwarza szczególne trudności dla przeprowadzenia natychmiastowej analityczno-chemicznej kontroli. Przyzakładowe laboratoria nie są w stanie podołać na bieżąco nawałowi pracy, to też z konieczności badanie miodu na zawartość sacharozy, odkładają na okres późniejszy, niekiedy nawet wykonują je po upływie szeregu tygodni.
Jak stwierdzono doświadczalnie hydroiza sacharozy pod wpływem inwertazy miodowej zachodzi również przy przechowywaniu miodu
strona 25w temperaturze większości, przeznaczonych na ten cel pomieszczeń. Powtórzenie oznaczenia cukrów w pozostawionej w laboratorium próbce kontrolnej, czy też w ponownie pobranej średniej próbce z towaru magazynowanego, daje wyniki odmienne od poprzednich, a im dłuższy jest okres czasu między tymi badaniami, tym silniej spada zawartość sacharozy.
Dokładność wyników analizy może być więc tym samym w znacznym stopniu podważona i kwestionowana, a przecież w oparciu o uzyskane wyniki odnośnie zawartości sacharozy w miodzie ocenia się jego jakość i kształtuje cenę. W obrocie handlowym miodami z roku na rok wzrasta masa towarowa, na którą składają się również miody zafałszowane sacharozą. Z faktów tych, jak już wspomniano na wstępie, wynika konieczność opracowania i ujednolicenia sposobu postępowania, który zapewniałby powtarzalność wyników analitycznych przy ilościowym oznaczaniu sacharozy w miodzie w każdym czasie jego kontroli.
Na podstawie wyników przeprowadzonych doświadczeń można wysunąć następujące wnioski i zalecenia praktyczne:
- na zawartość sacharozy należy badać miód bezpośrednio po otrzymaniu próbki; ocena jakości miodu oparta na dopuszczalnej zawartości w nim sacharozy może nasuwać zastrzeżenie w wypadku, gdy miód był przechowywany nawet przez krótki czas w temperaturze sprzyjającej działaniu karbohydraz miodowych,
- próbki miodu, przeznaczone do kontroli w terminie późniejszym, należy stabilizować termicznie przez 5 minutowe ogrzewanie we wrzącej łaźni wodnej w zamkniętych szklanych probówkach o średnicy 3 cm, pojemności około 100 ml, wypełnionych miodem do 2/3 objętości,
- stabilizację wysoko-temperaturową można zastąpić przechowywaniem próbek w temperaturze około 0° (w lodówce).
LITERATURA
Duisberg H., Gebelein H. (1958) — Über die Kontrolle von Erhitzungsschäden bei Honigen. Z. Lebensmitt. — Unters. u. Forsch. 107: 489—501.
Duisberg H., Warnecke B. (1959) — Erhitzungs- und Lichteinfluss auf Fermente und Inhibine des Honigs. Z. Lebensmitt. Unters. u. Forsch. III: 111—119.
Fedorowska Z. (1961) — O właściwym sporządzaniu podstawowego roztworu miodu, Pszczeln. Zesz. Nauk. 5: 75—84.
Fedorowska Z. (1962) — O wpływie różnych środków oczyszczających na wyniki badania miodu. Acta Poloniae Pharmaceutica 19: 79—90.
Fellenberg T. (1911) — Ueber Invertase und Diastase im Honig, Mitt. aus dem Geb. der Lebensmittelunters. u. Hygiene 2: 369—377.
Gontarski H. (1960) — Fermentbiologische
strona 26Studien an Honigen. Z. Bienenforsch. 5: 30—39.
Kiermeier F., Köberlein W. (1954) — Über die Hitzeinaktivierung von Enzymen im Honig. Z. Lebensmitt.-Unters. u. Forsch. 98: 329—347.
Polska Norma PN-62, A/77626: Miód pszczeli.
Polska Norma PN-62, A-77625: Miód. Metody badań.
Rychlik M., Fedorowska Z. (1960) — Badania nad inwertazą miodową. Część I. Modyfikacja metody oznaczania inwertazy miodowej. Roczniki PZH 11: 413—422.
Rychlik M., Fedorowska Z. (1962) — Badania nad inwertazą miodową. Część II. Aktywność inwertazowa polskich miodów.
Roczniki PZH. 13: 53—59.
Zalewski W. (1963) — Aktywność α-amylazy oraz inwertazy w miodach krajowych. Pszczeln. Zesz. Nauk. 7: 40—48.
О СТАБИЛИЗАЦИИ ПРОБ МЕДА
Зофия Федоровска
Резюме
Медовые инвертазы оказывают определенное действие на количественное взаимоотношение сахаров в меде.
В связи с этим возникает необходимость выработат стандартный способ, который сделал бы возможным получать одинаковые результаты при определении количественного содержания в меде сахаров, независимо от времени проведения анализа контрольной пробы.
Предложенный способ стабилизации состава меда основан на инактивизации медовой инвертазы. Проводился контроль содержания простых сахаров (и сахарозы) в пробах того же самого меда подвергнутых или не подвергнутых процессу стабилизации, а сохранявшихся в разных термичных условиях при температуре: 0°, 20°, 30° и 40°Ц.
На основании результатов проведенных исследований сделано следующие выводы:
- Содержание сахарозы в меде нужно определять непосредственно после получения пробы; оценка качества меда на основании пределенного содержания в нме сахарозы, если он хотя бы в течении короткого времени сохранялся при температуре благоприятствующей действию медовой инвертазы, вызывает сомнение.
- Медовые пробы, предназначенные для контроли по истечении некоторого срока, следует стабилизировать подвергая их пятиминутному нагреванию в кипящей водяной бане в 100-милимитровых закрытых пробирках наполненных до уровня 2/3.
- Стабилизацию проб высокой температурой можно заменить хранением их в холодильнике при температуре 0°.
ÜBER VON STABILISATION DIE HONIGPROBEN
Zofia Fedorowska
Zusammenfassung
Es besteht ein nachgewiesener Einfluss der Honiginvertase auf die Zuckerbilanz vom Honig. Deswegen besteht die Notwendigkeit der Bearbeitung enes einheitlichen Verfahrens, welches die wiederholte Ausführung der analitischen Ergebnisse bei der Mengenbestimmung der Saccharose im Honig, zu jedem Zeitpunkt der Durchführung der Kontrolle, sicherstellen könnte.
Die Verfasserin hat die Art der gänzlichen Inaktivisation der Honiginvertase, d. h. die Stabilisation der Zusammensetzung des Honigs, ausgearbeitet. Sie hat die Kontrolle des Inhalts von Reduktionszucker sowie von Saccharose in Proben des gleichen Honigs durchgeführt und zwar im Fall von Honig, der dem Stabilisationsverfahren unterworfen wurde, wie auch ohne Anwendung dieses Verfahrens — in verschiedenen Temperaturen und zwar 0°, +20°, +30°, +40° — aufbewahrt wurde. Sie hat Folgendes festgestellt:
- Der Honig soll auf den Inhalt der Saccharose unmittelbar nach dem Empfang untersucht werden. Wenn der Honig, auch ganz kurze Zeit in einer Temperatur, die für die Wirkung der Honiginvertase günstig ist, aufbewahrt wurde, ist die Richtigkeit des Befundes — fraglich.
- Die Honigproben, die zu einem späteren Zeitpunkt der Kontrolliert werden, müssen vorher thermisch stabilisiert sein, und zwar in 100 ml Reagenzläsern die zu 2/3 mit Honig gefüllt, geschlossen und einer 5 Minuten langen Beheizung im siedenden Wasserbad unterworfen werden.
- Die Stabilisierung bei Anwendung von Kochtemperatur kann man durch Aufbewahren der Honigproben im Eisschrank bei einer Temperatur 0°—ersetzen.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 22, tab. 1, tytuł niemiecki: „reduzienden” → reduzierenden
- s. 22, tab. 1, tytuł niemiecki: „aufbewahrtenen” → aufbewahrten
- s. 22, tab. 1, główka: „Tag des Ausführen” → Tag des Ausführens
- s. 22, tab. 1, główka: „Nichtstabilisierte Honig” → Nichtstabilisierter Honig
- s. 22, tab. 1, główka: „Stabilisierte Honig” → Stabilisierter Honig
- s. 22, tab. 1, przypis: „ensimatischer” → enzymatischen
- s. 23, tab. 2, główka: „04°” → 40°
- s. 23, tab. 2, przypis: „ensimatischen” → enzymatischen
- s. 24: „hydroiza” → hydroliza
- s. 24, tab. 3, przypis: „Sacharose” → Saccharose
- s. 26, streszczenie: „выработат” → выработать
- s. 26, streszczenie: „пределенного” → определенного
- s. 26, streszczenie: „в нме” → в нем
- s. 26, streszczenie: „100-милимитровых” → 100-миллилитровых
- s. 27, streszczenie: „enes” → eines
- s. 27, streszczenie: „analitischen” → analytischen
- s. 27, streszczenie: „Reagenzläsern” → Reagenzgläsern
